Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 3:10

Ας ανακράξουμε προς τον Χριστό: Υπολόγισέ μας, Ποιμένα καλέ, ως ένα από τα απολωλότα πρόβατα· αναζήτησέ μας στις διανοίες των καρδιών μας, και αφού μας βρεις να πλανιόμαστε και να κινδυνεύουμε να αιχμαλωτιστούμε από τον εχθρό, σύναξέ μας στην ποίμνη σου. Θεώρησέ μας ως μία δραχμή, και αφού ανάψεις το πυρ της θεότητάς σου, ερεύνησε, και αφού μας βρεις, συγχάρηκε μαζί με τους αγίους και τους αγγέλους που συγκατοικούν με την άχραντη θεότητά σου· ανάδειξέ μας σαν τον τελώνη, ώστε προσευχόμενοι να ασπαστούμε την ταπεινοφροσύνη, και να αποστραφούμε την υπερηφάνεια, να απεκδυθούμε τη μητέρα της αμαρτίας, την υψηλοφροσύνη, και να περιπτυχθούμε τη μητέρα της μετάνοιας, τη σωφροσύνη. Ας αποβάλουμε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ας περιβληθούμε τον νέο μαζί με τις πράξεις του και τη χάρη του· ας στενάξουμε από τα βάθη της καρδιάς προσευχόμενοι, για να εκδιώξουμε στο βάθος της καμίνου της γέεννας τον εχθρό μας. Διότι όταν εσύ στενάζεις, εκείνος πλήττεται· όταν εσύ χτυπάς το στήθος σου, εκείνος τραυματίζεται· όταν εσύ δέχεσαι τα πλήγματα, εκείνος υφίσταται τις σφαγές. Διότι και ο τελώνης, χτυπώντας το στήθος του, κατέφερε πλήγμα στον Φαρισαίο, και ήλεγξε τον λογισμό που βρισκόταν μέσα του, ο οποίος παρήγε την αλαζονεία της υπερηφάνειας.

Διότι το βάπτισμα είναι και τάφος και ανάσταση· «Διότι συνθάπτεται ο παλαιός άνθρωπος στην αμαρτία και ανίσταται ο νέος, ο οποίος ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε.» Απεκδυόμαστε και ενδυόμαστε· απεκδυόμαστε από τη μία το παλαιό ένδυμα, το οποίο έχει ρυπωθεί από το πλήθος των αμαρτημάτων μας, και ενδυόμαστε από την άλλη το νέο, το οποίο είναι απαλλαγμένο από κάθε κηλίδα. Αλλά τι λέγω; Τον ίδιο τον Χριστό ενδυόμαστε· «Διότι όσοι», λέγει, «βαπτισθήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε.» Αλλά, επειδή λοιπόν βρίσκεται επί θύραις ο καιρός κατά τον οποίο πρόκειται να απολαύσετε τόσες δωρεές, ελάτε να σας διδάξουμε, όσο είναι δυνατόν, και τις αιτίες του καθενός από όσα τελούνται, ώστε να τις γνωρίζετε και, αφού αποκτήσετε πληρέστερη βεβαιότητα, να αναχωρήσετε έτσι από εδώ. Πρέπει, λοιπόν, να γνωρίζετε για ποιον λόγο μετά την καθημερινή διδασκαλία σάς παραπέμπουμε στις φωνές εκείνων που σας εξορκίζουν. Διότι αυτό δεν γίνεται ούτε απλώς ούτε τυχαία, αλλ' επειδή πρόκειται να δεχθείτε ως ένοικο τον επουράνιο Βασιλέα, για τον λόγο αυτό, μετά τη δική μας νουθεσία, σας παραλαμβάνουν εκείνοι που είναι τεταγμένοι σε αυτό το έργο, και σαν να ευπρεπίζουν κάποια οικία για τον βασιλέα που πρόκειται να αφιχθεί, έτσι καθαίρουν τη διάνοιά σας διαμέσου εκείνων των φοβερών λόγων, φυγαδεύοντας κάθε μηχανουργία του πονηρού και καθιστώντας την άξια για την παρουσία του Βασιλέως.

Μετά, λοιπόν, από αυτή την επάλειψη, τον καταβιβάζει στα ιερά νάματα, θάβοντας ταυτόχρονα τον παλαιό άνθρωπο και ανιστώντας τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται κατ' εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε. Τότε πλέον, δια των λόγων και της χειρός του ιερέα, κατέρχεται η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος, και αναδύεται εντελώς αλλαγμένος, έχοντας αποπλύνει κάθε ρύπο των αμαρτημάτων, έχοντας απεκδυθεί το παλαιό ιμάτιο της αμαρτίας και έχοντας ενδυθεί τη βασιλική στολή.

Δεν πρέπει, λοιπόν, λέει, ούτε οι πιστοί που απέφυγαν την οργή να επιδίδονται σε αυτά τα έργα, στα οποία επιδιδόσασταν παλαιότερα, όταν ζούσατε αυτήν τη ζωή, την οποία σας συμβουλεύουμε να αποβάλετε. «Αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του.» Συνοψίζοντας, λέει ότι γενικά πρέπει να υπάρξει μεταβολή των παλαιών τρόπων συμπεριφοράς. Διότι ονομάζει παλαιό άνθρωπο τον παλαιό τρόπο ζωής, αυτόν που επήλθε εξαιτίας της πτώσεως. «Και αφού ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση, σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε, όπου δεν υπάρχει Έλληνας και Ιουδαίος, περιτομή και ακροβυστία, βάρβαρος, Σκύθης, δούλος, ελεύθερος, αλλά τα πάντα και σε όλους είναι ο Χριστός. Ενδυθείτε, λοιπόν, ως εκλεκτοί του Θεού, άγιοι και αγαπημένοι, σπλάχνα οικτιρμού, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνη, πραότητα, μακροθυμία, δείχνοντας ανοχή ο ένας στον άλλον και συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, εάν κάποιος έχει παράπονο εναντίον κάποιου· όπως ακριβώς ο Χριστός σας συγχώρησε, έτσι να κάνετε και εσείς. Και πάνω από όλα αυτά, να ενδυθείτε την αγάπη, η οποία είναι ο σύνδεσμος της τελειότητας.» Όπως δηλαδή ονομάζει παλαιό άνθρωπο την πονηρία που εισήλθε σε εμάς από την πτώση, έτσι ονομάζει και νέο την κατά Χριστόν πολιτεία, ώστε όλοι να είναι μιμητές του Χριστού, όπως ακριβώς και ο Ιουδαίος, και ο Έλληνας και ο Βάρβαρος, και ο δούλος, τους οποίους όλους επιθυμεί να γίνουν ομοιώματά Του. «

Πρόσεξε, λοιπόν, μήπως φανείς κατώτερος από τα άλογα ζώα ως προς την προστασία του εαυτού σου, μήπως, πιασμένος στις παγίδες, γίνεις θήραμα του διαβόλου, αιχμαλωτισμένος από αυτόν για να εκτελείς το δικό του θέλημα. Πρόσεχε λοιπόν τον εαυτό σου, δηλαδή μην προσέχεις ούτε τα δικά σου ούτε τα γύρω από εσένα, αλλά μάλλον πρόσεχε τον ίδιο σου τον εαυτό. Διότι άλλο είμαστε εμείς οι ίδιοι, άλλο είναι τα δικά μας, και άλλο τα γύρω από εμάς. Εμείς, λοιπόν, είμαστε η ψυχή και ο νους, μέσω των οποίων έχουμε πλαστεί κατ' εικόνα του Δημιουργού. Δικό μας, πάλι, είναι το σώμα και οι αισθήσεις που λειτουργούν μέσω αυτού, ενώ γύρω από εμάς είναι τα χρήματα, οι τέχνες και η λοιπή συγκρότηση του βίου. Τι λέει λοιπόν ο λόγος; Μην προσέχεις τη σάρκα, ούτε να επιδιώκεις με κάθε τρόπο το δικό της αγαθό, δηλαδή την υγεία, την ομορφιά, τις απολαύσεις των ηδονών και τη μακροζωία, ούτε να θαυμάζεις τα χρήματα, τη δόξα και την εξουσία, ούτε όσα εκπληρώνουν την εξυπηρέτηση των αναγκών σου στην πρόσκαιρη τούτη ζωή.

Ας μην απολειφθούμε, λοιπόν, από την αγία Εκκλησία του Θεού, η οποία περιλαμβάνει τόσα πολλά μυστήρια της σωτηρίας μας, σύμφωνα με την αγία διάταξη των θείων συμβόλων που τελούνται σε αυτήν. Δι' αυτών των μυστηρίων, η Εκκλησία διαπλάθει κατά Χριστόν τον καθένα από εμάς –ιδιαίτερα αυτόν που πολιτεύεται άριστα ανάλογα με τις δυνάμεις του– και φέρνει σε φανέρωση το χάρισμα της υιοθεσίας που δόθηκε διά του αγίου βαπτίσματος εν Αγίω Πνεύματι. Απεναντίας, με κάθε δύναμη και προθυμία ας αναδείξουμε τους εαυτούς μας άξιους των θείων χαρισμάτων, ευαρεστώντας τον Θεό με τα αγαθά έργα, χωρίς να αναστρεφόμαστε «όπως τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό, παραδομένοι στα πάθη της επιθυμίας», αλλά, καθώς λέει ο άγιος Απόστολος, «αφού νεκρώσουμε τα μέλη μας που βρίσκονται στη γη: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία, εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού στους υιούς της απείθειας, καθώς και κάθε οργή και θυμό και αισχρολογία και ψεύδος», και, για να μιλήσουμε με συντομία, «αφού απεκδυθούμε όλον τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται από τις απατηλές επιθυμίες, μαζί με τις πράξεις και τις επιθυμίες του, ας περιπατήσουμε αξίως του Θεού, ο οποίος μας κάλεσε στη δική Του βασιλεία και δόξα· ενδυόμενοι σπλάχνα οικτιρμού, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνη, πραότητα, μακροθυμία· ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη και συγχωρώντας αμοιβαία εάν κάποιος έχει παράπονο εναντίον άλλου, όπως ακριβώς και ο Κύριος μας συγχώρησε, και πάνω σε όλα αυτά έχοντας τον σύνδεσμο της τελειότητας, την αγάπη και την ειρήνη, στην οποία και κληθήκαμε σε ένα σώμα», και, για να το πω συνοπτικά, ενδυόμενοι «τον νέο άνθρωπο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση κατ᾽ εικόνα Εκείνου που τον έκτισε».

Ας μην απομακρυνθούμε, λοιπόν, από την αγία Εκκλησία του Θεού, η οποία περιέχει τόσα μυστήρια της σωτηρίας μας μέσα από την αγία διάταξη των θείων συμβόλων που τελούνται σε αυτήν. Μέσα από αυτά η Εκκλησία, αναδημιουργώντας κατά Χριστόν τον καθένα από εμάς που πολιτεύεται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο ανάλογα με τις δυνάμεις του, φέρνει σε φανέρωση το χάρισμα της υιοθεσίας που δόθηκε μέσω του αγίου βαπτίσματος εν Αγίω Πνεύματι, καθώς αυτό τελειοποιείται κατά Χριστόν. Αντίθετα, με κάθε δύναμη και προθυμία ας παραστήσουμε τους εαυτούς μας άξιους των θείων χαρισμάτων, ευαρεστώντας τον Θεό μέσω αγαθών έργων, και μη ζώντας όπως τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό, παραδομένοι στο πάθος της επιθυμίας, αλλά όπως λέει ο άγιος απόστολος: Νεκρώνοντας τα μέλη μας που βρίσκονται στη γη, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία, εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού στους υιούς της απείθειας. Αφού αποβάλουμε κάθε οργή και θυμό και αισχρολογία και ψεύδος, και, για να το πω σύντομα, ολόκληρο τον παλαιό άνθρωπο που φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, μαζί με τις πράξεις και τις επιθυμίες του, ας περπατήσουμε επάξια ενώπιον του Θεού που μας κάλεσε στη δική του βασιλεία και δόξα, ντυμένοι με σπλάχνα οικτιρμού, καλοσύνη, ταπεινοφροσύνη, πραότητα, μακροθυμία —δείχνοντας ανοχή ο ένας στον άλλον με αγάπη και συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, εάν κάποιος έχει παράπονο εναντίον κάποιου, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς συγχώρεσε— και πάνω από όλα αυτά ας ντυθούμε τον σύνδεσμο της τελειότητας, την αγάπη και την ειρήνη, στην οποία και κληθήκαμε σε ένα σώμα, και, για να το πω συνοπτικά, τον νέο άνθρωπο που ανακαινίζεται προς πλήρη επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε. Διότι, εάν ζούμε με αυτόν τον τρόπο, θα μπορέσουμε να φτάσουμε στην εκπλήρωση των θείων επαγγελιών με αγαθή ελπίδα, και να γεμίσουμε από την επίγνωση του θελήματός του με κάθε σοφία και πνευματική σύνεση, καρποφορώντας και αυξανόμενοι στην επίγνωση του Κυρίου, ενδυναμωμένοι με κάθε δύναμη σύμφωνα με το κράτος της δόξας του, για κάθε οικοδομή και μακροθυμία, ευχαριστώντας με χαρά τον Πατέρα, ο οποίος μας έκανε άξιους να συμμετάσχουμε στη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων μέσα στο φως.

Έτσι λοιπόν, έχοντας την ικανότητα της κίνησης, άλλοτε μεν θεληματικά και ενεργητικά μέσω του συζευγμένου σώματος επιθυμεί φυσικά τα σταθερά και αιώνια με τη νίκη του ανώτερου στοιχείου, όταν, κρατώντας το αξίωμά της και διαφυλάσσοντας την ωραιότητα της δικής της ευγένειας, αδιαφορεί για τα επίγεια και φθαρτά και ολόκληρη συναναστρέφεται παντοτινά τον ποθούμενο Θεό και ενώνεται μαζί Του μέσα από άριστα έργα, άλλοτε πάλι κατά τη διάθεση της όρεξης επιθυμεί τα υλικά και προσκολλάται σε αυτά με την επικράτηση του πιο άλογου μέρους, όταν, έχοντας ατονήσει από το ύψος της πνευματικής ανάτασης, στραφεί προς τις σωματικές ανέσεις και ξεχάσει τη δική της αξία και ευγένεια, και αφού αποκτήνωθεί ολόκληρη εξομοιωθεί με τα άλογα όντα μέσα από έργα ανομίας. Έτσι, ίσως, Εκείνος που την έκτισε με σοφία το οικονόμησε, ώστε αφενός να πάσχει, και πάσχοντας να υπενθυμίζεται σε αυτήν η φυσική ασθένεια και να εκπαιδεύεται στη μετριοφροσύνη —διότι για τον λόγο αυτό συνδέθηκε με τη σάρκα, εξαιτίας της έπαρσης— και αφετέρου για να παραμένει και να δοξάζει τον Ευεργέτη, φιλοτιμούμενη για το μεγαλείο της θείας εικόνας, μέσω της οποίας, όντας κατ' εικόνα Εκείνου που την έκτισε, φαίνεται να βρίσκεται στο μέσον των αισθητών και των νοητών και βασιλεύει στην κτίση.

«Ο νόμος τιμωρεί τα πάθη, και εσύ τα θεοποιείς χωρίς να το καταλαβαίνεις». Αν όμως θέλεις, πρόσεξε πώς τα πάντα έγιναν καινούργια. «Κτίση» στην Αγία Γραφή ονομάζεται όχι μόνο η παραγωγή από τη μη ύπαρξη στην ύπαρξη, αλλά και η μεταβολή αυτού που ήδη υπάρχει προς το καλύτερο. Έκτισε ο Θεός τον ουρανό, αυτό σημαίνει ότι τον δημιούργησε από το μη ον· κτίζει επίσης και όταν κάνει τον κακό άνθρωπο καλό· εδώ το «κτίζειν» είναι η μεταβολή των πραγμάτων προς το καλύτερο. Και άκουσε τον Δαβίδ που λέει: διότι επειδή και ο ίδιος και η καρδιά του είχαν κτιστεί, αλλά μολύνθηκε με τη μοιχεία και τον φόνο και κατευθυνόταν προς τη φθορά, παρακαλεί τον Θεό και λέει: «Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ο Θεός»· όχι επειδή προηγουμένως δεν είχε καρδιά, ούτε μιλάει για την ουσία της καρδιάς, αλλά για την άριστη πολιτεία (διαγωγή) που την κοσμεί. Ιδού, λοιπόν, ότι κτίση ονομάζεται όχι μόνο η παραγωγή από το μη ον στην ύπαρξη, αλλά και η μεταβολή της ουσίας που έχει διαφθαρεί προς το καλύτερο. Έτσι η πόρνη ανακτίζεται σε σώφρονα, έτσι ο άρπαγας σε ελεήμονα, έτσι μεταβάλλεται ο λύκος σε πρόβατο και το γεράκι σε περιστέρι. Δύο είναι οι κτίσεις· γι' αυτό και το λουτρό ονομάζεται κτίσμα, εννοώ το λουτρό της παλιγγενεσίας· διότι λέει: «αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, και ενδυθείτε τον νέο, αυτόν που ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε».

Δύο είναι οι κτίσεις· γι' αυτό και το λουτρό ονομάζεται κτίσμα, εννοώ το λουτρό της παλιγγενεσίας· «διότι, αφού απεκδυθείτε», λέει, «τον παλαιό άνθρωπο και ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος αναγεννάται κατ' εικόνα εκείνου που τον δημιούργησε».

Διότι αυτή μου φοριέται πρώτη, και μέσω αυτής λαμβάνω την κάλυψη της ασχήμιας. Ή, λοιπόν, θα μπορούσες να θεωρήσεις ως δούλους τους αγγέλους, οι οποίοι διακονούν σε όλα όσα τελούνται από εμάς, και μέσω των οποίων αγιαζόμαστε ως μεσαζόντων· ή και τους ιερείς, οι οποίοι και μέσω του βαπτίσματος και του διδακτικού λόγου ενδύουν αυτόν που επιστρέφει, και του φορούν την πρώτη στολή, τον ίδιο τον Χριστό (διότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκαμε). Και δίνουν δαχτυλίδι στο χέρι, τη σφραγίδα του Χριστιανισμού, την οποία έχουμε μέσω των έργων· διότι το μεν χέρι είναι σύμβολο της πράξης, το δε δαχτυλίδι της σφραγίδας. Επομένως, εκείνος που βαπτίστηκε, και γενικά αυτός που επιστρέφει από την κακία, οφείλει να έχει στο χέρι του, δηλαδή σε κάθε πρακτική του δύναμη, τη σφραγίδα και το γνώρισμα του Χριστιανού, ώστε να μπορεί να δείχνει ότι ανακαινίστηκε σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε. Ή και με άλλον τρόπο μπορείς να νοήσεις το δαχτυλίδι, ως αρραβώνα του Πνεύματος. Τι εννοώ με αυτό: Ο Θεός τα μεν τελειότατα αγαθά τα δίνει τότε, όταν είναι ο καιρός τους, αλλά και τώρα για να μας δώσει διαβεβαίωση, μας δίνει εκείνα τα χαρίσματα ως κάποιους αρραβώνες των μελλόντων, σε άλλους μεν τη θαυματουργία, σε άλλους δε τη διδασκαλία, και σε άλλους κάτι άλλο, και αφού τα δεχόμαστε, ξεκινώντας από αυτά ελπίζουμε με βεβαιότητα και τα τελειότερα.