Πατερικές αναφορές στο ΑΜΩΣ 8:5

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ ΠΡΟΦΗΤΗ ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ. <Ακούστε λοιπόν αυτά εσείς που συντρίβετε από το πρωί τον πένητα και καταδυναστεύετε τους φτωχούς της γης, εσείς που λέτε: Πότε θα περάσει ο μήνας για να πουλήσουμε, και τα σάββατα για να ανοίξουμε τις αποθήκες, ώστε να κάνουμε μικρό το μέτρο και να μεγαλώσουμε τα σταθμά, και να φτιάξουμε άδικη ζυγαριά, για να αγοράσουμε με ασήμι τους φτωχούς, και τον ταπεινό αντί υποδημάτων, και να εμπορευτούμε από κάθε γέννημα;> Ρώτησε κάποτε κάποιος από τους Φαρισαίους τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ποια θεωρούσε πρώτη και μεγάλη εντολή στον νόμο, και άκουσε ως απάντηση ότι πρώτη μεν εντολή είναι το «Θα αγαπάς τον Κύριο τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά και με όλη σου τη δύναμη· δεύτερη δε και παρόμοια είναι το Θα αγαπάς τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου». Θα μπορούσε κανείς να δει και τον ίδιο τον θεσπέσιο Παύλο να έχει σχεδόν εξαρτήσει από την αγάπη κάθε είδος αρετής, έχοντας το θάρρος να την ονομάσει ανώτερη και από την πίστη και από την ελπίδα, και να έχει ομολογήσει σαφώς ότι δεν είναι τίποτα αυτός που δεν την έχει, έστω κι αν μοιράσει στους ενδεείς τα υπάρχοντά του, έστω κι αν παραδώσει στους διώκτες το ίδιο του το σώμα για να καεί. Επομένως, οτιδήποτε μέσα μας είναι μεγάλο και αξιέπαινο, θα προέρχεται οπωσδήποτε από την αγάπη προς τον Θεό και τους αδελφούς.

Διότι εκείνοι που αγαπούν την κατά Θεόν επιείκεια, μόλις ξημερώσει η ημέρα, αναπέμπουν ευχαριστίες στον Θεό, προσκυνούν, προσεύχονται, και στρέφουν τον ζήλο τους προς καθετί που είναι αξιέπαινο. Αντίθετα, εκείνοι που αποβλέπουν μόνο στο να καταδυναστεύουν κάποιους, και θεωρούν ότι τίποτα δεν είναι ισάξιο με την πλεονεξία, θεωρούν ως το πιο σπουδαίο έργο τους να πετάγονται από το κρεβάτι με το που χαράζει η αυγή, και να προχωρούν προς τη συνηθισμένη τους φαυλότητα, πλεονεκτώντας εις βάρος όποιου μπορούν, και σχεδόν κατηγορούν τη νύχτα που έρχεται να τους καλύψει, επειδή δεν τους δίνει επαρκή χρόνο για πλεονεξία. Αυτοί λένε: «Πότε θα περάσει ο μήνας για να πουλήσουμε;» Αυτή είναι η ευχή όσων δανείζουν και πλουτίζουν, ανθρώπων αισχρών και φιλάργυρων, οι οποίοι διψούν συνεχώς για το τέλος του μήνα, ώστε συγκεντρώνοντας λίγο-λίγο, να αυξάνουν τα εμπορικά τους κέρδη, και αθροίζοντας ανόσια τόκους επί τόκων να καταπιέζουν τους πιο αδύναμους, αν και ο νόμος λέει ξεκάθαρα: «Αν δανείσεις χρήματα στον πλησίον σου, δεν θα τον πιέζεις ασφυκτικά, δεν θα του επιβάλεις τόκο». Αλλά αυτοί λένε: «Πότε θα περάσει ο μήνας για να εμπορευτούμε;»

Όσοι πάλι έχουν κυριευθεί από τις ίδιες ή και ακόμη χειρότερες ασθένειες και νικιούνται από τα αισχρά κέρδη, λένε και πάλι: «Πότε θα περάσουν τα σάββατα και θα ανοίξουμε τις αποθήκες, για να μικρύνουμε το μέτρο και να μεγαλώσουμε τα σταθμά και να φτιάξουμε άδικη ζυγαριά;». Και τι άραγε σημαίνει αυτό ή ποιών σαββάτων ζητούν την παρέλευση για να ανοίξουν τις αποθήκες, να μικρύνουν το μέτρο και να μεγαλώσουν τα σταθμά, είναι αναγκαίο να εξηγήσουμε.

Εφόσον λοιπόν ο νόμος πρόσταζε να γίνεται διαγραφή των χρεών, κατά τα λεγόμενα σαββατικά έτη - διότι είχε ορίσει να εκπληρώνεται αυτό το έβδομο έτος - και έπειτα προειδοποιούσε ότι δεν πρέπει να ενεργούν πονηρά, αλλά μάλλον να δανείζουν σε όσους έχουν ανάγκη, ακόμη και αν δεν φαινόταν να απέχει πολύ το έτος της άφεσης των χρεών, εκείνοι που διέθεταν πολλούς και άφθονους θησαυρούς, κρατώντας κλειστό το χέρι τους, φρόντιζαν να περιμένουν τα σάββατα των ετών που βρίσκονταν πλέον προ των πυλών, και ύστερα να δανείζουν, ώστε να μην εμπέσει το χρέος στην περίοδο της άφεσης. Αυτοί λοιπόν λένε: «Πότε θα περάσουν τα σάββατα;» (προφανώς εννοώντας τα έτη) «και θα ανοίξουμε τους θησαυρούς». Και η ασέβειά τους δεν σταματούσε εκεί, αλλά επιπλέον, εκμεταλλευόμενοι ανελέητα τη φτώχεια των δυστυχισμένων, τους έδιναν τα αγαθά με μικρά μέτρα, ενώ απαιτούσαν να τα πάρουν πίσω με σταθμά όχι ίσα, αλλά ακόμη μεγαλύτερα και πολύ βαρύτερα από τα πρώτα, καίτοι ο Θεός έλεγε μέσω του πάνσοφου Μωυσή: «Δεν θα υπάρχει στο πουγγί σου ζύγι και ζύγι, μεγάλο και μικρό. Δεν θα υπάρχει στο σπίτι σου μέτρο και μέτρο, μεγάλο και μικρό. Ζύγι αληθινό και δίκαιο θα έχεις, και μέτρο αληθινό και δίκαιο θα έχεις, ώστε να γίνεις μακροχρόνιος επί της γης που σου δίνει ως κληρονομιά ο Κύριος ο Θεός σου, επειδή είναι βδέλυγμα στον Κύριο τον Θεό σου όποιος τα πράττει αυτά, όποιος πράττει την αδικία».

Και αυτά βέβαια τα ανέφερα ως κατάλληλα και πρέποντα για εκείνους που τότε εξόργιζαν εναντίον τους τον Δεσπότη των όλων. Αλλά θα μπορούσε κανείς εξίσου να τα εφαρμόσει και σε εκείνους που ασέβησαν απέναντι στον ίδιο τον Εμμανουήλ, κατά τον χρόνο της ενανθρωπήσεως. Διότι αυτοί είναι «εκείνοι που συντρίβουν από το πρωί τον φτωχό», δηλαδή εκείνοι που αδιαφορούν να επιλέξουν τον έννομο βίο, και δεν προχωρούν για κανέναν άλλο σκοπό, παρά για να καταστρέψουν το δίκαιο, και τολμούν να περιφρονούν απολύτως όσα έχουν σαφέστατα οριστεί από τις θείες εντολές και να εκμεταλλεύονται ασύδοτα όποιους από τους πιο αδύναμους θα επέλεγαν. Αυτοί, λοιπόν, είναι εκείνοι που λένε: «Πότε θα περάσει η νεομηνία για να εμπορευθούμε, και τα σάββατα για να ανοίξουμε τις αποθήκες, ώστε να μικρύνουμε το μέτρο και να μεγαλώσουμε το σταθμά και να φτιάξουμε άδικη ζυγαριά;». Διότι το ότι οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι ήταν υπερβολικά φιλοχρήματοι και αισχροκερδείς, μπορούμε να το διαπιστώσουμε με πολλούς τρόπους, στηρίζοντας τον νου μας στα ευαγγελικά συγγράμματα. Επειδή ο Χριστός συμβούλευε εκείνους που αγαπούν την κατά Θεόν επιείκεια να αποδεικνύονται ανώτεροι από αισχρά κέρδη και να επιθυμούν την απαλλαγή από κάθε φιλοκέρδεια, και τους προέτρεπε μάλιστα να προχωρήσουν σε κάτι ακόμη υψηλότερο, να συντρέχουν τους ενδεείς και να μοιράζουν τα υπάρχοντά τους. Αλλά τι λέει ο Ευαγγελιστής; «Άκουγαν δε αυτά και οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι, οι οποίοι ήταν φιλάργυροι, και τον χλεύαζαν».

Για τον λόγο αυτόν λοιπόν, αναγκαστικά επιφέρει τις τιμωρίες, όχι επειδή τους μιλά ως σε ανθρώπους που είχαν άγνοια, όπως νομίζω, αλλά ελέγχοντάς τους κατά κάποιον τρόπο και μεταστρέφοντάς τους πολύ καλά στο να επιλέγουν να φρονούν τα ωφέλιμα και τα πλέον αρμόζοντα. Είπε λοιπόν ότι «Για την ασέβεια του Ιακώβ συμβαίνουν όλα αυτά και για την αμαρτία του οίκου του Ισραήλ», ώστε να νοηθεί ότι ολόκληρο το γένος του Ισραήλ έχει σφάλει απέναντι στον Θεό και στους ανθρώπους. Διότι φαίνεται ότι αποκαλεί «ασέβεια» τα παραπτώματα απέναντι στον Θεό, ενώ τα παραπτώματα απέναντι στους αδελφούς και τους ομογενείς τα ονομάζει «αμαρτία». <Ποια είναι η ασέβεια του Ιακώβ; Δεν είναι η Σαμάρεια; Και ποια είναι η αμαρτία του οίκου του Ιούδα; Δεν είναι η Ιερουσαλήμ;> Ονομάζοντας «Ιακώβ» αυτούς που κατάγονται από τον Ιακώβ, εννοώ βέβαια τον Εφραίμ στη Σαμάρεια, καθιστά ολοφάνερα τα εγκλήματά τους. Και λέει ότι η Σαμάρεια αποτελεί το είδος της ασέβειας. Και βέβαια δεν ισχυριζόμαστε ότι κατηγορεί την ίδια τη χώρα· διότι είναι εντελώς παράλογο να το εννοήσει κανείς έτσι· αλλά λέγοντας «Σαμάρεια» εννοεί τα όσα βρίσκονται στη Σαμάρεια, όπως τις δαμάλεις, τον Χαμώς, τον Βάαλ, και τα όσα διαπράττονται σε αυτήν εναντίον κάποιων εξαιτίας της πλεονεξίας των αρχόντων. Διότι είπε ότι «Έπλητταν τα κεφάλια των φτωχών, και εξέτρεπαν την οδό των ταπεινών». Και επιπλέον έλεγαν: «Πότε θα περάσει ο μήνας για να πουλήσουμε, και τα Σάββατα για να ανοίξουμε τις αποθήκες προκειμένου να μικρύνουμε το μέτρο και να μεγαλώσουμε τα σταθμά και να φτιάξουμε άδικη ζυγαριά;» Λέει επίσης ότι η Ιερουσαλήμ έγινε η αμαρτία του Ιούδα.

ΙΘ΄. Τι θα πούμε για όλα αυτά, εμείς οι σιτέμποροι και οι κερδοσκόποι, που καιροφυλακτούμε στις δυσκολίες των καιρών, προκειμένου να πλουτίσουμε, να τρυφήσουμε πάνω στις συμφορές των άλλων και να συγκεντρώσουμε πλούτο, όχι όπως ο Ιωσήφ τα αγαθά των Αιγυπτίων, για χάρη μιας ανώτερης οικονομίας (διότι εκείνος γνώριζε και να συγκεντρώνει και να διανέμει σωστά το σιτάρι, όπως ακριβώς μπόρεσε να προβλέψει τον λιμό και να τον αντιμετωπίσει από νωρίς), αλλά αρπάζοντας ως παράνομοι τα αγαθά των ομοφύλων μας; Εμείς που λέμε: «Πότε θα περάσει ο μήνας, για να πουλήσουμε; Και πότε τα Σάββατα, για να ανοίξουμε τις αποθήκες μας;». Εμείς, που με τα διπλά μέτρα και σταθμά καταστρέφουμε το δίκαιο και γέρνουμε προς το μέρος μας το μολυβένιο ζύγι της ανομίας;

ΚΔ'. Σε καμία περίπτωση, ω φίλοι και αδελφοί, ας μη γίνουμε κακοί διαχειριστές αυτών που μας έχουν δοθεί, για να μην ακούσουμε τον Πέτρο να λέει: «Ντραπείτε εσείς που παρακρατείτε τα ξένα αγαθά, και μιμηθείτε την ισότητα του Θεού, και κανείς δεν θα είναι φτωχός». Ας μην κοπιάζουμε για να θησαυρίζουμε και να αποταμιεύουμε, όταν άλλοι καταπονούνται από τη φτώχεια, για να μη μας ονειδίσει και μας απειλήσει πικρά από τη μία πλευρά ο θείος Αμώς με τούτα τα λόγια: «Εμπρός τώρα, εσείς που λέτε: Πότε θα περάσει ο μήνας, για να πουλήσουμε; Και τα Σάββατα, για να ανοίξουμε τις αποθήκες μας;» και με όσα ακολουθούν αυτά, με τα οποία επισείει την οργή του Θεού εναντίον εκείνων που χρησιμοποιούν μεγάλα και μικρά σταθμά· και από την άλλη πλευρά ο μακάριος Μιχαίας, ο οποίος ίσως να κατακρίνει την ίδια τη χλιδή, επειδή ο κορεσμός γεννά την αλαζονεία, και τη σπατάλη πάνω σε ελεφάντινα κρεβάτια, και τη μαλθακότητα με τα πιο εκλεκτά μύρα, και το να παχαίνουν με τρυφερά μοσχάρια από τις αγέλες και ερίφια από τα ποίμνια, και να διασκεδάζουν υπό τον ήχο των οργάνων, και ακόμη περισσότερο τη σκέψη ότι κάτι από αυτά είναι σταθερό και μόνιμο· ίσως όμως πάλι να μη θεωρεί αυτά τόσο φοβερά, όσο το γεγονός ότι δεν συμπάσχουν καθόλου με τη συντριβή του Ιωσήφ, ενώ οι ίδιοι ζουν μέσα στην τρυφή· διότι αυτό το προσθέτει στην κατηγορία για τον κορεσμό τους. Ας μην το πάθουμε λοιπόν εμείς αυτό σήμερα, ούτε να παραδοθούμε σε τόση τρυφή, ώστε να καταφρονήσουμε τη φιλανθρωπία του Θεού, ο οποίος δυσανασχετεί με όλα αυτά, έστω κι αν δεν επιφέρει την οργή Του στους αμαρτάνοντες αμέσως και ταυτόχρονα με την κακία τους.

Και εάν κάποτε δώσεις ελεημοσύνη, από πού τη δίνεις; Μήπως όχι από την πικρή σου και μισάνθρωπη φορολογία; Μήπως όχι από ξένες συμφορές, προσφέροντας πράγματα που είναι γεμάτα από δάκρυα και στεναγμούς; Εάν γνώριζε ο φτωχός από πού του προσφέρεις την ελεημοσύνη, δεν θα την δεχόταν, σαν να επρόκειτο να γευτεί σάρκες αδελφών και αίμα των οικείων του, αλλά θα σου απηύθυνε λόγο γεμάτο από συνετή παρρησία: «Μην με τρέφεις, άνθρωπε, από δάκρυα αδελφών, μη δώσεις άρτο σε φτωχό που έχει προέλθει από τον στεναγμό των φτωχών συνανθρώπων του. Επίστρεψε στον ομόφυλό σου εκείνα που κακώς απαίτησας, και εγώ θα αναγνωρίσω την ευεργεσία». Σε τι ωφελείς, όταν κάνεις πολλούς φτωχούς και παρηγορείς μόνον έναν; Εάν δεν υπήρχε πλήθος τοκογλύφων, δεν θα υπήρχε το πλήθος των φτωχών. Διάλυσε τη φατρία σου, και όλοι θα αποκτήσουμε την αυτάρκεια. Όλοι κατηγορούν τους τοκογλύφους, και όμως δεν αποτελούν θεραπεία αυτού του κακού ούτε ο Νόμος, ούτε οι Προφήτες, ούτε οι Ευαγγελιστές. Όπως ακριβώς λέει ο θεσπέσιος Αμώς: «Ακούστε, εσείς που συνθλίβετε από το πρωί τον πένητα και καταδυναστεύετε τους φτωχούς πάνω στη γη, εσείς που λέτε: πότε θα περάσει ο μήνας για να εμπορευθούμε;» Διότι ούτε οι πατέρες δεν χαίρονται τόσο πολύ για τη γέννηση των παιδιών τους, όσο ευφραίνονται οι τοκογλύφοι όταν συμπληρώνονται οι μήνες.

ΙΓ'. Διήγηση της επιβουλής του ιερέα της Βαιθήλ κατά του προφήτη, και όσων ο προφήτης, κατ' εντολήν του Θεού, απείλησε τον ιερέα. ΙΔ'. Προφητεία για την καταστροφή που επήλθε στον ναό από τον Χριστό· και διήγηση όσων αμάρτανε ο λαός των Ιουδαίων κατά τα Σάββατα και τις Νουμηνίες, εξαιτίας των οποίων τιμωρείται η γη τους μαζί με τους κατοίκους της.

«Αληθινό και δίκαιο ζύγι να έχεις, για να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη που Κύριος ο Θεός σου σου δίνει ως κληρονομιά, διότι βδέλυγμα για τον Κύριο τον Θεό σου είναι καθένας που τα πράττει αυτά.» «Ζυγός δίκαιος, και μέτρο δίκαιο, και χοίνικας δίκαιος θα υπάρχει σε εσάς.» ΤΙΤΛΟΣ Δ΄. —Περί άδικων ζυγών, σταθμών και μέτρων. «Ψεύτες αποδεικνύονται οι γιοι των ανθρώπων στους ζυγούς, με σκοπό να αδικούν.» «Οι δόλιοι ζυγοί είναι βδέλυγμα ενώπιον του Κυρίου· το δίκαιο όμως ζύγι είναι αποδεκτό σε αυτόν.» «Ζύγι μεγάλο και μικρό, και διπλά μέτρα, είναι και τα δύο ακάθαρτα ενώπιον του Κυρίου· και εκείνος που τα κατασκευάζει, θα σκοντάψει στα ίδια του τα έργα.» «Βδέλυγμα στον Κύριο είναι το διπλό ζύγι· και ο δόλιος ζυγός δεν είναι καλό πράγμα ενώπιόν του.» «Ο Χαναάν, έχοντας στα χέρια του άδικο ζυγό, αγάπησε να καταδυναστεύει. Όλοι οι κόποι του δεν θα τον ωφελήσουν, εξαιτίας των αμαρτιών τις οποίες διέπραξε.» «Ακούστε αυτά, εσείς που συνθλίβετε από το πρωί τον πένητα και καταδυναστεύετε τους φτωχούς πάνω στη γη· εσείς που λέτε: Πότε θα περάσει ο μήνας, για να πουλήσουμε, και τα Σάββατα, για να ανοίξουμε τις αποθήκες, ώστε να μικρύνουμε το μέτρο και να μεγαλώσουμε τα σταθμά, και να φτιάξουμε άδικο ζυγό, με σκοπό να εξαγοράσουμε με ασήμι τους φτωχούς και τους ταπεινούς αντί για ένα ζευγάρι υποδήματα, και να εμπορευτούμε κάθε είδους γέννημα.» «Από τα οποία γέμισαν τον πλούτο τους με ασέβεια.» ΤΙΤΛΟΣ Ε΄. —Περί αγαθού ή πονηρού ζήλου. «Μη φθονείς όσους πράττουν πονηρία, μήτε να ζηλεύεις αυτούς που διαπράττουν την ανομία.

Τι θα πουν οι έμποροι σιτηρών και οι μαυραγορίτες, οι οποίοι παραμονεύουν τις δυσκολίες των καιρών, για να εμπορευθούμε, να εντρυφήσουμε στις ξένες συμφορές και να αποκτήσουμε πλούτο, όχι όπως ο Ιωσήφ τα αγαθά των Αιγυπτίων μέσω μιας ανώτερης θείας οικονομίας· διότι εκείνος γνώριζε και πώς να συγκεντρώνει, αλλά και πώς να διανέμει σωστά το σιτάρι· αλλά ως παράνομοι τα αγαθά των ομοεθνών μας; Αυτοί που λένε: «Πότε θα περάσει ο μήνας για να πουλήσουμε, και τα Σάββατα, για να ανοίξουμε τις αποθήκες;». Αυτοί που με τα διπλά μέτρα και σταθμά διαφθείρουν το δίκαιο, και που γέρνουν το μολύβδινο μέτρο της ανομίας πάνω στον ίδιο τους τον εαυτό.