Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 1:17

Έπειτα, του αποδίδει 〈τον αφανισμό των ανθρώπων διά του ύδατος επί Νώε και τη βροχή του πυρός στα Σόδομα και τη δίκαιη τιμωρία των Αιγυπτίων〉, μαρτυρώντας κάποια σπουδαία έργα σε Εκείνον που κρατά στο χέρι Του τα πέρατα της οικουμένης, στον οποίο τα πάντα συγκρατούνται, όπως λέει ο απόστολος, σαν να μην γνωρίζει ότι για Εκείνον που περικλείει τα πάντα και κατευθύνει κατά την κρίση Του τόσο όσα ήδη έχουν γίνει όσο και τα μελλοντικά, η μνεία δύο ή τριών θαυμάτων δεν επιφέρει τόση προσθήκη δόξας, όση αφαίρεση και ζημία προκαλεί η αποσιώπηση των υπολοίπων. Αλλά, ακόμη κι αν αυτά αποσιωπηθούν, αρκεί η μία φωνή του Παύλου για να τα καταδείξει όλα περιληπτικά από μόνη της, η οποία λέει γι' αυτόν ότι είναι «επί πάντων και διά πάντων και εν πάσιν».

Λέει, δηλαδή, ότι το Πνεύμα δεν είναι κάτι διαφορετικό από αυτόν, υποστηρίζοντας μέσα από αυτό ότι η ίδια η θεότητα του Υιού ήταν εξ αρχής άνθρωπος, πράγμα που αποδεικνύεται σαφέστερα μέσα από τον επόμενο συλλογισμό· διότι λέει ότι ο Κύριος μέσα στη φύση του Θεανθρώπου ήταν θείο πνεύμα. Έκανε μία τη φύση του Θεού και του ανθρώπου, και την ονόμασε σύγκραση δύο ανθρώπων. Το νόημα, λοιπόν, των όσων ειπώθηκαν είναι το εξής: ότι αυτό που φανερώθηκε μέσω της σάρκας από την Παρθένο νοείται ότι προϋπάρχει όλων των όντων όχι μόνο κατά την αϊδιότητα της θεότητας, όπως όλοι πιστεύουμε, αλλά και κατά την ίδια τη σάρκα. Διότι παραθέτει στα όσα ειπώθηκαν, ως μαρτυρία αυτής της αντίληψης, το «Πριν γίνει ο Αβραάμ, εγώ είμαι»· και τη φωνή του Ιωάννη «Ήταν πριν από εμένα»· και το «Ένας Κύριος, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα»· και το «Αυτός είναι πριν από τα πάντα»· καθώς και κάποια ρήση του Ζαχαρία, την οποία θα παραλείψουμε, επειδή έχει επιστρατευθεί βεβιασμένα για αυτόν τον σκοπό. Εγώ, λοιπόν, αν η κατασκευή αυτού του άτοπου ισχυρισμού παρέμενε κρυμμένη κάτω από κάποιο περίβλημα νοημάτων, θα αγωνιζόμουν δικαιολογημένα για τον έλεγχο και την αναίρεση όσων κρύβονταν· επειδή όμως διακηρύσσει ρητά την ασέβεια, δεν ξέρω τι περισσότερο θα μπορούσαν να προσφέρουν τα δικά μας λόγια. Αν η σάρκα είναι προαιώνια, αν υπήρχε στον τεχθέντα εκ της Μαρίας πριν γεννηθεί ο Αβραάμ, τότε η Παρθένος είναι παλαιότερη από τον Ναχώρ· επομένως, η Μαρία υπήρχε και πριν από τον Αδάμ. Αν και, προς τι τα λέω αυτά;

Αυτή, λοιπόν, είναι η ουσία στην οποία τα πάντα, καθώς λέει ο απόστολος, έχουν συγκροτηθεί, και χάρη στην οποία εμείς, ο καθένας που μετέχει στο είναι, ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε. Αυτή είναι ανώτερη από κάθε αρχή, και δεν παρέχει γνωρίσματα της δικής της φύσης, αλλά γνωρίζεται μόνο από το γεγονός ότι δεν μπορεί να κατανοηθεί. Διότι αυτό είναι το κατεξοχήν ιδιαίτερο γνώρισμά της, το ότι δηλαδή η φύση της είναι υψηλότερη από κάθε προσδιοριστική έννοια. Η κτίση, επομένως, επειδή δεν έχει τον ίδιο οντολογικό λόγο με το άκτιστο, διαχωρίζεται εξαιτίας αυτού ακριβώς του γεγονότος από τη σύγκριση και την κοινωνία με τον Ποιητή, εννοώ με την κατ' ουσίαν διαφορά και με το ότι επιδέχεται η ίδια έναν δικό της προσδιοριστικό λόγο της φύσης της, ο οποίος δεν έχει καμία κοινωνία με Εκείνον από τον οποίο προήλθε. Η θεία φύση, αντιθέτως, όντας εντελώς ξένη προς όλα τα γνωρίσματα που διαπιστώνονται ειδικώς στην κτίση, αφήνει κάτω από τον εαυτό της τις χρονικές διαιρέσεις, εννοώ το παλαιότερο και το νεότερο, καθώς και τις τοπικές έννοιες, έτσι ώστε να μην μπορεί να λεχθεί κυριολεκτικά γι' αυτήν ούτε καν το «ανώτερο». Διότι καθετί που νοείται για την άκτιστη δύναμη βρίσκεται άνω, αποτελεί αρχή, και επέχει τη θέση του απολύτως κυρίαρχου.

Και αυτός που είπε «Πνεύμα ο Θεός», ο ίδιος λέει προς τους μαθητές: «Ψηλαφήστε με», για να δείξει ότι η μεν ανθρώπινη φύση είναι ψηλαφητή, το δε θείο είναι αναφές. Και αυτός που είπε «Πορεύομαι», υποδηλώνει την τοπική μετάβαση· ενώ εκείνος που εμπεριέχει τα πάντα, μέσα στον οποίο, όπως λέει ο απόστολος, κτίστηκαν τα πάντα και μέσα στον οποίο τα πάντα συνίστανται, δεν έχει κανένα από τα όντα έξω από τον εαυτό του προς το οποίο να γίνεται η μετάβαση μέσω κάποιας κίνησης (διότι δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί η κίνηση διαφορετικά, παρά μόνο εάν αυτός που μετακινείται εγκαταλείπει τον τόπο στον οποίο βρισκόταν και καταλαμβάνει στη θέση του κάποιον άλλον· ενώ εκείνο που διαπερνά τα πάντα, υπάρχει μέσα στα πάντα, συγκρατεί τα πάντα και δεν περιορίζεται από κανένα από τα όντα, δεν έχει πού να μεταβεί, επειδή τίποτα δεν είναι κενό από το θείο πλήρωμα). Πώς λοιπόν αυτοί, παραβλέποντας το γεγονός ότι αυτά τα λόγια αναφέρονται στο ορατό, τα εφαρμόζουν στη θεία φύση η οποία υπερέχει από κάθε νου, τη στιγμή που σαφώς ο απόστολος στην ομιλία του προς τους Αθηναίους απαγορεύει να πιστεύουμε κάτι τέτοιο για τον Θεό, εφόσον η θεία δύναμη δεν ανακαλύπτεται με την ψηλάφηση, αλλά μέσω της νοητής θεωρίας και της πίστης; Ή πάλι, αυτός που έφαγε μπροστά στα μάτια των μαθητών και υποσχέθηκε ότι θα προπορευθεί στη Γαλιλαία και θα εμφανιστεί, ποιον υποδεικνύει ότι θα δουν; Άραγε τον Θεό, τον οποίο ούτε είδε ποτέ κανείς ούτε είναι δυνατόν να δει, ή τον σωματικό χαρακτήρα, δηλαδή τη μορφή του δούλου, μέσα στην οποία βρισκόταν ο Θεός;

Και αυτός που γεννήθηκε από γυναίκα είναι Υιός του Θεού, και ο σταυρωθείς είναι πρωτότοκος πάσης κτίσεως και Θεός Λόγος, και αυτός δημιούργησε τα πάντα. Διότι λέει ο απόστολος: Ένας Θεός ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου υπάρχουν τα πάντα. Και πάλι: Διότι ένας είναι ο Θεός και ένας ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Ιησούς Χριστός, και: Εν αυτώ κτίστηκαν τα πάντα, τα εν ουρανώ και τα επί γης, τα ορατά και τα αόρατα. Και αυτός υπάρχει πριν από όλα, και τα πάντα συνίστανται σε αυτόν.

Διότι λέει: «Και αυτός υπάρχει πριν από όλα.» Δεν είπε: «Αυτός έγινε πριν από όλα», αλλά: «Υπάρχει πριν από όλα, και τα πάντα έχουν συσταθεί σε αυτόν.» Δεν είπε: «Μαζί του», ούτε: «Μετά από αυτόν κτίστηκε». Γιατί όμως απορρίπτουν αυτούς που λέγουν ότι είναι μονογενής κατά τη θεότητα, αλλά πρωτότοκος της νέας κτίσης κατά την ανθρωπότητα; Διότι, αν δεν εννοηθεί έτσι, ούτε βέβαια ονομαστεί «πρωτοκτίστης», ο όρος «πρωτότοκος», αν μεν συνδεθεί με το «μονογενής», μπορεί να φανερώσει την ευγένεια της καταγωγής. Διότι είναι δυνατόν κάποιος να είναι και πρωτότοκος και μονογενής υιός. Αν όμως συνδεθεί με τα κτίσματα, δεν έχει θέση. Διότι ή θα είναι μονόκτιστος ή πρωτογενής. Επειδή το ένα αναιρεί το άλλο. Τι λοιπόν τον εμπόδιζε να πει σαφώς: «Πρωτόκτιστος κάθε κτίσης»;

Και αυτός υπάρχει πριν από όλα, και τα πάντα συγκρατούνται σε αυτόν. Και αυτός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας. αʹ. Σήμερα είναι αναγκαίο να αποδώσω το χρέος, το οποίο ανέβαλα χθες, ώστε να απευθυνθώ στις ακμαίες διάνοιές σας. Ομιλώντας ο Παύλος για την αξία του Υιού λέει αυτά, όπως ακριβώς αποδείξαμε: «Ο οποίος είναι εικόνα του αόρατου Θεού». Τίνος λοιπόν νομίζεις ότι λέει πως είναι εικόνα; Αν μεν του Θεού, καλώς· διότι είναι Θεός και Υιός του Θεού. Η εικόνα δε του Θεού φανερώνει το απαράλλακτο· επομένως, είναι απαράλλακτος ως προς αυτό. Αν όμως είναι εικόνα ανθρώπου, πες το, και θα απομακρυνθώ πλέον από εσένα ως από παράφρονα. Γιατί δε πουθενά ο άγγελος δεν έχει ονομαστεί ούτε εικόνα, ούτε υιός, αλλά ο άνθρωπος ονομάστηκε και τα δύο;

Και η φράση «εις αυτόν», τι σημαίνει; Δηλαδή, από αυτόν εξαρτάται η υπόσταση των πάντων. Όχι μόνο αυτός τα έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, αλλά και αυτός τα συγκρατεί τώρα· ώστε, αν αποσπαστούν από την πρόνοιά του, έχουν χαθεί και έχουν καταστραφεί. Αλλά δεν είπε «τα διακρατεί», το οποίο θα ήταν πιο χονδροειδές, αλλά χρησιμοποίησε την πιο λεπτή έκφραση, ότι από αυτόν εξαρτώνται. Διότι αρκεί μόνο η στροφή τους προς αυτόν για να τα διακρατήσει και να τα διατηρήσει σε συνοχή. Έτσι και το «Πρωτότοκος» λέγεται με την έννοια του θεμελίου. Αυτό όμως δεν δηλώνει το ομοούσιο με τα κτίσματα, αλλά το ότι τα πάντα υπάρχουν δι' αυτού και εν αυτώ. Έτσι και αλλού, όταν λέει «Έχω θέσει θεμέλιο», δεν μιλάει για την ουσία, αλλά για την ενέργεια. Διότι, για να μη νομίσεις ότι αυτός είναι υπηρέτης, λέει ότι αυτός τα διακρατεί, πράγμα που δεν είναι κατώτερο από το να τα δημιουργήσει. Αν και στα δικά μας, τα ανθρώπινα έργα, είναι μάλιστα και ανώτερο· διότι τη δημιουργία την εισάγει η τέχνη, ενώ τη διακράτηση όχι πλέον· διότι ο τεχνίτης δεν μπορεί να συγκρατήσει κάτι που φθείρεται. «Και αυτός υπάρχει προ πάντων», λέει. Αυτό αρμόζει στον Θεό.

Πού είναι ο Παύλος ο Σαμοσατεύς; «Και τα πάντα συγκρατούνται σε Αυτόν»· δηλαδή, έχουν δημιουργηθεί γι' Αυτόν. Συνεχώς τα επαναλαμβάνει αυτά, και με την αλληλουχία των λέξεων, σαν με αλλεπάλληλα χτυπήματα, ανασπά από τη ρίζα το ολέθριο δόγμα. Διότι, αν, παρόλο που ειπώθηκαν τόσα πολλά, μετά από τόσο πολύ χρόνο εμφανίστηκε ο Παύλος ο Σαμοσατεύς, πόσο μάλλον θα συνέβαινε αυτό, εάν δεν είχαν προειπωθεί; «Και τα πάντα», λέει, «συγκρατούνται σε Αυτόν». Πώς είναι δυνατόν να συγκρατούνται σε κάποιον που είναι ανύπαρκτος; Επομένως, και όσα έγιναν μέσω των αγγέλων είναι δικά Του. «Και Αυτός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας». Αφού μίλησε για την αξία Του, μιλάει στη συνέχεια και για τη φιλανθρωπία Του.

Και θέτει εκ των προτέρων σε εμάς το θεμέλιο της διδασκαλίας περί της αναστάσεως, και κάνει την αρχή αυτών των θαυμαστών χαρμόσυνων αγγελιών. Διότι, αφού ήρθε η ζωή σε εμάς, έχει καταλυθεί το κράτος του θανάτου, και εφόσον το φως έλαμψε σε εμάς, δεν υπάρχει πλέον το σκότος, αλλά παραμένει παντοτινά μέσα μας η ζωή, και ο θάνατος δεν δύναται να την υπερνικήσει. Ώστε, αυτό που έχει λεχθεί για τον Πατέρα, θα μπορούσε κατεξοχήν να ειπωθεί και για αυτόν, ότι: «Εν αυτώ ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε». Το οποίο φανερώνοντας και ο Παύλος έλεγε: «Ότι εν αυτώ δημιουργήθηκαν τα πάντα, και τα πάντα εν αυτώ συνίστανται». Γι' αυτό και έχει ονομαστεί ρίζα και θεμέλιο.

Εμφανίστηκε ένας άνθρωπος απεσταλμένος από τον Θεό, το όνομα του οποίου ήταν Ιωάννης. Αλλά τολμούν κάποιοι από τους αιρετικούς να πουν: υπήρχε καιρός που ήταν ο Πατέρας, όταν δεν υπήρχε ο Υιός. Πόσο είναι όμως το ενδιάμεσο διάστημα μεταξύ τους, πες μου; Ο χρόνος ήταν το ενδιάμεσο. Αλλά ο Υιός δημιούργησε και τους καιρούς και τους χρόνους και τους αιώνες· τα πάντα έγιναν δι' αυτού. Άκουσε τον Παύλο που λέει: αφού ο Θεός τον παλαιό καιρό μίλησε στους πατέρες μας τμηματικά και με πολλούς τρόπους, κατά τις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Χριστού Ιησού, τον οποίο κατέστησε κληρονόμο των πάντων, μέσω του οποίου δημιούργησε και τους αιώνες· πώς λοιπόν μπορεί να υπάρχει αιώνας ή χρόνος πριν από αυτόν που δημιούργησε τους αιώνες; Άκουσε λοιπόν και τον προφήτη που λέει: αυτός που υπάρχει προ των αιώνων. Ο απόστολος λέει: ότι δι' αυτού δημιούργησε τους αιώνες· ο ευαγγελιστής: τα πάντα έγιναν δι' αυτού· ο προφήτης: αυτός που υπάρχει προ των αιώνων· και πάλι ο απόστολος: είτε αρχές, είτε εξουσίες, είτε θρόνοι, είτε κυριότητες· τα πάντα έχουν κτιστεί δι' αυτού και γι' αυτόν, και αυτός υπάρχει προ πάντων· και εσύ τολμάς να πεις ότι υπήρχε ο Πατέρας όταν δεν υπήρχε ο Υιός; Αλλά για την τόλμη τους αυτή πρόκειται να λογοδοτήσουν την ημέρα της κρίσεως.

Και τα παρέσυρε η ορμή του ανέμου, και δεν βρέθηκε τόπος για αυτά. Διότι έτσι καταλύονται οι βασιλείες, σαν να μην υπήρξαν ποτέ. Και ο λίθος έγινε μέγα όρος. Τα αποστολικά λόγια γέμισαν ολόκληρη την οικουμένη. Άλλοτε λοιπόν ο λίθος είναι όρος, άλλοτε ακρογωνιαίος, και άλλοτε θεμέλιος, για να μάθεις ότι πληροί τα πάντα. Γι' αυτό είναι όρος, επειδή συγκρατεί τα πάντα· γι' αυτό είναι ακρογωνιαίος, επειδή τα πάντα συνίστανται σε αυτόν.

Και αφού μίλησε για την ουσία του και είπε, «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξης και χαρακτήρας της υποστάσεώς του», αποδεικνύει και την προνοητική του δύναμη, λέγοντας: «Συγκρατώντας τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του». Και στέλνοντας επιστολή στους Κολοσσαείς τα ίδια αυτά έλεγε πάλι: «Ότι σε αυτόν κτίστηκαν τα πάντα, όσα βρίσκονται στους ουρανούς και όσα βρίσκονται στη γη, είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχές είτε εξουσίες· τα πάντα έχουν κτιστεί δι' αυτού και για αυτόν, και αυτός υπάρχει πριν από όλα». Αυτό αφορά τη δημιουργία του. Έπειτα, δηλώνοντας την προνοητική του δύναμη, προσθέτει: «Και τα πάντα συγκροτούνται σε αυτόν». Και τα δύο αυτά υποδεικνύοντας πάλι ο Ιωάννης, έλεγε: «Όλα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα πράγμα». Αυτό το είπε για να φανερώσει τη δημιουργία. Έπειτα, για την πρόνοια: «Ήταν ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων».

Διότι δεν δημιούργησε μόνο τα κτίσματα, αλλά και μεριμνά για όσα έχουν δημιουργηθεί, και για τους ανθρώπους και για όλα τα υπόλοιπα. Γνωρίζοντας αυτό, άλλωστε, και ο Παύλος έλεγε: «Διότι μέσα σε αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε». Και πάλι: «Μέσα σε αυτόν τα πάντα έχουν τη συνοχή τους».

Διότι από την ενέργεια που εκδηλώθηκε κατά την παρουσία του, γνωρίζουμε την ουσία του Θεού, η οποία υπήρχε και πριν από την παρουσία του. Διότι έργο του Θεού είναι το να καταργήσει τον θάνατο και να εγκαθιδρύσει αντ' αυτού τη ζωή, και να επαναφέρει τον κόσμο στον Θεό. Γι' αυτό λέγει: «Ο οποίος είναι εικόνα του αόρατου Θεού», ώστε αφενός να αποδείξει ότι είναι Θεός, και αφετέρου ότι δεν είναι ο ίδιος ο Πατέρας, αλλά εικόνα του Πατέρα, έχοντας ταυτότητα ουσίας με αυτόν, χωρίς να είναι ο ίδιος εκείνος. «Πρωτότοκος όλης της κτίσεως, διότι εν αυτώ κτίστηκαν τα πάντα, όσα βρίσκονται στους ουρανούς και όσα βρίσκονται πάνω στη γη, τα ορατά και τα αόρατα, είτε Θρόνοι, είτε Κυριότητες, είτε Αρχές, είτε Εξουσίες· τα πάντα έχουν κτιστεί δι' αυτού και εις αυτόν, και αυτός υπάρχει προ πάντων». Δες πώς κηρύττει την προαιώνια γέννησή του από τον Πατέρα, και πώς τον διαχωρίζει από τα κτίσματα, με το να λέγει ότι εν αυτώ κτίστηκαν τα πάντα. Αν, εξάλλου, επρόκειτο για μια αδελφότητα δεύτερων υιών που δημιουργήθηκαν μετά τον πρώτο, δεν θα έλεγε ότι αυτά κτίστηκαν εν αυτώ. Διότι με τη σοφία ο Πατέρας δημιούργησε τα πάντα, και ο Χριστός είναι η δύναμη και η σοφία του Θεού. «Και τα πάντα συγκρατούνται εν αυτώ, και αυτός είναι η κεφαλή της Εκκλησίας, ο οποίος είναι η αρχή, ο πρωτότοκος εκ των νεκρών, για να γίνει αυτός ο πρώτος στα πάντα». Και εν αυτώ, λέγει, κτίστηκαν τα πάντα, και εν αυτώ συγκρατούνται, και αυτός είναι η κεφαλή, και έτσι συνοψίζει και τα δύο: και όσα αφορούν τη θεολογία (τη θεϊκή του φύση), και όσα αφορούν την κένωσή του.

Διότι έπρεπε να γεννηθεί ως πρωτότοκη εκείνη που επρόκειτο να γεννήσει τον πρωτότοκο όλης της κτίσεως, στον οποίο τα πάντα έχουν τη σύστασή τους. Ω μακάριο ζεύγος, Ιωακείμ και Άννα. Όλη η φύση σας είναι υπόχρεη· διότι μέσω εσάς προσέφερε στον Κτίστη δώρο ανώτερο από όλα τα δώρα, σεμνή μητέρα, τη μόνη άξια του Δημιουργού της. Ω παμμακάριστη οσφύ του Ιωακείμ, από την οποία καταβλήθηκε σπέρμα πανάμωμο. Ω ένδοξη μήτρα της Άννας, μέσα στην οποία αναπτύχθηκε με τις σταδιακές προσθήκες από αυτήν και, αφού διαμορφώθηκε, γεννήθηκε βρέφος πανάγιο. Ω γαστέρα που κυοφόρησες μέσα σου έμψυχο ουρανό, πλατύτερο από την ευρυχωρία των ουρανών.

Αλλά θα πεις: Λέμε λοιπόν ότι αυτός ο ίδιος ο Λόγος, που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, έπαθε για εμάς; Βεβαιότατα, κατά τη σάρκα όμως και όχι κατά τη θεότητα. Εφόσον βέβαια λέει την αλήθεια ο Παύλος όταν αναφέρει για αυτόν: «Αυτός είναι η εικόνα του αόρατου Θεού, ο πρωτότοκος όλης της κτίσης, επειδή σε αυτόν κτίστηκαν τα πάντα, τα ορατά και τα αόρατα, είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχές είτε εξουσίες· τα πάντα έχουν κτιστεί μέσω αυτού και για αυτόν· και αυτός υπάρχει πριν από όλα, και σε αυτόν τα πάντα συγκρατούνται, και αυτός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας· αυτός που είναι η απαρχή, ο πρωτότοκος από τους νεκρούς, ώστε να γίνει αυτός ο πρώτος σε όλα». Ιδού λοιπόν, ιδού, και μάλιστα πολύ σαφώς, λέει ότι η εικόνα του αόρατου Θεού, ο «πρωτότοκος όλης της κτίσης», της ορατής και της αόρατης, αυτός μέσω του οποίου υπάρχουν τα πάντα και στον οποίο υπάρχουν τα πάντα, έχει δοθεί ως κεφαλή της Εκκλησίας, και ότι είναι πρωτότοκος από τους νεκρούς, «ο οποίος υπέμεινε τον σταυρό, καταφρονώντας την αισχύνη». Διότι δεν λέμε ότι παραδόθηκε για εμάς ένας απλός άνθρωπος, που τιμήθηκε με τη συνάφεια προς αυτόν — δεν ξέρω πώς —, όπως εσείς ισχυρίζεστε, αλλά ο εσταυρωμένος είναι αυτός ο ίδιος ο Κύριος της δόξας. Διότι λέει: «Αν είχαν γνωρίσει, δεν θα σταύρωναν τον Κύριο της δόξας». Πώς λοιπόν ο ίδιος και έχει πάθει και δεν έχει πάθει; Διότι, αν ως Θεός δεν έπαθε καθόλου, αλλά λέγεται ότι έπαθε, πώς θα μπορούσε να είναι Θεός; Επομένως, ως αυτός που έπαθε θα νοούνταν μόνο ο προερχόμενος από το σπέρμα του Δαβίδ. Αν και πώς να μην είναι δείγμα αδρανούς διάνοιας το να ισχυρίζεται κανείς αυτά τα πράγματα;

Πώς, λοιπόν, θα διασωθεί το, «Τα πάντα δι' αυτού έγιναν», εάν δεν δύναται να σώζει; Διότι, εάν δεν δύναται να σώζει, τότε ούτε να δημιουργήσει τα πάντα εκ του μηδενός δύναται. Και το, «Τα πάντα δι' αυτού και εις αυτόν κτίσθηκαν· και αυτός είναι προ πάντων· και τα πάντα συγκροτούνται εν αυτώ».

Διότι ο προαναφερθείς Ιούστος, του οποίου έργο των χειρών υπήρξε ο θάνατος του αποστάτη, μετά από πολλές άλλες, όπως ήταν φυσικό, ομιλίες και συζητήσεις, προβάλλοντας το αποστολικό λόγιο που αναφέρει: «Ότι εν αυτώ κτίστηκαν τα πάντα, τα εν ουρανώ και τα επί της γης, τα ορατά και τα αόρατα, είτε θρόνοι είτε αρχές είτε εξουσίες· τα πάντα δι' αυτού και εις αυτόν κτίστηκαν, και αυτός είναι προ πάντων και τα πάντα συνίστανται εν αυτώ», προβάλλοντας ακριβώς αυτό το ρητό, αντιτάχθηκε στον Συμεών, υποστηρίζοντας ότι ίσως έχουν εξαπατηθεί οι ίδιοι και εξαπατούν μαζί τους και όσους τους ακολουθούν, επειδή δεν αναγνωρίζουν ως αληθινό Θεό τον Ποιητή του ουρανού και της γης και Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, αλλά κάποιον άλλον πέρα από αυτόν, τον οποίο τα αποστολικά λόγια αγνοούν. 71. Από αυτή την κίνηση, αφού ξέσπασε μεταξύ τους έριδα και άσπονδη μάχη, ο Ιούστος προσέρχεται στον επίσκοπο Κολωνείας, προκειμένου να κατανοήσει σαφέστερα το νόημα του αποστολικού ρητού, και του αποκαλύπτει όλα όσα πράττονταν από τον ίδιο και τους οπαδούς του. Αυτός με τη σειρά του τα αναφέρει στον βασιλιά -ήταν δε ο Ιουστινιανός, ο οποίος διαδέχθηκε τον Ηράκλειο στη βασιλεία- και αυτός, διατάζοντας να υποβληθούν τα σχετικά με αυτούς σε έρευνα και δίκαιη κρίση, πρόσταξε να υποστούν τον διά πυρός θάνατο τόσο εκείνοι που παρέμεναν αμετανόητοι όσο και εκείνοι που στο παρελθόν είχαν υποσχεθεί μετάνοια αλλά εξακολουθούσαν ομοίως να συντηρούν τη δική τους αποστασία.

Το Άγιο Πνεύμα θα κατέλθει σε σένα, την αμόλυντη, για να σε καταστήσει καθαρότερη και να σου παράσχει καρπογόνο δύναμη. «Και θα σε επισκιάσει η» παντοδύναμη «δύναμη του Θεού», δηλαδή, ο Λόγος και ομοούσιος Υιός του Θεού. Διότι αυτός είναι και χέρι και βραχίονας και δύναμη του ίδιου του Θεού και Πατέρα, και δι' αυτού ο Πατέρας, ως δι' Υιού, τα πάντα δημιούργησε, και «σε αυτόν τα πάντα συγκρατούνται», πραγματοποιώντας από εσένα την ανερμήνευτη σάρκωση, και επιδεικνύοντας από εσένα την αγεώργητη σύλληψη, και απεργαζόμενος από εσένα την απερινόητη γέννηση.