Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 3:10

Ερώτηση ριγ΄. Τι σημαίνει: «Αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, και ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται;» Απόκριση. Παλαιό άνθρωπο εννοεί τον πρώτο, εκείνον που γεννήθηκε από την πτώση του Αδάμ, ή την πονηρία και κάθε κακία που προέρχεται από αυτόν· νέο άνθρωπο εννοεί την κατά Χριστόν πολιτεία, δηλαδή την ενάρετη και αγαθή πολιτεία.

Αλλά ας διδαχθούν πόσες εύλογες αφορμές χαράς προσφέρονται σε εμάς χάρη στη μεγάλη δωρεά του Θεού. Παραχθήκαμε στην ύπαρξη, ενώ δεν υπήρχαμε· πλαστήκαμε κατ' εικόνα Εκείνου που μας δημιούργησε· έχουμε νου και λόγο που ολοκληρώνουν τη φύση μας, μέσω των οποίων γνωρίσαμε τον Θεό. Και παρατηρώντας με σύνεση τις καλλονές της κτίσης, μέσω αυτών, σαν να ήταν κάποια γράμματα, αναγιγνώσκουμε τη μεγάλη πρόνοια και σοφία του Θεού για τα πάντα. Διαθέτουμε τη διάκριση μεταξύ του αγαθού και του κακού· έχουμε διδαχθεί από την ίδια τη φύση την επιλογή του ωφέλιμου και την αποστροφή του βλαβερού. Αν και αποξενωθήκαμε από τον Θεό εξαιτίας της αμαρτίας, ανακληθήκαμε και πάλι στην οικειότητά Του, αφού ελευθερωθήκαμε από την ατιμωτική δουλεία με το αίμα του Μονογενούς. Ελπίδες αναστάσεως, απολαύσεις αγγελικών αγαθών, η βασιλεία των ουρανών, τα αγαθά των επαγγελιών, τα οποία υπερβαίνουν τη δύναμη της διάνοιας και του λόγου.

Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου, δηλαδή: μην προσέχεις ούτε τα δικά σου, ούτε τα γύρω από σένα, αλλά μόνο τον εαυτό σου. Διότι άλλο είμαστε εμείς οι ίδιοι, άλλο είναι τα δικά μας, και άλλο τα γύρω από εμάς. Εμείς, λοιπόν, είμαστε η ψυχή και ο νους, σύμφωνα με τον οποίο δημιουργηθήκαμε κατ' εικόνα του Δημιουργού· δικά μας είναι το σώμα και οι αισθήσεις του· ενώ γύρω από εμάς είναι τα χρήματα, οι τέχνες και η υπόλοιπη συγκρότηση του βίου. Τι σημαίνει, λοιπόν, ο λόγος; Μην προσέχεις τη σάρκα, ούτε να επιδιώκεις με κάθε τρόπο το δικό της καλό, την υγεία, την ομορφιά, την απόλαυση των ηδονών και τη μακροζωία· ούτε τα χρήματα, τη δόξα και την εξουσία να θαυμάζεις· ούτε, θεωρώντας μεγάλα όλα όσα εξυπηρετούν τις ανάγκες της πρόσκαιρης ζωής σου, να παραμελείς, με την προσήλωσή σου σε αυτά, την προέχουσα ζωή σου. Αντιθέτως, πρόσεχε τον εαυτό σου, δηλαδή την ψυχή σου. Αυτήν να στολίζεις και αυτήν να φροντίζεις, ώστε όλος μεν ο ρύπος που της προκαλείται από την πονηρία να απομακρύνεται μέσω της προσοχής, και να καθαρίζεται κάθε ασχήμια που προέρχεται από την κακία, ενώ παράλληλα να την κατακοσμείς και να την λαμπρύνεις με κάθε ομορφιά που πηγάζει από την αρετή.

Είναι δε φανερό ότι, εξαφανίζοντας την ύβρη των υπερηφάνων, δεν εξαλείφει ένα μόνο από τα κακά, αλλά, ξεκινώντας από ένα αμάρτημα με τρόπο επεκτατικό, αρμόζει να εννοήσουμε την ύβρη σε όλα τα είδη της κακίας. Διότι οι άνομοι υβρίζουν μεν τον ναό, υβρίζουν δε τον πλησίον, υβρίζουν και το κατ' εικόνα του Κτίστου, και μέσω της εικόνας η ύβρις αναβαίνει προς τον Κτίστη. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που καθυβρίζει τη βασιλική εικόνα καταδικάζεται σαν να έχει αμαρτήσει εναντίον του ίδιου του βασιλιά, έτσι προφανώς είναι υπόλογος στην αμαρτία εκείνος που καθυβρίζει αυτόν που έχει πλαστεί κατ' εικόνα Θεού. Υβρίζει δε προ πάντων και τον ίδιο του τον εαυτό ο πόρνος, διά της φθοράς· ο μοιχός, διά του έργου της αισχύνης· ο κλέπτης, διά της ταπεινής, αισχρής και ανελεύθερης πράξεως· ο ψεύστης, διά της αρνήσεως της αληθείας· ο επίορκος, διά της αποξενώσεως από τον Θεό.

Επειδή, λοιπόν, πρόκειται να μας αναγγείλει τα όσα αφορούν τον αγαπητό, ο οποίος ανέλαβε για χάρη μας την οικονομία της σαρκώσεως, ο Προφήτης λέγει ότι παρέδωσε την ωδή αυτή στους υιούς Κορέ υπέρ εκείνων που είναι άξιοι αυτής της χάριτος. Διότι πρόκειται για ωδή και όχι για ψαλμό· επειδή παραδιδόταν με γυμνή φωνή, χωρίς να συνηχεί με αυτήν κάποιο όργανο, μέσω εμμελούς απαγγελίας. Και είναι ωδή υπέρ του αγαπητού. Άραγε χρειάζεται να σου εξηγήσω ποιος είναι ο αγαπητός, για τον οποίο κάνει λόγο το κείμενο; Ή μήπως το γνωρίζεις ήδη, πριν από τα δικά μας λόγια, ενθυμούμενος τη φωνή του Ευαγγελίου: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα· αυτόν να ακούτε»; Διότι είναι αγαπητός στον Πατέρα ως Μονογενής, και σε όλη την κτίση ως φιλάνθρωπος πατέρας και αγαθός προστάτης. Είναι δε εκ φύσεως το ίδιο πράγμα το αγαπητό και το αγαθό. Διότι ορθά έχουν ήδη ορίσει μερικοί, ότι αγαθό είναι εκείνο το οποίο τα πάντα επιθυμούν. Δεν είναι όμως ίδιον του καθενός τυχαίου το να φθάσει στην τελειότητα της αγάπης και να επιγνώσει τον όντως αγαπητό, αλλά αποτελεί γνώρισμα εκείνου που έχει ήδη απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και έχει ενδυθεί τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε. Επειδή, εκείνος που αγαπά τα χρήματα, και σαγηνεύεται από το φθαρτό κάλλος των σωμάτων, και υπερτιμά την ασήμαντη τούτη δόξα, καταναλώνοντας τη δύναμη της αγάπης σε πράγματα ανάρμοστα, έχει πλέον τυφλωθεί ως προς τη θέα του αληθινά αγαπητού.

Όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλιά είναι εσωτερική, ενδεδυμένη και στολισμένη με χρυσά κρόσσια. Θα οδηγηθούν στον βασιλιά παρθένες πίσω από αυτήν. Επειδή καθαρίστηκε από τις παλαιές διδασκαλίες της πονηρίας, υπακούοντας στη διδασκαλία, και λησμονώντας τον λαό της και τον οίκο του πατέρα της, το Άγιο Πνεύμα διηγείται τα σχετικά με αυτήν. Και επειδή είδε την κρυφή καθαρότητα, λέει: «Όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλιά», δηλαδή της νύμφης του Χριστού, η οποία έγινε πλέον μέσω της υιοθεσίας θυγατέρα του βασιλιά, «είναι εσωτερική». Ο λόγος προτρέπει να προχωρήσουμε στα ενδότερα μυστήρια της εκκλησιαστικής δόξας, καθώς το κάλλος της νύμφης βρίσκεται στο εσωτερικό. Διότι εκείνος που ετοιμάζει τον εαυτό του για τον Πατέρα, ο οποίος βλέπει στα κρυφά, και προσεύχεται και πράττει τα πάντα όχι για να θεαθεί από τους ανθρώπους, αλλά για να φανερωθεί μόνο στον Θεό· αυτός έχει όλη τη δόξα στο εσωτερικό του, όπως ακριβώς και η θυγατέρα του βασιλιά. Επομένως, και τα χρυσά κρόσσια, με τα οποία είναι ενδεδυμένη και ολόκληρη στολισμένη, βρίσκονται στο εσωτερικό. Μην αναζητάς τίποτα στον εξωτερικό χρυσό και στην σωματική ποικιλία των στολιδιών· αλλά να εννοείς ένα ένδυμα άξιο να κοσμήσει εκείνον που πλάστηκε κατ' εικόνα του Δημιουργού, όπως λέει ο Απόστολος: «Αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, και ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σε επίγνωση κατ' εικόνα του Δημιουργού».

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΑΜΦΙΛΟΧΙΟ ΠΟΥ ΥΠΕΒΑΛΕ ΕΡΩΤΗΜΑ Το γνωρίζω κι εγώ ο ίδιος, αφού το έχω ακούσει, και γνωρίζω την ανθρώπινη κατασκευή. Τι θα πούμε, λοιπόν, ως προς αυτά; Ότι καλός μεν είναι ο νους, και σε αυτόν έχουμε το κατ’ εικόνα του Δημιουργού, και καλή είναι η ενέργεια του νου, και ότι επειδή αυτός είναι αεικίνητος, πολλές φορές μεν φαντάζεται τα μη όντα σαν να υπάρχουν πραγματικά, πολλές φορές δε κατευθύνεται εύστοχα προς την αλήθεια. Αλλά επειδή με αυτόν συνυπάρχουν εκ φύσεως διττές δυνάμεις, σύμφωνα με τη δική μας αντίληψη όσων έχουμε πιστέψει στον Θεό —η μεν μία πονηρή, αυτή των δαιμόνων, η οποία μας παρασύρει στη δική τους αποστασία, η δε άλλη θειοτέρα και αγαθή, η οποία μας ανάγει προς την ομοίωση του Θεού— όταν μεν ο νους μένει από μόνος του, βλέπει μικρά πράγματα και όσα είναι σύμμετρα με αυτόν. Όταν δε παραδώσει τον εαυτό του σε αυτούς που τον εξαπατούν, έχοντας αφανίσει το δικό του κριτήριο, κυριεύεται από αλλόκοτες φαντασίες. Τότε νομίζει ότι το ξύλο δεν είναι ξύλο, αλλά Θεός, και τον χρυσό κρίνει πως δεν είναι χρήμα, αλλά σέβασμα λατρείας. Εάν όμως κλίνει προς τη θειοτέρα μερίδα και αποδεχθεί τις χάριτες του Πνεύματος, τότε γίνεται ικανός να κατανοήσει τα θειότερα, σε όποιον βαθμό είναι αυτό σύμμετρο με τη φύση του. Τρεις λοιπόν είναι, τρόπον τινά, οι καταστάσεις της ζωής, και ισάριθμες με αυτές είναι οι ενέργειες του νου μας.

Μην προσέχεις, λοιπόν, ούτε τα δικά σου, ούτε τα γύρω από εσένα, αλλά μόνο τον εαυτό σου. Διότι άλλο πράγμα είμαστε εμείς οι ίδιοι, άλλο τα δικά μας, και άλλο τα γύρω από εμάς. Εμείς μεν είμαστε η ψυχή και ο νους, κατά τον οποίο έχουμε πλαστεί κατ' εικόνα του Κτίστη· δικά μας δε είναι το σώμα και οι μέσω αυτού αισθήσεις· ενώ τα γύρω από εμάς είναι τα χρήματα, οι τέχνες και η λοιπή συγκρότηση του βίου.

Αφού απεκδυθήκατε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθήκατε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε· όπου δεν υπάρχει Έλληνας και Ιουδαίος, περιτομή και ακροβυστία, βάρβαρος, Σκύθης, δούλος, ελεύθερος· αλλά τα πάντα και μέσα σε όλους είναι ο Χριστός.

Το να γίνει εκείνο σύμφωνα με το δεδομένο μέτρο, το οποίο είναι αυτό από το οποίο γεννήθηκε, καθώς είναι γραμμένο ότι: «Αυτό που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και αυτό που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα». Ποιο είναι το ίδιον εκείνου που έχει γεννηθεί άνωθεν; Το να απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις και τις επιθυμίες του, και να ενδυθεί τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε, κατά το λεχθέν: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε». Ποιο είναι το ίδιον του Χριστιανού;

Τι λοιπόν; Επειδή βαπτίσθηκαν τυπικά στον Μωυσή, για τον λόγο αυτό είναι μικρή η χάρη του βαπτίσματος; Με αυτόν τον τρόπο, βέβαια, ούτε κάποιο άλλο από τα δικά μας θα ήταν μεγάλο, εάν απαξιώναμε εκ των προτέρων το ιερό μεγαλείο του καθενός εξαιτίας των τύπων. Διότι ούτε η προς τους ανθρώπους αγάπη του Θεού, ο Οποίος έδωσε τον μονογενή Υιό Του για τις αμαρτίες μας, θα ήταν κάτι το μεγάλο και υπερφυές, επειδή και ο Αβραάμ δεν λυπήθηκε τον δικό του υιό. Ούτε το πάθος του Κυρίου θα ήταν ένδοξο, επειδή ένα πρόβατο αντί του Ισαάκ εκπλήρωσε τον τύπο της προσφοράς. Ούτε η φοβερή κάθοδος στον άδη, επειδή ο Ιωνάς επί τρεις ημέρες και ισάριθμες νύχτες προεκπλήρωσε τον τύπο του θανάτου. Το ίδιο ακριβώς, λοιπόν, κάνει και στο θέμα του βαπτίσματος αυτός που συγκρίνει την αλήθεια με τη σκιά, και αντιπαραβάλλει με τους τύπους αυτά που σημαίνονται από αυτούς, και επιχειρεί, μέσω του Μωυσή και της θάλασσας, να διασύρει συλλήβδην όλη την ευαγγελική οικονομία. Διότι ποια άφεση παραπτωμάτων υπήρξε; Ποια ανανέωση ζωής μέσα στη θάλασσα; Ποιο πνευματικό χάρισμα μέσω του Μωυσή; Ποια νέκρωση των αμαρτημάτων έγινε εκεί; Εκείνοι δεν συναπέθαναν με τον Χριστό· γι' αυτό και δεν συναναστήθηκαν. Δεν φόρεσαν την εικόνα του επουρανίου, δεν περιέφεραν στο σώμα τους τη νέκρωση του Ιησού, δεν απεκδύθηκαν τον παλαιό άνθρωπο, δεν ενδύθηκαν τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε.

Το πώς όμως συνέβη αυτό, το δίδαξε ο απόστολος Παύλος, λέγοντας: «Ευχαριστία ανήκει στον Θεό, διότι, ενώ ήσασταν δούλοι της αμαρτίας, υπακούσατε εκ καρδίας στον τύπο διαδοχής στον οποίο παραδοθήκατε»· ώστε, όπως ακριβώς το κερί, όταν παραδίδεται στο καλούπι του σκαλίσματος, μορφοποιείται παίρνοντας με ακρίβεια τη μορφή που είναι αποτυπωμένη σε αυτό, έτσι και εμείς, παραδίδοντας τους εαυτούς μας στον τύπο της κατά το Ευαγγέλιον διδασκαλίας, να μορφωθούμε ως προς τον εσωτερικό άνθρωπο, εκπληρώνοντας αυτό που ειπώθηκε προστακτικά από τον ίδιο. Διότι λέει: «Έχοντας απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και έχοντας ενδυθεί τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε»· και πολλά άλλα παρόμοια.

Διότι είναι αναγκαίο και φυσικό επακόλουθο για εκείνον που γεννήθηκε, να ενδυθεί· αρκεί μόνο, όπως ακριβώς η σανίδα, από οποιοδήποτε υλικό κι αν είναι φτιαγμένη, αφού αποβάλει την ανωμαλία της και ξυστεί από την τραχύτητά της, έτσι ενδύεται τη ζωγραφιά της εικόνας του βασιλιά. Και τότε δεν αναγνωρίζεται κάποια διαφορά στην εικόνα εξαιτίας της διαφοράς του ξύλου, του χρυσού ή του αργύρου, αλλά χάρη στην ακρίβεια της ομοιότητας προς το αρχέτυπο, η οποία κατορθώθηκε αξιόλογα με πολλή επιμέλεια και τέχνη, αποκρύπτει μεν τη διαφορά της ύλης, έστω κι αν υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ τους, προσελκύει δε τους θεατές στη δική της δόξα και γίνεται πιο τιμημένη από κάθε αρχή και εξουσία. Έτσι και εκείνος που βαπτίζεται, είτε είναι Ιουδαίος είτε Έλληνας, είτε άνδρας είτε γυναίκα, είτε δούλος είτε ελεύθερος, είτε Σκύθης είτε βάρβαρος, είτε οποιοσδήποτε άλλος που προσδιορίζεται από οποιαδήποτε διαφορά γένους, αφού απεκδυθεί με το αίμα του Χριστού τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και αφού ενδυθεί, μέσω της διδασκαλίας Του εν Αγίω Πνεύματι, τον νέο άνθρωπο, ο οποίος πλάστηκε κατά Θεόν με τη δικαιοσύνη και την οσιότητα της αλήθειας και ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση κατ' εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε, να γίνει άξιος να φθάσει στην ευδοκία του Θεού, την οποία ο Απόστολος παρέδωσε λέγοντας: «Γνωρίζουμε δε ότι σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό τα πάντα συνεργούν στο αγαθό, σε αυτούς που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή Του».

Τότε αξιώνεται κάποιος να βαπτιστεί στο όνομα του Αγίου Πνεύματος, και αφού γεννηθεί άνωθεν, να αλλάξει και τον τόπο και τον τρόπο και αυτούς με τους οποίους συζεί, ώστε, στοιχώντας στο πνεύμα, να αξιωθούμε να βαπτιστούμε στο όνομα του Υιού και να ενδυθούμε τον Χριστό. Διότι πρέπει εκείνος που γεννήθηκε να αξιωθεί και ενδύματος, καθώς είπε ο Απόστολος: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό»· και πάλι: «Αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση, σύμφωνα με την εικόνα εκείνου που τον δημιούργησε, όπου δεν υπάρχει Έλληνας και Ιουδαίος».

Διότι ανακαινιστήκαμε εν Χριστώ, επιστρέφοντας μέσω του αγιασμού στο αρχαίο κάλλος της φύσης μας, δηλαδή στο κατ' εικόνα αποβάλλοντας την παλαιότητα που προέρχεται από την αμαρτία και κάθε φαυλότητα. Και απεκδυθήκαμε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και ενδυθήκαμε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται κατ' εικόνα εκείνου που τον έκτισε. Πάντως, εν Χριστώ έγινε η ανάπλαση και η λεγόμενη καινή κτίση, την οποία δεν λάβαμε από φθαρτή σπορά, αλλά διά του ζωντανού και αιώνιου Λόγου του Θεού. Λοιπόν, τον λαό που έχει συγκεντρωθεί από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα κάτω από τον ουρανό και έχει επικαλεστεί το όνομά μου, δεν τον κατασκεύασε κανείς άλλος, αλλά εγώ μάλλον στη δόξα μου τον κατασκεύασα, και τον έπλασα, και τον εποίησα. Και δόξα του Θεού και Πατρός θα μπορούσε κανείς να πει ότι είναι ο Υιός, διότι δι' αυτού και εν αυτώ δοξάζεται, και σύμφωνα με το «Εγώ σε δόξασα επί της γης», το οποίο ειπώθηκε σαφώς από αυτόν. Διότι βεβαιώνουμε ότι αναπλάστηκαν διά αυτού, όπως είπα, όσοι πίστεψαν σε αυτόν, έχοντας στις ψυχές τους να αστράφτει το κάλλος της θείας φύσης μέσω της συμμόρφωσης προς αυτόν. Κάτι τέτοιο είπε και ο θεσπέσιος Ψαλμωδός: «Θα αναγγελθεί στον Κύριο η επερχόμενη γενεά, και ο λαός που κτίζεται θα αινέσει τον Κύριο». Προσθέτοντας δε σε αυτά ότι «Και εξήγαγα λαό τυφλό», καθιστά προφανή την πέρα από κάθε λόγο και αληθινά αξιοθαύμαστη υπεροχή της δικής του δύναμης.

Διότι αυτό ακριβώς εννοεί εδώ ο θείος λόγος. Ανανεωθείτε, λοιπόν, ως προς εμένα, λέει, ω νησιά. Βεβαίως, το όνομα της Εκκλησίας συνθέτει το πλήθος εκείνων που πίστεψαν στον Χριστό, ιερουργούς και λαούς, ποιμένες και διδασκάλους, και όσους έχουν υποταχθεί στην καθοδήγησή τους. Όλοι αυτοί, όμως, ανακαινίστηκαν εν Χριστώ, στους καιρούς δηλαδή κατά τους οποίους έλαμψε σε εμάς ο Κύριος που είναι Θεός. Διότι τότε, τότε ακριβώς ανακαινιστήκαμε σε μια νέα ζωή, σε ήθη και συμπεριφορές, και επιπλέον στη λατρεία. Επειδή αποβάλαμε την παλαιότητα που προερχόταν από την αμαρτία, και γίναμε νέα κτίση εν Χριστώ, διαπαιδαγωγούμενοι με τους δικούς Του νόμους προς έναν ένδοξο και αξιοζήλευτο τρόπο ζωής. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο πάνσοφος Παύλος απευθύνεται με επιστολές σε όσους έχουν κληθεί μέσω της πίστεως και λέει, άλλοτε μεν ότι «Απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες του, και ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε», άλλοτε δε πάλι, «Μη συμμορφώνεστε με τον αιώνα τούτο, αλλά να μεταμορφώνεστε μέσω της ανακαίνισης του νου σας, ώστε να μπορείτε να διακρίνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο». Λέει επίσης ότι ο παλαιός μας άνθρωπος έχει συσταυρωθεί, προκειμένου να ενδυθούμε τον νέο μέσα από την εν Χριστώ πολιτεία και ζωή.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που κείτονται χάμω είναι εντελώς αναπόφευκτο να γεμίζουν με χώμα και σκόνη, κατά τον ίδιο, νομίζω, τρόπο, και σε εκείνους που έχουν τον νου τους ριγμένο κάτω και γεώδες το φρόνημα, φωλιάζουν οι λογισμοί της σαρκικής ακαθαρσίας. Πρέπει, λοιπόν, εμείς, που έχουμε κληθεί στην πνευματική οικειότητα προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό και πρόκειται να ενδυθούμε τον ίδιο ως δύναμη και δόξα, να αποτινάξουμε εκ των προτέρων το χοϊκό και γεώδες φρόνημα, και να καθαρίσουμε προηγουμένως τον νου μας, και, όπως λέει ο πάνσοφος Παύλος, να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο που φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και να ενδυθούμε τον νέο, που ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα εκείνου που τον έκτισε. Κάνοντας αυτό ανασταινόμαστε, δηλαδή χρησιμοποιούμε νου ορθό και σταθερό, και καρδιά εδραιωμένη, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε κάπου αλλού από τον Θεό μέσω ενός από τους προφήτες: «Στήσε τον εαυτό σου όρθιο, Σιών». Και ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει κάπου ότι «Έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου και κατηύθυνε τα βήματά μου». Έχει γραφτεί επίσης στο βιβλίο των Ψαλμών: «Ο Θεός κάθεται στον άγιο θρόνο του», δηλαδή διατηρεί τη βασιλεία του αδιάκοπα σταθερή και εδραιωμένη. Διότι τίποτα το σωματικό δεν πρέπει να νοείται για τον Θεό. Στο να καθίσει κανείς, δηλαδή στο να αποκτήσει σταθερό και εδραιωμένο φρόνημα, θα ακολουθήσει και η απελευθέρωση από τον δεσμό του τραχήλου.

Δηλαδή, το να αναληφθεί. <Έλεγε δε και παραβολή προς αυτούς, κ.τ.λ.> (A f. 90 b, B f. 60 b, G f. 12, H f. 281) Ότι δε οι θεσπισμοί του Χριστού είναι απαράδεκτοι για εκείνους που ακολουθούν την αγωγή του Νόμου, και κατά κάποιον τρόπο δεν χωρούν σε καρδιές ανθρώπων που δεν έχουν ακόμη δεχθεί την ανακαίνιση μέσω του Αγίου Πνεύματος, το αποδεικνύει ο Κύριος λέγοντας ότι δεν είναι δυνατόν να προστεθεί κομμάτι υφάσματος σε καινούργιο ένδυμα, ούτε βέβαια μπορούν τα παλαιά ασκιά να χωρέσουν νέο κρασί. Διότι η πρώτη διαθήκη έχει παλαιώσει και δεν ήταν άμεμπτη· επομένως, όσοι παραμένουν προσκολλημένοι σε αυτήν, και έχουν στον νου τους την γερασμένη εντολή, είναι αμέτοχοι της εν Χριστώ καινότητας, «διότι τα πάντα έχουν γίνει σε αυτόν καινούργια», και έχοντας σαθρή διάνοια, είναι ασύμβατοι και ασύνδετοι με τους ιερουργούς της νέας διαθήκης. Γι' αυτό άλλωστε, μέσω ενός από τους αγίους προφήτες, είπε κάπου για αυτούς ο Θεός των όλων ότι: «Καρδιά καινούργια και πνεύμα καινούργιο θα δώσω μέσα τους». Ψάλλει δε και ο Δαβίδ: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθύ εγκαινίασε στα έγκατά μου». Έχουμε δε λάβει την προσταγή να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο και να ενδυθούμε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε.

Εφόσον, λοιπόν, μας πλησίασε ο Σωτήρας μας Χριστός μέσω της ομοίωσής Του με εμάς, ας απεκδυθούμε, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, τον παλαιό άνθρωπο και ας ενδυθούμε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε. Και λησμονώντας τα πίσω, ας επεκταθούμε προς τα εμπρός, ανεβαίνοντας καθαροί προς τη θεία πανήγυρη. Και καθώς ο προφήτης Ιερεμίας αναφωνεί: «Αυτά λέγει στους άνδρες του Ιούδα και στους κατοίκους της Ιερουσαλήμ: Καλλιεργήστε για τον εαυτό σας νέα χωράφια και μην σπέρνετε μέσα σε αγκάθια. Περιτμηθείτε για τον Θεό και περιτμήνετε τη σκληροκαρδία σας, άνδρες Ιουδαίοι που κατοικείτε στην Ιερουσαλήμ», ας καθαρίσουμε τη διάνοιά μας, που έχει κατακλυστεί από τα αγριόχορτα της ύλης και έχει μείνει χέρσα από την ευσέβεια, με τον θείο φόβο σαν με φωτιά, και ας δεχτούμε τον αγαθό σπόρο του Σωτήρα, ο οποίος δεν μας διδάσκει να ακολουθούμε απλές ούτε τυπικές λατρείες, αλλά μας ανανεώνει με ωφέλιμα διδάγματα για τη σωτηρία μας.

Διότι το πώς αρμόζει να πηγαίνει κανείς στον οίκο του Θεού, το καθιστά φανερό σε όσους τον ακολουθούν. Επειδή διέταξε να αποβάλουν τους ξένους θεούς σαν κάποια σαβούρα και ακαθαρσία, και να αλλάξουν τα ενδύματά τους. Αυτό ακριβώς συνηθίζεται να κάνουμε και εμείς όταν καλούμαστε ενώπιον του Θεού, και όταν εισερχόμαστε στον θείο ναό του, ιδιαίτερα κατά τον καιρό του αγίου βαπτίσματος. Διότι πρέπει και εμείς να απομακρύνουμε τους ξένους θεούς, και εγκαταλείποντας αυτή την πλάνη να λέμε: «Αποτάσσομαί σοι, Σατανά, και πάση τη πομπή σου, και πάση τη λατρεία σου». Πρέπει δηλαδή όλοι μας να αλλάξουμε και το ένδυμα, απεκδυόμενοι τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης· και ενδυόμενοι τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται κατ' εικόνα Εκείνου που τον έκτισε. Απέβαλαν δε και τα σκουλαρίκια στα αυτιά τους οι γυναίκες που ήταν μαζί με τον Ιακώβ. Διότι, όταν εισέρχονται και οι γυναίκες στον οίκο του Θεού, χωρίς να έχουν κανένα σαρκικό κόσμημα, και λύνοντας ακόμη και τα μαλλιά τους, απαλλάσσουν ίσως τα κεφάλια τους από τα εγκλήματα της πλοκής των μαλλιών. Αυτό λέω ότι σημαίνει το να αφαιρέσουν οι γυναίκες το κόσμημα από τα αυτιά τους. Όταν λοιπόν ανεβούμε στη Βαιθήλ, δηλαδή στον οίκο του Θεού, εκεί θα αναγνωρίσουμε τον λίθο, τον εκλεκτό λίθο, ο οποίος έγινε ακρογωνιαίος λίθος, δηλαδή τον Χριστό.

Το να ξυρίζει κανείς το κεφάλι του, αυτά ακριβώς υποδηλώνει πάντως. Το να απαλλάσσεται δε από τα μακριά νύχια, υπονοεί την αποβολή του ρύπου και της ακαθαρσίας. Διότι μολύνονται υπερβολικά εκείνοι που έχουν αγαπήσει, δεν ξέρω πώς, να έχουν τα νύχια τους μακρύτερα από όσο χρειάζεται. Από αυτά έπρεπε να απομακρυνθεί ο Ισραήλ, ο οποίος αξιώθηκε την οικειότητα με τον Θεό, στοιχείο για το οποίο κανείς δεν θα αμφέβαλλε, αφού ο νόμος διακηρύσσει σαφώς: «Ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ου ψευδομαρτυρήσεις κατά του πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδή» και όσα συνάδουν με αυτά. Τα δε ιμάτια της αιχμαλωσίας, θα υποστήριζα εγώ, ότι περιγράφουν το σχήμα της δουλείας και τους τύπους της ζωής μέσα στην φαυλότητα. Διότι, έχοντας υποταχθεί στα θελήματα του διαβόλου, και σκύβοντας τον αυχένα στις δικές του πλεονεξίες, δεχόταν τη φιλοσαρκία σαν κάποιο ρούχο σκισμένο και ρυπαρό. Επειδή όμως λυτρώθηκε με τον νόμο και διαπαιδαγωγήθηκε στο να φρονεί και να πράττει τα βέλτιστα, απεκδύθηκε τα εγκλήματα της παλαιάς φαυλότητας και στο εξής διατελούσε τον βίο του έχοντας περιβάλει τον εαυτό του με τη διαπαιδαγώγηση του νόμου σαν έναν λαμπρό χιτώνα. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που πείθει και εμάς τους ίδιους να πράττουμε ο θεσπέσιος Παύλος, λέγοντας τα εξής: «Απεκδυσάμενοι τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυσάμενοι τον νέο, που ανακαινίζεται κατ' εικόνα του Κτίστου του.»

ΑΛΛΟ. «Να μην ψεύδεστε ο ένας στον άλλον, αφού απεκδυθήκατε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθήκατε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα εκείνου που τον έκτισε.» Αναμορφωνόμαστε κατά τον Χριστό μέσω της πίστης. Διότι αυτό μας διδάσκει ο Παύλος λέγοντας: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι νιώθω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός.» Και πάλι: «Διότι όπως ακριβώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, έτσι να φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου.» Όταν λοιπόν, λαμβάνοντας την δική Του ομοίωση, αναδεικνυόμαστε σύμφωνα με την εικόνα του Δημιουργού· και ο Θεός δημιουργεί τον άνθρωπο, σύμφωνα με το «Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο»· άρα ο Χριστός είναι Θεός, και μάλλον Κτίστης, όχι κτίσμα, Ποιητής και όχι ποίημα.

Αλλά, νομίζω βέβαια, ότι αυτό θα υποδήλωνε αμέσως την ειλικρίνεια στην πίστη και το αμόλυντο στη ζωή. Διότι το μεν να αγαπά κανείς να προσκολλάται αποκλειστικά στον Θεό, χωρίς να έχει μερισμένη τη διάνοια, ούτε βέβαια να ρέπει προς το να νοσεί από τα υπολείμματα της δαιμονικής απάτης, θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί μέσω της αποβολής των ξένων θεών. Μέσω δε της αλλαγής των ενδυμάτων, νοείται τρόπον τινά το να ενδυθεί κανείς μια καθαρή πολιτεία. Διότι έτσι θεώρησε καλό να γράψει και ο σοφότατος Παύλος. Ή δεν τον ακούς να λέει ξεκάθαρα: «Απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται κατ' εικόνα Εκείνου που τον έκτισε;» ονομάζοντας έκδυση της σαρκός, την αποβολή των σαρκικών ηδονών.

Αν κάποιος εδώ είναι δούλος της αμαρτίας, ας ετοιμαστεί πρόθυμα μέσω της πίστεως για την ελευθερωτική αναγέννηση της υιοθεσίας. Και, αφού αποβάλει τη χείριστη δουλεία των αμαρτιών και αποκτήσει τη μακαριότατη δουλεία του Κυρίου, ας αξιωθεί να κληρονομήσει τη βασιλεία των ουρανών. Απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, μέσω της εξομολογήσεως, ώστε να ενδυθείτε τον νέο, που ανακαινίζεται μέσω της επιγνώσεως Εκείνου που τον έκτισε. Αποκτήστε τον αρραβώνα του Αγίου Πνεύματος μέσω της πίστεως, για να μπορέσετε να γίνετε δεκτοί στις αιώνιες σκηνές.

Όλα αυτά τα μάθαμε, όντας προηγουμένως στο σκοτάδι, υπό την εξουσία του Διαβόλου, προτού φτάσει σε εμάς το φως· όταν ήμασταν πουλημένοι στην αμαρτία. Όταν όμως θέλησε ο φιλάνθρωπος και ελεήμων Θεός να μας λυτρώσει από αυτή την πλάνη, μας επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους, και φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού, και έδωσε τον εαυτό Του ως αντάλλαγμα για εμάς, και μας εξαγόρασε από την πλάνη των ειδώλων, και ευδόκησε να μας ανακαινίσει δι' ύδατος και Πνεύματος. Όλα αυτά λοιπόν τα απαρνηθήκαμε, και απεκδυθήκαμε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθήκαμε τον νέο Αδάμ.

Εγώ είμαι η οδός· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι η αλήθεια· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι η ζωή· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι το φως του κόσμου· ελάτε προς εμένα όλοι. Απαρνηθείτε τον Σατανά, απορρίψτε τις διδασκαλίες του. Ελάτε προς εμένα όλοι, αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθείτε τον νέο. Ελάτε προς εμένα όλοι· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια. Ελάτε προς εμένα όλοι· ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια ήρθαν μέσω εμού του Ιησού Χριστού. Όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη. Ελάτε προς εμένα όλοι, διότι αυτόν που έρχεται προς εμένα, δεν θα τον αποδιώξω έξω.

Όλα αυτά τα μάθαμε όταν βρισκόμασταν παλαιότερα στο σκοτάδι, υπό την εξουσία του Διαβόλου, προτού φτάσει σε εμάς το φως· όταν ήμασταν πουλημένοι στην αμαρτία. Όταν όμως ο φιλάνθρωπος και ελεήμων Θεός θέλησε να μας λυτρώσει από αυτή την πλάνη, μας επισκέφθηκε ανατολή από τα ύψη, και φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού, και έδωσε τον εαυτό Του ως αντάλλαγμα για εμάς, και μας εξαγόρασε από την πλάνη των ειδώλων, και ευδόκησε να μας ανακαινίσει διά του ύδατος και του Πνεύματος. Όλα αυτά, λοιπόν, τα απαρνηθήκαμε, και απεκδυθήκαμε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθήκαμε τον νέο Αδάμ. Τώρα, όποιος πράττει τα προαναφερθέντα πονηρά έργα μετά τη χάρη, έχει εκπέσει από τη χάρη, και ο Χριστός δεν πρόκειται να τον ωφελήσει σε τίποτα, εφόσον επιμένει στην αμαρτία.

Πέτρα ονομάζει, κατ’ αντιδιαστολή, το θεμέλιο του στερεού λόγου· επάνω σε αυτόν εκείνος που έχει σταθεί θα πει: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχωρία ή διωγμός ή πείνα;» και τα εξής. Και όχι μόνο έστησε τα πόδια επάνω στην πέτρα, αλλά τον κάνει και να βαδίζει και να τρέχει επάνω της, διά της ευδοκιμήσεως στα καλά έργα. Γι’ αυτό προσθέτει: «Και κατεύθυνε τα διαβήματά μου». Έπειτα, ακολούθως, σαν να έχει μεταβληθεί από τα χειρότερα προς τα καλύτερα, αποθέτει το παλαιό άσμα, με το οποίο θρήνησε όσα ειπώθηκαν στους προηγούμενους ψαλμούς, και αναλαμβάνει νέο άσμα προς Εκείνον που τον έσωσε· Εκείνον που βάζει στο στόμα του νέο άσμα και ύμνο, αφού αυτός απέβαλε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του και ενδύθηκε τον νέο, που ανακαινίζεται κατά την επίγνωση του Θεού. Ύστερα από όλα αυτά γίνεται υπόδειγμα για πολλούς, ώστε και άλλοι, βλέποντας τη μεταβολή του, να αναλάβουν αγαθές ελπίδες και να πραγματοποιήσουν τη μεταβολή από τα χειρότερα προς τα καλύτερα. Γι’ αυτό λέγει: «Θα δουν πολλοί και θα φοβηθούν, και θα ελπίσουν στον Κύριο».

«Εκείνον που χορταίνει με αγαθά την επιθυμία σου, θα ανανεωθεί σαν του αετού η νεότητά σου»· ώστε να ανακαινίζεται αυτή, έχοντας αποβάλει τον παλαιό άνθρωπο και λαμβάνοντας τον νέο, αυτόν που ανακαινίζεται προς επίγνωση του Δημιουργού του. Έτσι λοιπόν, λέει, η νεότητά σου θα ανανεωθεί, ώστε να μην παλαιώνει πλέον, ούτε να περιέρχεται ξανά στη φθορά, αλλά να παραμένει πάντοτε θαλερή μέσα στην άφθαρτη ζωή. Επειδή δε ο αετός είναι το πιο βασιλικό από τα πτηνά, αλλά και αυτό που πετάει στο μεγαλύτερο ύψος, και είναι το μόνο από τα ζώα που δύναται να αντικρίζει τις λάμψεις του ηλιακού φωτός και να το ατενίζει ευθέως, εύλογα παρομοίασε την ανανέωση της ψυχής, και την πτήση της από τη γη προς τον ουρανό, καθώς και τη ζωή της που πρόκειται να διεξαχθεί μέσα στο υπέρτατο φως, με τη φύση του αετού.

Διότι αυτό θαύμασε και ένας άλλος από τους προφήτες λέγοντας: «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών· ιδού, ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα πράος, επιβαίνοντας σε υποζύγιο και σε νέο πουλάρι». Όσο για το «θα πλύνει με κρασί τη στολή του, και με αίμα σταφυλιού το ένδυμά του», σκέψου και ο ίδιος μήπως υπαινίσσεται με απόρρητο τρόπο το μυστικό πάθος του, κατά το οποίο, αφού έπλυνε τη στολή του και το ένδυμά του, δηλώνεται ότι με λουτρό κρασιού ξεπλένει τους παλαιούς ρύπους εκείνων που έχουν πιστέψει σε αυτόν. Διότι μέσω του κρασιού, το οποίο αποτελούσε σύμβολο του αίματός του, καθαρίζει από τα παλαιά κακά αυτούς που βαπτίζονται «εις τον θάνατό» του και έχουν πιστέψει στο αίμα του, ξεπλένοντας και απομακρύνοντας την παλαιά τους στολή και το ένδυμά τους, ώστε αυτοί, λυτρωμένοι «με το τίμιο αίμα» του ένθεου και πνευματικού σταφυλιού και με το κρασί από την άμπελο που παραδόθηκε, να απεκδυθούν «τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του», και να ενδυθούν «τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα εκείνου που τον έκτισε». Και το «χαρωποί είναι οι οφθαλμοί του από το κρασί» και το «λευκά τα δόντια του περισσότερο από το γάλα», θεωρώ ότι και πάλι περιέχουν με απόρρητο τρόπο τα μυστήρια της Καινής Διαθήκης του Σωτήρα μας.

Διότι πώς ο γεννηθείς Κύριος και Θεός, όπως ο ίδιος προηγουμένως ανέφερε, είναι δυνατόν να είναι εικόνα του Θεού; Επειδή άλλο πράγμα είναι η εικόνα του Θεού και άλλο ο Θεός. Ώστε, εάν μεν είναι εικόνα, δεν είναι Κύριος ούτε Θεός, αλλά εικόνα του Κυρίου και του Θεού· εάν δε είναι όντως Κύριος και Θεός, δεν είναι δυνατόν πλέον ο Κύριος και Θεός να είναι εικόνα του Κυρίου και του Θεού. Και αυτά τα είπε δείχνοντας μεγάλη τυφλότητα, χωρίς να κατανοήσει ότι και ο Υιός δύναται να ονομαστεί έμψυχη εικόνα του δικού Του Πατέρα, εφόσον είναι απολύτως όμοιος με τον Πατέρα. Αυτό εξάλλου διδάσκει και η Γραφή λέγοντας: «Έζησε δε ο Αδάμ διακόσια τριάντα έτη και εγέννησε υιό κατά την ιδέα αυτού και κατά την εικόνα αυτού, και του έδωσε το όνομα Σηθ». Και περί της θεότητος του Υιού, ο Απόστολος διδάσκει λέγοντας: «ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του», και πάλι: «ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξης και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Και σε άλλα σημεία έχει λεχθεί: «διότι είναι απαύγασμα αϊδίου φωτός, και έσοπτρο ακηλίδωτο της ενέργειας του Θεού, και εικόνα της αγαθότητός Του». Και πάλι ο Απόστολος, όταν λέει «αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, και ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σε επίγνωση κατά την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε», είναι φανερό ότι διδάσκει πως η εικόνα του Θεού δεν αναφέρεται στη σάρκα.

Βʹ. Και δεν αναφέρω ακόμη την αληθινή και πρώτη σοφία, στην οποία αυτός ο θαυμάσιος γεωργός και ποιμένας κατέχει τα πρωτεία. Πρώτη σοφία είναι ο αξιέπαινος βίος που είναι καθαρμένος, ή που καθαίρεται, για τον Θεό, τον απόλυτα καθαρό και λαμπρό, ο Οποίος απαιτεί από εμάς ως μόνη θυσία την κάθαρση· κάθαρση την οποία η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει συντετριμμένη καρδιά, θυσία αινέσεως, καινή εν Χριστώ κτίση, νέο άνθρωπο και τα παρόμοια. Πρώτη σοφία είναι να περιφρονεί κανείς τη σοφία που εναπόκειται στη ρητορεία, στις περιστροφές των λέξεων και στις κίβδηλες και περιττές αντιθέσεις. Είθε να αξιωθώ εγώ να πω πέντε λόγια μέσα στην εκκλησία με σύνεση, παρά μύρια με ακατάληπτη γλώσσα, και με ασαφή ήχο σάλπιγγας, που δεν εγείρει τον οπλίτη μου για τον πνευματικό πόλεμο. Αυτή τη σοφία επαινώ εγώ, αυτήν ασπάζομαι, χάρη στην οποία δοξάστηκαν άνθρωποι ταπεινής καταγωγής, και για την οποία προτιμήθηκαν οι περιφρονημένοι, και με την οποία οι αλιείς σαγήνευσαν ολόκληρη την οικουμένη με τα δεσμά του Ευαγγελίου, νικώντας την καταργούμενη σοφία με τον τέλειο και σύντομο λόγο.

Τη διδασκαλία, λοιπόν, από την αρχαιότερη Γραφή, δηλαδή από τον Νόμο, την προφητεία και την παροιμιώδη σοφία, η οποία αναφέρεται στην υπερκείμενη φύση, τη δεχόμαστε μέσα από κάποιο κάτοπτρο και αίνιγμα ως μαρτυρία της αλήθειας που μας έχει αποκαλυφθεί, εκλαμβάνοντας με ευσέβεια το νόημα των ρητών, ώστε να συμφωνεί με την πίστη που έχει εκτεθεί από τον Δεσπότη των όλων. Αυτή την πίστη τη διαφυλάσσουμε κατά λέξη, καθαρή και ανόθευτη, όπως ακριβώς την παραλάβαμε, κρίνοντας την έστω και κατ' ελάχιστον παραποίηση των παραδοθέντων ρητών ως έσχατη βλασφημία και ασέβεια. Πιστεύουμε, επομένως, σύμφωνα με την πίστη που εξέθεσε στους μαθητές ο Κύριος, ο οποίος είπε: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος». Αυτός είναι ο λόγος του μυστηρίου, εντός του οποίου, μέσω της άνωθεν γεννήσεως, μετασκευάζεται η φύση μας από το φθαρτό προς το άφθαρτο, ανακαινιζόμενη από τον παλαιό άνθρωπο κατ' εικόνα Εκείνου που έκτισε εξ αρχής το θεοειδές ομοίωμα. Σε αυτήν, λοιπόν, την πίστη που παραδόθηκε από τον Θεό στους Αποστόλους δεν κάνουμε ούτε αφαίρεση, ούτε παραλλαγή, ούτε προσθήκη, γνωρίζοντας απολύτως ότι όποιος τολμά να διαστρεβλώσει τη θεία φωνή μέσω σοφιστικής κακουργίας, αυτός προέρχεται από τον πατέρα του τον διάβολο, ο οποίος, έχοντας εγκαταλείψει τα λόγια της αλήθειας, λαλεί από τα δικά του, γινόμενος ο πατέρας του ψεύδους.

Ελάτε λοιπόν και εσείς, Πατέρες και πνευματικοί αδελφοί, που έχετε διδαχθεί να εορτάζετε με την καινότητα του πνεύματος και όχι με την παλαιότητα του γράμματος, που οφείλετε να εορτάζετε το τίμιο και ζωοποιό Πάσχα της θυσίας του Χριστού με άζυμα ειλικρίνειας και αλήθειας· εσείς που, με τη θεία αναγέννηση του αγίου βαπτίσματος, απεκδυθήκατε τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και ενδυθήκατε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε. Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ας αλαλάξουμε στον Θεό τον Σωτήρα μας. Ας πούμε το: «Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου, Κύριε!», έστω και αν μπροστά στο πλήθος της δυνάμεώς σου οι εχθροί σου αποδείχθηκαν ψεύτες, κλείνοντας εκούσια τα μάτια τους στο θείο σου φως που φανερώθηκε στον κόσμο.

Γι' αυτόν τον λόγο ο Παύλος, συμβουλεύοντας όσους επιθυμούν να υπακούουν να προσκολλώνται στην τελειότητα, υποδεικνύει και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να επιτύχουν αυτό που επιδιώκουν, λέγοντας ότι πρέπει να απεκδυθούν τον παλαιό άνθρωπο και να ενδυθούν τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται κατ' εικόνα του Δημιουργού του. Ας επανέλθουμε, όμως, όλοι σε εκείνη τη θεοειδή χάρη, στην οποία έπλασε εξαρχής τον άνθρωπο ο Θεός, λέγοντας: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και ομοίωσή μας». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Μαζί με αυτούς, αν κάποιος επιθυμεί να συνταχθεί, και να απαλλαγεί από το εξώτερο σκοτάδι, και να αξιωθεί το ανέσπερο φως της βασιλείας του Θεού, και να ζήσει αιώνια μαζί με τους αγίους που αναπαύονται στους ουρανούς, ας απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο, που φθείρεται μέσα στις απατηλές επιθυμίες, οι οποίες είναι η μέθη, η πορνεία, η μοιχεία, η ακαθαρσία, η πλεονεξία, η φιλαργυρία, το μίσος, η οργή, η καταλαλιά και κάθε πονηρό πάθος. Ας ενδυθεί δε, μέσω των έργων, τον νέο άνθρωπο, που ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε, στον οποίο υπάρχει αγάπη, φιλαδελφία, καθαρότητα, εγκράτεια και κάθε είδος αρετής, μέσω των οποίων ενοικεί ο Χριστός μέσα μας, ειρηνεύοντάς μας με τον Εαυτό Του και μεταξύ μας, προς δόξα δική Του και του άναρχου Πατέρα Του και του συναΐδιου και ζωοποιού Πνεύματος, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι σε όσες περιστάσεις και πληγές κι αν βρεθεί το φίδι, προφυλάσσει το κεφάλι του αβλαβές. Και πάλι, με τέχνασμα απεκδύεται την παλαιότητά του, στριμωχνόμενο καθώς εισχωρεί σε κάποιο στενό πέρασμα και αποβάλλοντας το γήρας. Θέλει λοιπόν και εμείς, μέσα από τη στενή οδό και την κακουχία, να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο και να ντυθούμε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σύμφωνα με τη δική Του εικόνα.

Αλλά παρατήρησε, αγαπητέ, τη φιλανθρωπία του Θεού και την ανέκφραστη ευεργεσία Του προς εμάς. Εκεί υπήρχε και οδύνη και πόνος από αυτό που τελούνταν, και δεν υπήρχε κανένα άλλο όφελος από την περιτομή, παρά μόνο τούτο: το να είναι αναγνωρίσιμοι μέσω αυτού του σημείου και να ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα έθνη. Η δική μας όμως περιτομή, εννοώ η χάρη του βαπτίσματος, παρέχει ανώδυνη τη θεραπεία, και γίνεται πρόξενος αμέτρητων αγαθών για εμάς, και μας γεμίζει με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Και ούτε έχει ορισμένο χρόνο τέλεσης, όπως εκεί, αλλά επιτρέπεται και σε πολύ νεαρή ηλικία, και στη μέση ηλικία, και στα ίδια τα γηρατειά να δεχθεί κανείς αυτή την αχειροποίητη περιτομή, κατά την οποία δεν έχει να υπομείνει κανείς κάποιον πόνο, αλλά αντιθέτως αποβάλλει τα φορτία των αμαρτιών και βρίσκει τη συγχώρεση των σφαλμάτων που διέπραξε σε κάθε περίοδο της ζωής του. Επειδή, πράγματι, είδε ο φιλάνθρωπος Θεός την υπερβολή της αδυναμίας μας, και ότι, πάσχοντας από ανίατη νόσο, έχουμε ανάγκη από μεγάλη θεραπεία και ανέκφραστη φιλανθρωπία, οικονομώντας τη δική μας σωτηρία, μας χάρισε την ανακαίνιση μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, ώστε, αποβάλλοντας τον παλαιό άνθρωπο, δηλαδή τις πονηρές πράξεις, και ενδυόμενοι τον νέο, να βαδίζουμε στον δρόμο της αρετής. Αλλά, παρακαλώ, ας μη γίνουμε χειρότεροι από τους αγνώμονες και αναίσθητους Ιουδαίους.

Δεν είπε: «Σε εσάς», αλλά, «Στους υιούς της απείθειας. Ανάμεσα στους οποίους και εσείς συναναστραφήκατε κάποτε, όταν ζούσατε μέσα σε αυτά». Λέει το «όταν ζούσατε μέσα σε αυτά» για να τους προκαλέσει συστολή, αλλά και με έπαινο, επειδή τώρα πια δεν ζουν έτσι· τότε αυτό επιτρεπόταν. Τώρα όμως αποβάλετε και εσείς τα πάντα. Και μιλάει πάντοτε γενικά, αλλά και ειδικά· και αυτό οφείλεται στη διάθεσή του. «Την οργή, τον θυμό, την κακία, τη βλασφημία, την αισχρολογία από το στόμα σας. Μη λέτε ψέματα ο ένας στον άλλον». Λέει, «αισχρολογία από το στόμα σας», με έμφαση, διότι αυτή το μολύνει. «Αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθείτε τον νέο, που ανακαινίζεται με σκοπό την επίγνωση, σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε». Αξίζει στο σημείο αυτό να διερευνήσουμε γιατί άραγε ονομάζει μέλη και άνθρωπο και σώμα τον διεφθαρμένο βίο, και κάνει πάλι το ίδιο για τον ενάρετο βίο. Και αν ο άνθρωπος είναι οι αμαρτίες του, πώς λέει: «Μαζί με τις πράξεις του»; Διότι μια φορά τον ονόμασε παλαιό άνθρωπο, για να δείξει ότι ο άνθρωπος δεν είναι αυτό, αλλά εκείνο. Επειδή η προαίρεση είναι κυριότερη από την ουσία, και μάλλον αυτή είναι ο άνθρωπος, παρά εκείνη. Διότι δεν ρίχνει στη γέεννα η ουσία, ούτε εισάγει στη βασιλεία των ουρανών, αλλά η ίδια η προαίρεση· και κανέναν δεν αγαπάμε ούτε τον μισούμε απλώς επειδή είναι άνθρωπος, αλλά επειδή είναι τέτοιου είδους άνθρωπος. Εάν λοιπόν η ουσία είναι το σώμα, και αυτή δεν φέρει καμία ευθύνη για κανένα από τα δύο, πώς λέει ότι αυτό είναι κακό;

Ιδού, κτίση ονομάζεται η άριστη πολιτεία. Σύμφωνα με την εικόνα του Χριστού· διότι αυτό σημαίνει το «κατ᾽ εικόνα εκείνου που τον έκτισε»· επειδή και ο Χριστός δεν πέθανε έχοντας φτάσει στα γηρατειά, αλλά ήταν τόσο ωραίος, που δεν είναι δυνατόν ούτε να το περιγράψει κανείς. Εκεί όπου δεν υπάρχει Έλληνας και Ιουδαίος, περιτομή και ακροβυστία, βάρβαρος, Σκύθης, δούλος, ελεύθερος, αλλά τα πάντα και σε όλους είναι ο Χριστός. Ιδού το τρίτο εγκώμιο του ανθρώπου αυτού, όταν δεν υπεισέρχεται διαφορά ούτε έθνους, ούτε αξιώματος, ούτε προγόνων, όταν δεν διαθέτει τίποτε από τα εξωτερικά γνωρίσματα ούτε τα έχει ανάγκη· διότι τέτοιας λογής είναι όλα τα εξωτερικά.