Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 1:15

Συγκαταλέγοντάς τον δε στην κτίση, ο Ευσέβιος αποφαίνεται ότι είναι πρεσβύτερος από όλη την κτίση. Διότι έτσι οι Αρειανοί εκλαμβάνουν με ασέβεια το «πρωτότοκος πάσης κτίσεως» αντί του «πρωτόκτιστος». Γι' αυτό και οι δάσκαλοι της Εκκλησίας δικαίως τους ονομάζουν κτισματολάτρες. Αν δε είναι γνώρισμα των Αρειανών να λένε ότι ο Πατέρας εδημιούργησε τον Υιό εκ του μηδενός (εξ ουκ όντων), για να παραγάγει μέσω αυτού, σαν μέσω ενός εξυπηρετικού οργάνου, το σύμπαν στην ύπαρξη, και ότι το ίδιο το Άγιο Πνεύμα έχει δημιουργηθεί με πρόσταγμα του Πατέρα και ενέργεια του Υιού· εξαιτίας αυτού, στα σχετικά με την Οικονομία, εισάγει τον Μονογενή ως υπηρέτη, λέγοντας: «Ο δε Πατέρας του, ο παμβασιλέας των όλων Θεός, αφού τον αποδέχθηκε ως γνήσιο υπηρέτη της δικής Του χρηστότητας και αγαθότητας, καθώς και ως μέγα συνεργό και κατορθωτή της σωτηρίας των όλων· Κάθισε, λέγει, εκ δεξιών μου». Και αυτά δεν τα λέει αποβλέποντας στην ανθρωπότητα του Κυρίου, αλλά αναφέροντάς τα στον Λόγο, με το να δοξάζει σε Αυτόν μία φύση, όπως έχει ειπωθεί: «Και ότι πειθαρχεί στην πατρική παραγγελία και στο νεύμα Του κατά τη δημιουργία του ανθρώπου», λέγει, χωρίς καν να κατανοεί τη σημασία του «Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας».

Τι σημαίνει το «πρωτότοκος πάσης κτίσεως»; Επειδή, όταν ο θείος Παύλος είπε «πρωτότοκος πάσης κτίσεως», οι αιρετικοί, λέει, μη κατανοώντας για ποια κτίση μιλάει, υποβιβάζουν οι ανόητοι τον Υιό σε κτίσμα. Όμως η κτίση είναι διπλή: διότι η μία είναι αυτή που έχει δημιουργηθεί, και η άλλη είναι αυτή που ανακαινίζεται. Διότι ο ίδιος ο Παύλος πάλι αναφωνεί: «εάν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Για να αποδείξει δε περίτρανα ότι ονομάζει τον Χριστό πρωτότοκο της ανακαινισμένης κτίσης, προσθέτει: «πρωτότοκος εκ των νεκρών, ώστε να γίνει πρωτεύων σε όλα»· πρωτεύων δηλαδή όσων ανακαινίζονται, όσων καλούνται σε αφθαρσία, όσων εγείρονται εκ των νεκρών. Πρωτεύει όχι κατά τη θεότητα, μη γένοιτο (διότι είναι ύβρις για τον Θεό να ονομάζεται πρώτος των κτισμάτων Αυτός που με άρρητο λόγο και ακατάληπτη υπεροχή υπερίσταται και υπερβαίνει κάθε φύση), αλλά πρωτεύει ως προς την ανθρωπότητα, αφού έγινε για εμάς ο αρχηγός της αναστάσεως και της μεταστοιχειώσεως από τη φθορά στην αφθαρσία. Διότι, αν και ο Ηλίας ανέστησε τον γιο της χήρας και ο Ελισσαίος τον γιο της Σωμανίτιδας και ο ίδιος ο Σωτήρας ανέστησε τον Λάζαρο την τέταρτη ημέρα, κανείς από αυτούς όμως δεν αναστήθηκε σε αφθαρσία και αθανασία, διότι ο θάνατος τους κυρίευσε ξανά. Όμως «ο Χριστός, αφού αναστήθηκε εκ των νεκρών, δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια», αλλά ούτε και εκείνους τους οποίους θα αναστήσει κατά τη Δευτέρα Παρουσία Του.

Τι είναι όμως η υπόσταση; Αν μεν η ερώτηση αφορά τα κτίσματα, δεν είναι καθόλου δύσκολο να απαντήσει κανείς, επειδή το σφάλμα και η αποτυχία σχετικά με αυτά δεν επισύρουν μεγάλη ευθύνη. Αν όμως αφορά την απλή και μακάρια φύση, δεν είναι ασφαλές να απαντήσει κανείς τίποτε άλλο παρά μόνο ό,τι παρέδωσαν οι θεοφόροι πατέρες. Ωστόσο, τίποτε δεν μας εμποδίζει να πούμε, σύμφωνα με τις Γραφές, ότι η υπόσταση του Υιού είναι εικόνα του αόρατου Θεού, η οποία φανερώνει μέσα της ολόκληρο τον Πατέρα.

Όταν ο θείος Παύλος είπε «πρωτότοκος πάσης κτίσεως», λέει, οι ανόητοι αιρετικοί, μην κατανοώντας για ποια κτίση μιλάει, υποβιβάζουν τον Υιό σε κτίσμα. Η κτίση όμως είναι διπλή: διότι η μία είναι η δημιουργημένη, και η άλλη η ανακαινιζόμενη. Διότι ο ίδιος ο Παύλος πάλι αναφωνεί: «Όποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Και για να αποδείξει περίτρανα ότι ονομάζει τον Χριστό πρωτότοκο της ανακαινισμένης κτίσης, προσθέτει: «Πρωτότοκος εκ των νεκρών», ώστε να γίνει πρώτος σε όλα, πρώτος ανάμεσα σε αυτούς που ανακαινίζονται, σε αυτούς που καλούνται στην αφθαρσία, σε αυτούς που εγείρονται από τους νεκρούς, πρώτος όχι κατά τη θεότητα (μη γένοιτο! διότι αποτελεί ύβρι για τον Θεό να ονομάζεται πρώτος των κτισμάτων Εκείνος που, με άρρητο λόγο και ασύλληπτη υπεροχή, ίσταται ψηλότερα και υπερβαίνει κάθε φύση), αλλά είναι πρώτος κατά την ανθρωπότητα, έχοντας γίνει για εμάς ο αρχηγός της αναστάσεως και της μεταστοιχειώσεως από τη φθορά στην αφθαρσία. Διότι, αν και ο Ηλίας ανέστησε τον γιο της χήρας και ο Ελισσαίος τον γιο της Σωμανίτιδας, και ο ίδιος ο Σωτήρας ανέστησε τον Λάζαρο την τέταρτη ημέρα, ωστόσο κανείς από αυτούς δεν αναστήθηκε στην αφθαρσία και την αθανασία, διότι πάλι τους κυρίευσε ο θάνατος. Ο Χριστός όμως, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον· ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια. Αλλά ούτε και εκείνους, τους οποίους θα αναστήσει κατά τη δεύτερη παρουσία Του. Ω της κακής και άφρονος γνώμης μας!

Ο Ιεζεκιήλ, πάλι, ο οποίος, αν μη τι άλλο, είχε τον νου του κατάλληλα προετοιμασμένο για θεοπτίες, είδε όχι μόνο διπλά, αλλά τετράμορφα ζώα, τους ανώτατους νόες των ασωμάτων αγγέλων, προτυπώνοντας, νομίζω, σαφώς και σε αυτούς το μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Εμμανουήλ από την Παρθένο. Διότι περιλαμβανόταν σε αυτά τα ζώα μορφή ανθρώπου, και σχήμα βοδιού, και τρίτο λιονταριού, και το ανώτερο από αυτά, αετού. Διότι ως άνθρωπος εμφανίστηκε αληθινά στη γη ο Χριστός, ο οποίος είναι όντως ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος· ως βους οδηγήθηκε σε σφαγή για τη σωτηρία του κόσμου· ως λέων, εγέρθηκε από τους νεκρούς και αναστήθηκε με δύναμη· ως αετός, υψώθηκε στους ουρανούς και ανελήφθη. Ή και με αυτόν τον τρόπο πάλι πρέπει να εκληφθούν τα ζώα σε σχέση με τον Χριστό: άνθρωπος, ως λογικός Λόγος και εικόνα του αόρατου Θεού, εξαιτίας του νοερού και αόρατου της ψυχής και του νου· βους, ως δυνατός αρχιερέας που φέρει τον ζυγό του σταυρού στον ώμο, και ο οποίος μαζί με εμάς τους άλογους μοιράστηκε τη φάτνη στη Βηθλεέμ, και έσπειρε τον σπόρο του ευαγγελικού λόγου σε όλη τη γη· λέων, ως βασιλιάς ημών, των κάποτε άγριων, ανήμερων, αιμοβόρων και σαρκοβόρων ακάθαρτων εθνών. «Εβασίλευσε γάρ», λέει, «ο Θεός επί τα έθνη». Και ο Χριστός δεν είναι μόνο λέων, αλλά και σκύμνος λέοντος, όπως λέει γι' αυτόν ο Ιακώβ, δηλαδή υιός βασιλέως, που προήλθε από βασιλικό πατέρα· γι' αυτό και αετός, ως βασιλιάς των ουράνιων πτερωτών πετεινών, δηλαδή των νοερών αγγελικών αγίων δυνάμεων· πτερωτών, ως δυνάμεων που σκεπάζουν και φρουρούν εμάς, τους νεοσσούς του Χριστού· πτερωτών, ως ευκίνητων και ευρισκόμενων ψηλότερα από όλα τα γήινα· πτερωτών, ως κινούμενων ακατάπαυστα και αχόρταγα από τον θείο έρωτα· πολυόμματων, ως δυνάμεων που ελλάμπονται πλούσια από το θείο φως και δεν συσκοτίζονται από καμία ύλη ως προς τη θεωρία· γι' αυτό και ονομάζονται πνεύματα, ως άυλα, ασώματα, αόρατα, αψηλάφητα, αθάνατα, λεπτοφυή και αέρια, και κατά χάριν άφθαρτα και ανώλεθρα.