Πατερικές αναφορές στο ΒΑΡΟΥΧ 3:38

Ομοίως και ο Αββακούμ λέει: «Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν». Άκουσε και τον Ιερεμία να ανακράζει μεγαλόφωνα: «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανείς άλλος δεν θα λογισθεί ίσος προς αυτόν. Αυτός βρήκε κάθε οδό γνώσεως και την έδωσε στον Ιακώβ, τον δούλο του, και στον Ισραήλ, τον αγαπημένο του. Έπειτα από αυτά φανερώθηκε επάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Βλέπεις ότι αληθινό Θεό κήρυξαν εκείνον που φανερώθηκε επάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους; Και ο Δαβίδ λέγει γι’ αυτόν ότι «ο Θεός βασίλευσε επάνω στα έθνη», δηλαδή τα έφερε κοντά του ως Θεός διά της πίστεως στον Υιό του. Γιατί δεν είπε ότι «ο Θεός βασίλευσε επάνω στους Ιουδαίους»; Και πάλι: «Όλα τα έθνη είδαν το σωτήριο του Θεού μας». Και: «Πείτε ανάμεσα στα έθνη ότι ο Κύριος εβασίλευσε», δηλαδή διά της πίστεως. Και ο Ησαΐας λέει ότι «από ανατολών ηλίου έως δυσμών το όνομά μου είναι δεδοξασμένο ανάμεσα στα έθνη». Και πάλι ο Ωσηέ: «Λέγει ο Θεός· θα καλέσω λαό μου τον μη λαό μου», δηλαδή τα έθνη· «και ελεημένη εκείνη που δεν είχε ελεηθεί», δηλαδή τη Συναγωγή των Ιουδαίων. Κατά τον ίδιο τρόπο και ο πατριάρχης Ιακώβ, όταν ευλογούσε τους υιούς του και τους έδινε τις τελευταίες του εντολές, είπε για τον Χριστό τα εξής: «Δεν θα λείψει άρχοντας από τον Ιούδα ούτε ηγούμενος από τους μηρούς του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο είναι φυλαγμένο», δηλαδή ο Χριστός· «και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών», επειδή γνώριζε την πώρωση των Ιουδαίων. Ώστε μάταια προσδοκούν οι Ιουδαίοι εκείνον που προσδοκούν· διότι ο Χριστός που προσδοκούν τα έθνη, αυτός ήλθε· γι’ αυτό και εξέλιπε άρχοντας από τον Ιούδα και ηγούμενος.

Και τέλος, όταν ήλθε το πλήρωμα του χρόνου για την προαιώνια βουλή του Θεού, ώστε να πραγματοποιηθεί το μυστήριο, το οποίο ο Θεός προόρισε πριν από τους αιώνες για τη δόξα μας, απέστειλε τον Υιό του, ο οποίος έγινε άνθρωπος από γυναίκα αειπάρθενο, χωρίς σπορά, όταν εφανερώθη επάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Αλλ’ ούτε και έτσι ο πονηρός έπαυσε με την αναίδειά του να ταράζει τον κόσμο· αλλά, αφού γρήγορα εισήλθε σε δικά του σκεύη και ανθρώπινα όργανα, έσπευδε να ανατρέψει ολοκληρωτικά την παρουσία του Χριστού.

Και στην περίπτωση μεν του ανθρώπου η εικόνα υφίσταται μιμητικά, ενώ στην περίπτωση του Θεού φυσικά. Ο Ζακχαίος είπε: Εάν ο Θεός είναι Θεός, και η εικόνα είναι Θεός, τότε είναι δύο θεοί. Ο Αθανάσιος είπε: Δύο θεοί υπάρχουν όταν είναι άλλο το θέλημα του πρωτοτύπου και άλλο της εικόνας. Όταν όμως υπάρχει το ίδιο θέλημα, η ίδια γνώση, η ίδια γνώμη και η ίδια φύση, τότε υπάρχει ένας Θεός, εξαιτίας του απαράλλακτου της ουσίας. Εξάλλου, και ο ίδιος ο Μωυσής, αποδεικνύοντας το απαράλλακτο της γνώμης, του θελήματος και της ουσίας του άνδρα και της γυναίκας, μίλησε για μία σάρκα, λέγοντας: «Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα και τη μητέρα, και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μίαν». Και στην ωδή λέει: «Άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα», εξαιτίας της ταυτότητας της φύσης. Εάν λοιπόν για τα άλογα και τους αναβάτες, καίτοι είναι σώματα, εκφράστηκε στον ενικό αριθμό, τον ασώματο Θεό και τον Λόγο Του, που είναι Θεός, δεν θα τους αποκαλούσε στον πληθυντικό. Ο Ζακχαίος είπε: Ας δεχθούμε ότι και η Σοφία είναι Θεός· μήπως και ο Χριστός δεν γεννήθηκε από γυναίκα; Ο Αθανάσιος είπε: Αυτή η ίδια η Σοφία, η οποία μόνη και αληθινά είναι Θεός εκ Θεού, καθώς οι άνθρωποι οδηγούνταν στην απώλεια, θέλησε να εμφανιστεί στη γη και να συναναστραφεί με τους ανθρώπους, ώστε διά του εαυτού Του να σώσει, κατά το θέλημα του Πατρός, το γένος των ανθρώπων.

Αλλά μάλλον ωφελεί τα νεκρά και δυσώδη, ξηραίνοντάς τα και εξαφανίζοντας τη δυσωδία. Και νομίζεις εσύ ότι το θείο μιαίνεται; Και δεν πιστεύεις μάλλον ότι αγιάζει τη μήτρα, ανοίγει τις πύλες της κοιλίας, και ότι ο Τεχνίτης τα πάντα τα οικονομεί, τα διασώζει και τα τελεσιουργεί; Ζακχαίος είπε: Και η σοφία του Θεού εμφανίστηκε στη γη; Αθανάσιος είπε: Και τι το παράξενο; Ακούς τον Ιερεμία που λέει: «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί Του. Ανακάλυψε κάθε οδό γνώσεως. Μετά από αυτά, εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Ζακχαίος είπε: Δεν υπάρχει αυτή η γραφή στον Ιερεμία. Αθανάσιος είπε: Διάβασε τις επιστολές του Βαρούχ, για να μάθεις και να πειστείς ότι είναι γραμμένο. Ζακχαίος είπε: Γνωρίζω ότι είναι γραμμένο σε αυτήν την επιστολή, αλλά όχι στον Ιερεμία. Αθανάσιος: Ο Ιερεμίας, μαζί με τον Βαρούχ, τους Θρήνους και την Επιστολή, καταγράφονται σε ένα βιβλίο· και αυτά τα τέσσερα βιβλία ονομάζονται ενιαία ως Ιερεμίας. Ζακχαίος είπε: Ακόμη δεν απέδειξες ότι και ο Χριστός είναι η σοφία. Αθανάσιος: Θέλω να σε καθοδηγήσω στην ανάγνωση του ότι ο Θεός υποσχέθηκε να συναναστραφεί με τους ανθρώπους, και έτσι, καθοδηγούμενος από τη Γραφή, να φτάσεις στην κατανόηση. Ζακχαίος είπε: Εμφανίστηκε ο Θεός στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, όταν μέσα στον άγιο ναό έδινε αποκαλύψεις στους προφήτες και στους πατριάρχες;

Ο Αθανάσιος είπε: Μετά από αυτά αναφέρεται ότι εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, προφανώς μετά τον Νόμο. Και επιπλέον αναφέρεται ομοίως από τον προφήτη Ησαΐα: «Λαέ μου, αυτοί που σας μακαρίζουν σας πλανούν, και ταράζουν τα μονοπάτια των δρόμων σας. Αλλά τώρα ο Κύριος θα παραστεί για κρίση. Και θα στήσει τον λαό σε κρίση· ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση, μαζί με τους πρεσβυτέρους του λαού και μαζί με τους άρχοντές του: Εσείς, όμως, γιατί κατακάψατε τον αμπελώνα μου;» Ο Ζακχαίος είπε: Απόδειξε ότι γεννήθηκε από γυναίκα. Ο Αθανάσιος: Πιστεύεις στον προφήτη Ησαΐα; Ο Ζακχαίος είπε: Ναι. Ο Αθανάσιος: Άκουσέ τον που λέει: «Και θα επιθυμήσουν να είχαν καεί από φωτιά. Διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, Υιός, και μας δόθηκε. Του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του. Και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας της ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Ο Ζακχαίος είπε: Σύμφωνα λοιπόν με αυτά που λες, η σοφία του Θεού πέθανε;

Συμφωνεί, λοιπόν, με τον λόγο του προφήτη το «συναναστράφηκε με τους ανθρώπους» και το «κατοίκησε ανάμεσά μας». Επομένως, πριν από τη σύλληψη, το παιδί ονομάζεται Θεός. Πώς, λοιπόν, δεν είναι Θεοτόκος η αγία Παρθένος Μαρία; Επειδή, λοιπόν, το όνομα αυτό δεν επιδέχεται καθόλου την ερμηνεία ότι πρόκειται για απλό άνθρωπο, το παιδί που γεννήθηκε είναι Θεός, ο οποίος δεν κατέλυσε τη φυσική παρθενία της Παρθένου· αλλά, έχοντας γεννηθεί με αυτόν τον τρόπο από τη Θεοτόκο, είναι Θεός και άνθρωπος· Θεός μεν κατά φύση, άνθρωπος δε από δική του ευδοκία. Αν και έγινε άνθρωπος, είναι και Θεός, με ενωμένες βέβαια τις δύο φύσεις. Αλλά ίσως πει ο αντίπαλος: Αν η Παρθένος είναι Θεοτόκος, τότε αποδίδεις στον Θεό Λόγο αρχή από την Παρθένο. Δεν λέω ότι αυτός έλαβε αρχή από την αγία Παρθένο· μη γένοιτο! Διότι υπήρχε προ των αιώνων· άλλωστε, αυτός δημιούργησε και τους αιώνες, αυτός είναι και ο δημιουργός όλης της κτίσης, όπως λέει ο Ευαγγελιστής: «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα από όσα έχουν γίνει». Αυτός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, βρέθηκε για διάστημα εννέα μηνών στη μήτρα, και όμως δεν αποχωρίστηκε από τους πατρικούς κόλπους.

Απόκριση: Ότι ο Χριστός είναι Θεός και Κύριος, το μαρτυρούν οι προφήτες· ο μεν Δαβίδ λέγοντας: «Θεός είναι ο Κύριος, και φανερώθηκε σε εμάς»· και πάλι: «Έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε»· και πάλι: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα χερουβίμ, φανερώσου»· ο δε Αββακούμ πάλι λέει: «Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν»· και ο Βαρούχ: «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν μπορεί να συγκριθεί μαζί του· ανακάλυψε κάθε οδό της γνώσης και την έδωσε στον Ιακώβ, τον δούλο του, και στον Ισραήλ, τον αγαπημένο του. Μετά από αυτά, φανερώθηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Ιδού πώς ολοφάνερα οι προφήτες αποκαλούν τον Χριστό Θεό.

Είναι ολοφάνερο ότι κανείς. Είπε πάλι ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο αληθινός Θεός μας, ότι το Ευαγγέλιο θα κηρυχθεί σε όλο τον κόσμο· άραγε έγινε αυτό, ή δεν έγινε; Πάλι είπε, ότι οι πύλες του άδη δεν θα κατισχύσουν της Εκκλησίας· άραγε είπε ψέματα; Μη γένοιτο! Είπε σε εμάς που πιστεύουμε σε αυτόν, ότι «Θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου». Τώρα πείτε μας, εξαιτίας του ονόματος του Χριστού δεν μας μισούν και δεν μας αποστρέφονται όλα τα έθνη; Ακόμη και αν εσείς σιωπήσετε, οι λίθοι θα κραυγάσουν, και η ίδια η αλήθεια των πραγμάτων μπορεί επαρκώς να σας ντροπιάσει και να σας καταισχύνει, και να σας πείσει, έστω και παρά τη θέλησή σας, ότι ο Χριστός, ο Θεός, ήρθε φανερά και εμφανίστηκε πάνω στη γη, και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και πάλι επέβη σε χερουβίμ και πέταξε, και ανήλθε στους ουρανούς με αλαλαγμό ως Θεός.

Και βέβαια. Ορθ. Ο Λόγος, λοιπόν, βρισκόταν στη θέση της ψυχής; Απολ. Ναι. Ορθ. Ποιος, λοιπόν, ήταν αυτός που έλεγε: «Την ψυχή μου κανείς δεν την αφαιρεί από εμένα· όταν θέλω την παραδίδω, και όταν θέλω την παίρνω πάλι»· η σάρκα ή ο Λόγος; Απολ. Ο Λόγος. Ορθ. Για ποια ψυχή μιλούσε, για εκείνη που είχε ή για εκείνη που δεν είχε; Απολ. Εννοούσε την ανθρώπινη ζωή. Ορθ. Είναι δυνατόν να υπάρχει ανθρώπινη ζωή χωρίς την παρουσία ψυχής; Απολ. Και βέβαια, διότι ο ίδιος ο Θεός «εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους».

Εάν ο Θεός είναι μέσα σε αυτόν, πώς υπάρχει μία θεότητα; Ορθόδοξος: Διότι προσθέτει: «Και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εσένα». Και ο Ιερεμίας λέγει: «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του. Ανακάλυψε κάθε οδό γνώσεως, και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Μετά από αυτά εμφανίστηκε πάνω στη γη, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Εάν λοιπόν αυτός που εμφανίστηκε επί της γης είναι ο Θεός μας, και κανένας άλλος δεν πρόκειται να συγκριθεί μαζί του, άρα είναι μία η θεότητα του Πατρός και του Υιού.

Απόκριση. Αγρός είναι ο κόσμος· δροσιά του ουρανού είναι η θεότητα· και ευφορία της γης είναι η ανθρωπότητα. Όπως ακριβώς λοιπόν η δροσιά κατέρχεται αόρατα, και όταν συγκεντρώνεται κάτω γίνεται φανερή, έτσι και ο Θεός Λόγος, όντας αόρατος, φανερώθηκε μέσω της σάρκας πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Και ο σίτος δε και ο οίνος αποτελούν σύμβολα των θείων μυστηρίων. Όλα τα έθνη υπηρετούν τον Χριστό.

Ο Κύριός μας, ο Υιός του Θεού, είναι ο χορηγός όλων των αγαθών χαρισμάτων και τον παρακαλώ να σου παράσχει όχι μόνο τα αιτήματά σου, αλλά πολύ περισσότερα από όσα ζητάς ή σκέφτεσαι, και μου λέει: Ας θελήσει και ο ίδιος, και εγώ τα δίνω. Υιός του Θεού και φως και δύναμη είναι ο Ιησούς, ο οποίος σαρκώθηκε από την αγία Παρθένο Μαρία. Αυτός που «εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και προσέφερε τον εαυτό του «ως θυσία ζωντανή, ευάρεστη στον Θεό» και Πατέρα υπέρ ημών, για να μας προετοιμάσει «για τον εαυτό του ως λαό περιούσιο, ζηλωτή καλών έργων», «βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο». Αυτός που τα υπέμεινε αυτά για εμάς, μας άφησε υπόδειγμα υπομονής, και χαίρεται όταν του απευθύνουμε αιτήματα. Τον παρακαλώ να φωτίσει την καρδιά σου, ώστε να κατανοήσεις πώς θέλει να συνετίσει και εσένα μέσω της δικής μου ευτέλειας.

Πιστεύουμε, λοιπόν, και ομολογούμε έναν μόνο αληθινό και αγαθό Θεό, και Πατέρα παντοκράτορα, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα· τον Θεό και Πατέρα του Κυρίου και Θεού μας Ιησού Χριστού. Και έναν, τον μονογενή του Υιό, τον Κύριο και Θεό μας Ιησού Χριστό, τον μόνο αληθινό, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, τα ορατά και τα αόρατα· και στον οποίο τα πάντα συγκρατούνται. Αυτός στην αρχή ήταν μαζί με τον Θεό, και ήταν Θεός· και έπειτα από αυτά, σύμφωνα με τη Γραφή, φανερώθηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Αυτός, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, και μέσω της γέννησής του από την Παρθένο έλαβε μορφή δούλου, και αφού βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, εκπλήρωσε όλα όσα είχαν γραφτεί σε αυτόν και για αυτόν, σύμφωνα με την εντολή του Πατέρα, γινόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Και αφού αναστήθηκε εκ νεκρών την τρίτη ημέρα, σύμφωνα με τις Γραφές, εμφανίστηκε στους αγίους μαθητές του, καθώς και στους υπολοίπους, όπως είναι γραμμένο. Και ανέβηκε στους ουρανούς και κάθεται στα δεξιά του Πατέρα· από όπου έρχεται κατά τη συντέλεια αυτού του αιώνα για να αναστήσει τους πάντες, και να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τις πράξεις του. Τότε, οι μεν δίκαιοι θα προσληφθούν στην αιώνια ζωή και στη βασιλεία των ουρανών, ενώ οι αμαρτωλοί θα καταδικαστούν σε αιώνια κόλαση, όπου το σκουλήκι τους δεν πεθαίνει και το πυρ δεν σβήνει.

Ορίστηκε, λοιπόν, ως άνθρωπος κληρονόμος των πάντων κατά θεία οικονομία, ώστε πλέον να διασώσει, ως αρμόζοντα και δικό του κλήρο, αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη, οι οποίοι είχαν αρπαγεί ανόσια από τον διάβολο και από τις πονηρές δυνάμεις που ήταν μαζί του. Γι' αυτό εξάλλου του είπε ο Θεός και Πατέρας: «Ζήτησε από εμένα και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου» και τα εξής. Και αφού αυτό εκπληρώθηκε, λέει προς τον Πατέρα του για εμάς: «Αυτούς που μου έδωσες από τον κόσμο, δικοί σου ήταν και τους έδωσες σε εμένα». Πρόσεξε, λοιπόν, πώς ανέρχεται στον πλούτο που του ανήκει εκ φύσεως, ακόμη και με τη σάρκα. Διότι, αν αυτοί που βρίσκονταν στον κόσμο ανήκαν στον Πατέρα, με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να νοηθούν ότι ανήκουν στον Λόγο που συμβασιλεύει μαζί Του; Γι' αυτό εξάλλου και έλεγε ότι «όλα τα δικά μου είναι δικά σου και τα δικά σου είναι δικά μου, και έχω δοξαστεί σε αυτά». Πώς, λοιπόν, λαμβάνει την προσταγή να ζητήσει, και δέχεται μεν ως κληρονομιά τα έθνη, και αποκτά ως κυριότητα τα πέρατα της γης; Επειδή ο δημιουργός των όλων και Πατέρας, θέλοντας να διασώσει τον άνθρωπο που είχε αποσκιρτήσει ολέθρια από τη δουλεία του Θεού, έστειλε σε αυτόν τον κόσμο τον Μονογενή Θεό Λόγο, ώστε, αφού έγινε σάρκα και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους ως άνθρωπος, να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους, ανάβλεψη στους τυφλούς και να αναγγείλει το δεκτό έτος του Κυρίου.

Λένε, λοιπόν, ορισμένοι από τους πιο φιλόπονους μελετητές, ότι μετά τον σταυρό του Σωτήρα μας και την άνοδό Του στους ουρανούς, κάποιοι ψευδοποιμένες και ψευδοδιδάσκαλοι, σαν ανήμερα θηρία, ορμώντας στα ποίμνια του Σωτήρα προκάλεσαν όχι μικρή ταραχή, «μιλώντας από την καρδιά τους», όπως είναι γραμμένο, «και όχι από το στόμα του Κυρίου», ή μάλλον όχι μιλώντας μόνο από τη δική τους καρδιά, αλλά από τις διδασκαλίες του δικού τους πατέρα, δηλαδή του διαβόλου. Διότι, αν κανείς δεν μπορεί να πει «Ανάθεμα τον Ιησού» παρά μόνο μέσω του Βεελζεβούλ, πώς να μην αποδειχθεί αληθινός ο λόγος μας γι' αυτούς; Ποια είναι, λοιπόν, αυτά που ξεστόμιζαν εναντίον της ίδιας τους της κεφαλής; Ότι ο Μονογενής Λόγος του Θεού, το αιώνιο φως, μέσα στο οποίο όλοι ζούμε και κινούμαστε, τότε για πρώτη φορά κλήθηκε στην ύπαρξη -όπως ισχυρίζονταν με αμάθεια και ασέβεια-, όταν γεννήθηκε ως άνθρωπος από την αγία Παρθένο, και, λαμβάνοντας αυτή την κοινή ανθρώπινη μορφή, «εμφανίστηκε επί της γης», όπως είναι γραμμένο, «και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Σε αυτούς, λοιπόν, που έχουν τέτοια φρονήματα και τόλμησαν να συκοφαντήσουν την άρρητη και προαιώνια γέννηση του Υιού, απευθύνεται επιτιμητικά ο προφητικός λόγος λέγοντας τα εξής: «Εσείς, όμως, ελάτε εδώ, γιοι άνομοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης· εναντίον ποιου χλευάσατε, και εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας, και εναντίον ποιου ελευθερώσατε τη γλώσσα σας;»

Αλλά ίσως πει κάποιος ως προς αυτά: Τι λέμε λοιπόν, ω γενναίε, όταν κάποιος μας προβάλει τον Χριστό να λέει: «Εγώ ως φως έχω έρθει στον κόσμο;» Και τι όταν ο ψαλμωδός αναφωνεί: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου;» Διότι ιδού, εδώ αφενός μεν ο ίδιος λέει σαφώς ότι έχει έρθει στον κόσμο, προφανώς σαν να μην ήταν σε αυτόν· αφετέρου δε ο μελωδός παρακαλούσε να πεμφθεί αυτός που δεν ήταν ακόμη παρών, σύμφωνα τουλάχιστον με το σχήμα του λόγου και την έμφαση της αποστολής του σε εμάς. Σε αυτά λοιπόν απαντούμε, ότι ο θεολόγος, αποδίδοντας θεοπρεπές αξίωμα στον Μονογενή, λέει ότι αυτός υπάρχει πάντοτε και διαπαντός στον κόσμο, ως ζωή κατά φύση, ως φως κατ' ουσίαν, πληρώντας την κτίση, ως Θεός, που δεν περιγράφεται σε τόπο, δεν μετριέται με διαστήματα, δεν καταλαμβάνεται με ποσότητα, ούτε εμπεριέχεται καθόλου από τίποτα, ούτε έχει ανάγκη μετάβασης από τόπο σε τόπο, αλλά ενδημεί στα πάντα και δεν απουσιάζει από τίποτα. Ισχυρίστηκε δε ότι έχει έρθει στον κόσμο, αν και ήταν παρών σε αυτόν, σύμφωνα με τον τρόπο της ενανθρωπήσεως. «Διότι εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους» με σάρκα, καθιστώντας με αυτόν τον τρόπο πιο εμφανή την παρουσία του στον κόσμο, και αυτός που παλαιότερα ήταν καταληπτός με τη νόηση, ορώμενος πλέον και με τα ίδια τα μάτια του σώματος, μας ενέθεσε μια πιο απτή, ας το πω έτσι, αίσθηση της θεογνωσίας, γνωριζόμενος μέσα από θαύματα και μεγαλουργήματα.

Ως ανθρώπους που δεν είχαν μεν ακόμη επιστρέψει, αλλά επρόκειτο να φθάσουν και σε αυτό εν καιρώ, όταν θα έλαμπε στον κόσμο ο Χριστός, μέσω του οποίου παρέχεται κάθε άφεση παραπτωμάτων, και η επιστροφή και η κλήση προς τον Θεό, μέσω της πίστεως σε αυτόν, της ευαγγελικής πολιτείας και των άριστων πνευματικών κατορθωμάτων. «Ευφρανθείτε, ουρανοί, διότι ο Θεός ελέησε τον Ισραήλ. Σαλπίστε, θεμέλια της γης, φωνάξτε με ευφροσύνη, όρη, οι βουνοί και όλα τα δέντρα σε αυτά, διότι ο Θεός λύτρωσε τον Ιακώβ, και ο Ισραήλ θα δοξαστεί». Μπορεί κανείς να διαπιστώσει αβίαστα και από αυτό, ότι η άφεση των αμαρτιών, καθώς επίσης η επιστροφή και η λύτρωση όλων, προαναγγέλλεται κατά καιρούς μέσω των αγίων προφητών ότι πρόκειται να πραγματοποιηθεί δια του Χριστού. Διότι, επειδή ο Θεός ως Κύριος εμφανίστηκε σε εμάς, και συναναστράφηκε με τους επί της γης, ως άνθρωπος, ο αληθινός αμνός, που αίρει την αμαρτία του κόσμου, το πάναγνο θύμα· τότε ακριβώς, το γεγονός αυτό έγινε αφορμή εορτής για τις άνω και στον ουρανό λογικές δυνάμεις, δηλαδή για τα τάγματα των αγίων αγγέλων. Έψαλλαν, λοιπόν, έψαλλαν κατά τη γέννησή του, την κατά σάρκα εννοώ, και μάλιστα έλεγαν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία».

Λάμποντας μέσω του κηρύγματος σαν πάνω στη λυχνία της αγίας Εκκλησίας, καταφωτίζει τις διάνοιες όλων, γεμίζοντάς τες με θεία επίγνωση. <Τον παρακαλούσε κάποιος Φαρισαίος να γευματίσει στο σπίτι του.> (A f. 162) Λέει την αλήθεια ο σοφότατος Παύλος, όταν λέει ότι ο Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς. Διότι για αυτή την αιτία, υποβάλλοντας τον εαυτό Του σε κένωση, εμφανίστηκε στη γη με σάρκα και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Αυτό το γεγονός μπορεί να το διαπιστώσει κανείς και μέσα από τα προκείμενα λόγια. Διότι πώς δεν είναι σε όλους ολοφάνερο ότι πάντοτε ήταν πονηρό και βέβηλο το συνάφι των Φαρισαίων, φθονερό και γεμάτο αλαζονεία, και ότι αυθαδίαζε ενάντια στον Σωτήρα όλων μας Χριστό; Πώς λοιπόν κατέλυσε στο σπίτι τους; Μήπως αγνόησε τη σκαιότητα που υπήρχε μέσα τους; Και πώς θα ήταν ασφαλές να λεχθεί κάτι τέτοιο; Αφού τα πάντα γνωρίζει ως Θεός. Τι συμβαίνει, λοιπόν; Επειγόταν να νουθετήσει κυρίως αυτούς, μιμούμενος τους άριστους από τους ιατρούς, οι οποίοι σε όσους ασθενούν πιο βαριά, προσφέρουν τις θεραπείες από την επιστήμη τους.

Και αφού το έλαβε, το έφαγε ενώπιον αυτών· διότι αυτό δεν το έπραξε για κανέναν άλλο λόγο, παρά για να δείξει σαφώς ότι αυτός είναι που αναστήθηκε εκ νεκρών, αυτός που και πριν από αυτό και καθ' όλο τον καιρό της οικονομίας συνέτρωγε και συνέπινε με αυτούς και συναναστρεφόταν ανθρωπίνως σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Για να γνωρίζουν, λοιπόν, ότι το ανθρώπινο σώμα θα είχε ανάγκη από τέτοιου είδους τροφή, ενώ το πνεύμα όχι πλέον. Ποιος, λοιπόν, που αξιώνει να είναι πιστός και δέχεται αναμφίβολα τη μαρτυρία των αγίων ευαγγελιστών, θα έδινε ακόμη προσοχή στις επινοήσεις των αιρετικών, θα ανεχόταν ακόμη τους δοκησίσοφους; Διότι η δύναμη του Χριστού νικά την ανθρώπινη λογική εξέταση και την αντίληψη που απορρέει από τα συνήθη πράγματα. Έφαγε μέρος ψαριού προς απόδειξη της ανάστασης· και αυτό που φυσιολογικά ακολουθεί τη βρώση, δεν ακολούθησε πλέον στην περίπτωση του Χριστού, πράγμα που κάποιος άπιστος θα αναζητούσε, γνωρίζοντας ότι αυτά που εισέρχονται στο στόμα, οπωσδήποτε εξέρχονται και αποβάλλονται στον αφεδρώνα. Αλλά ο πιστός βέβαια δεν θα βάλει στον νου του κάτι τέτοιο, αλλά θα αποδώσει το γεγονός στη δύναμη του Θεού. <Τότε τους διήνοιξε τον νου, ώστε να κατανοούν τις Γραφές, κ.λπ.> (A f. 319 b) Όταν ειρήνευσε τον λογισμό τους, με όσα είπε, με το ότι ψηλαφήθηκε, με το ότι έφαγε, τότε τους διήνοιξε τον νου για να κατανοήσουν ότι έτσι έπρεπε να πάθει, δηλαδή, προφανώς, μέσω του ξύλου του σταυρού. Ο Κύριος, επομένως, επαναφέρει τους μαθητές στην ανάμνηση όσων είχε πει.

Και αυτά μεν προς το παρόν ας θεωρηθεί ότι αρμόζουν στην ιστορική διήγηση. Ως αληθινό αδάμαντα, όμως, θα παρουσιάσει τον Χριστό, τον Κύριο των δυνάμεων, αυτόν που έχει αμάχητη και ακαταγώνιστη ισχύ, που συντρίβει τους εχθρούς, νικά αυτούς που του αντιστέκονται, και δεν συντρίβεται από κανέναν. Αυτός ως λίθος εκλεκτός έχει τοποθετηθεί στο μέσο του λαού. Διότι «εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Γι' αυτό τον λόγο, άλλωστε, έχει ονομαστεί μέσω της φωνής του αγγέλου «Εμμανουήλ, το οποίο μεταφράζεται: Μαζί μας είναι ο Θεός». Διότι ήρθε μαζί μας, όταν έγινε σαν κι εμάς. Όντας, λοιπόν, τοποθετημένος ανάμεσά μας από τον Θεό και Πατέρα ως λίθος από αδάμαντα, συγκλόνισε την τυραννία του διαβόλου, και εξαφάνισε αληθινά τους βωμούς της γελοιότητας. Διότι, μόλις έλαμψε ο Εμμανουήλ και άπλωσε το φως της αληθινής γνώσης σε όλους όσοι βρίσκονται κάτω από τον ουρανό, φανέρωσε τον εαυτό του σε εμάς ως εικόνα και ομοίωση του Πατρός.

Διότι έγινε εμφανής αυτός που ως Θεός είναι ανώτερος από το να φαίνεται, και ψάλλει κάπου και ο Δαβίδ: «Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει». Και επειδή έγινε εμφανής «και εμφανίστηκε επί της γης», σύμφωνα με τα γεγραμμένα, «και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», τότε καταστράφηκαν και οι βδελυρές και βέβηλες αγέλες των ειδώλων· καταλύθηκε δε ολοκληρωτικά και το κράτος του διαβόλου, και στο εξής καθένας από αυτούς που οδηγήθηκαν στην επίγνωση της αλήθειας μέσω της πίστεως στον Χριστό, προσφέρει μέσω αυτού και μαζί με αυτόν προς τον Θεό και Πατέρα την προσκύνηση από τον δικό του τόπο. Και δεν είναι πλέον γνωστός ο Θεός μόνο στην Ιουδαία, αλλά και οι χώρες και οι πόλεις των εθνών, ακόμη και αν χωρίζονται από την Ιουδαία με τη μεσολάβηση θάλασσας, εξίσου προσέρχονται στον Χριστό, αναπέμπουν ικεσίες, αναπέμπουν δοξολογίες, και τον τιμούν με ακατάπαυστους ύμνους. Διότι παλαιότερα μεν ήταν «μέγα το όνομά του στον Ισραήλ»· τώρα όμως πλέον έγινε πασίγνωστο στους απανταχού ανθρώπους, και η γη και η θάλασσα είναι γεμάτες από τη δόξα του. Και αυτό σήμαινε άραγε το: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, και πράγματι θα γεμίσει από τη δόξα του Κυρίου όλη η γη». Θα προσκυνήσει λοιπόν ο καθένας από τον τόπο του, λέει. Διότι ο νόμος, προτυπώνοντας το κάλλος της Εκκλησίας, ανήγειρε για τους Ισραηλίτες εκείνη την αρχαία σκηνή· ως τύπος της οποίας είχε ανεγερθεί και στα Ιεροσόλυμα εκείνος ο περίφημος ναός.

Διότι διέταξε αναγκαίως τη νοητή Σιών να χαίρεται και να ευφραίνεται, «η οποία είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού», δηλαδή το ιερότατο πλήθος εκείνων που σώθηκαν μέσω της πίστης. Υποσχέθηκε δε, ότι θα έλθει και θα βρίσκεται οπωσδήποτε στο μέσο της. Διότι σε εμάς λέει ο θεσπέσιος Ιωάννης, «Στον κόσμο ήταν», και δεν αποχωριζόταν τα δικά του δημιουργήματα όντας Θεός ο Λόγος, αλλά ήταν ο ίδιος που ζωοποιούσε εκείνα που μετέχουν στη ζωή, και συγκρατούσε τα πάντα στο να υπάρχουν καλώς και να ζουν· αλλά «ο κόσμος δεν τον γνώρισε»· διότι προσκύνησε την κτίση αντί για αυτόν. Ήρθε δε ανάμεσά μας, όταν αναλαμβάνοντας τη δική μας ομοίωση, γεννήθηκε μέσω της αγίας Παρθένου· τότε και «Επί της γης φανερώθηκε και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους»· και μαρτυρεί σχετικά ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει»· τότε έγινε και καταφύγιο για τα έθνη. Διότι πλέον δεν καθοδηγούνταν μόνο το γένος του Ισραήλ, μέσω εκείνης της αρχαίας εντολής· αλλά μάλλον κατακοσμήθηκε με τα ευαγγελικά κηρύγματα ολόκληρη η κτίση κάτω από τον ουρανό, και έγινε σε κάθε έθνος και σε κάθε χώρα «μέγα το όνομά του». Διότι αυτός ήταν η «προσδοκία των εθνών», σύμφωνα με τα λόγια του προφήτη, και σε αυτόν «θα κάμψει κάθε γόνυ, επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός εις δόξαν του Θεού Πατρός».

Διότι για αυτόν όλα είναι ομαλά και βατά, και αν θελήσει να κατορθώσει κάτι από τα αναγκαία, νομίζω πως δεν θα υπάρχει τίποτα που να του αντισταθεί. <Αυτά λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ: Ιδού εγώ σώζω τον λαό μου από τη γη της ανατολής και από τη γη της δύσης, και θα τους εισαγάγω και θα τους εγκαταστήσω εν μέσω της Ιερουσαλήμ, και θα είναι δικός μου λαός και εγώ θα είμαι Θεός τους με αλήθεια και δικαιοσύνη.> Βέβαια, και παλαιότερα ο Θεός έσωσε εκείνους που κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ και είχαν διασκορπιστεί λόγω του πολέμου, συγκεντρώνοντάς τους στα Ιεροσόλυμα και κατοικώντας ανάμεσά τους, με το να ανεγείρει τον θείο ναό και να τους επιτρέψει πάλι να εξιλεώνουν με τις κατά νόμον θυσίες, να εκπληρώνουν τις ευχές και να τελούν τις εορτές. Πλην όμως, το να λέει ότι θα διασώσει τον δικό του λαό από ανατολάς και δυσμάς, θα ταίριαζε εύλογα στον Εμμανουήλ, ο οποίος κάλεσε όλη την οικουμένη, σαγηνεύοντας μέσω της πίστεως αυτούς που βρίσκονταν στα πέρατα της γης, και συγκεντρώνοντας κάθε πλήθος εθνών στην αληθινά αγία και ονομαστή πόλη, «η οποία είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού», και η επουράνια Ιερουσαλήμ. Και ότι κατασκήνωσε στο μέσον αυτής, πώς να μην είναι ακριβές να το πούμε; Διότι έγινε όμοιος με εμάς, και «συναναστράφηκε με τους ανθρώπους» λαμβάνοντας σάρκα.

Θα διαπιστώσουμε ότι οι άγιοι απόστολοι κατενόησαν το κάλλος του. Διότι ο πάνσοφος Παύλος είπε: «Αν και έχουμε γνωρίσει τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα όμως δεν τον γνωρίζουμε πλέον έτσι». Διότι μετά την εκ νεκρών ανάσταση και την άνοδο στους ουρανούς, δεν τον αναγνωρίζουμε πλέον από τα μέτρα της κένωσης, αλλά από τη θεοπρεπή του λαμπρότητα. <Ο Θεός μας θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει.> (A f. 280 b, B f. 192, I f. 275 b.) Πότε ήλθε φανερά, εάν όχι όταν έγινε σάρκα, σύμφωνα με τον λόγο του Ιωάννη; όταν, αναλαμβάνοντας την ομοίωση με εμάς, γεννήθηκε μέσω της αγίας Παρθένου και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Διότι τότε έγινε ορατός αυτός που κατά τη δική του φύση είναι αόρατος, ψηλαφητός ο αψηλάφητος, έγινε όμοιος με εμάς αυτός που είναι υπεράνω πάσης κτίσεως. Ήλθε, λοιπόν, φανερά.

Επειδή όμως δεν υπήρχε κανείς που να πείθεται σε αυτούς, καλούσαν από τον ουρανό τον ίδιο τον Βασιλέα των πάντων, τον Λόγο του Θεού, αλλού λέγοντας: «Κύριε, κλίνε το αφτί σου και κατάβα», και αλλού φωνάζοντας: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Ήρθε, λοιπόν, ο μονογενής Λόγος του Θεού, ο ακριβέστατος χαρακτήρας της ουσίας του Πατρός, ο οποίος ενδύθηκε την ομοίωση προς εμάς και έγινε άνθρωπος, εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, όπως ακριβώς έλεγε κάποιος από τους σοφούς. Βλέποντας δε την ανθρώπινη φύση να οδεύει προς την ολοκληρωτική απώλεια και να μην μπορεί να πράξει απολύτως κανένα αγαθό, δεν έδινε τη χάρη της δικαιοσύνης με βάση τα έργα, αλλά, δωρίζοντάς την σε αυτόν που πιστεύει, καλούσε τους πάντες προς σωτηρία. Έπειτα, ενώ έπρεπε, εξαιτίας της τόσο μεγάλης φιλανθρωπίας του και όλων των άλλων, να τον αναγνωρίσουν και να προσκυνήσουν τον Λόγο του Θεού που ενανθρώπησε για εμάς, αντίθετα, τα πάντολμα πλήθη των Ιουδαίων τον κάρφωσαν στον σταυρό, και, επιφέροντας εναντίον του κάθε είδος κακίας και ταυτόχρονα ατιμίας, τον παρέδωσαν στον θάνατο.

Επομένως, μέσω των θαυμάτων γίνεται η θέαση του Θεού· και στα παράδοξα έργα που επιτελούνται, θα γίνει κατανοητό το κάλλος της θείας φύσης. Και η Σοφία πάλι είπε ότι από την καλλονή των κτισμάτων θεωρείται αναλογικά ο δημιουργός τους. Για να επιγνωσθεί, λοιπόν, μέσω της θαυματουργίας του, και να μας δείξει στον εαυτό του τον Πατέρα, αλλά και να γίνει πιστευτό ότι είναι κατά φύση Θεός και Κύριος των όλων, έγινε άνθρωπος σαν κι εμάς, και αφού ενδύθηκε τη δική μας ομοίωση, «εμφανίστηκε στη γη», σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί από τους σοφούς, «και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Και επειδή υπήρχε η οφειλή προς τους Ιουδαίους εξαιτίας της επαγγελίας, «γεννήθηκε στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας», σύμφωνα με τις Γραφές· και δίδαξε πρώτα σε αυτούς, και προσέφερε στους ακροατές του μια ασυγκρίτως ανώτερη γνώση από αυτή της συγγραφής του Μωυσή, η οποία είχε βέβαια συνταχθεί παλαιά μέσω τύπων· διότι, «ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα». Το πληρέστατο καύχημα της ευσέβειας αποκτάται μέσω των ενταλμάτων του Σωτήρα μας.

Έχοντας γίνει δε αυτό αληθινά, και αφού έλαβε σάρκα από γυναίκα, εννοώ βέβαια την Αγία Παρθένο, σύμφωνα με τις Γραφές, «εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.» Από τη μια ήταν άνθρωπος ως προς το ορώμενο, κατά τη φύση της σάρκας, δηλαδή τέλειος σύμφωνα με τον ορισμό της ανθρωπότητας· από την άλλη όμως ήταν Θεός, κατά το αληθέστερο. Διότι ο Λόγος του Θεού δεν ενοίκησε σε άνθρωπο, όπως στους αγίους, αλλά ο Ίδιος αληθινά φανερώθηκε και έγινε άνθρωπος. Γι' αυτόν τον λόγο, φρονώντας ορθά, δεν κάνουμε λόγο για δύο υιούς, ούτε για δύο χριστούς ή κυρίους, αλλά μάλλον για έναν Υιό και Κύριο, και πριν από την ενανθρώπηση, και όταν περιεβλήθη τη σάρκα. Διότι, δεν Τον χωρίζουμε σε δύο, θεωρώντας ξεχωριστά τον άνθρωπο, και πάλι ξεχωριστά τον Λόγο που ανέτειλε από την ουσία του Θεού και Πατέρα, για να τον προσκυνήσουμε ως Θεό· αλλά, μη αποδεχόμενοι καμία απολύτως τομή ή μερισμό ως προς τον ορισμό της υιότητας μετά την ένωση με τη σάρκα· γνωρίζοντας έναν και μόνο Υιό, μονογενή, επειδή μόνος Αυτός γεννήθηκε από τον Θεό και Πατέρα, τον Ίδιο επίσης και πρωτότοκο, όταν βρέθηκε ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, Τον τιμούμε και Τον δοξολογούμε μαζί με τους αγίους αγγέλους, καθότι είναι κατά φύση Θεός. Έτσι και ο θεσπέσιος Παύλος είπε: «Όταν δε εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας Τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού.»

Παρέμεινε λοιπόν αυτό που ήταν και αφού προσέλαβε σάρκα, και αφού ταπείνωσε τον εαυτό του σε οικονομική κένωση, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, «Εμφανίστηκε πάνω στη γη, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», μεταμορφώνοντας προς τον αγιασμό, δικαιώνοντας με την πίστη αυτόν που προσέρχεται, αφού άνοιξε διάπλατα την πύλη της βασιλείας των ουρανών, υποδεικνύοντας τα ωφέλιμα και φανερώνοντας την αλήθεια. Και μεταδίδοντας το θείο φως, μέσα από το μεγαλείο των έργων του, καθιστούσε φανερό ακόμη και σε εκείνους που είχαν αντίθετο φρόνημα ότι είναι κατά φύσιν Θεός, έστω και αν έγινε σάρκα. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, ακόμα κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου». Διότι ο μεν λόγος του προσέλκυε προς την υπακοή, η δε τέλεση των θείων σημείων επαρκούσε απολύτως για την ξεκάθαρη απόδειξη του ότι ο ίδιος είναι κατά φύσιν Θεός. Όμως δεν φαίνονταν να σκέφτονται ορθά οι προερχόμενοι από τον Ισραήλ· διότι, προσβάλλοντας τον Σωτήρα των πάντων και Λυτρωτή με την υπερβολική τους απείθεια, συνέχισαν έτσι για πολύ καιρό, και στο τέλος τον σταύρωσαν, «ανταποδίδοντας σε αυτόν πονηρά αντί για αγαθά», σύμφωνα με τα γεγραμμένα· και συμφωνώντας χωρίς καθυστέρηση με τις υποδείξεις του διαβόλου.

Επειδή δε έγινε όμοιος με εμάς, τότε λοιπόν, τότε οικειώνεται τον θάνατο της δικής του σάρκας, και λέγεται ότι ο ίδιος πέθανε για εμάς και ότι με το δικό του αίμα κατέκτησε την υφήλιο, η οποία βέβαια ήταν πάντοτε δική του, διότι αυτός είναι ο δημιουργός των πάντων. Αλλά είχε αποστατήσει στο μεταξύ, εξαιτίας της υπερβολικής ροπής της προς την αμαρτία, και της επιλογής της να προσκυνά την κτίση και να αποδίδει σέβας στα στοιχεία του κόσμου. Αυτά λοιπόν όσον αφορά τους Έλληνες. Οι Ιουδαίοι όμως, αδιαφορώντας σχεδόν πλήρως για όσα είχαν θεσπιστεί μέσω του Μωυσή, στράφηκαν σε διδασκαλίες που αποτελούσαν εντάλματα ανθρώπων, και όπως λέει ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν, δεν υπάρχει κανένας που να πράττει το καλό, ούτε καν ένας.» Για αυτήν ακριβώς την αιτία ο Μονογενής Λόγος του Θεού εμφανίστηκε με σάρκα, «και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους,» καθώς είναι γραμμένο, και διακήρυξε στον Ισραήλ, και μάλιστα πριν από τους άλλους, τα όσα οδηγούν στη σωτηρία και τη ζωή. Αλλά, όπως λέει ο μακάριος Ιωάννης, «Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν.» Διότι καθόλου δεν αποδέχθηκαν τον Σωτήρα των πάντων, αλλά αντίθετα συνέχισαν να τον χλευάζουν και να μετέρχονται με αγριότητα κάθε τρόπο ανοσιουργίας. Και έφτασαν σε τέτοιο σημείο μανίας, ώστε να προσηλώσουν στον σταυρό τον Αρχηγό της ζωής, και να νομίσουν ότι μπορούν να νικήσουν με τον θάνατο εκείνον που είναι ισχυρότερος από τον θάνατο.

Διότι, όντας Θεός εκ φύσεως και έχοντας φανερωθεί εκ Θεού, ο μονογενής Λόγος του Θεού μετέσχε αίματος και σαρκός και ενανθρώπησε κατ' οικονομίαν, για να μας αναδείξει γνώστες κάθε αρετής, και επιμελητές άριστων έργων, και να μας καταστήσει ικανούς να φτάσουμε στην αληθινή θεογνωσία. Διότι, επειδή η θεία φύση είναι εντελώς αθέατη και αόρατη, και έχει απρόσιτη τη δόξα («διότι κατοικεί σε φως απρόσιτο», σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου), περιβλήθηκε τη δική μας σάρκα, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους συγκαταβαίνοντας στα μέτρα της ανθρωπότητας, παραμένοντας συγχρόνως αυτό που ήταν, και έκανε την αρχή των ιερών θεσπισμάτων σε εκείνους που κατάγονταν εξ αίματος από τον Ισραήλ. Διότι σε αυτούς ανήκαν οι επαγγελίες. Επειδή όμως έγιναν σκληροί και άτεγκτοι, πάσχοντας βαριά από ανυπακοή, και τελικά τον σταύρωσαν, απομακρύνθηκε από αυτούς, και δώρισε τον εαυτό του στα πλήθη των εθνών. Διότι δεν του ήταν βέβαια αδύνατο να αποφύγει το πάθος.

Επειδή δε φαινόταν ως άνθρωπος σαν και εμάς κατά θεία οικονομία (διότι, όπως λέει ο προφήτης, «Επί της γης εμφανίστηκε και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους»), καθιστούσε μέσω αυτού φανερό σε εμάς τον εαυτό του, ότι δηλαδή είναι Θεός και αληθινός Υιός του Θεού και Πατρός· έπραττε τα έργα Του, αποδεικνύοντας τον εαυτό του ομοφυή και ισουργό με τον ίδιο τον Γεννήτορα, και πορευόμενος με την ίδια απαράλλαχτη υπεροχή και εξουσία θαυμαζόταν από εκείνους που είχαν γνωρίσει τη φανέρωσή του. Αλλά ακόμη και έτσι, ο ασύνετος Ισραήλ ήταν απείθαρχος και ολοκληρωτικά παραδομένος στην απιστία· και γι' αυτό, επικαλούμενοι διαρκώς με κάθε τρόπο τον γραπτό νόμο και προβάλλοντας την εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή, εναντιώνονταν στα θεσπίσματα του Χριστού, λέγοντας: «Εμείς είμαστε μαθητές του Μωυσή».

Όταν δε τεκνοποιούσαν, αν και έπρεπε αμέσως να αποτυπώσουν στα βρέφη τα γνωρίσματα της ιουδαϊκής λατρείας, δηλαδή την περιτομή κατά την όγδοη ημέρα και τις αντίστοιχες θυσίες, αυτοί προσέφεραν ως ανάθημα στους ακάθαρτους δαίμονες τα παιδιά που προέρχονταν από τους αγιασμένους λαούς. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που ειπώθηκε γι' αυτούς μέσω της φωνής του προφήτη: «Διότι γεννήθηκαν σε αυτούς αλλότρια τέκνα». Επομένως, καθώς το άγιο γένος είχε πλέον φθαρεί λόγω της συναναστροφής με το χειρότερο, και εφόσον, ως προς την ποιότητα και τη διαφορά των φρονημάτων και του τρόπου ζωής, αλλά και των εθίμων, ο Ισραήλ και τα έθνη είχαν εξομοιωθεί, ο Δημιουργός των πάντων δικαιολογημένα αποφάσισε τον όλεθρο όλων όσων βρίσκονταν πάνω στη γη. Νικώμενος όμως από την έμφυτη αγαθότητά Του, δεν εξέφρασε οργή ισάξια προς τις αμαρτίες τους. Και για να μην καταστραφεί ολοσχερώς το γένος πάνω στη γη, προανέδειξε μέσω του Νώε τη δικαίωση μέσω της πίστης και την άφεση μέσω του ύδατος. Για τον λόγο αυτόν έγινε άνθρωπος «και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους ο Μονογενής», σύμφωνα με τα γεγραμμένα· Αυτός είναι ο αληθινότερος Νώε· και μάλιστα, ως τύπο της αρχαίας εκείνης και ξακουστής κιβωτού, σχεδόν οικοδόμησε την Εκκλησία, στην οποία όσοι καταφεύγουν διαφεύγουν τον όλεθρο που επικρέμεται στον κόσμο. Έτσι και ο θεσπέσιος Παύλος ερμηνεύει το μυστήριο της κιβωτού λέγοντας: «Ο Νώε, έχοντας λάβει θεία αποκάλυψη, με πίστη κατασκεύασε κιβωτό για τη σωτηρία του οίκου του».

Περί της αφιερώσεως των πρωτοτόκων. α'. Έχουμε λυτρωθεί από την παλαιά πατροπαράδοτη διαγωγή μας, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Όχι με φθαρτά πράγματα, με ασήμι ή χρυσάφι, αλλά με το τίμιο αίμα του Χριστού, ως αμνού άμωμου και άσπιλου, ο οποίος ήταν προεγνωσμένος προ καταβολής κόσμου, αλλά φανερώθηκε κατά τους έσχατους καιρούς.» Επειδή είναι Θεός κατά φύση, και έχει τη μορφή και την ισότητα του Θεού και Πατέρα, και επειδή ο Μονογενής ονομάστηκε και πρωτότοκος, εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους. Διότι είπε κάπου για εμάς στους Ψαλμούς προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, εν μέσω εκκλησίας θα σε υμνήσω.» Διότι, αφού προσέλαβε στον εαυτό του τα ανθρώπινα, και συγκατέβηκε οικονομικώς στα δικά μας μέτρα, δεν αισχύνεται να μας αποκαλεί αδελφούς, επειδή έχουμε κληθεί σε υιοθεσία δι' αυτού. Και είναι αλήθεια, και μαρτυρείται από τα ίδια τα πράγματα, ότι ο Πατέρας έδωσε τον ίδιο του τον Υιό ως αντάλλαγμα για τη σωτηρία όλων μας. Επομένως, όπως λέει ο Παύλος, «αγοραστήκαμε με τίμημα», και δεν ανήκουμε στους εαυτούς μας. «Αλλά ένας πέθανε υπέρ πάντων, ώστε όλοι να μη ζούμε πλέον για τους εαυτούς μας, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς.»

Περί του να μην εισέρχεται ο Ααρών πάντοτε στα Άγια των αγίων. α'. Όντας Θεός κατά φύση και εκ Θεού Πατρός, ο Μονογενής συγκατέβηκε στα δικά μας μέτρα, και εμφανίστηκε στη γη, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, και όχι για άλλον λόγο, παρά για να γίνει, όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος, ελεήμων και πιστός αρχιερέας στα προς τον Θεό, ώστε να συγχωρεί τις αμαρτίες του λαού. Διότι ο νόμος που θεσπίστηκε παλαιότερα μέσω του Μωυσή με τη μεσολάβηση αγγέλων, καθιστά ιερείς ανθρώπους που πάσχουν από την κοινή ασθένεια της φύσης, και εξαιτίας αυτής οφείλουν, όπως ακριβώς για τα αμαρτήματα του λαού, έτσι και για τα δικά τους αμαρτήματα, να προσφέρουν θυσία. Ο λόγος όμως της ορκωμοσίας, που δόθηκε μετά τον νόμο, καθιστά «Υιό, τέλειο για πάντα· γι' αυτό και μπορεί να σώζει ολοκληρωτικά εκείνους που προσέρχονται μέσω αυτού στον Θεό, ζώντας πάντοτε για να μεσιτεύει υπέρ αυτών.» Προσφέρει δε ιλασμό ο Χριστός, σε καμία περίπτωση για τον εαυτό του. Και ο λόγος είναι αληθινός· διότι δεν έπραξε αμαρτία· αλλά μάλλον υπέρ ημών. Και αυτό μας το αποσαφηνίζει πολύ καλά ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας γι' αυτόν: «Τον οποίο ο Θεός προόρισε ως μέσο ιλασμού μέσω της πίστεως στο αίμα του.» Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει ότι εισήλθε στα Άγια των αγίων μία φορά, έχοντας βρει αιώνια λύτρωση, και ότι με μία προσφορά τελειοποίησε, και μάλιστα για πάντα, αυτούς που αγιάζονται.

Άλλοι δε, ακολουθώντας τον ίδιο δρόμο με αυτούς που προαναφέρθηκαν, και γλιστρώντας σε παγίδα θανάτου και «στο δίχτυ του άδη», διαστρέφουν το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας του Μονογενούς, και επινοούν μια παραφροσύνη αδελφή με την προηγούμενη. Διότι οι μεν πρώτοι, σχεδόν κατακρημνίζοντας τον γεννηθέντα εκ του Θεού Πατρός Λόγο από τα ύψη της θεότητας πριν ακόμη σαρκωθεί, στο μέτρο που εξαρτάται από αυτούς, καθίστανται ένοχοι. Οι δε αποφάσισαν να τον πολεμούν ακόμη και τώρα που έχει σαρκωθεί, φτάνοντας σχεδόν στο σημείο να επιπλήττουν, οι θρασείς, τη φιλάνθρωπη χάρη, ισχυριζόμενοι προφανώς ότι δεν ελήφθη η ορθή απόφαση το να καταδεχθεί τη σάρκα και τα μέτρα της κένωσης, δηλαδή το ότι έγινε άνθρωπος «και φανερώθηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», καίτοι όντας Θεός κατά φύση και σύνθρονος με τον Πατέρα. Β — Πολύ ορθά μίλησες. Α — Θα καταδικάσει οπωσδήποτε και των δύο την αμάθεια η θεόπνευστη Γραφή, η οποία πρεσβεύει την αλήθεια, αποδεικνύοντας τον δικό τους λόγο ανίσχυρο και άχρηστο, ενώ θα καθοδηγήσει στις τρίβους της θεότητας όσους έχουν συνηθίσει να ατενίζουν το μυστήριό Του με το λεπτό και ακριβές μάτι της διάνοιας. Αλλά ποιοι μπορεί να είναι αυτοί που με τόσο ανόσιο τρόπο νόθευσαν τη σεπτή και απόρρητη οικονομία του Σωτήρα —καθώς φαίνεσαι να δυσανασχετείς υπέρμετρα για αυτό ακριβώς το ζήτημα— θα ήθελα να μάθω από εσένα. Β — Ορθά συμπεραίνεις. Διότι «με ζήλο εζήλωσα για τον Κύριο», και έχοντας παροξυνθεί γι' αυτό αγανακτώ πάρα πολύ.

Εάν λοιπόν είναι αληθές ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, σύμφωνα με τις Γραφές, και «εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», κατέχοντας τη μορφή δούλου ως δική του, θα ονομαστεί και Υιός ανθρώπου, και ας δυσανασχετούν κάποιοι με αυτό, οι οποίοι υποβάλλοντας τον εαυτό τους στις κατηγορίες της αμάθειας θα μπορούσαν να καταδικαστούν. Διότι δεν υπήρχε άλλος τρόπος να γίνει η σάρκα ζωοποιός, αν και από τη δική της φύση υπόκειται στην αναγκαιότητα της φθοράς, παρά μόνο αν γινόταν δική του, του Λόγου που ζωοποιεί τα πάντα. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο επιτελεί τα δικά του, έχοντας κυοφορήσει τη ζωοποιό του δύναμη. Και δεν είναι καθόλου παράξενο, γιατί αν είναι αλήθεια ότι η φωτιά, όταν έρχεται σε επαφή με τα υλικά, αν και αυτά δεν είναι θερμά από τη φύση τους, τα κάνει θερμά· διότι μεταδίδει σε αυτά πάρα πολύ πλούσια την ενέργεια της δύναμης που ενυπάρχει μέσα της. Πώς δεν θα μεταδώσει πολύ περισσότερο ο Λόγος, όντας Θεός, στη δική του σάρκα τη ζωοποιό του δύναμη και ενέργεια, αφού ενώθηκε μαζί της και την κατέστησε δική του, ασυγχύτως και ατρέπτως, και με τον τρόπο που ο ίδιος γνωρίζει; Β— Είναι λοιπόν αναγκαίο να συνομολογήσουμε ότι, χωρίς καμία άλλη μεσολάβηση, το σώμα έγινε απολύτως ίδιον του Λόγου που προέρχεται από τον Πατέρα, έστω και αν νοείται εμψυχωμένο με νοερή ψυχή.

ΑΛΛΟ. Ο Λόγος του Θεού, υποσχόμενος σε εμάς την άφεση μέσω της πίστεως, λέει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου, και δεν πρόκειται πλέον να τις θυμηθώ.» Επειδή δε ήταν ήδη παρών, και γεννήθηκε μέσω της αγίας Παρθένου, και εμφανίστηκε στη γη, όπως έχει γραφτεί, και συναναστρεφόταν με τους ανθρώπους, τον υποδεικνύει σε όσους τον έβλεπαν ο κήρυκας και πρόδρομος, και μάλιστα ο μακάριος Βαπτιστής λέει: «Ιδού ο αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου.» Εάν λοιπόν, σύμφωνα με κάποιους, ο Χριστός πρόκειται να γίνει ανώτερος του Ιωάννη στη βασιλεία των ουρανών, και τρέφει ελπίδες για αυτό το βραβείο, τότε προφανώς δεν βρισκόταν σε κατώτερη θέση, αλλά σε ισότητα, σύμφωνα με τη λογική. Έπειτα πώς εκείνοι που βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους, ώστε ο μεν ένας να μπορεί να αφαιρεί την αμαρτία του κόσμου και να το πράττει αυτό με απόλυτη εξουσία, ενώ ο άλλος να έχει ανάγκη από εκείνον που καθαρίζει και αγιάζει; «Διότι εγώ», λέει, «έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα». Επειδή όμως το ανώτερο δεν διακρίνεται σε αυτούς που έχουν ανάγκη από κάποιον, αλλά σε εκείνους που χορηγούν, και ο μεν, ως Θεός, συγχωρεί αμαρτίες, ενώ ο άλλος δεν μπορεί με κανέναν τρόπο να το κάνει αυτό, άρα δεν είναι ίσος με εκείνον από τον οποίο διαφέρει τόσο πολύ.

Τα δε μελλοντικά παρουσιάζονται ως παρελθοντικά: «Αυτός είναι ο Θεός μας, μετά από αυτά εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους»· και το: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του»· και το: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός σου με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου»· και τα παρόμοια. Εκείνα λοιπόν που αναφέρονται πριν από την ένωση, θα λεχθούν για αυτόν και μετά την ένωση· εκείνα όμως που αναφέρονται μετά την ένωση, σε καμία περίπτωση δεν λέγονται πριν από την ένωση, εκτός αν ειπωθούν προφητικά, όπως αναφέραμε.

Σύμφωνα με αυτό μπορούμε να πούμε για τον Χριστό: «Αυτός είναι ο Θεός μας, εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους» και, Αυτός ο άνθρωπος είναι άκτιστος και απαθής και απερίγραπτος.

Δεν πρόκειται βέβαια να προσκυνήσουμε δύο Υιούς, ούτε πάλι θα ομολογήσουμε δύο Χριστούς, έστω κι αν πιστεύουμε ότι η συνένωση σε ενότητα του Εμμανουήλ έχει πραγματοποιηθεί από τέλειο άνθρωπο και από τον Θεό Λόγο. Διότι, όπως ακριβώς (σύμφωνα τουλάχιστον με ό,τι φαίνεται σε εκείνους σωστό), ακόμη κι αν γινόταν λόγος μόνο για τη σάρκα και για τον Λόγο που φανερώθηκε από τον Θεό και Πατέρα, με κανέναν τρόπο δεν θα πειστούν, θέτοντας ξεχωριστά τη σάρκα και ξεχωριστά πάλι τον Μονογενή, να ομολογήσουν δυάδα Χριστών, αλλά θα αποδεχθούν τον Εμμανουήλ ως έναν Κύριο Ιησού Χριστό —διότι τουλάχιστον ως προς αυτό έχουν αποφασίσει να φρονούν πολύ ορθά—, έτσι, ακόμη κι αν λέμε ότι ο Θεός Λόγος έχει συνέλθει κατά κάποιο τρόπο και έχει ενωθεί με τέλειο άνθρωπο (δηλαδή προφανώς με αυτόν που αποτελείται από ψυχή και σώμα) με τρόπο άρρητο και υπέρλογο, δεν θα εννοήσουμε δυάδα υιών. Αντιθέτως, θα εννοήσουμε έναν και τον αυτόν, ο οποίος είναι αφενός κατά φύση Θεός και έχει προέλθει από την ίδια την ουσία του Θεού και Πατέρα, και αφετέρου, στους έσχατους καιρούς του αιώνα, έγινε άνθρωπος και γεννήθηκε μέσω της αγίας Παρθένου, και προσκυνείται τόσο από εμάς όσο και από τους αγίους αγγέλους, σύμφωνα με τις Γραφές. Β— Τι γίνεται λοιπόν, εάν ισχυριστούν ότι η δική μας φύση χρειαζόταν μόνο την παρουσία του Μονογενούς, και ότι Εκείνος, επειδή θέλησε να φανερωθεί σε όσους κατοικούν στη γη, να συναναστραφεί με τους ανθρώπους και να μας υποδείξει τον δρόμο της ευαγγελικής πολιτείας, ενδύθηκε κατ' οικονομίαν σάρκα όμοια με τη δική μας; Διότι το θείο, ως προς την ίδια του τη φύση, δεν είναι ορατό.