Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 3:5

Γι' αυτό οφείλουμε να προσέχουμε τον εαυτό μας εκείνη την ώρα, και με δάκρυα μέσα στη νύχτα να παρακαλούμε τον Κύριο· διότι μεγάλη αρετή είναι το δάκρυ, μεγάλο κατόρθωμα. Μεγάλες αμαρτίες και ανομίες εξαλείφονται με τα δάκρυα, και το άγιο Ευαγγέλιο μου το μαρτυρεί αυτό. Διότι, όταν ο Σωτήρας παραδόθηκε στους Ιουδαίους, ο Πέτρος τον αρνήθηκε τρεις φορές με όρκο προτού λαλήσει ο πετεινός. Ο δε Κύριος στράφηκε και κοίταξε τον Πέτρο, και ο Πέτρος θυμήθηκε τον λόγο του Κυρίου, όπως του είχε πει: «Πριν λαλήσει ο πετεινός, θα με απαρνηθείς τρεις φορές», και βγαίνοντας έξω, έκλαψε πικρά. Βλέπεις το φάρμακο των δακρύων; Είδες πόση ανομία εξάλειψε. Διότι τι χειρότερο υπάρχει από αυτό το κακό, το ότι δηλαδή αρνήθηκε τρεις φορές με όρκο τον Δεσπότη του; Και όμως, αυτήν την τόσο μεγάλη ανομία την εξάλειψε μέσω των δακρύων. Βλέπεις πόση δύναμη έχουν τα δάκρυα. Διότι αυτά γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, ώστε εμείς, ακολουθώντας τα, να κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή. Δεν έχουν οι πολλοί το χάρισμα των δακρύων, παρά μόνο όσοι έχουν τον νου στραμμένο προς τα άνω, όσοι λησμονούν τα γήινα, όσοι δεν μεριμνούν καθόλου για τη σάρκα, εκείνοι που δεν γνωρίζουν καν αν υπάρχει ο κόσμος, οι οποίοι νέκρωσαν τα μέλη τους τα επί της γης· μόνο σε αυτούς δίνεται το πένθος των δακρύων.

Ερώτηση 296. Πώς μπορεί να βεβαιωθεί η ψυχή ότι καθαρίζεται από τα αμαρτήματα; Απόκριση. Εάν κάποιος διακρίνει μέσα του τη διάθεση του Δαβίδ, ο οποίος λέει: «Μίσησα την αδικία και τη βδελύχθηκα»· ή εάν διαπιστώσει ότι κατόρθωσε μέσα του αυτό που έχει προσταχθεί από τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Νεκρώστε, λοιπόν, τα μέλη σας τα επί της γης: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία· εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού»· όπου, επεκτείνοντας την καταδίκη αυτή εναντίον κάθε αμαρτήματος, πρόσθεσε: «πάνω στους υιούς της απειθείας», ώστε να μπορέσει να πει ότι: «Δεν προσκολλήθηκε σε εμένα καρδιά διεστραμμένη· τον πονηρό που απομακρυνόταν από εμένα, δεν τον γνώριζα». Αναγνωρίζει δε κάποιος ότι βρίσκεται σε τέτοια διάθεση, εάν αποκτήσει απέναντι σε όσους αμαρτάνουν την ίδια εκείνη συγκλονιστική συμπάθεια με τους αγίους· του μεν Δαβίδ που λέει: «Είδα τους ασύνετους και έλιωνα, διότι δεν φύλαξαν τα λόγια σου»· του δε Αποστόλου που λέει: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι;»

ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΘ΄. Εάν συμβαίνουν σε κάποιον τα συνηθισμένα και φυσιολογικά, πρέπει να τολμά να προσέρχεται στην κοινωνία των αγίων; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο Απόστολος έδειξε ότι εκείνος που έχει συνταφεί με τον Χριστό κατά το βάπτισμα είναι ανώτερος από τη φύση και τη συνήθεια. Άλλοτε μεν λέγοντας, στο χωρίο περί του βαπτίσματος στο νερό, μετά τα προηγούμενα: «Γνωρίζοντας τούτο, ότι ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας»· άλλοτε δε δίνοντας την παραγγελία: «Νεκρώστε, λοιπόν, τα μέλη σας που είναι πάνω στη γη: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία, εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού στους υιούς της απείθειας»· και άλλοτε θέτοντας τον κανόνα με το να λέει: «Εκείνοι δε που ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες». Εγώ δε γνωρίζω ότι αυτά έχουν κατορθωθεί με τη χάρη του Χριστού και σε άνδρες και σε γυναίκες, με τη γνήσια πίστη στον Κύριο. Όσο για το να πλησιάζει κάποιος στα άγια ενώ βρίσκεται σε κατάσταση ακαθαρσίας, διδασκόμαστε και από την Παλαιά Διαθήκη ότι επιφέρει φοβερότερο κρίμα.

Αλλά και αν ακόμη διακόπτεται η σάρκα, η λύση της συνέχειας παραμένει στο πάσχον μέρος του σώματος, επειδή η μετάδοση του πόνου δεν μπορεί να εισχωρήσει στο νοερό της ψυχής. Διότι, εάν νεκρώσαμε τα επί της γης μέλη μας, σύμφωνα με τις υποθήκες του Αποστόλου, και περιφέρουμε στο σώμα μας τη νέκρωση του Ιησού, αναγκαστικά η πληγή από το νεκρωμένο σώμα δεν θα προχωρήσει προς την ψυχή, η οποία είναι πλέον απαλλαγμένη από τη συνάφειά της με αυτό.

Ως επί το πλείστον, λοιπόν, ο ενάρετος ενεργεί σύμφωνα με τον νου και αφιερώνει τον χρόνο του στην αναζήτηση της αλήθειας, ενώ σπάνια κατέρχεται στη φροντίδα της σάρκας· έπειτα, αφού υπηρετήσει τα αναγκαία του σώματος, τρεφόμενος με ό,τι βρεθεί χωρίς περιττές μέριμνες, απομακρύνεται αμέσως από την ενασχόληση με τα ανωφελή και επιστρέφει στην προηγούμενη ζωή του. —Διότι αυτή η διαγωγή εξαλείφει κάθε αφορμή με την οποία τρέφεται το φρόνημα της σάρκας, ώστε να μην καταδυναστεύει πλέον το πνεύμα, ούτε να πράττει η σάρκα τα δικά της έργα, δηλαδή πορνεία, ακαθαρσία, πάθος, κακή επιθυμία.

Αφού, λοιπόν, νεκρώσουμε τα επίγεια μέλη μας, και με επιπληκτικούς λόγους που καταστέλλουν τα πάθη, καθώς και με την αποχή από τις τροφές, ας νηστέψουμε νηστεία δεκτή, ευάρεστη στον Κύριο. —Είναι βεβαίως η αποχή από τις τροφές ανασταλτική των ορέξεων της κοιλιάς και εκείνων που βρίσκονται κάτω από την κοιλιά. Και ο φιλόπονος επωφελώς θα ενδιατρίψει σε αυτά, έχοντας ως υπόδειγμα τον βίο του Ηλία, του Μωυσή, του Δανιήλ, του Ιωάννη και των υπολοίπων Αγίων, για τους οποίους δεν ήταν άξιος ο κόσμος, οι οποίοι περιπλανήθηκαν με προβιές, με δέρματα κατσικιών, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι.

Δεν επιτρέπεται, όμως, να κατασπαταλάται η δύναμη της αγάπης σε άλλα πράγματα. —Εάν, επομένως, είναι πονηρό να αγαπά κανείς το οτιδήποτε πέρα από όσα έχουν ειπωθεί, εκείνος που αγαπά το χρήμα έτσι όπως όφειλε να αγαπά Κύριον τον Θεό, «εξ όλης της καρδίας αυτού και εξ όλης της ψυχής αυτού και εξ όλης της διανοίας αυτού», ο άνθρωπος αυτός, αντί να δουλεύει στον Κύριο, δουλεύει στον Μαμμωνά, έχοντας μεταθέσει το μέτρο της αγάπης που οφείλεται στον Θεό στο χρήμα. Γι' αυτόν τον λόγο η πλεονεξία γίνεται ειδωλολατρία, όταν μεταφέρει κανείς στα γήινα τα δώρα που προσφέρονται σε Κύριον τον Θεό.

Θεοποιούν δε, άλλοι μεν την κοιλιά, των οποίων ο Θεός είναι η κοιλιά· άλλοι δε το χρήμα, όσοι δηλαδή είναι προσκολλημένοι στην πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία, και ο καθένας βεβαίως, εκείνο που τίμησε περισσότερο από όλα, σε αυτό αποδίδει τη δόξα του Θεού. Ένας τέτοιος άνθρωπος όμως δεν βρίσκεται μέσα στην άγια αυλή, ούτε προσκυνά τον Θεό, έστω και αν φαίνεται ότι είναι αχώριστος από τις αισθητές συνάξεις.

Γι' αυτό είπε: υπάρχει ανάγκη φρονίμων. Εάν αφιερώνεις την παρθενία σου στον Χριστό, ας μη γίνεται όπως θέλεις εσύ, αλλά όπως θέλει Εκείνος προς τον οποίο αφιερώνεται η παρθενία. Μην επιθυμείς τα ίδια με εκείνους που φρονούν τα του κόσμου. Διότι πώς είναι δυνατόν αυτός που νέκρωσε τα επίγεια μέλη του, τα οποία είναι όργανα της αμαρτίας, να ταυτίζεται με τα έργα εκείνων που δεν υποτάχθηκαν στην αλήθεια;

ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ: Νεκρώστε, λοιπόν, τα επίγεια μέλη σας: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία. Εξαιτίας αυτών έρχεται η οργή του Θεού πάνω στους υιούς της απείθειας.

Διότι η προετοιμασία για τον θάνατο υπέρ του Χριστού, και η νέκρωση των γήινων μελών, και το να βρισκόμαστε σε ετοιμότητα απέναντι σε κάθε κίνδυνο που μας επέρχεται υπέρ του ονόματος του Χριστού, καθώς και το να μην έχουμε καμία εμπαθή προσκόλληση προς την παρούσα ζωή, αυτό σημαίνει το να άρει κανείς τον σταυρό του· ως προς το οποίο, βλέπουμε να μας δημιουργούνται μεγάλα εμπόδια από τις συνήθειες του κοινού βίου.

«Διότι γιατί», λέει, «η ελευθερία μου να κρίνεται από άλλη συνείδηση;». Η εγκράτεια φανερώνει αυτόν που έχει συναποθάνει με τον Χριστό και έχει νεκρώσει τα επίγεια μέλη του. Αυτήν γνωρίζουμε ως μητέρα της σωφροσύνης, πρόξενο της υγείας, η οποία απομακρύνει αποτελεσματικά τα εμπόδια για την καρποφορία των αγαθών εν Χριστώ· εφόσον, σύμφωνα με τα λόγια του Κυρίου, οι μέριμνες αυτού του αιώνα, οι ηδονές του βίου και οι λοιπές επιθυμίες συμπνίγουν τον λόγο, και γίνεται άκαρπος. Αυτήν την αποφεύγουν και οι δαίμονες, αφού ο ίδιος ο Κύριος μας δίδαξε ότι τούτο το γένος δεν εξέρχεται παρά μόνο με προσευχή και νηστεία.

Ερώτηση ΜΑ΄ Περί αυθεντίας και υπακοής. Απόκριση. Σε αυτές όμως τις επιτρεπόμενες τέχνες, δεν πρέπει να επιτρέπεται στον καθένα να ασκεί εκείνη που κατέχει ή που επιθυμεί να μάθει, αλλά εκείνη για την οποία θα δοκιμαστεί και θα βρεθεί κατάλληλος. Διότι εκείνος που αρνήθηκε τον εαυτό του και απέβαλε όλα τα δικά του θελήματα, δεν πράττει αυτό που επιθυμεί ο ίδιος, αλλά αυτό που διδάσκεται. Ούτε βέβαια επιτρέπει ο ορθός λόγος να επιλέγει από μόνος του το συμφέρον εκείνος που άπαξ έχει αναθέσει την οικονομία του εαυτού του σε άλλους, οι οποίοι θα τον τοποθετήσουν σε εκείνο το έργο για το οποίο θα διαπιστώσουν εν ονόματι Κυρίου ότι είναι κατάλληλος· επειδή, όποιος επιλέγει έργο σύμφωνα με τη δική του επιθυμία, προβάλλει κατηγορία εναντίον του εαυτού του, πρώτον μεν για αυταρέσκεια, και έπειτα ότι είτε από κοσμική δόξα, είτε από ελπίδα κέρδους, είτε για κάτι παρόμοιο έχει προσκολληθεί εμπαθώς στο συγκεκριμένο επιτήδευμα, είτε από οκνηρία και ραθυμία προτιμά το ελαφρύτερο. Το να βρίσκεται όμως κανείς σε αυτήν την κατάσταση αποτελεί απόδειξη ότι δεν έχει ακόμη απαλλαγεί από την κακία των παθών. Ούτε αρνήθηκε τον εαυτό του εκείνος που θέλει να ικανοποιεί τις δικές του παρορμήσεις, ούτε αποτάχθηκε τα πράγματα του κόσμου, εάν ακόμη κυριεύεται από επιθυμία για κέρδος και για δόξα. Ούτε βέβαια νέκρωσε τα επίγεια μέλη του εκείνος που δεν υπομένει τον κόπο των έργων· αλλά προσκομίζει και δείγμα αυθάδειας εναντίον του εαυτού του, θεωρώντας ότι η δική του προσωπική κρίση είναι ακριβέστερη από τη δοκιμασία των πολλών.

Και πάλι: «Νεκρώστε», λέει, «τα μέλη σας τα επίγεια (αφού βεβαίως διαφυλάξετε τις συμφωνίες που κάνατε στο βάπτισμα και μετέπειτα), την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία, εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού»· και όχι μόνο αυτό, αλλά πρόσθεσε πιο γενικά: «Πάνω στους υιούς της απείθειας»· έτσι ώστε ούτε καν η πρόσκαιρη ηδονή, που ρυπαίνει, να μην ενοχλεί πλέον τη διάνοια εκείνου που έχει συμφυτευθεί με τον Χριστό στο ομοίωμα του θανάτου Του. Αντιθέτως, με το να μισεί και να αποστρέφεται κάθε κακία μέχρι και την εμπαθή ενθύμηση, αποδεικνύει την καθαρότητα της καρδιάς του, όπως λέει ο Δαβίδ: «Δεν προσκολλήθηκε σε μένα διεστραμμένη καρδιά· όταν απομακρυνόταν από εμένα ο πονηρός, δεν τον γνώριζα»· επειδή βεβαίως, ούτε όταν τον πλησίαζε, δεν στράφηκε προς αυτόν. Εφόσον δε έχουμε συμφυτευθεί στο ομοίωμα του θανάτου Του, οπωσδήποτε θα συναναστηθούμε με τον Χριστό (διότι το φυσικό επακόλουθο της φύτευσης είναι αυτό)· τώρα μεν, σύμφωνα με το μέτρο της ενανθρωπήσεως, συμμορφώνοντας τον εσωτερικό άνθρωπο στην καινότητα της ζωής, και με τη μέχρι θανάτου υπακοή μέσα σε πλήρη βεβαιότητα για την αλήθεια των λόγων Του· ώστε να γίνουμε άξιοι να πούμε με αλήθεια: «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»· στο δε μέλλον, όπως ακριβώς διαβεβαίωσε ο ίδιος ο Απόστολος λέγοντας ότι: «Εάν συναποθάναμε, και θα συζήσουμε· εάν υπομένουμε, και θα συμβασιλεύσουμε».

Διότι αυτό που συνέβη παρά λίγο, στην πραγματικότητα δεν συνέβη. Όπως δηλαδή εκείνος που παρά λίγο να πεθάνει δεν πέθανε, αλλά ζει, και εκείνος που παρά λίγο να ζήσει δεν ζει, αλλά πέθανε, και εκείνος που παρά λίγο να εισέλθει δεν εισήλθε, όπως οι πέντε παρθένες· έτσι και εκείνος που παρά λίγο τήρησε τον νόμο δεν τον τήρησε, αλλά είναι παράνομος. Γι' αυτό και είναι αναγκαίο, προκειμένου για εκείνους που παρανομούν, ακόμη κι αν δίνουν την εντύπωση ότι είναι γνήσιοι, να υπακούμε στον Απόστολο που λέει, άλλοτε μεν: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος, ή πλεονέκτης, ή μέθυσος, ή λοίδορος, ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε»· πρέπει δε να παρατηρήσουμε εδώ, ότι δεν απέκλεισε ακόμη και από την ίδια την κοινή συναναστροφή και τράπεζα μόνο εκείνον που συγκεντρώνει όλα αυτά, αλλά και εκείνον που έχει έστω και ένα από όλα, καθώς δεν είπε: «Με αυτόν», αλλά: «Με έναν τέτοιον»· και άλλοτε πάλι λέει: «Νεκρώστε τα μέλη σας που είναι επί της γης, την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία· εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού (διότι το προσέθεσε με πιο καθολικό τρόπο) επί τους υιούς της απειθείας».

τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, μαγεία, έχθρες, έριδες, ζήλιες, θυμοί, ραδιουργίες, καταλαλιές, διχοστασίες, φθόνοι, φόνοι, μέθες, οργιαστικές διασκεδάσεις, ευτραπελία, μωρολογία, γέλωτας, αφροσύνη, σκώμματα, ψιθυρισμοί, πικρία, οργή, κραυγή, βλασφημίες, φλυαρίες, κακίες, εφευρέσεις κακών, επιορκίες, πολυλογίες, δολοπλοκίες, βαττολογίες, μοχθηρίες, βαναυσότητες, συνεχείς προστριβές, προκλήσεις, μαλθακότητες, έπαρση, καύχηση για το γένος, τη μορφή, τη χώρα, τον πλούτο, τη σωματική δύναμη, τον λόγο, εριθεία με φιλονικία, μίσος, μνησικακία, οξυθυμία, μήνις, δόλος, εκδικητικότητα, γαστριμαργία, απληστία, πλεονεξία η οποία είναι ειδωλολατρία, φιλαργυρία που είναι η ρίζα όλων των κακών, φιλοκοσμία, κενοδοξία, φιλαρχία, αυθάδεια, θράσος, αλαζονεία η οποία ονομάζεται φθορά, υπερηφάνεια στην οποία ο Θεός αντιτάσσεται. Όποιος έχει μέσα του αυτά και τα παρόμοια με αυτά, είναι σαρκικός και υιός του αντιδίκου. Διότι το γεννημένο από τη σάρκα είναι σάρκα, και αυτός που προέρχεται από τη γη μιλάει για τα γήινα, έχοντας το φρόνημά του στα γήινα έργα. Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι έχθρα προς τον Θεό, αφού δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού, ούτε άλλωστε μπορεί. Και σε έναν τέτοιον άνθρωπο δεν κατοικεί το Πνεύμα του Θεού, διότι, λέει, δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς στον αιώνα, επειδή αυτοί είναι σάρκες. Εάν λοιπόν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν.

Πώς λοιπόν γίναμε σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του; Ελάτε λοιπόν, ας το εξηγήσουμε: διότι ο Χριστός πέθανε κατά σάρκα, για να εξαλείψει την αμαρτία του κόσμου· εμείς όμως δεν πεθαίνουμε κατά σάρκα· πώς άλλωστε; Αλλά πεθαίνουμε ως προς την αμαρτία, όπως έχει γραφτεί, δηλαδή καθιστώντας μέσα μας την αμαρτία ανενεργή και άπρακτη, νεκρώνοντας «τα μέλη τα επί της γης: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία». Γίναμε λοιπόν σύμφυτοι, όχι μόνο με τον κατά σάρκα θάνατο του Χριστού, αλλά και με το ομοίωμα του θανάτου του. Αυτό θα μπορούσε να νοηθεί ως ο θάνατος για την αμαρτία, και όχι βέβαια για τη δική του, κάθε άλλο· διότι ο Θεός είναι άμωμος και απέχει πάρα πολύ από το να μπορεί να σφάλει· αλλά, όπως είπα, για την αμαρτία του κόσμου· «διότι ο θάνατος που πέθανε για την αμαρτία, ήταν εφάπαξ». Επομένως, γίναμε σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του. Θα γίνουμε δε οπωσδήποτε σύμφυτοι και ομοειδείς και με την ανάστασή του· διότι θα ζήσουμε εν Χριστώ, και αφενός η σάρκα θα αναζήσει, αφετέρου θα ζήσουμε και με έναν άλλο τρόπο, αναθέτοντας σε αυτόν την ψυχή μας, μεταστοιχειούμενοι προς τον αγιασμό και σε μια ένδοξη πολιτεία εν Αγίω Πνεύματι. <Γνωρίζοντας τούτο, ότι ο παλαιός μας άνθρωπος κ.τ.λ.>

Για να απαλλάξει, λοιπόν, από τη φθορά και τον θάνατο αυτόν που είχε καταδικαστεί εξαιτίας εκείνης της αρχαίας κατάρας, έγινε άνθρωπος, εγκαθιδρύοντας κατά κάποιον τρόπο τον εαυτό του μέσα στην ανθρώπινη φύση, καθόσον αποτελεί εκ φύσεως ζωή. Διότι έτσι νικήθηκε το κράτος του θανάτου, και λύθηκε η δύναμη της επείσακτης φθοράς που υπήρχε μέσα μας. Και επειδή η θεία φύση είναι παντελώς ελεύθερη από τη ροπή προς την αμαρτία, μας ενδύθηκε μέσω της δικής του σάρκας· διότι μέσα σε αυτόν ήμασταν όλοι, εφόσον εμφανίστηκε ως άνθρωπος· ώστε να νεκρώσει «τα μέλη τα επί της γης», δηλαδή τα πάθη της σάρκας, και να καταργήσει τον νόμο της αμαρτίας που τυραννούσε τα μέλη μας, και επιπλέον πάλι για να αγιάσει τη φύση μας, και να αναδειχθεί πρότυπό μας και καθοδηγητής στην οδό της ευσέβειας, και καθαρή επίγνωση της εν επιγνώσει αλήθειας και της αλάνθαστης πολιτείας· όλα αυτά λοιπόν τα κατόρθωσε ο Χριστός με το να γίνει άνθρωπος. Έπρεπε λοιπόν να ανυψώσει την ανθρώπινη φύση στο έπακρο κάθε αγαθού, και όχι μόνο να την απαλλάξει από τον θάνατο και την αμαρτία, αλλά πλέον και να την αναβιβάσει στους ίδιους τους ουρανούς, και να αναδείξει τον άνθρωπο ομοδίαιτο και συγχορευτή με τους αγγέλους· και όπως καινοτόμησε για εμάς μέσω της δικής του ανάστασης το να μπορούμε να διαφύγουμε τη φθορά, έτσι και να μας ανοίξει την άνοδο προς τα άνω, και να παρουσιάσει ενώπιον του Πατέρα αυτόν που είχε αποβληθεί από το πρόσωπό Του εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ.

Και ο ίδιος ο Θεός λέει κάπου δια της φωνής του Ησαΐα σε αυτούς που ευνούχισαν «τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών»: «Ας μη λέει ο ευνούχος ότι εγώ είμαι ξερό ξύλο· αυτά λέει ο Κύριος στους ευνούχους: Όσοι τηρήσουν τα προστάγματά μου και πράξουν αυτά που εγώ θέλω, θα τους δώσω μέσα στον οίκο μου και μέσα στα τείχη μου τόπο ονομαστό, καλύτερο από γιους και θυγατέρες, όνομα αιώνιο θα τους δώσω». Και βέβαια κανείς δεν θα νομίσει, όπως είναι φυσικό, εφόσον σκέφτεται ορθά, ότι η ανταπόδοση της θείας γενναιοδωρίας θα απονεμηθεί με απλούς τίτλους ονομάτων σε αυτούς που από αγαθό και φιλάρετο φρόνημα κατατρόπωσαν κάθε κοσμική ηδονή, νέκρωσαν «τα μέλη τα επί της γης» και τίμησαν μόνο όσα δεν αντιβαίνουν στους θείους νόμους. Αλλά χρησιμοποιεί τη λέξη «όνομα» πάλι αντί της δόξας· διότι θα είναι αξιοζήλευτοι και περίβλεπτοι, συμβασιλεύοντας με τον Χριστό.

Διότι έχει γραφτεί: «Νεκρώστε τα μέλη σας που είναι πάνω στη γη, την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία». Όσοι λοιπόν νεκρώνονται ως προς αυτά, αυτοί έχουν σώσει την ψυχή τους· εκείνοι όμως που αγαπούν τον φιλήδονο βίο, ίσως νομίζουν ότι αποκτούν την ψυχή τους, αλλά οπωσδήποτε την καταστρέφουν. «Διότι εκείνος που σπέρνει», λέει, «στη σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά». Αν όμως κάποιος χάσει με άλλον τρόπο την ψυχή του, οπωσδήποτε θα τη διασώσει· αυτό έπραξαν οι μακάριοι μάρτυρες, οι οποίοι υπέμειναν αγώνες μέχρι ψυχής και αίματος, και έδεσαν το γνήσιο της αγάπης προς τον Χριστό, σαν ένα στεφάνι, στα κεφάλια τους. Εκείνοι όμως που από άνανδρη ψυχή και φρόνημα αρνήθηκαν την πίστη, και απέφυγαν τον πρόσκαιρο θάνατο της σάρκας, αυτοί έγιναν φονιάδες της ίδιας τους της ψυχής· διότι θα κατέλθουν στον άδη, και θα υποστούν τιμωρία για την ανανδρία τους. <Αυτή τη νύχτα θα είναι δύο σε ένα κρεβάτι· ο ένας θα παραληφθεί και ο άλλος θα αφεθεί.> (A f. 235 b, B f. 166 b, C f. 144 b, D f. 58 b) Νύχτα ονομάζει τον καιρό της κρίσης, εξαιτίας, όπως νομίζω, του αφανούς και απροσδόκητου της παρουσίας Του. Και με τους δύο που βρίσκονται σε ένα κρεβάτι, φαίνεται να υπαινίσσεται εκείνους που ζουν με ανάπαυση και πλούτο, και έχουν ίσο μερίδιο μεταξύ τους, εννοώ, στο να ζουν μέσα σε κοσμικές απολαύσεις· διότι το κρεβάτι είναι σύμβολο ανάπαυσης.

Έχει όμως ένα αίνιγμα ο λόγος. Διότι δεν μπορεί κάποιος με άλλον τρόπο να δει τον Χριστό και να πιστέψει σε αυτόν, παρά μόνο εάν ανέβει στη συκομουριά, νεκρώνοντας τα μέλη του που βρίσκονται στη γη, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία και τα εξής. Επρόκειτο δε, λέει, ο Χριστός να περάσει από τη συκομουριά· διότι, αφού βάδισε σύμφωνα με την πολιτεία του Νόμου, που είναι η συκιά, εξέλεξε τα μωρά του κόσμου, δηλαδή τον σταυρό και τον θάνατο. Και καθένας που σηκώνει τον σταυρό του και ακολουθεί την πολιτεία του Χριστού, σώζεται, εφαρμόζοντας με σύνεση τον νόμο, ο οποίος είναι συκιά που δεν παράγει σύκα αλλά μούρα· διότι μωρία φαίνεται στους Ιουδαίους η εργασία που είναι κρυμμένη στους πιστούς, η οποία συνίσταται στην περιτομή της κακίας και στην αποχή από κάθε φαύλη πράξη· χωρίς ωστόσο να περιτέμνουν σωματικά την ακροβυστία και να τηρούν το Σάββατο.

Εγώ βέβαια νομίζω ότι, για όσους σκέφτονται σωστά, θα αρκούσε και ο ίδιος ο νόμος της φύσης, ο οποίος μας διδάσκει να μισούμε όσα φαίνονται να αντίκεινται στις θείες εντολές, και μας πείθει να αφήνουμε να επικρατεί μέσα μας το θέλημα του νομοθέτη. Αν όμως σε κάποιον φαίνεται ότι χρειαζόμαστε ακόμη πιο σαφείς παραγγελίες για αυτό, ας ακούσει τον Παύλο που λέει: «Νεκρώστε τα μέλη σας τα επί της γης: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία». Διότι, βέβαια, δεν θα βρούμε την πιο αληθινή χάρη της νηστείας με την απλή αποχή από το φαγητό και την απόρριψη μόνο των τροφών, ούτε θα γίνουμε οπωσδήποτε καθαροί και άγιοι αν απέχουμε μόνο από αυτά, αλλά αποβάλλοντας από τη διάνοιά μας εκείνα για τα οποία έχει επινοηθεί το φάρμακο της νηστείας. Ας υπακούσουμε λοιπόν στον άγιο που λέει: «Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και εξαγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι». Αυτός είναι αληθινά ο τρόπος της νηστείας· σε αυτά βρίσκεται η απόδειξη των άριστων έργων. Μην τρέφεις τον νου σου με ακόλαστες ηδονές· ας μένει αδρανές μέσα σου το κεντρί της πορνείας· να έχεις το φρόνημά σου ελεύθερο από πάθη· να αποφεύγεις την συναναστροφή με τους ακάθαρτους. Με αυτά θα αναδείξεις τον εαυτό σου ενώπιον του Θεού· αυτά θα σου προσφέρουν το στεφάνι της δικαιοσύνης.

Έπειτα, αφού εκλείψει από εκεί και πέρα η αφορμή όσων παρεμβάλλονται, θα συμφωνήσουμε λοιπόν με όσα μας προστάζει το Πνεύμα. Και μην έχοντας καμία αντίσταση, εμείς που πορευόμαστε προς τη σωτηρία μέσω της πίστης σε Αυτόν, θα θεωρήσουμε χρέος μας να αγαπούμε «την ειρήνη προς τον Θεό», που μας διασώζει. «Ας νεκρώσουμε τα μέλη τα επί της γης, την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και επιπλέον την πλεονεξία». Ας πεθάνει ο νόμος της σάρκας μπροστά στις επιθυμίες για το αγαθό, σαν να χτυπιέται από κοφτερό σίδερο. Ας πέσει το γεώδες και ακάθαρτο φρόνημα μέσα μας. Ας επικρατήσει δε ο νόμος του Θεού· ας καταδιώκει μάλλον, παρά να εμφανίζεται ως φυγάς. Διότι όταν αριστεύει και αποδεικνύεται ανώτερος από τη δύναμη αυτού που τον πολεμά, ριζώνει μέσα μας κάθε αρετή, καθιστά δε προσφιλέστατους στον Δεσπότη τους άλλοτε δραπέτες και εξασφαλίζει την τρισπόθητη ελπίδα των αγίων σε εκείνους που δεν την έχουν.

ΛΟΓΟΣ Ζ'. α'. «Χαίρετε εν Κυρίω πάντοτε, πάλι θα πω, χαίρετε.» Ιδού λοιπόν, μέσα από τις ίδιες χρονικές ανακυκλώσεις, ανατέλλει πάλι για εμάς ο τριπόθητος καιρός της άγιας γιορτής μας, και μοιάζει με εκείνους που από την ξενιτιά επιστρέφουν στην πατρίδα· φαίνεται πλέον μέσα στα λιμάνια, και δένει πια τα σχοινιά του στην ξηρά. Επειδή λοιπόν είναι ήδη παρών, και σχεδόν έγινε μόνιμος κάτοικος ανάμεσά μας, θεωρώ ότι είναι φυσικό και πρέπον, ιδιαίτερα για εμάς, οι οποίοι έχοντας αναλάβει τη θεία ιεροσύνη φέρουμε στα χείλη μας την ιερή σάλπιγγα, να δώσουμε τα λαμπρά συνθήματα της πανηγύρεως, και σαν σε μια ιερή σύναξη να συγκεντρώσουμε τους πιστούς από παντού, λέγοντας σύμφωνα με τον άγιο Ψαλμωδό: «Ελάτε, τέκνα, ακούστε με, θα σας διδάξω τον φόβο του Κυρίου.» Διότι το να αποδίδει κανείς σε κάθε καιρό τα όσα του πρέπουν, το θεωρώ πάρα πολύ καλό και σοφό. Το να προσπαθεί όμως κανείς να μην αποτυγχάνει στην αναζήτηση του πνευματικού συμφέροντος, ισχυρίζομαι ότι ταιριάζει απόλυτα μόνο σε εκείνους που είναι αγαθοί κατά την εσωτερική τους διάθεση. Επομένως, επειδή φανερώθηκε σε εμάς ο καιρός των ένδοξων πνευματικών αγώνων, ας τον αδράξουμε πρόθυμα τώρα που είναι παρών. Ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό, και μέσω της καλής νηστείας ας νεκρώσουμε τα μέλη μας τα επί της γης: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία. Διότι έτσι, κατ' αυτόν τον τρόπο θα ενωθούμε με τον πάναγνο Θεό, ο οποίος λέει: «Να είστε άγιοι, διότι εγώ είμαι άγιος.»

Το να χρησιμοποιεί λοιπόν κανείς έναν τέτοιο λόγο, πιστεύω πως ο καθένας θα ομολογούσε ότι είναι κάτι το λαμπρό και αξιοζήλευτο. Όμως, το να μη φαινόμαστε από πουθενά ότι είμαστε κατάλληλοι γι' αυτό, ίσως θα μας προκαλούσε κάποιο δέος και θα μας καθιστούσε τη σιωπή τρισεπιθύμητη (διότι όσοι έχουν επίγνωση του εαυτού τους είναι σοφοί, σύμφωνα με τη Γραφή), αν ο θείος νόμος δεν μας παρακινούσε στην ανάγκη να μιλήσουμε. «Ιερείς», λέγει, «ακούστε και δώστε μαρτυρία στον οίκο του Ιακώβ, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτορας». Πρέπει λοιπόν εμείς να εξετάζουμε προσεκτικά τα πράγματα· όμως το να δίνουμε μαρτυρία στον οίκο του Ιακώβ, το προφήτευσε μέσω ενός άλλου προφήτη, λέγοντας: «Αγιάστε νηστεία, κηρύξτε ιερή σύναξη, συγκεντρώστε τους πρεσβυτέρους και όλους τους κατοίκους της γης στον οίκο του Κυρίου του Θεού μας, και κραυγάστε προς τον Κύριο εκτενώς». Διότι, βεβαίως, κανείς δεν θα ισχυριζόταν ότι είναι θεμιτό να εισέρχεται κάποιος με άπλυτα πόδια στα ενδότερα της σκηνής, αλλά μάλλον αφού έχει πρώτα καθαριστεί με κάθε πραότητα και, έχοντας νεκρώσει τα επίγεια μέλη με τους κόπους της άσκησης, τότε πλέον, τότε πρέπει να σπεύδει πέρα από τα θεία καταπετάσματα, κατανοώντας το βαθύ μυστήριο του Σωτήρα μας.

Το ποιος θα μπορούσε να είναι από μέρους μας ο τρόπος της αγάπης, θα μας το φωτίσει ο ίδιος ο Κύριος λέγοντας: «Εκείνος που με αγαπά, τηρεί τις εντολές μου». Οι γνήσιοι δε φύλακες της εντολής του Σωτήρα έχουν την ευσέβεια ακέραιη· και, μην ανεχόμενοι την πλεονεξία του διαβόλου, αποτινάσσουν τον ζυγό της αμαρτίας και αποβλέπουν σε ελεύθερη κατάσταση, καταπολεμώντας από τη μια κάθε παράλογη και βδελυρή ηδονή, και νεκρώνοντας από την άλλη τις επιθυμίες της σάρκας με τους κόπους της ασκήσεως. Και θα ακούσεις τον ίδιο τον Παύλο να το βροντοφωνάζει αυτό: «Εκείνοι που ανήκουν στον Ιησού Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες». Επομένως, καθώς θα πω πάλι κάτι που έχω λάβει από τον Παύλο, «Αν ζούμε με το Πνεύμα, με το Πνεύμα και ας πορευόμαστε, νεκρώνοντας τα μέλη τα επί της γης, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία· προσφέροντας μάλλον τους εαυτούς μας εις οσμήν ευωδίας,» σύμφωνα με όσα έχουν γραφεί, και αφιερώνοντας τη δική μας ζωή ως μια πνευματική θυσία στον φιλάρετο Θεό. Διότι ο καρπός των αγαθών κόπων θα είναι πάντως ένδοξος. Ας μη νομίζει, λοιπόν, κανείς από εμάς ότι θα κατορθώσει το αγαθό χωρίς αγώνα και ότι θα καυχηθεί εναντίον της αμαρτίας χωρίς να δοκιμάσει κανέναν ιδρώτα.

«Εάν όμως κάνω αυτό που δεν θέλω, δεν το κατεργάζομαι πλέον εγώ, αλλά η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου. Βρίσκω, λοιπόν, τον νόμο, ότι ενώ εγώ θέλω να κάνω το καλό, βρίσκεται δίπλα μου το κακό.» Κατανοείς, επομένως, πώς η προσβολή της φαυλότητας επαναστατεί άγρια ενάντια στην ψυχή του καθενός και οδηγεί χωρίς τη θέλησή μας τον νου που υπάρχει μέσα μας σε αυτό που εκείνη επιθυμεί, και αφαιρεί, κατά κάποιον τρόπο, την ελευθερία των ροπών μας, έτσι ώστε η πράξη να μη φαίνεται πλέον δική μας, αλλά ίσως αποκλειστικά μόνο δική της. Όμως, ο Δημιουργός δεν μας εγκατέλειψε, ούτε, αφήνοντας την ανθρώπινη φύση εντελώς αβοήθητη, επέτρεψε να λεηλατείται εύκολα από τις φαύλες ηδονές. Διότι ο νόμος επιτιμά αυτές τις ροπές, και ακόμη και αν το πάθος υπερισχύει, αντιστέκεται σοφά και μας στρέφει προς το καλύτερο, υποδεικνύοντας την ομορφιά της εγκράτειας και κάνοντάς μας να χαιρόμαστε με τα καυχήματα της αρετής. Τοποθετώντας, λοιπόν, τη διάνοιά μας πέρα από τη βέβηλη και μυσαρότατη ηδονή, και δίνοντας μικρή σημασία στα φαγητά και στα ποτά, «ας επιτελέσουμε αγιοσύνη με φόβο Θεού, όπως έχει γραφτεί: ας νεκρώσουμε τα μέλη μας που είναι πάνω στη γη, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία.» Διότι αυτά ακριβώς μας γράφει ο σοφότατος Παύλος.

Διότι οι ηδονές του σώματος σαγηνεύουν τον ανθρώπινο νου και λεηλατούν με σφοδρότητα τις καρδιές ορισμένων, εισβάλλοντας άγρια σχεδόν σαν εχθροί. Αλλά εκείνοι που είναι θωρακισμένοι με τον θείο φόβο, περιγελώντας σχεδόν τις επιθέσεις τέτοιων παθών, λένε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει η σάρκα». Τους οδηγεί δε σε αυτό το φρόνημα, και μάλιστα και στην πνευματική ευρωστία, ο πάνσοφος Παύλος αναφωνώντας: «Νεκρώστε λοιπόν τα μέλη σας που είναι πάνω στη γη, την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία». Αυτό όμως κατορθώνεται με κόπους, τους οποίους θα πρέπει κανείς να επιλέξει να θαυμάζει, αποδίδοντάς τους την επιδοκιμασία μεταξύ όλων των αξιέπαινων έργων. Έτσι πάλι κάπου λέει ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος: «Ταλαιπωρώ το σώμα μου και το υποδουλώνω, μήπως τυχόν, αφού κηρύξω σε άλλους, εγώ ο ίδιος αποδειχθώ αδόκιμος». Με χαρά, λοιπόν, ως εργάτες κάθε αρετής, ας αποδεχθούμε την αληθινά πάναγνη και αγία νηστεία, την τροφό κάθε ευταξίας, τη μητέρα του αγιασμού και την πρόξενο της άνωθεν ευμένειας.

Διότι έχει γραφτεί ότι «Οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα ώτα του προς τη δέησή τους.» Σφαζόταν λοιπόν ο μόσχος, και το αίμα χυνόταν στο θυσιαστήριο. Αλλά και σε εμάς τους ίδιους θα μπορούσαν να γίνονται αυτά, νομίζω, νοητώς δηλαδή και πνευματικώς. Διότι, όταν παύουμε τις επιδιώξεις προς τη φαυλότητα και νεκρώνουμε τα μέλη μας που είναι πάνω στη γη, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, πεθαίνουμε μεν ως προς τον κόσμο, μεταβαίνουμε δε σε αγία και άμωμη ζωή· και αυτό το πράγμα είναι απολύτως αξιέπαινο ενώπιον του φιλάρετου Θεού. Ψάλλει λοιπόν και λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του.» Αυτήν την ένδοξη και αξιοθαύμαστη νέκρωση έχοντας υπομείνει ο πάνσοφος Παύλος, γράφει στις επιστολές του και λέει: «Διότι εγώ διά του νόμου πέθανα ως προς τον νόμο, για να ζήσω για τον Θεό· έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό· και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Έχει γράψει επίσης και σε άλλους, ή μάλλον και σε εμάς τους ίδιους: «Δεν γνωρίζετε ότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του; Συνταφήκαμε λοιπόν μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατό του, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών διά της δόξης του Πατρός, έτσι και εμείς να περπατήσουμε σε καινούργια ζωή.»

Διότι, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος: Όσοι έχουν επιλέξει να φρονούν τα του Χριστού και περιπατούν κατά το Πνεύμα, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες· και νεκρώνουν «τα επίγεια μέλη, την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία». Κάνουν δε λαμπρό ένδυμά τους την άνωθεν χάρη, ή και αυτόν τον ίδιο τον Εμμανουήλ. «Ενδυθείτε», λέει, «τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, και μην προνοείτε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών της.» Αλλά αυτά διέταξε τότε ο Μωυσής να πράττουν οι άνθρωποι της εποχής εκείνης.

Διότι η εν Χριστώ κάθαρση βρίσκεται τρόπον τινά έξω από τη Συναγωγή των Ιουδαίων. Επειδή αποχώρησε πλήρως από αυτήν λέγοντας: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος». Και η χάρη που εξαγνίζει διοχετεύτηκε πλέον σαν προς τα έθνη· και, όπως λέει ο Παύλος: «Εκείνοι που ήταν μακριά, βρέθηκαν κοντά». Διότι κλήθηκαν μέσω της πίστεως και πλούτισαν με την εν Χριστώ δικαιοσύνη, εφόσον εκείνοι από τον Ισραήλ επέλεξαν να απειθήσουν. Το ότι δε κάθε είδος ακαθαρσίας θα μπορούσε να το καθαρίσει πολύ εύκολα το ύδωρ του αγνισμού, το αποσαφήνισε λέγοντας πως «Εάν κάποιος αγγίξει νεκρό, θα μιανθεί» μεν· δεν θα μπορούσε όμως να απαλλαγεί διαφορετικά από αυτό που του συνέβη, παρά μόνο εάν ραντιζόταν με το ύδωρ του αγνισμού κατά την τρίτη και την έβδομη ημέρα. Και η μεν νεκρότητα είναι φθορά των σωμάτων και σύμβολο ακαθαρσίας. Ο δε ραντισμός με το ύδωρ, στο οποίο έχει αναμειχθεί η στάχτη της δαμάλεως και τα υπόλοιπα, αποτελεί τύπο του αγίου βαπτίσματος. Επομένως, εκείνος που εμπλέκεται σε νεκρά έργα και σε μιάσματα που οδηγούν στη φθορά (και έργα νεκρότητας λέμε ότι είναι τα ανόσια και βέβηλα πάθη της σάρκας, δηλαδή «πορνεία, ακαθαρσία, πάθος, κακή επιθυμία») δεν θα μπορούσε με άλλον τρόπο να αποκτήσει την καθαρότητα, παρά μόνο εάν εξαγνιζόταν και ξέπλενε τον μολυσμό μέσω του αγίου βαπτίσματος, κατά την τρίτη και την έβδομη ημέρα.

Όσον αφορά την πνευματική θεωρία, έχει όχι μικρή ωφέλεια. Διότι, νεκρώνοντας αυτό που το πλήθος των δαιμόνων ξέρει να τιμά ιδιαίτερα, και το εκτιμά πολύ, και το θεωρεί άξιο κάθε λόγου, εμείς προσφέρουμε την πιο ευχάριστη λατρεία στον Θεό. ΠΑΛΛ. Πώς το είπες αυτό; ΚΥΡ. Διότι, μήπως τα πάθη της σάρκας δεν είναι πολύτιμα γι' αυτούς; Και όχι βέβαια για τα ίδια τα πάθη, αλλά επειδή εξαιτίας τους καταστρεφόμαστε και δενόμαστε σφιχτά στη δουλεία κάτω από αυτούς; ΠΑΛΛ. Αλήθεια. ΚΥΡ. Νεκρώνοντας λοιπόν αυτά και σαν να τα κατασφάζουμε, θα γίνουμε οσμή ευωδίας στον Θεό. Γράφει δε ο Παύλος ως εξής: «Να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική σας λατρεία». Αυτό θα το έκανε κανείς ορθά, νεκρώνοντας τα μέλη του που είναι πάνω στη γη: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία. Επομένως, το κάθε ένα από τα πάθη που υπάρχουν μέσα μας, είναι βδέλυγμα των νοητών Αιγυπτίων, δηλαδή κάτι το εξαιρετικά σεβαστό γι' αυτούς. Διότι, ότι είναι συνήθεια στη θεία Γραφή να ονομάζεται βδέλυγμα αυτό που έχει θέση ειδώλου, και είναι σαν κάποιο αντικείμενο σεβασμού, μας το επιβεβαιώνει ο Θεός λέγοντας μέσω της φωνής του Ιερεμία, για τη Συναγωγή των Ιουδαίων: «Γιατί η αγαπημένη μου έπραξε βδέλυγμα μέσα στον οίκο μου;»

Επομένως, όσον αφορά τον λόγο που έχουμε, θα βρούμε τέσσερις διαφορές, μέσω των οποίων ολόκληρη η γη θα κατορθώσει τον άριστο και αληθινά ευδόκιμο βίο. Η πρώτη, λοιπόν, είναι αυτή με την οποία συνηθίζουμε να καλούμε σε επίγνωση της αλήθειας και σε αποδοχή του θείου φωτός εκείνους που λάτρευσαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, και οι οποίοι λένε από αμάθεια στο ξύλο: «Εσύ είσαι ο πατέρας μου», και στην πέτρα: «Εσύ με γέννησες», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Σε αυτούς, όμως, που έχουν ήδη πιστέψει, εύλογα θα ταίριαζαν τα άλλα τρία είδη του λόγου, επειδή ακριβώς και ο Σωτήρας δίδαξε ότι υπάρχουν τρεις διαφορές βίου και τρόπου ζωής. Διότι είπε ότι τα σπέρματα που έπεσαν στην καλή γη έκαναν καρπό, το ένα εκατό, το άλλο εξήντα και το άλλο τριάντα. Επομένως, υπάρχει για καθέναν από αυτούς ο λόγος που του ταιριάζει περισσότερο. Διότι δεν θα πράτταμε σωστά εάν εκείνους που είναι μοιρασμένοι ανάμεσα στον Θεό και τον κόσμο, επειδή έχουν ενωθεί σύμφωνα με τον νόμο σε γάμο, και εκείνους που έχουν αναλάβει τον εντελώς άριστο και ασκητικό βίο, δηλαδή αυτόν που ταιριάζει στην ιεροσύνη, προσπαθούσαμε να τους ωφελήσουμε με τους ίδιους χωρίς διάκριση λόγους, αλλά στους πρώτους θα πούμε: «Είσαι δεμένος με γυναίκα; Μην αναζητάς λύση. Είσαι ελεύθερος από γυναίκα; Μην αναζητάς γυναίκα» και όσα αρμόζει στους παντρεμένους να φρονούν και να πράττουν. Στους ασκητικούς όμως και σε όσους έχουν αποφασίσει να δείξουν καρτερία θα πούμε: «Νεκρώστε τα μέλη σας τα επί της γης, την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία.»

Διότι, είτε πράττουμε κάτι από τα αγαθά προς τον εαυτό μας, αποκόπτοντας τις άτοπες και επιλήψιμες ηδονές, νεκρώνοντας τα μέλη μας τα επί της γης, καθιστώντας τον νου μας σε πνευματική πραότητα, ασκώντας την πτωχεία, διατηρώντας, όσο είναι δυνατόν, τη διάνοια καθαρή και αθόλωτη· είτε εκπληρώνοντας τα αγαθά έργα προς τους αδελφούς μας, δωρίζοντας ανεξικακία σε εκείνους που επέλεξαν να μας λυπήσουν και μας συμπεριφέρθηκαν άστοργα, βοηθώντας τους εμπερίστατους, παρηγορώντας τους λυπημένους, επαναφέροντας στον ευθύ δρόμο όσους έχουν πλανηθεί από αμάθεια, καθοδηγώντας τους προς το καλύτερο, παρέχοντας τα αναγκαία σε όσους έχουν ανάγκη, και έχοντας καταβάλει κάθε σπουδή στο να φέρουμε εις πέρας εκείνα με τα οποία θα ευαρεστείτο ο Θεός. Άραγε δεν είναι, κατά κάποιο τρόπο, διττός ο τρόπος της δικαιοσύνης, εφόσον κατορθώνεται τόσο ως προς τον εαυτό μας όσο και ως προς τους άλλους; ΠΑΛΛ. Έτσι φαίνεται. ΚΥΡ. Επομένως, σε σχισμένη οπλή, δηλαδή σε δίχηλο πόδι, παρομοιάζει πάντοτε κατά κάποιο τρόπο ο νόμος έναν τέτοιον άνθρωπο. Διότι το πόδι θα αποτελούσε για εμάς πάντοτε σύμβολο και τύπο της έμπρακτης πορείας· και μάλιστα λέμε ότι βαδίζουν με ορθό πόδι εκείνοι που προθυμοποιούνται πάρα πολύ να πορεύονται άμεμπτα προς ό,τι αποβαίνει σε ωφέλεια. Αναμέλπει δε κάπου και ο Δαβίδ: «Διότι το πόδι μου στάθηκε σε ευθύτητα», δηλαδή, πορεύτηκα με δικαιοσύνη και ευθύτητα· και μίσησα το διεστραμμένο. Και σχετικά με όσους αγαπούν την αμαρτία λέει: «Γρήγορα είναι τα πόδια τους στο να χύσουν αίμα, σύντριμμα και ταλαιπωρία υπάρχει στις οδούς τους».

Και θα μπορούσε κανείς να συλλέξει πάρα πολλά χωρία από τη θεία Γραφή, αποδεικνύοντας πάρα πολύ καλά την αλήθεια των λόγων μας σε αυτά, αλλά νομίζω πως είναι περιττό να συσσωρεύουμε και άλλα, εκεί όπου η πίστη ακολουθεί σαφής και ολοφάνερη. ΠΑΛΛ. Αλλά βέβαια το ζήτημα είναι ολοφάνερο και σαφές στον καθένα. Εγώ όμως θα επέλεγα να εξετάσω προσεκτικά την κάθαρση εν Χριστώ και μέσα από τις εικόνες του Νόμου. ΚΥΡ. Εξέτασέ το λοιπόν, αν το επιθυμείς, καθώς φαίνεται πως πρέπει να προχωρήσουμε κατ' αυτόν τον τρόπο. Διότι ο νόμος πρόσταζε να προσφέρουν θυσία όσοι είχαν μολυνθεί και όσοι βαρύνονταν με κατηγορίες παρανομίας, διακρίνοντας τους τρόπους των θυσιών σε δύο κατηγορίες. Διότι οι μεν προδιαγράφουν τον Εμμανουήλ που σφαγιάζεται υπέρ ημών, ενώ οι δε δείχνουν εμάς τους ίδιους να πεθαίνουμε ως προς τον κόσμο, και να αναπέμπουμε στον Θεό τη δική μας ζωή και σωτηρία ως οσμή ευωδίας. Ή μήπως δεν θα ζήσουμε τη θεία και ευαγγελική ζωή, νεκρώνοντας τα επίγεια μέλη μας και απαλλάσσοντας τον νου από την κοσμική ματαιότητα και τις πιο γήινες ηδονές; ΠΑΛΛ. Έτσι ακριβώς. ΚΥΡ. Επομένως, θυσία μεν είναι η πνευματική κάθαρση που επιτελείται μέσω του θανάτου του Χριστού, ενώ προσευχή και δώρο από την πλευρά μας είναι το να αφιερώσουμε στον Θεό την κοσμιότητα και την εν αγιότητι ζωή. Ο νόμος, βέβαια, ορίζει εκ των προτέρων και διακηρύττει σαφώς ότι οι προσφορές σε αυτά τα ζητήματα πρέπει να είναι άμωμες, πράγμα χρήσιμο και αναγκαίο.

Πείθομαι. ΚΥΡ. Και αυτός μεν είναι ο ένας τρόπος με τον οποίο μπορούμε να ευαρεστούμε τον Θεό, ένας άλλος όμως θα μπορούσε να κατορθωθεί σωστά και πάλι ως εξής. Διότι πρέπει εμείς, νεκρώνοντας τα μέλη μας τα επί της γης, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, να δίνουμε την εντύπωση ότι έχουμε ήδη πεθάνει ως προς την αμαρτία, και μάλιστα ολοκληρωτικά, χωρίς να ζούμε πλέον μέσα σε αυτήν. Και θα μας βεβαιώσει λέγοντας ο θεσπέσιος Παύλος: «Τι λοιπόν θα πούμε; Θα επιμένουμε στην αμαρτία, για να περισσέψει η χάρη; Μη γένοιτο! Εμείς, οι οποίοι πεθάναμε ως προς την αμαρτία, πώς είναι δυνατόν να ζήσουμε ακόμα μέσα σε αυτήν;» Όπως λοιπόν, στο να επιλέξουμε να ζούμε για τον Χριστό, ο νόμος υπέβαλλε σε καταδίκες τη μερική νέκρωση, έτσι και στο να πεθάνουμε ως προς την αμαρτία, το να ζούμε μέσα σε αυτήν θα ήταν και πάλι μολυσμός, μη απαλλαγμένος από τη διάταξη του νόμου. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι, αν εμφανιστεί λέπρα σε ολόκληρο το σώμα, και σαν μια νέκρωση προχωρήσει σε κάθε μέλος, θα μπορούσε να υποδηλώνει αυτόν που έχει πεθάνει ως προς την αμαρτία· και τότε δεν υπάρχει πλέον μολυσμός στο σώμα.

Και μέσω της αργίας, και του ότι πρέπει να απέχουμε παντελώς από τα έργα, υποδηλώνει κομψά ότι δεν αρμόζει πλέον να επιτελούμε τίποτα από τα επίγεια. Ή μήπως δεν νομίζεις ότι εκείνοι που έχουν ήδη φτάσει στο τέλος των καιρών, και θυμούνται την ιερή και έσχατη σάλπιγγα, και έχουν κατά νου τον κριτή, μεταφέροντας έτσι πλέον στους άνω θησαυρούς τον πλούτο της πνευματικής καρποφορίας, πρέπει να νεκρώνουν τις ηδονές, να αναδεικνύονται ανώτεροι από τα σωματικά πάθη, να προσφέρουν ήδη ως ευωδία στον Θεό τους τρόπους της επιείκειας, και να προχωρούν πλέον μακριά και να αγαπούν να αποχωρίζονται από τις μάταιες ασχολίες; Αυτά θα ήταν, νομίζω, τα πράγματα αυτού του κόσμου, και ο πονηρός περισπασμός του βίου. ΠΑΛΛ. Έτσι νομίζω· πώς αλλιώς; ΚΥΡ. Τι λοιπόν; Εκείνοι που γίνονται ανώτεροι των παθών και νεκρώνουν τα μέλη τα επί της γης, την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, δεν θα προσφερθούν ως οσμή ευωδίας στον Θεό, και δεν θα ταχθούν στη θέση των ολοκαυτωμάτων, προσφέροντας αυτή την πράξη σαν ένα είδος λύτρου και εξιλασμού για τις ίδιες τους τις ψυχές; ΠΑΛΛ. Και βέβαια. ΚΥΡ. Ημέρα εξιλασμού, λοιπόν, ονόμασε ο νομοθέτης την ημέρα της ασιτίας, και πολύ ορθά και σύμφωνα με τον νόμο, νεκρώνοντας τη σάρκα και τις επιθυμίες της, και προσφέροντας ως ευωδία τους τρόπους της αρετής.

Διότι σε όσους μεν έχουν επιλέξει τον έγγαμο βίο θα πεις: «Έχεις δεθεί με γυναίκα, μην αναζητάς λύση». Σε όσους δε ακολουθούν την παρθενία: «Είσαι ελεύθερος από γυναίκα, μην αναζητάς γυναίκα». Και σε όσους ζουν στην άσκηση: «Νεκρώστε τα μέλη σας τα επί της γης». Και σε κάθε τρόπο ζωής θα προσαρμόσεις το κατάλληλο είδος προτροπής και διδασκαλίας.

Αυτούς, λοιπόν, αναιρεί και αποκλείει από τη μυσταγωγία των θείων ο Σαούλ, δηλαδή ο νόμος του γράμματος, ο οποίος βασιλεύει σε εκείνους που ζουν μόνο σύμφωνα με τις αισθήσεις· και όποιος προσκολλάται μόνο στο γράμμα, αθετεί το πνεύμα που κρύβεται κάτω από το γράμμα. Οι Γαβαωνίτες, εξάλλου, προτυπώνουν και την μερίδα των εθνικών ενώπιον του Ιησού, του κληροδότη των θείων επαγγελιών, καθώς λαμβάνουν την εντολή να κουβαλούν ξύλα και νερό, δηλαδή να φέρουν τη γνώση του σωτήριου σταυρού και του ζωοποιού βαπτίσματος· και μέσω μεν της πρακτικής να προσφέρουν ως ξύλα τη νέκρωση των επίγειων μελών τους, μέσω δε της θεωρητικής να προσφέρουν ως νερό την άφθονη ροή της γνώσης.

Ας είναι οι οσφύες σας περιεζωσμένες. Και πάλι, ώστε όπως ακριβώς η ζώνη προέρχεται από νεκρό δέρμα, έτσι κι εμείς να νεκρώσουμε τη φιληδονία μας. Διότι η ζώνη βρίσκεται πάνω ακριβώς στην οσφύ μας. Εκεί όμως βρίσκονται οι νεφροί, στους οποίους λέγεται ότι εδρεύει το επιθυμητικό μέρος της ψυχής. Και αυτό εννοεί ο Απόστολος όταν λέει: Νεκρώστε τα μέλη σας τα επί της γης, την πορνεία, την ακαθαρσία, και τα εξής.