Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 8:12

Έχει πάψει πλέον και κάθε λόγος των αγίων προφητών γι' αυτούς, και έχει ανακοπεί κατά κάποιον τρόπο σαν τη βροχή· και έχουν διακοπεί οι φωνές των αγίων· και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που τους ειπώθηκε από τον Θεό μέσω ενός: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα επιφέρω πείνα στη γη, όχι πείνα για ψωμί, ούτε δίψα για νερό, αλλά πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου. Και από την Ανατολή έως και τη Δύση θα περιτρέξουν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν πρόκειται να τον βρουν». Και αυτά μεν, όπως είπα, συνέβησαν στους προερχόμενους από τον Ισραήλ, και πολύ δικαιολογημένα. Διότι οι ίδιοι απέρριψαν τον Κύριο των δυνάμεων, ο οποίος ποτίζει νοητώς τις ψυχές και τις καρδιές, και τις τρέφει πλουσιοπάροχα με τις πνευματικές δροσιές· τις οποίες θυμήθηκε και ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Σαν τη δρόσο του Αερμών, που καταβαίνει στα όρη της Σιών». Έχει εγερθεί όμως, αντί για εκείνον, ένας νέος αμπελώνας, εκείνος όσων έχουν κληθεί μέσω της πίστεως στον αγιασμό. Και γι' αυτούς λέει ο Νυμφίος από τον ουρανό, δηλαδή ο Χριστός: «Οι άμπελοι ανθίζουν, έδωσαν ευωδία». Και ο ίδιος είναι η πρώτη και παναγία, και αληθινή άμπελος.

Εξαιτίας αυτού λοιπόν εξέπεσαν της οικειότητας με αυτόν, της νοητής δηλαδή και πνευματικής, και καταστράφηκαν σαν από πείνα. Διότι είπε ο Θεός των όλων δια της φωνής των προφητών: «Ιδού, εγώ επιφέρω λιμό πάνω στη γη, λέει ο Κύριος. Όχι λιμό για άρτο, ούτε δίψα για ύδωρ, αλλά λιμό για την ακρόαση του λόγου του Κυρίου. Και από ανατολών έως δυσμών θα περιπλανώνται ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν πρόκειται να τον βρουν». Όταν λοιπόν, λέει, αφού σκοτώσετε τον αρχηγό της ζωής, υπομείνετε σκληρό και δυσβάσταχτο λιμό, μην έχοντας τον λόγο του Θεού, τον άρτο εξ ουρανού, αυτόν που δίνει ζωή στον κόσμο, τότε θα πεινάσετε. Και βέβαια, όταν φτάσετε σε συναίσθηση αυτού που συνέβη, θα κακολογήσετε τον άρχοντα και τις πατροπαράδοτες παραδόσεις. Και τι σημαίνει άραγε αυτό; Διότι οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων, δηλαδή οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, δεν έπαψαν να ξεσηκώνουν το πλήθος που εξουσίαζαν εναντίον του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού. Και ως πρόφαση για τη μανία τους εναντίον του προέβαλλαν τον σεβασμό τους προς τον Μωυσή και τον Νόμο. Διότι τον καταδίωκαν λέγοντας: «Αν αυτός ο άνθρωπος ήταν από τον Θεό, δεν θα κατέλυε το Σάββατο». Επομένως, τους έπειθαν να τον καταδιώκουν ως παραβάτη του νόμου. Όταν λοιπόν λέει: Εσείς που εξαπατηθήκατε από εκείνους θα πεινάσετε, τότε θα κακολογήσετε κάθε άρχοντά σας και τα πατροπαράδοτα, δηλαδή τα έθιμα του νόμου.

Διότι, λέει, «με ξενόγλωσσους και με χείλη ξένων θα μιλήσω σε αυτόν τον λαό, και ούτε έτσι θα πιστέψουν». Αλλά, παρόλο που έπρεπε να δεχθούν το σημείο προς πλήρη βεβαίωση, κατανοώντας την προφητεία που είχε γίνει από τον Θεό για αυτό, αυτοί δεν το έπραξαν, αλλά κατηγορώντας τους για μέθη, παρέμειναν στην απείθεια. <Ότι θα μιλήσουν σε αυτόν τον λαό λέγοντάς του: Αυτή είναι η ανάπαυση για αυτόν που πίνει, και αυτό είναι το σύντριμμα, και δεν θέλησαν να ακούσουν.> Είπε κάπου ο Θεός, αγανακτώντας για τις παρεκτροπές των Ιουδαίων: «Ιδού, εγώ επιφέρω λιμό στη γη, όχι πείνα για ψωμί, ούτε δίψα για νερό, αλλά πείνα για το να ακούσουν τα λόγια του Κυρίου. Και από την ανατολή μέχρι τη δύση θα τρέξουν γυρεύοντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν πρόκειται να τον βρουν». Επομένως, έχει επιβληθεί νοητός λιμός στους Ισραηλίτες, και επειδή δεν αποδέχθηκαν μέσω της πίστεως τον άρτο της ζωής που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο, για τον λόγο αυτόν ακριβώς και πολύ δικαιολογημένα βρέθηκαν σε στέρηση της θεόδοτης τροφής· «Διότι δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο», λέει, «αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Και συμπεριφέρθηκαν μεν υβριστικά απέναντι στον Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων· επειδή όμως Εκείνος είναι αγαθός, παρότι είχαν ασεβήσει αφόρητα, τους καλούσε σε μετάνοια μέσω των αγίων αποστόλων.

Διότι, όσον αφορούσε στο να έχουν παραλύσει τα έθνη, και να έχουν έτσι ασθενήσει, και να έχουν ριφθεί κάτω από τα πόδια του διαβόλου, και να πράττουν ανενδοίαστα ό,τι αρέσει στα ακάθαρτα πνεύματα, κάποιοι ήταν ανδρείοι και νεότεροι· νοητώς όμως, και πνευματικώς, κυριεύονταν από πείνα και κόπο. Εκείνοι όμως που γνώριζαν να αγαθοεργούν διά της παιδαγωγίας του νόμου, και που εκπληρώνουν την εντολή που τους δόθηκε άπαξ, αυτοί, λέει, θα πεινάσουν και θα κοπιάσουν, δηλαδή θα είναι ανίσχυροι ως προς το οτιδήποτε αγαθό. Διότι, βεβαίως, ο λιμός των θείων λόγων, εάν συμβεί σε κάποιους, τους καθιστά οπωσδήποτε ασθενείς και παραλυμένους και ανίκανους να κατορθώσουν το παραμικρό από τα αγαθά. Το ότι δε το έθνος του Ισραήλ καταστράφηκε από λιμό, εξαιρουμένων από το κακό όσων πίστεψαν στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, το προαναγγέλλει ο Θεός, λέγοντας από παλιά μέσω ενός από τους προφήτες: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα φέρω λιμό στη γη, όχι λιμό άρτου, ούτε δίψα ύδατος, αλλά λιμό του να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου· και από την ανατολή έως τη δύση θα περιτρέχουν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν πρόκειται να τον βρουν.» Πώς λοιπόν δεν επρόκειτο να γίνουν ανίσχυροι και να κοπιάζουν, και να καταστρέφονται από νοητό λιμό, αφού προφανώς δεν αποδέχθηκαν τον Χριστό, παρόλο που έλεγε σαφώς: «Εγώ είμαι ο ζωντανός άρτος, που κατέβηκε από τον ουρανό, και δίνει ζωή στον κόσμο· εάν κάποιος φάει αυτόν τον άρτο, θα ζήσει στον αιώνα;»

Και λοιπόν είπε στους αγίους αποστόλους ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ότι «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, ενώ σε εκείνους δεν έχει δοθεί», σε αυτούς δηλαδή που απίστησαν, προς τους οποίους ο θείος λόγος διακήρυξε: «Αυτοί που με υπηρετούν θα φάνε, ενώ εσείς θα πεινάσετε. Ιδού, αυτοί που με υπηρετούν θα πιουν, ενώ εσείς θα διψάσετε.» Διότι πείνασαν και δίψασαν, επειδή έγιναν αμέτοχοι των αγαθών του Πνεύματος, και έμειναν εντελώς άγευστοι των χαρισμάτων του Χριστού, δηλαδή της θείας και ευαγγελικής παιδείας. Διότι είπε κάπου μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ιδού εγώ φέρνω λιμό στη γη, όχι λιμό για άρτο, ούτε δίψα για ύδωρ, αλλά λιμό για το να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου, και από ανατολών έως δυσμών θα περιτρέχουν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν πρόκειται να τον βρουν.» Διότι αφαιρέθηκε από το ποίμνιο των Ιουδαίων ο ζωοποιός και πλέον θρεπτικός λόγος του Θεού. Δόθηκε δε, όπως είπα, σε αυτούς που αγαπούν τον Χριστό, στους οποίους μάλιστα απευθύνθηκε λέγοντας: «Φάγετε, και μεθύστε οι φίλοι.» Γι' αυτό ψάλλει και ο θεσπέσιος Δαβίδ, εφόσον έγινε και αυτός μέτοχος αυτής της τόσο σεπτής και άφθονης δωρεάς: «Ετοίμασας ενώπιόν μου τράπεζα απέναντι σε αυτούς που με θλίβουν· άλειψας με έλαιο την κεφαλή μου, και το ποτήριό σου με μεθά, ως το άριστο.» Επομένως, όσοι απέκτησαν γνώση των θείων του μυστηρίων, δηλαδή χόρτασαν από αυτά, τα οστά τους αναζωογονήθηκαν.

«διότι εκπόρνευσε η μητέρα τους, ντρόπιασε αυτή που τα γέννησε.» Λέει ότι η πόρνη θα γίνει άκαρπη, ξερή και γεμάτη αγκάθια, διψασμένη και άνυδρη, στερημένη όχι βέβαια από τα γήινα νερά, αλλά από την άνωθεν και εξ ουρανού ευφορία, δηλαδή από τη χορηγία του Πνεύματος, την οποία Εκείνο διανέμει σε κάθε σοφή και αγαθή ψυχή. Διότι ψάλλει κάπου προς τον Θεό, και λέει ο μακάριος Δαβίδ: «Οι δε υιοί των ανθρώπων θα ελπίσουν στη σκέπη των πτερύγων σου. Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου. Διότι κοντά σου βρίσκεται η πηγή της ζωής». Άξιοι δε μιας τόσο σεπτής και άφθονης χορηγίας θα ήταν οι γνήσιοι και εκείνοι που έζησαν ορθά, και δεν προτίμησαν τίποτε άλλο από την αγάπη προς τον Θεό. Ενώ για την πόρνη λέει ότι θα γίνει άνυδρη και, μάλιστα, θα πεθάνει από τη δίψα. Και αυτό νομίζω πως είναι εκείνο που ειπώθηκε γι' αυτήν μέσω της φωνής άλλων προφητών. Διότι ο ένας έλεγε: «Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα αποστείλω λιμό πάνω στη γη· όχι λιμό άρτου, ούτε δίψα για ύδωρ, αλλά λιμό για την ακοή του λόγου του Κυρίου. Και θα περιτρέχουν από ανατολών έως δυσμών, ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν θα τον βρουν». Ο Ιερεμίας δε πάλι, ομιλώντας εκ μέρους του Θεού λέει: «Με πόνο και μάστιγα θα παιδαγωγηθείς, Ιερουσαλήμ· ας μην αποστραφεί η ψυχή μου από εσένα, για να μην σε καταστήσω άβατη γη, η οποία δεν θα κατοικείται».

«διότι μπορείτε όλοι, ο καθένας με τη σειρά του, να προφητεύετε». Διότι παλαιότερα, εξαιτίας της πολλής κακοτροπίας του Ισραήλ που παραστρατούσε, έλεγε ο Θεός: «Ιδού εγώ φέρνω πείνα στη γη, όχι πείνα για ψωμί, ούτε δίψα για νερό, αλλά πείνα για να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου· και από την ανατολή έως τη δύση θα περιτρέχουν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν θα τον βρουν». Και προς τον μακάριο Ιεζεκιήλ έλεγε: «Και θα δέσω τη γλώσσα σου και θα γίνεις άλαλος, και δεν θα είσαι γι' αυτούς άνθρωπος που θα τους ελέγχει, διότι είναι οίκος που με πικραίνει». Επειδή όμως, σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς»· διότι έλαμψε σε εμάς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, συγχωρώντας τα εγκλήματα και απαλλάσσοντας από τις κατηγορίες, και κλείνοντας το στόμα της αμαρτίας· δόθηκε λοιπόν η έκχυση του Αγίου Πνεύματος, καθώς ο Θεός ευφραίνει την ανθρώπινη φύση και τη στεφανώνει με τη δόξα που είχε άνωθεν και από την αρχή, και την επαναφέρει πάλι με αγαθότητα σε εκείνη την κατάσταση που ήταν στην αρχή, όταν ακόμη δεν είχε εισέλθει η αμαρτία.

Και ίσως προς αυτές εδώ τις γυναίκες, που ευαγγελίζονται την ανάσταση, λέει ο προφήτης Ησαΐας εν πνεύματι: «Γυναίκες που έρχεστε από θέαμα, ελάτε· διότι δεν είναι λαός που έχει σύνεση» (εννοώντας προφανώς τους Ιουδαίους)· «γι' αυτό, δεν θα τους σπλαχνιστεί Εκείνος που τους δημιούργησε, και Εκείνος που τους έπλασε δεν θα τους ελεήσει», λέει. <Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα εξαποστείλω πείνα πάνω στη γη, όχι πείνα άρτου ούτε δίψα ύδατος, αλλά πείνα για την ακρόαση του λόγου του Κυρίου. Και θα σαλευθούν τα ύδατα έως τη θάλασσα, και από τον βορρά έως την ανατολή θα περιτρέχουν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν θα τον βρουν.> Είναι γεγραμμένο: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, μέσα σε μικρή θλίψη ήρθε η παιδεία σου σε εμάς». Γνωρίζοντας δε και ο θεσπέσιος Δαβίδ ότι η θλίψη είναι πράγμα άριστο και αληθινά ωφέλιμο, άλλοτε μεν έλεγε «Μέσα στη θλίψη επικαλέστηκα τον Κύριο», και άλλοτε πάλι «Καλό είναι για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Διότι οι θλίψεις μάς καθιστούν πιο σώφρονες, και μας ανασύρουν από τις παγίδες της ραθυμίας, πείθοντάς μας να αγαπούμε τους τρόπους της επιείκειας, και υποβάλλοντας τον σκληρό και ατίθασο άνθρωπο, σαν από ανάγκη και φόβο, στους ζυγούς της οσιότητας και της υπακοής.

Και αυτό ήταν που ειπώθηκε από τον Θεό δια φωνής των προφητών: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα φέρω λιμό επί της γης· όχι λιμό για άρτο, ούτε δίψα για ύδωρ, αλλά λιμό του να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου. Και θα σαλευθούν τα ύδατα, έως τη θάλασσα, και από τον βορρά έως την ανατολή θα περιτρέχουν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν πρόκειται να τον βρουν». Διότι, ενώ τους ήταν δυνατόν να τον έχουν και μάλιστα με μεγάλη αφθονία, επειδή τον απωθούσαν εντελώς ανόητα, τιμωρούνται πλέον με θεία απόφαση, χάνοντας τα πλέον άριστα από όλα τα πράγματα, και εκείνα με τα οποία ήταν φυσικό να μπορέσουν σχεδόν να καταπλουτίσουν με τα άνωθεν αγαθά. Αλλά σε εκείνους που επέλεξαν να απειθούν και που προσβάλλουν ανόσια τη θεία και αξιοθαύμαστη χάρη, έχει επιβληθεί ο λιμός των θείων διδασκαλιών, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα. Σε εμάς όμως που πιστεύουμε σε αυτόν, ο Εμμανουήλ έγινε άρτος ζωής, «ο Άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο»· στον οποίο και διά του οποίου, υπερνικώντας το θεομίσητο κράτος της φθοράς και ενδυόμενοι την άνωθεν και εξ ουρανού χάρη, δηλαδή την αφθαρσία, έχουμε προσαχθεί στον Θεό και Πατέρα, λαμπροί και ιεροί.

Έχει γραφτεί, λοιπόν, για τον προπάτορα Αβραάμ: «Και έγινε λιμός πάνω στη γη, και κατέβηκε ο Αβραάμ στην Αίγυπτο για να παροικήσει εκεί, διότι εντάθηκε ο λιμός πάνω στη γη.» Διότι, αφού εγκατέλειψε την προσφιλή του γη που τον γέννησε, μετοίκησε σε μια άλλη, την οποία του υπέδειξε ο Θεός. Είπε δηλαδή: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου, και έλα στη γη που θα σου δείξω.» Καθώς όμως ο λιμός βάραινε και προκαλούσε ζημιά από την οποία ήταν εξαιρετικά δύσκολο να ξεφύγει, αναγκάστηκε, αν και απρόθυμα, να πάει στην Αίγυπτο. Και δεν κατοίκησε μόνιμα, αλλά μάλλον παροίκησε σε αυτήν. ΠΑΛΛ. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; ΚΥΡ. Μας διαμορφώνει μια άριστη θεωρία των πιο αθέατων πραγμάτων. ΠΑΛΛ. Με ποιον τρόπο; ΚΥΡ. Επιτιμώντας την απείθεια των Ιουδαίων, είπε κάπου ο Θεός: «Ιδού, εγώ επιφέρω λιμό πάνω στη γη, όχι λιμό άρτου, ούτε δίψα για νερό, αλλά λιμό του να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου. Και από την ανατολή μέχρι τη δύση θα περιτρέχουν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν πρόκειται να τον βρουν.»

Και θα σαλευθούν τα ύδατα από θάλασσα σε θάλασσα, και από τον βορρά έως την ανατολή θα περιτρέχουν αναζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν θα τον βρουν· γι' αυτό και εμείς, ευρισκόμενοι στην έρημο των αρετών, πλανιόμασταν, μη έχοντας καθοδηγητή και ηγεμόνα, τον οποίο ακολουθώντας θα μπορούσαμε, μετά την πορεία μας, να βρούμε μια πόλη καλά οργανωμένη με ιερό νόμο, στην οποία θα μπορούσαμε να κατοικήσουμε χωρίς να την εγκαταλείψουμε· και αυτή είναι η αρετή και η σοφία του Θεού. Και έκκραξαν προς τον Κύριο μέσα στη θλίψη τους, και από τις ανάγκες τους τους λύτρωσε. Καθώς όλα τα έθνη πλανιόντουσαν σε γη έρημη και άνυδρη, και η ψυχή τους εξασθενούσε από την έλλειψη της τροφής των σωτηρίων λόγων, βοούσαν προς τον Θεό ικετεύοντας να καταπεμφθεί σε όλους ένας κοινός Σωτήρας.

Αλλά, εφόσον έχουν προαναγγελθεί τόσα πολλά σχετικά με εκείνον που επρόκειτο να προδώσει τον Σωτήρα και Κύριό μας, καθώς και για όσους τον επιβουλεύτηκαν με άλλους τρόπους, είναι καιρός να εξετάσουμε και τα όσα προφητεύτηκαν ότι πρόκειται να συμβούν σχετικά με το πάθος του. 〈Από τον Αμώς〉. «Ορκίζεται ο Κύριος κατά της υπερηφάνειας του Ιακώβ, ότι δεν πρόκειται να ξεχαστούν στο διηνεκές όλα τα έργα σας, και εξαιτίας αυτών δεν θα ταραχθεί η γη, και δεν θα πενθήσει καθένας που κατοικεί σε αυτήν; Και θα ανέλθει η συντέλεια σαν ποταμός, και θα κατέλθει σαν τον ποταμό της Αιγύπτου. Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, λέγει ο Κύριος, θα δύσει ο ήλιος το μεσημέρι, και το φως θα σκοτεινιάσει πάνω στη γη κατά τη διάρκεια της ημέρας· και θα μετατρέψω τις γιορτές σας σε πένθος, και όλες τις ωδές σας σε θρήνο, και θα τοποθετήσω σάκο (πένθιμο ένδυμα) σε κάθε οσφύ, και θα φέρω φαλάκρα σε κάθε κεφάλι, και θα το καταστήσω σαν πένθος για τον αγαπητό, και εκείνους που είναι μαζί του σαν ημέρα οδύνης. Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα εξαποστείλω λιμό πάνω στη γη, όχι λιμό άρτου ούτε δίψα για ύδωρ, αλλά λιμό για την ακρόαση του λόγου του Κυρίου· και θα σαλευθούν τα ύδατα από θάλασσα σε θάλασσα, και από τον βορρά έως τις ανατολές θα περιτρέχουν αναζητώντας τον λόγο του Κυρίου, αλλά δεν πρόκειται να τον βρουν.»

βʹ. Θαρρείτε, λοιπόν· διότι ο Κύριος δεν θα αφήσει τις ψυχές των δικαίων να λιμοκτονήσουν. Περί αυτού του λιμού λέγει ο Κύριος διά του προφήτη: Και θα συμβεί τις ημέρες εκείνες, θα επιφέρω λιμό επί της γης· όχι λιμό άρτου, ούτε δίψα ύδατος, αλλά λιμό για την ακρόαση του λόγου του Θεού. Και θα περιτρέξουν από ανατολών έως δυσμών, αναζητώντας τον λόγο του Κυρίου. Βλέπεις ότι δεν ομιλεί περί άρτου;