Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 3:5

Στον λόγο «Αναστάσεως ημέρα» πρόσθεσε: Ας προσφέρουμε ως καρπό τους ίδιους τους εαυτούς μας, όπως λέει και ο Απόστολος: Παραστήστε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, που είναι η λογική σας λατρεία. Πώς, λοιπόν, οφείλουμε να παραστήσουμε τα σώματά μας ως θυσία ζωντανή, άγια στον Θεό; Με το να μην κάνουμε πλέον τα θελήματα της σάρκας και των διανοιών μας, αλλά να ζούμε σύμφωνα με το πνεύμα και να μην εκτελούμε την επιθυμία της σάρκας. Διότι αυτό σημαίνει να νεκρώσουμε τα επίγεια μέλη μας. Αυτή ονομάζεται θυσία ζωντανή, άγια και ευάρεστη στον Θεό. Και γιατί ονομάζεται θυσία ζωντανή; Επειδή το άλογο ζώο που οδηγείται σε θυσία, ταυτόχρονα θυσιάζεται και πεθαίνει. Οι άγιοι όμως, προσφέροντας τους εαυτούς τους ως καρπό στον Θεό, ενώ ζουν θυσιάζουν τους εαυτούς τους καθημερινά, όπως λέει ο Δαβίδ: Εξαιτίας σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή.

Θέλω δε να σας μιλήσω για τη βία των Αγίων, πώς με αυτήν κληρονομούν τη βασιλεία. Η φύση της σάρκας απαιτεί ανάπαυση, αυτοί όμως μάλλον επιδιώκουν τη συντριβή. Όταν κακοπαθούν χαίρονται, και όταν ασθενούν δεν θεραπεύουν τον εαυτό τους. Η φύση ευχαριστείται με τη δόξα, αυτοί όμως ευφραίνονται όταν τους λοιδορούν, και όταν ελεούν το αποκρύπτουν, και όταν πράττουν έργα ευσέβειας φροντίζουν να περνούν απαρατήρητοι. Η φύση της σάρκας θέλει να τρώει, αυτοί όμως με τις νηστείες την εξαντλούν, και με τις ασκήσεις τη μαραίνουν. Η φύση έχει ευνοϊκή διάθεση προς τον γάμο, αυτοί όμως με την εγκράτεια τη χαλιναγωγούν και αποκόπτουν τις αιτίες. Η φύση επιδιώκει τα πλούτη, οι Άγιοι όμως, ακόμη και όταν αδικούνται το υπομένουν, και όταν τους αρπάζουν τα υπάρχοντα, μακροθυμούν. Σχεδόν μπορεί λοιπόν να πει κανείς, ότι αποποιούνται ολόκληρη τη ζωή της σάρκας, διότι αυτό σημαίνει το ρητό, σήκωσε τον σταυρό σου και ακολούθησέ με. Γι' αυτό και ο Απόστολος γράφει, νεκρώστε τα μέλη σας που βρίσκονται στη γη, επειδή αυτό επιτυγχάνεται μέσω της ευσεβούς βίας. Κανείς δεν θανατώνει κάποιον με φειδώ, αλλά με βία. Έτσι και αυτός που δεν θέλει να ζωοποιήσει τα σαρκικά, ασκεί βία στον εαυτό του.

Είπε ποια είναι τα μέλη τα επί της γης, διότι δεν κατηγορεί τη δημιουργία του Θεού. Δεν είπε, νεκρώστε τα μέλη του σώματος απλώς, αλλά τα επί της γης. Και ποια είναι αυτά; Η πορνεία, ο δόλος, ο φθόνος, η κακία, η πλεονεξία και τα παρόμοια. Όλα όσα αναφέρθηκαν είναι σάρκα, έχουν συγγένεια μεταξύ τους. Εξαιτίας του πλούτου προέρχονται οι αδικίες· εξαιτίας της δόξας ο φθόνος· εξαιτίας της φιλανθρωπίας ο δόλος· εξαιτίας της σπατάλης η πορνεία.

Τα δε δόντια αποτελούν σύμβολο της τροφής και των λόγων. Εξού και τα δόντια του ίδιου του Χριστού λέγεται ότι είναι λευκότερα από το γάλα, στην προφητεία που αναφέρεται σε αυτόν: «Χαροποιοί οι οφθαλμοί του από τον οίνο, και τα δόντια του λευκότερα από το γάλα». Σύμφωνα δε με τους άλλους ερμηνευτές, οι ναοί ή τα παλάτια του ονομάζονται ελεφάντινα, επειδή ο στολισμός από ελεφαντόδοντο προέρχεται από νεκρό ζώο· και όσοι ευδοκιμούν μέσα στην Εκκλησία δεν διαλάμπουν με άλλον τρόπο, παρά μόνο νεκρώνοντας τα μέλη τους τα επί της γης, σύμφωνα με την αποστολική παραγγελία.

Διότι αυτή είναι η πόλη του Κυρίου, ως οίκος του Αγίου Πνεύματος, σύμφωνα με το γραφικό: «Τα θεμέλιά της βρίσκονται στα άγια όρη· αγαπά ο Κύριος τις πύλες της Σιών περισσότερο από όλα τα σκηνώματα του Ιακώβ. Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα, πόλη του Θεού». Επομένως, επειδή η ευημερία της κακίας αποτελεί αληθινά πληγή για τις αρετές, είναι καλό, ακολουθώντας με ζήλο τον προφητικό λόγο, να ενεργούμε κάθε πρωί, ώστε να θανατώσουμε όλους τους αμαρτωλούς της γης και να εξολοθρεύσουμε από την πόλη του Κυρίου —και πόλη είναι η ψυχή— όλους τους λογισμούς που εργάζονται την ανομία, ο όλεθρος των οποίων γίνεται ζωή για τα ανώτερα, σύμφωνα με το: «Εγώ θα θανατώσω και εγώ θα δώσω ζωή· θα πατάξω και εγώ θα θεραπεύσω, και δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να γλιτώσει από τα χέρια μου». Διότι, όταν νεκρώνονται τα μέλη τα επί της γης, και όταν το σώμα σκληραγωγείται και δουλαγωγείται, οι αφορμές των αμαρτημάτων που προέρχονται από τη σάρκα δεν είναι πλέον σε θέση να εγείρουν στην ψυχή λογισμούς, οι οποίοι σπεύδουν χάριν της ηδονικής απόλαυσης να πράξουν την ανομία· και έτσι πλέον ζουν τα ανώτερα. Πρέπει, λοιπόν, εμείς να γίνουμε όχι μόνο φονευτές των σωματικών παθών, αλλά και εξολοθρευτές των εμπαθών λογισμών της ψυχής. Διότι «αμαρτωλοί της γης» είναι τα πάθη του σώματος, ενώ αυτοί που εργάζονται την ανομία και εξολοθρεύονται από την πόλη του Κυρίου, είναι οι άνομοι λογισμοί της ψυχής.

Επειδή δε δεν υπάκουσαν στην κλήση, εύλογα στέρησαν από τον εαυτό τους τη χάρη της ευφροσύνης· τα έθνη, αντίθετα, αφού αναγνώρισαν τον βασιλιά που είχε πρώτα αναγγελθεί σε εκείνους, τον αποδέχτηκαν. Γι' αυτό η κατά Θεόν ευφροσύνη και αγαλλίαση μετέβη σε αυτά· επομένως, τα έθνη σε όλη την οικουμένη μέσα στις δικές τους Εκκλησίες αινούν το όνομα αυτού του βασιλιά τους, δοξάζοντας εν χορώ και με χορείες το όνομα του Θεού Λόγου, τον Ιησού Χριστό. Αλλά και ο καθένας ξεχωριστά... αγαθών έργων, και δια των πράξεων του σώματος, εκτελεί όσα συντελούν στον ύμνο και τη δοξολογία του Θεού. Εύλογα, προκαταλαμβάνοντας αυτό ακριβώς, ο θείος λόγος προστάζει λέγοντας: «Εν τυμπάνω και ψαλτηρίω ας ψάλουν σε Αυτόν»· ονομάζοντας βέβαια τύμπανο το σώμα, και ψαλτήρι το πνεύμα... αφού νέκρωσαν τα επίγεια μέλη τους και περιφέρουν τη νέκρωση του Ιησού στο σώμα τους· όσοι αγάλλονται για τον βασιλιά τους μαζί με εκείνον που ευφραίνεται... για τον Πλάστη του, ψάλλουν με τύμπανο και ψαλτήρι.

Ας λέγει και κάποιος από εμάς, εφόσον δεν έχει ακόμη καθαρθεί, αλλά παραμένει ακόμη εκατόνταρχος, εξουσιάζοντας πολλούς μέσα στην κακία, και στρατεύεται στον Καίσαρα, τον κοσμοκράτορα εκείνων που σύρονται προς τα κάτω: «Δεν είμαι άξιος να εισέλθεις κάτω από τη στέγη μου». Όταν όμως αντικρίσει τον Ιησού, αν και είναι μικρός στο πνευματικό ανάστημα, όπως εκείνος ο Ζακχαίος, και υψωθεί πάνω στη συκομουριά, νεκρώνοντας τα μέλη τα επί της γης και υπερβαίνοντας το σώμα της ταπεινώσεως, τότε ας υποδεχθεί τον Λόγο, και ας ακούσει: «Σήμερα έγινε σωτηρία σε τούτον τον οίκο», και ας λάβει τη σωτηρία, και ας καρποφορήσει τα τελειότερα, σκορπίζοντας και διανέμοντας με καλό τρόπο όσα με κακό τρόπο απέκτησε ως τελώνης.

ΙΗ΄. Η οσφύς, λοιπόν, στα άλογα ζώα ας είναι ελεύθερη και άδετη· διότι δεν διαθέτουν τη λογική, η οποία να συγκρατεί τις ηδονές· για να μην αναφέρω ότι ακόμη και εκείνα γνωρίζουν το όριο της φυσικής τους ορμής. Σε εσένα όμως ας περιστέλλεται με τη ζώνη και τη σωφροσύνη το επιθυμητικό και το χρεμετιστικό (όπως λέει η θεία Γραφή, στηλιτεύοντας το αισχρό του πάθους), για να φας με καθαρότητα το Πάσχα, αφού νεκρώσεις τα μέλη σου τα επί της γης, και μιμούμενος τη ζώνη του Ιωάννη, του ερημίτη, του προδρόμου και μεγάλου κήρυκα της αλήθειας. Γνωρίζω και μία άλλη ζώνη, εννοώ τη στρατιωτική και ανδρική, σύμφωνα με την οποία ονομάζονται κάποιοι Εύζωνοι της Συρίας και Μονόζωνοι· κατά την οποία και ο Θεός, απευθυνόμενος στον Ιώβ, λέει: «Όχι, αλλά ζώσου σαν άνδρας την οσφύ σου, και δώσε ανδρική απόκριση»· με αυτήν και ο θείος Δαβίδ καυχάται ότι έχει ζωστεί δύναμη από τον Θεό, και παρουσιάζει τον ίδιο τον Θεό να έχει ενδυθεί δύναμη και να έχει ζωστεί, προφανώς εναντίον των ασεβών· εκτός και αν είναι σε κάποιον πιο αρεστό ότι το περίσσευμα της δυνάμεώς Του, και η τρόπον τινά συγκράτησή της, υποδηλώνεται με αυτόν τον τρόπο, όπως ακριβώς ενδύεται το φως σαν ιμάτιο. Διότι την ακατάσχετη ορμή της δυνάμεώς Του και του φωτός Του ποιος θα μπορέσει να την αντέξει; Διερωτώμαι, τι κοινό υπάρχει μεταξύ της οσφύος και της αλήθειας; Και τι άραγε εννοεί ο άγιος Παύλος όταν λέει: «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας ζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια»;

Είθε να νεκρώσω τα επίγεια μέλη μου· είθε να αναλώσω τα πάντα για το πνεύμα, βαδίζοντας τη στενή οδό που είναι βατή σε λίγους, και όχι την πλατιά και άνετη· διότι όσα ακολουθούν ύστερα από αυτήν είναι λαμπρά και μεγάλα, και η ελπίδα είναι ανώτερη από την αξία μας. «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι;» Τι είναι αυτό το νέο μυστήριο γύρω από εμένα; Είμαι μικρός και μεγάλος, ταπεινός και υψηλός, θνητός και αθάνατος, επίγειος και ουράνιος· τα μεν συνδέονται με τον κάτω κόσμο, τα δε με τον Θεό· τα μεν με τη σάρκα, τα δε με το πνεύμα.

Και για τον λόγο αυτό πρέπει πρώτα να καθαρίσει κανείς τον εαυτό του, και έπειτα να συνομιλήσει με τον Καθαρό· αν δεν θέλουμε να πάθουμε ό,τι ο Μανωέ και να πούμε, όταν βρεθούμε μπροστά σε οπτασία του Θεού: «Χαθήκαμε, γυναίκα, είδαμε τον Θεό», ή, όπως ο Πέτρος, να αποπέμψουμε τον Ιησού από το πλοίο, ως ανάξιοι τέτοιας επίσκεψης· ή, όπως εκείνος ο εκατόνταρχος, να ζητήσουμε μεν τη θεραπεία, αλλά να μην υποδεχθούμε τον θεραπευτή. Ας πει και κάποιος από εμάς, εφόσον είναι εκατόνταρχος, και εξουσιάζει πολλούς στην κακία, και στρατεύεται ακόμη υπό τον Καίσαρα, τον κοσμοκράτορα αυτών που σέρνονται κάτω στη γη: «Δεν είμαι άξιος να εισέλθεις κάτω από τη στέγη μου». Όταν όμως δω τον Ιησού, αν και είμαι μικρός στην πνευματική ηλικία, όπως εκείνος ο Ζακχαίος, και υψωθώ πάνω στη συκομουριά, νεκρώνοντας τα μέλη τα επί της γης και μαραίνοντας το σώμα της ταπεινώσεως, τότε και τον Ιησού θα υποδεχθώ και θα ακούσω: «Σήμερα έγινε σωτηρία στον οίκο τούτο»· και θα επιτύχω τη σωτηρία και θα εμβαθύνω στα τελειότερα, σκορπίζοντας καλώς αυτά που κακώς συγκέντρωσα, είτε πρόκειται για χρήματα, είτε για δόγματα.

Στο εμπόριο υπεισέρχεται η πλεονεξία· και η πλεονεξία είναι ειδωλολατρία. Έτσι και ο γεωργός δεν συμμετρά τη γεωργική του εργασία σύμφωνα με τις απολύτως αναγκαίες ανάγκες, αλλά, επεκτείνοντας διαρκώς τον ζήλο του προς την απόκτηση περισσοτέρων, δίδει μεγάλη είσοδο στην αμαρτία κατά την άσκηση του επαγγέλματός του, επεκτεινόμενος στα ξένα όρια. Εξαιτίας αυτού γεννώνται οι δυσθεράπευτες φιλονικίες, καθώς εγείρονται ο ένας εναντίον του άλλου για τα όρια της γης εκείνοι που κυριαρχούνται από την ίδια νόσο της πλεονεξίας.

Διότι τα λόγια αυτά, κατά την πρώτη εντύπωση, είναι λευκό ή ωχρό ή μαύρο ή ερυθρό ή κυανό ή κάποιο άλλο χρώμα: το στόμα, το φίλημα, το μύρο, ο οίνος, τα ονόματα των μελών του σώματος, η κλίνη, οι νεάνιδες και τα παρόμοια. Η μορφή όμως που διαμορφώνεται μέσω αυτών είναι η μακαριότητα, η απάθεια, η συνάφεια με το θείο, η αποξένωση από τα κακά και η εξομοίωση προς το όντως ωραίο και αγαθό. Αυτά είναι τα νοήματα που επιμαρτυρούν στον Σολομώντα εκείνη τη σοφία η οποία υπερβαίνει τα όρια της ανθρώπινης σοφίας. Διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο παράδοξο από τούτο, το να καταστήσει δηλαδή την ίδια τη φύση μέσο καθαρμού των δικών της παθών, νομοθετώντας και διδάσκοντας την απάθεια μέσα από λέξεις που θεωρούνται εμπαθείς; Επειδή δεν αναφέρει απλώς ότι πρέπει να παραμείνουμε έξω από τα κινήματα της σάρκας και να νεκρώσουμε τα επίγεια μέλη μας και να διατηρούμε το στόμα καθαρό από εμπαθή λόγια, αλλά προετοίμασε με τέτοιον τρόπο την ψυχή, ώστε μέσα από όσα φαίνονται αταίριαστα να ατενίζει την καθαρότητα, ερμηνεύοντας το ακήρατο νόημα μέσα από εμπαθείς εκφράσεις.

Το γεγονός, λοιπόν, ότι αυτή αναβαίνει από την έρημο αποτελεί μαρτυρία του ότι, μέσω της προσοχής και της εγκράτειας, έχει ανέλθει σε τόσο μεγάλο ύψος, ώστε να γίνει αντικείμενο θαυμασμού ακόμη και για τους φίλους του Νυμφίου, οι οποίοι ερμηνεύουν το κάλλος της μέσα από πολλά παραδείγματα, επειδή δεν ήταν δυνατόν να συμπεριληφθούν τα πάντα μέσα σε ένα. Διότι, πρώτα απ' όλα, παρομοιάζουν την ομορφιά της με στέλεχος δέντρου, και μάλιστα όχι με ένα, αλλά η παρομοίωση των θαυμαστών στοιχείων που υπάρχουν μέσα της επεκτείνεται σε πλήθος δέντρων, ώστε το πολυειδές και ποικίλο των αρετών να καταδειχθεί με την περιγραφή ενός άλσους. Έπειτα, χρησιμοποιείται ο καπνός των θυμιαμάτων ως εικόνα του κάλλους της, και ούτε αυτός είναι απλός, αλλά προέρχεται από την ανάμειξη σμύρνας και λιβανιού, ώστε να γίνει μία η χάρη των ατμών και από τα δύο, μέσα από την οποία σκιαγραφείται το κάλλος της νύμφης. Ένας άλλος έπαινος για αυτήν είναι η ανάμειξη αυτών των αρωμάτων. Η σμύρνα είναι κατάλληλη για τον ενταφιασμό των σωμάτων, ενώ το λιβάνι, για κάποιον λόγο, έχει αφιερωθεί στην τιμή του θείου. Εκείνος, λοιπόν, που πρόκειται να αφιερώσει τον εαυτό του στη λατρεία του Θεού, δεν μπορεί με άλλον τρόπο να γίνει λιβάνι που θυμιάζεται στον Θεό, εάν δεν γίνει πρώτα σμύρνα, δηλαδή εάν δεν νεκρώσει τα επίγεια μέλη του, συνθαπτόμενος με Εκείνον που καταδέχθηκε τον θάνατο για χάρη μας, και αποδεχόμενος στην ίδια του τη σάρκα, με το να νεκρώσει τα μέλη του, εκείνη τη σμύρνα που χρησιμοποιήθηκε για τον ενταφιασμό του Κυρίου.

Το εκούσιο αποδεικνύεται από τη σταγόνα της σμύρνας που απορρέει από τα χέρια της και από το ότι τα δάχτυλά της έχουν γεμίσει από αυτό το άρωμα. Διότι δεν λέει ότι η σμύρνα περιήλθε στο χέρι από αλλού (επειδή τότε θα εθεωρείτο εξαιτίας αυτού ότι αυτό που υποδηλώνεται μέσω της σμύρνας τής συνέβη συμπτωματικά και ακούσια), αλλά λέει ότι τα ίδια τα χέρια (και μέσω των χεριών υποδηλώνει τις ενεργητικές κινήσεις της ψυχής) έσταξαν από μόνα τους τη σμύρνα, υποδηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο τη νέκρωση των σωματικών παθών, η οποία συντελείται εκ των έσω βάσει της προαιρέσεως. Αυτή η νέκρωση, όπως λέει, έχει γεμίσει όλα τα δάχτυλα, ερμηνεύοντας με την ονομασία των δακτύλων τα επιμέρους είδη που επιδιώκονται ξεχωριστά μέσω της αρετής. Επομένως, το όλο νόημα των λεγομένων είναι το εξής: ότι έλαβα δύναμη αναστάσεως νεκρώνοντας εκούσια τα επί της γης μέλη μου, καθώς η νέκρωση αυτών των μελών ενεργήθηκε από εμένα, χωρίς η σμύρνα να τοποθετηθεί στα χέρια μου από κάποιον άλλον, αλλά απορρέοντας από τη δική μου προαίρεση, ώστε σε όλες τις ενάρετες ενασχολήσεις, τις οποίες ονόμασε δάχτυλα, να διακρίνεται ανελλιπώς αυτή η διάθεση. Διότι σε εκείνους που μετέρχονται την αρετή με ατελή τρόπο, μπορεί να δει κανείς ότι είναι νεκροί ως προς ένα συγκεκριμένο πάθος, αλλά ζωντανοί ως προς άλλα, όπως ακριβώς βλέπουμε κάποιους να νεκρώνουν μέσα τους, αν τύχει, την ακολασία, αλλά να τρέφουν με επιμέλεια την υπεροψία ή κάποιο άλλο πάθος που λυμαίνεται την ψυχή, όπως τη φιλαργυρία, την οργή, τη φιλοδοξία ή κάτι άλλο παρόμοιο. Όταν ένα τέτοιο πάθος ζει κακώς μέσα στην ψυχή, δεν είναι δυνατόν να επιδείξει κανείς τα δάχτυλά του γεμάτα από σμύρνα· διότι δεν διαφαίνεται σε όλες τις πράξεις η νέκρωση και η αποξένωση του κακού. Όταν όμως όλα αυτά τα δάχτυλα γεμίσουν από τη νοούμενη σμύρνα, τότε και η ψυχή ανίσταται και ανοίγει την είσοδο στον Νυμφίο.

Εβραίος δε ήταν ο εξαγνισμένος και αμόλυντος λογισμός. Διότι εκείνος που, με το να νεκρώσει τα επίγεια μέλη, συμμαχεί με την ψυχή, μιμείται το κατόρθωμα του Μωυσή, το οποίο έπραξε εναντίον του Αιγυπτίου. Αρμόζει όμως να προσπεράσουμε τα περισσότερα μέρη της διήγησης, ώστε η επιθυμία να εκτεθούν τα πάντα με ακρίβεια —όσα δηλαδή διασώζει η εξιστόρηση για τον Μωυσή και σε ποια σημεία υπήρξε η ομοίωση του διδασκάλου με τον νομοθέτη— να μην προκαλέσει μεγάλο φόρτο στην ακοή.

Τον Νώε, όχι ως προς τη μικρή διάσωση του γένους μέσα σε ξύλινη κιβωτό, αλλά ως προς τη διασφάλιση της δικής του ψυχής από παντού, ώστε να προσπεράσει αβλαβώς τον κλύδωνα του βίου και να μη ζημιωθεί τα φορτία της αρετής. Του Αβραάμ έγινε μιμητής και σε πολλά άλλα, στην πίστη και την πραότητα, και στην αγάπη προς τον Θεό, προπάντων όμως στη φυγή από τον κόσμο, όπως εκείνος αντάλλαξε την πατρική γη και τη συγγένεια με τον Φίλο, και μετατρέποντας τη θυσία του Μονογενούς στην προαιρετική προσφορά του δικού του σώματος για τον Θεό, νεκρώνοντας τα επί της γης μέλη του. Τον Ισαάκ, ως προς τον εκούσιο και ατάραχο θάνατο, αν και δεν τον υπέστη από πατέρα. Διότι αυτός, ιερουργώντας τον εαυτό του διαρκώς κατά τον αποστολικό τρόπο, ως προς το σώμα προσφερόταν ως ολοκαύτωμα, όσον αφορά την πρόθεση, ενώ κατά το πνεύμα ζούσε, και ζει για τον Θεό μέσω της αγνής προσφοράς του σώματός του, όπως εκείνη του κριού.

Εάν όμως, αφού μετάσχει στο αγίασμα, επανέλθει και πάλι στη ζωή, οφείλει να αναμένει τον καθορισμένο χρόνο, παραμένοντας σε εκείνο τον βαθμό στον οποίο βρισκόταν πριν από την κοινωνία που του δόθηκε κατ' ανάγκην. Όσο για το είδος της ειδωλολατρίας —διότι έτσι ονομάζει την πλεονεξία ο θείος Απόστολος— δεν γνωρίζω πώς παραβλέφθηκε από τους Πατέρες μας και αφέθηκε αθεράπευτο. Και όμως, φαίνεται ότι ένα τέτοιο κακό αποτελεί πάθος της τρίτης κατάστασης της ψυχής. Διότι ο λογισμός, σφάλλοντας ως προς την κρίση περί του καλού, φαντάζεται ότι το καλό βρίσκεται στην ύλη, επειδή δεν αποβλέπει προς το άυλο κάλλος, και η επιθυμία ρέπει προς τα κάτω, απομακρυνόμενη από το αληθινά επιθυμητό.

Αν εξετάσεις το επιθυμητικό μέρος της ψυχής, θα βρεις ως πρώτο πονηρό του γέννημα τη φιλοκτημοσύνη. Διότι οι επιθυμίες που συντελούν στη συντήρηση της ζωής των ανθρώπων δεν είναι επιλήψιμες· γι' αυτό και είναι έμφυτες σε εμάς από τη βρεφική ηλικία. Η φιλαργυρία, όμως, προσκολλάται λίγο αργότερα, όταν ακόμη είναι παιδιά· από όπου και φαίνεται ότι δεν έχει την αρχή της από τη φύση, αλλά από την προαίρεση. Δικαίως δε ο θεσπέσιος Παύλος την ονόμασε ρίζα όλων των κακών. Διότι από τη μια, αυτή από τη φύση της γεννά κακά: τις φειδωλίες, τις καπηλείες, τις αρπαγές, τις κλοπές και γενικά κάθε είδος πλεονεξίας, την οποία ο ίδιος αποκάλεσε δεύτερη ειδωλολατρία· από την άλλη, σε σχεδόν όλα όσα δεν πηγάζουν από αυτήν, χορηγεί την ύλη για τη σύστασή τους.

Ο δε θείος Γρηγόριος Νύσσης λέγει: «Ο άνθρωπος υπερβαίνει τη δική του φύση, γινόμενος από θνητός αθάνατος, από φθαρτός άφθαρτος και από εφήμερος αιώνιος, και εξολοκλήρου Θεός από άνθρωπος· διότι αυτός που αξιώθηκε να γίνει υιός Θεού, θα έχει οπωσδήποτε μέσα του το αξίωμα του Πατέρα και γίνεται κληρονόμος όλων των πατρικών αγαθών». Αλλά και ο θείος Μάξιμος πάλι λέγει: «Επομένως, καθένας που νέκρωσε τα επίγεια μέλη και αρνήθηκε όλα τα γνωρίσματα της σάρκας και του κόσμου χάριν της θείας χάριτος, έχει αποκτήσει ζωντανό και ενεργό αποκλειστικά και μόνο τον Λόγο του Θεού και δεν έχει απολύτως τίποτα που να στερείται την παρουσία Του, έχει γίνει και άναρχος και ατελεύτητος, μη φέροντας πλέον την υποκείμενη στον χρόνο ζωή, η οποία έχει αρχή και τέλος».

Τι συμβαίνει δε με εμάς, οι οποίοι έχουμε λάβει την εντολή να σταυρώσουμε τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες, και όμως περιπίπτουμε πάλι στα ίδια, εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού στους γιους της απείθειας; Εμείς, που προτρεπόμαστε να νεκρώσουμε τα επίγεια μέλη μας, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το κακό πάθος και την επιθυμία, και παρόλη την προτροπή δεν επιστρέφουμε στον ορθό δρόμο;

Επειδή, λοιπόν, η βασιλεία του Θεού έχει πλησιάσει και βρίσκεται μέσα μας, και σε λίγο καταφθάνει, ας κάνουμε με τα έργα της μετάνοιας τους εαυτούς μας άξιους για αυτήν· ας ασκήσουμε βία στον εαυτό μας, ανακόπτοντας τις πονηρές προλήψεις και συνήθειες· διότι η βασιλεία των ουρανών κατακτιέται με βία και οι βιαστές την αρπάζουν. Ας ζηλώσουμε την υπομονή των θεοφόρων πατέρων μας, την ταπείνωση, την ίδια τους την πίστη· διότι, λέγει, «αναλογιζόμενοι την έκβαση της αναστροφής τους, να μιμείστε την πίστη τους». Ας νεκρώσουμε τα μέλη μας που βρίσκονται στη γη, την πορνεία, την ακαθαρσία, κάθε κακό πάθος και την πλεονεξία, και μάλιστα κατά τις ιερές αυτές ημέρες της νηστείας.

Υπάρχουν όμως μεταξύ μας κάποιοι που έχουν στα σπίτια τους όχι μόνο όσα αποκτούν με δίκαιο τρόπο, αλλά και όσα αρπάζουν από τους φτωχούς, αγαπώντας την πλεονεξία, τη δεύτερη κατά τον Παύλο ειδωλολατρία, και νοσώντας από τη φιλαργυρία, την αιτία όλων των κακών.

Αν ενστερνιστούμε την αγάπη προς Αυτόν και μεταξύ μας· αν ταπεινωθούμε κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού και εξαιτίας Του τόσο προς τον εαυτό μας όσο και μεταξύ μας «μη έχοντας υψηλό φρόνημα, αλλά συναναστρεφόμενοι με τους ταπεινούς»· αν σταυρώσουμε τη σάρκα στο μέτρο του δυνατού «μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες»· αν «νεκρώσουμε τα επίγεια μέλη μας, τη μέθη, την πορνεία, την ακαθαρσία, την πλεονεξία και κάθε πονηρό πάθος»· αν πεθάνουμε ως προς την αμαρτία και ζήσουμε για την αρετή.

Πάντως, εξαιτίας εκείνης της μεγάλης λύπης για αυτούς και της αδιάλειπτης οδύνης της ψυχής, πώς λοιπόν θα θεωρήσουμε ως απάθεια την κατά συνήθεια νέκρωση του παθητικού μέρους της ψυχής; Αλλά όπως φαίνεται, ο φιλόσοφος άκουσε και φαντάστηκε περί απαθείας, όμως δεν άκουσε για την αναλγησία, η οποία είναι κακό πράγμα και κατακρίνεται από την πατερική παράδοση. Υπάρχει λοιπόν και αγαθός πόνος, ο οποίος αντιτίθεται σε αυτήν την αναλγησία, καθώς και κοινές ενέργειες ψυχής και σώματος που ωφελούν, ή μάλλον τελειοποιούν την ψυχή, εφόσον βέβαια η τελείωσή της έρχεται μέσα από την τήρηση των θείων εντολών. Αν δε τέτοια έργα ανήκουν στο σώμα, πόσο μάλλον στο παθητικό μέρος της ψυχής, το οποίο συνδέεται άμεσα με τον νου· διότι το σώμα αποκτά την επαφή του με τον νου μέσω αυτού. Ο φιλόσοφος όμως κάνει κάτι παρόμοιο σαν κάποιος ο οποίος, ακούγοντας τον Θεό να προστάζει «ησυχάστε και γνωρίστε ότι εγώ είμαι ο Θεός», έπειτα βλέποντας όσους έχουν αφοσιωθεί στα θεία να επιτελούν θεία και πνευματικά έργα, θα τους κατέκρινε λέγοντας: «Ησυχάστε, είπε ο Θεός, εσείς όμως, επειδή σπεύδετε να ενεργείτε, πλανάσθε». Διότι «Νεκρώστε», λέει και ο Απόστολος, «τα μέλη τα επί της γης, την πορνεία, την ακαθαρσία, το κακό πάθος και την πλεονεξία». Ακούς ποιες από τις σωματικές ενέργειες πρέπει να νεκρώνουμε; Την πορνεία, την ακαθαρσία και γενικά όλες τις γήινες. Αλλά ποιο πάθος;

Σε αυτούς όμως που αληθινά έχουν επιλέξει την αποχώρηση από τον κόσμο με το σώμα και με τον νου, για να σταθεροποιήσουν τη διάνοιά τους στην κατά μόνας προσευχή, μέσω της νέκρωσης των παροδικών πραγμάτων και της μνήμης και της θέας των πραγμάτων, δεν ταιριάζει να υπηρετούν τον Χριστό με τη σωματική εργασία και με τη δικαιοσύνη των φανερών έργων, για να δικαιωθούν μέσω αυτών, αλλά, με τη νέκρωση των επίγειων μελών τους σύμφωνα με τον λόγο του αποστόλου, να προσφέρουν σε Αυτόν θυσία καθαρή και άμωμη, δηλαδή τη θυσία των λογισμών, ως απαρχή της πνευματικής τους εργασίας, και τη θλίψη των σωμάτων, υπομένοντας τους κινδύνους για τη μέλλουσα ελπίδα. Διότι η μοναχική πολιτεία έχει καταστεί εφάμιλλη με εκείνη των αγγέλων, και δεν πρέπει να εγκαταλείψουμε την επουράνια εργασία για να ασχολούμαστε με υλικά πράγματα.

Και αυτό, για τους ανθρώπους αυτού του είδους, είναι καλό και αξιοθαύμαστο. Σε εκείνους όμως που επέλεξαν αληθινά την αναχώρηση από τον κόσμο με το σώμα και τον νου, ώστε να προσηλώσουν τη διάνοιά τους στη μοναχική προσευχή, στη νέκρωση απέναντι στα παρερχόμενα και στη θέα και τη μνήμη των εγκοσμίων πραγμάτων, δεν αρμόζει να υπηρετούν την καλλιέργεια των σωματικών έργων και τη δικαιοσύνη των φανερών πραγμάτων, με σκοπό να δικαιωθούν μέσω αυτών στον Χριστό, αλλά με τη νέκρωση των μελών τους επί της γης, σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο, να του προσφέρουν τη θυσία των λογισμών καθαρή και άμωμη, ως απαρχή της δικής τους καλλιέργειας, καθώς και τη θλίψη των σωμάτων με την υπομονή των κινδύνων για χάρη της μελλοντικής ελπίδας. Διότι η μοναχική πολιτεία έχει καταστεί εφάμιλλη με εκείνη των Αγγέλων. Δεν πρέπει λοιπόν εμείς να εγκαταλείψουμε την επουράνια εργασία και να προσκολλώμαστε στα υλικά πράγματα.

Η πράξη του σταυρού είναι διπλή, και τούτο αντιστοιχεί στο διπλό της φύσεως, το οποίο διαιρείται σε δύο μέρη. Και η μεν πρώτη συνίσταται στην υπομονή των θλίψεων της σαρκός, οι οποίες εκπληρώνονται με την ενέργεια του θυμικού μέρους της ψυχής, και ονομάζεται πράξη, η δε δεύτερη βρίσκεται στη λεπτή εργασία του νου και στη θεία αδολεσχία, καθώς και στην παραμονή στην προσευχή και στα παρόμοια, η οποία επιτελείται στο επιθυμητικό μέρος, και ονομάζεται θεωρία. Και η μία, δηλαδή η πράξη, καθαρίζει το παθητικό μέρος της ψυχής με τη δύναμη του ζήλου, η δε άλλη την ενέργεια της αγάπης της ψυχής, η οποία είναι φυσική επιπόθηση, και η οποία διυλίζει το νοητικό μέρος της ψυχής. Σε καθέναν λοιπόν, ο οποίος πριν από την τέλεια γυμνασία στο πρώτο μέρος μεταβαίνει προς εκείνη τη δεύτερη από έρωτα για την ηδονή της, για να μην πω από οκνηρία, επέρχεται η οργή, επειδή δεν νέκρωσε πρώτα τα επίγεια μέλη του, δηλαδή δεν θεράπευσε την ασθένεια των λογισμών με την υπομονή της εργασίας της ύβρεως του σταυρού· διότι τόλμησε να φανταστεί στον νου του τη δόξα του σταυρού. Αυτό δε είναι εκείνο που ειπώθηκε από τους αρχαίους αγίους: ότι πριν ησυχάσουν τα αισθητήρια από την ασθένεια, εάν ο νους θελήσει να ανεβεί στον σταυρό, η οργή του Θεού έρχεται επάνω του.

ΤΚΕ΄. Προς τον Κύρο, νέο μοναχό. Περί εγκράτειας της γλώσσας. Ο νόμος της ασφαλούς φιλοσοφίας, ο όρος της ακριβούς αγνείας, έχει οριστεί από τον θεοφόρο Παύλο: να νεκρώσουμε όλα τα μέλη τα επί της γης. Εάν λοιπόν επιθυμείς να ακολουθήσεις τα διδάγματά του (και μακάρι να το κάνεις πάντοτε, εφόσον θέλεις να ασκείσαι), χαλιναγώγησε την ταχύτητα της γλώσσας σου. Διότι το μεγαλύτερο από όλα τα γήινα μέλη είναι η γλώσσα, επειδή είναι εξαιρετικά δυσκολοσυγκράτητη.

Και το πιο σημαντικό, δεν ζητά καν από τον Θεό αυτό που έχει γραφτεί, 〈να δώσει εντολή στους αγγέλους〉 για αυτήν, 〈μήπως τυχόν σκοντάψει το σώμα της σε πέτρα〉· αλλά να δώσει εντολή στην ψυχή να εκδημήσει μετά την πτώση της σάρκας. Ω εσύ, που πλάστηκες μεν στο γένος των θηλέων, αλλά αναδείχθηκες άνδρας στο φρόνημα. Ω εσύ, που είσαι περιμάχητη στις χορείες των παρθένων και στους χορούς των μαρτύρων. Ω εσύ, που δεν πρόσφερες σε ακόλαστο δικαστή ούτε καν την απόλαυση της όψης σου. Ας επιδιώξουμε, λοιπόν, κι εμείς τη σωφροσύνη της κόρης, ας υψώσουμε τρόπαια νίκης εναντίον των ηδονών, ας συντρίψουμε την ακολασία που μας επιτίθεται, ας κρατήσουμε την ευσέβεια πιο σφιχτά και από την ίδια μας την ψυχή, ας εκμεταλλευθούμε τον δικαστή μέσα από τους πειρασμούς, ας επιδείξουμε την κατάλληλη τόλμη, 〈ας νεκρώσουμε τα μέλη〉 μας 〈τα επί της γης〉, προκειμένου να μεταπλάσει και ο Κύριος 〈το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει αυτό σύμμορφο με το δικό Του σώμα〉, στον Οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη εις τους αιώνας. Αμήν.

Διότι, για να σβήσει ο Θεός την πλεονεξία σου, σε τέτοιο μέτρο παρήγαγε τα κτίσματα· εσύ όμως αρπάζεις ακόμη και έτσι, και ακούς ότι η πλεονεξία είναι ειδωλολατρία, και ούτε έτσι δεν φρίττεις; Θέλεις να κληρονομήσεις τη γη; Αλλά μήπως δεν έχεις κληρονομιά στον ουρανό, ώστε να αποστερείς τον εαυτό σου;

γʹ. Δεν είναι άραγε δικαιολογημένο, πες μου, που ο Παύλος ονόμασε την πλεονεξία ειδωλολατρία; Διότι, όση τιμή επιδεικνύουν εκείνοι προς τα είδωλα, τόση επιδεικνύουν και αυτοί προς τα ενδύματα και προς τα χρυσαφικά. Μέχρι πότε θα ανακατεύουμε τον βούρκο; Μέχρι πότε θα παραμένουμε προσηλωμένοι στον πηλό και στην κατασκευή πλίνθων; Διότι, όπως εκείνοι μοχθούσαν για τον βασιλιά των Αιγυπτίων, έτσι και εμείς μοχθούμε για τον διάβολο, και μαστιγωνόμαστε με πολύ πιο σκληρά μαστίγια. Και μην καταλογίσεις καμία υπερβολή στα λόγια μου· διότι, όσο ανώτερη είναι η ψυχή από το σώμα, τόσο περισσότερο μαστιγωνόμαστε καθημερινά από τις μέριμνες αποκομίζοντας μώλωπες, φοβισμένοι από τις έγνοιες, τρέμοντας. Αλλά εάν θελήσουμε να αναστενάξουμε, εάν θελήσουμε να στρέψουμε το βλέμμα μας προς τον Θεό, δεν μας στέλνει ούτε τον Μωυσή, ούτε τον Ααρών, αλλά τον δικό Του λόγο και την κατάνυξη. Αυτός, λοιπόν, αφού έλθει και κυριεύσει τις ψυχές μας, θα μας ελευθερώσει από την πικρή δουλεία, θα μας εξαγάγει από την Αίγυπτο, από την ανώφελη και μάταιη προσπάθεια, από τη δουλεία που δεν αποφέρει κανένα κέρδος. Εκείνοι βέβαια, όταν αναχώρησαν, έλαβαν έστω χρυσαφικά, ως μισθό για την ανοικοδόμηση· εμείς όμως τίποτα. Και μακάρι να ήταν απλώς τίποτα· τώρα όμως και εμείς λαμβάνουμε, όχι χρυσάφι, αλλά τα κακά της Αιγύπτου, αμαρτήματα και κολάσεις και τιμωρίες.

Δεν πράττω τίποτε, λέει, το οποίο δεν θέλει ο Χριστός. Διότι, όπως ακριβώς ονομάζει θάνατο όχι αυτόν τον κοινό, αλλά τον θάνατο που προέρχεται από τις αμαρτίες, έτσι ονομάζει και ζωή την απαλλαγή από αυτές· επειδή δεν είναι δυνατόν να ζει κανείς για τον Θεό με άλλον τρόπο, παρά μόνο εάν νεκρωθεί ως προς την αμαρτία. Όπως λοιπόν ο Χριστός υπέστη τον σωματικό θάνατο, έτσι και εγώ υπέστην τον θάνατο ως προς την αμαρτία. Διότι λέει: «Νεκρώστε τα μέλη σας τα επίγεια, τα οποία είναι η πορνεία, η ακαθαρσία, η μοιχεία»· και πάλι λέει: «Ο παλαιός μας άνθρωπος σταυρώθηκε»· πράγμα το οποίο πραγματοποιήθηκε στο ιερό λουτρό. Μετά από αυτά όμως, εάν παραμένεις νεκρός ως προς την αμαρτία, ζεις για τον Θεό· εάν όμως την αναστήσεις και πάλι, έφθειρες μια τέτοια ζωή. Αλλά ο Παύλος δεν είναι τέτοιος, παρά παρέμενε εξ ολοκλήρου νεκρός ως προς αυτήν. Εάν λοιπόν ζω για τον Θεό, λέει, μιαν άλλη ζωή, διαφορετική από αυτήν που ορίζει ο νόμος, και έγινα νεκρός ως προς τον νόμο, δεν μπορώ να τηρώ τίποτε από τον νόμο.

Ομιλία Η΄. Νεκρώστε τα επίγεια μέλη σας, την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία, εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού πάνω στους υιούς της απείθειας, στα οποία και εσείς αναστραφήκατε κάποτε, όταν ζούσατε μέσα σε αυτά.

Α΄. Γνωρίζω ότι πολλοί δυσαρεστήθηκαν με την προηγούμενη ομιλία μου· αλλά τι να κάνω; Ακούσατε τι πρόσταξε ο Δεσπότης. Μήπως εγώ είμαι ο αίτιος; Τι να κάνω; Δεν βλέπετε τους δανειστές, όταν δυστροπούν οι οφειλέτες, πώς τους βάζουν δεσμά; Ακούσατε τι βροντοφώναζε σήμερα ο Παύλος; Νεκρώστε, λέει, τα μέλη σας που είναι πάνω στη γη: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία. Τι είναι χειρότερο από μια τέτοια πλεονεξία; Αυτό είναι βαρύτερο από εκείνο που έλεγα: η μανία και η ανοησία για το χρήμα. Και την πλεονεξία, λέει, η οποία είναι ειδωλολατρία· βλέπετε πού καταλήγει το κακό; Μη δυσανασχετείτε, λοιπόν· διότι δεν θέλω με τη θέλησή μου ούτε έτσι απλά να αποκτώ εχθρούς, αλλά θα ήθελα εσείς να έχετε φτάσει σε τέτοιο σημείο αρετής, ώστε εγώ να ακούω από εσάς τα πρέποντα. Επομένως, τα λόγια μου δεν πηγάζουν από αυθεντία ούτε από αξίωμα, αλλά από οδύνη και πόνο. Συγχωρέστε με, συγχωρέστε με· δεν θέλω να γίνομαι δυσάρεστος μιλώντας για τέτοια πράγματα, αλλά αναγκάζομαι. Δεν τα λέω αυτά εξαιτίας της οδύνης των φτωχών, αλλά για τη δική σας σωτηρία· διότι θα χαθούν, θα χαθούν όσοι δεν έθρεψαν τον Χριστό. Διότι, τι σημασία έχει αν τρέφεις κάποιον φτωχό; Εφόσον εξακολουθείς να σπαταλάς και να ζεις μέσα στην τρυφηλότητα, όλα είναι περιττά. Διότι το ζητούμενο δεν είναι απλώς να δώσει κανείς πολλά, αλλά να μη δώσει λιγότερα από όσα του επιτρέπει η περιουσία του· διότι αυτό δείχνει άνθρωπο που εμπαίζει τον Θεό. Νεκρώστε λοιπόν τα μέλη σας, λέει, που είναι πάνω στη γη. Τι λες; Δεν είπες εσύ ότι «Ταφήκατε»;

Ε΄. Διότι υπάρχουν διάφοροι τρόποι νεκρώσεως· και ένας μεν είναι του σώματος, κατά τον οποίο ο Αβραάμ, αν και νεκρός, δεν ήταν νεκρός· διότι, λέγει, «Ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων»· άλλος είναι της ψυχής, τον οποίο υπονοούσε ο Χριστός όταν έλεγε: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς»· άλλος πάλι είναι αξιέπαινος, αυτός που επιτυγχάνεται μέσω της πνευματικής φιλοσοφίας, για τον οποίο λέγει ο Παύλος: «Νεκρώστε τα μέλη σας τα επί της γης»· και άλλος είναι αυτός που αποτελεί την αιτία του προηγούμενου, εκείνος που συμβαίνει κατά το βάπτισμα· διότι, λέγει, «ο παλαιός μας άνθρωπος σταυρώθηκε», δηλαδή έχει νεκρωθεί. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας αποφύγουμε μεν εκείνη τη νέκρωση κατά την οποία πεθαίνουμε ενώ ακόμη ζούμε, και ας μη φοβηθούμε αυτήν με την οποία επέρχεται ο κοινός θάνατος.

2. Γι' αυτό πρέπει να εξετάζεται προσεκτικά το σώμα μας από παντού για τυχόν ψεγάδια. Διότι, εάν εκείνοι που προσέφεραν τις παλαιές θυσίες είχαν λάβει την εντολή να τα εξετάζουν όλα προσεκτικά, και δεν τους επιτρεπόταν να προσφέρουν ζώο ούτε με κομμένο αυτί, ούτε με κομμένη ουρά, ούτε που να πάσχει από άγρια ψώρα, ούτε να έχει λειχήνα· πολύ περισσότερο εμείς, που δεν προσφέρουμε άλογα πρόβατα αλλά τον ίδιο μας τον εαυτό, πρέπει να επιδεικνύουμε μεγαλύτερη ακρίβεια και να είμαστε από παντού καθαροί, ώστε να μπορέσουμε και εμείς να πούμε σύμφωνα με τον Παύλο: «Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έχει φτάσει». Διότι εκείνος ήταν καθαρότερος από κάθε θυσία· γι' αυτό και αποκαλούσε τον εαυτό του σπονδή. Αυτό όμως θα επιτευχθεί, εάν εξοντώσουμε τον παλαιό άνθρωπο, εάν νεκρώσουμε τα μέλη μας τα επί της γης, εάν σταυρώσουμε τον κόσμο για εμάς τους ίδιους. Έτσι δεν θα έχουμε πλέον ανάγκη από μαχαίρι, ούτε από θυσιαστήριο, ούτε από πυρ· μάλλον όμως, θα τα έχουμε ανάγκη όλα αυτά, αλλά όχι τα χειροποίητα, καθώς τα πάντα θα έλθουν σε εμάς άνωθεν, και το πυρ άνωθεν και το μαχαίρι, και θυσιαστήριο για εμάς θα είναι το πλάτος του ουρανού.

Γιατί λοιπόν δεν είπες: «Πρέπει πλέον αυτός να μεταστεί από τη γη»; Αλλά εκείνα που πρόσταξες στους κοσμικούς, αυτά δεν τα προστάζεις στον επίσκοπο. Και τι πρόσταξε σε εκείνους, λέει; «Νεκρώστε τα μέλη σας τα επί της γης»· και πάλι: «Εκείνος που πέθανε έχει δικαιωθεί από την αμαρτία»· και πάλι: «Όσοι δε ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα»· και ο Χριστός πάλι λέει: «Εάν κάποιος δεν αποταχθεί όλα του τα υπάρχοντα, δεν είναι άξιός μου». Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν τα είπε αυτά;

Αυτό έκανε τον Γιεζή λεπρό αντί για μαθητή και προφήτη· αυτό κατέστρεψε τον Ανανία και τους οικείους του· αυτό κατέστησε τον Ιούδα προδότη· αυτό διέφθειρε τους άρχοντες των Ιουδαίων, οι οποίοι λάμβαναν δώρα και γίνονταν συμμέτοχοι των κλεπτών. Αυτό προκάλεσε αμέτρητους πολέμους, γεμίζοντας τους δρόμους με αίματα και τις πόλεις με θρήνους και οιμωγές. Αυτό έκανε να γίνουν τα δείπνα ακάθαρτα, τα τραπέζια μιαρά, και γέμισε τα εδέσματα με παρανομία. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο Παύλος το ονόμασε ειδωλολατρία. Αλλά ούτε και έτσι προκάλεσε φόβο. Και γιατί άραγε το ονομάζει ειδωλολατρία; Πολλοί διαθέτουν χρήματα και δεν τολμούν να τα χρησιμοποιήσουν, αλλά τα αφιερώνουν, μεταβιβάζοντάς τα ανέπαφα στους εγγονούς και στους απογόνους των εγγονών, μην τολμώντας να τα αγγίξουν, ακριβώς όπως συμβαίνει με κάποια ιερά αναθήματα. Αν μάλιστα κάποτε αναγκαστούν να το κάνουν, αισθάνονται σαν να έχουν διαπράξει κάτι αθέμιτο. Και από άλλη άποψη, όπως ο εθνικός περιποιείται το ξόανο, έτσι και εσύ εμπιστεύεσαι το χρυσάφι σε πόρτες και αμπάρες, κατασκευάζοντας ένα κιβώτιο αντί για ναό και εναποθέτοντάς το μέσα σε αργυρά σκεύη. Αλλά δεν το προσκυνάς, όπως εκείνος το ξόανο; Όμως επιδεικνύεις απέναντί του κάθε είδους λατρευτική περιποίηση. Επίσης, εκείνος με ευχαρίστηση θα θυσίαζε τα μάτια του και την ψυχή του, παρά το ξόανο. Το ίδιο κάνουν και αυτοί που αγαπούν το χρυσάφι. «Μα δεν προσκυνώ το χρυσάφι», λέει κάποιος. Ούτε και εκείνος, του απαντά, προσκυνά το είδωλο, αλλά τον δαίμονα που κατοικεί μέσα του.

γ΄. Ας τον ακολουθήσουμε, λοιπόν, και ας σηκώσουμε τον σταυρό. Διότι, ακόμη κι αν δεν υπάρχει διωγμός, εντούτοις είναι καιρός για έναν άλλου είδους θάνατο. Επειδή λέγει ο Απόστολος: «Νεκρώστε τα μέλη σας τα επί της γης». Ας σβήσουμε, λοιπόν, την επιθυμία, ας θανατώσουμε τον θυμό, ας εξολοθρεύσουμε τον φθόνο. Αυτή είναι η ζωντανή θυσία. Η θυσία αυτή δεν καταλήγει σε στάχτη, ούτε διαλύεται σε καπνό, ούτε έχει ανάγκη από ξύλα, από φωτιά και από μαχαίρι. Διότι διαθέτει και φωτιά και μαχαίρι, το Άγιο Πνεύμα. Χρησιμοποιώντας, λοιπόν, αυτό το μαχαίρι, περίτεμε από την καρδιά σου το περιττό και το αλλότριο, άνοιξε την κλειστή σου ακοή. Επειδή τα ψυχικά πάθη και οι πονηρές επιθυμίες συνηθίζουν να φράζουν την είσοδο του θείου λόγου. Διότι η επιθυμία για τα χρήματα, όταν προτάσσεται, δεν αφήνει τον άνθρωπο να ακούσει τον λόγο για την ελεημοσύνη, και ο φθόνος, όταν κάνει την εμφάνισή του, υψώνει τείχος απέναντι στη διδασκαλία για την αγάπη, και αν κάποιο άλλο νόσημα προσπέσει, καθιστά την ακοή και πάλι νωθρότερη απέναντι σε όλα. Ας εξαλείψουμε, λοιπόν, τις πονηρές επιθυμίες. Διότι αρκεί μόνο να το θελήσουμε, και τα πάντα έχουν σβήσει. Ας μην εστιάζουμε, δηλαδή, στο ότι ο έρωτας για τα χρήματα είναι τυραννικός, αλλά στο ότι η τυραννία αυτή οφείλεται στη δική μας ραθυμία. Πολλοί, εξάλλου, λένε ότι ούτε καν γνωρίζουν τι είναι το χρήμα. Διότι αυτή η επιθυμία δεν είναι φυσική. Επειδή οι φυσικές επιθυμίες εμφυτεύθηκαν μέσα μας άνωθεν και εξ αρχής· ενώ ο χρυσός και ο άργυρος, για πάρα πολύ καιρό, δεν ήταν καν γνωστό τι ακριβώς ήταν. Από πού, λοιπόν, γιγαντώθηκε αυτή η επιθυμία;

Διότι πολλές φορές έβαλε και ο ίδιος το χέρι του στην πέτρα, και τράβηξε σχοινί, και όταν κάποιος είχε ανάγκη από οικοδομική εργασία, ανταποκρίθηκε πριν από τους ίδιους τους εργάτες. Διότι γνώριζε, γνώριζε καλά πόσο μεγάλοι μισθοί τού επιφυλάσσονται για αυτά. Και για τον λόγο αυτό δεν έπαυε να τιμά τους μάρτυρες, όχι μόνο με λαμπρά οικοδομήματα, ούτε με αλλεπάλληλες εορτές, αλλά με τον ανώτερο από αυτά τρόπο. Και ποιος είναι αυτός; Μιμείται τον βίο τους, ακολουθεί με ζήλο την ανδρεία τους, και με κάθε τρόπο διασώζει, κατά το δυνατόν, την εικόνα των μαρτύρων μέσα του. Διότι πρόσεξε: Εκείνοι παρέδωσαν τα σώματά τους στη σφαγή· αυτός νέκρωσε τα μέλη της σαρκός τα επί της γης. Εκείνοι στάθηκαν απέναντι σε φλόγα φωτιάς· αυτός έσβησε τη φλόγα της επιθυμίας. Εκείνοι πολέμησαν ενάντια στα δόντια των θηρίων, αλλά και αυτός κατεύνασε το πιο φοβερό από τα πάθη που βρίσκονται μέσα μας, την οργή. Για όλα αυτά, λοιπόν, ας ευχαριστήσουμε τον Θεό, διότι μας χάρισε τόσο γενναίους μάρτυρες, και ποιμένες άξιους των μαρτύρων, για τον καταρτισμό των αγίων, για την οικοδόμηση του σώματος του Χριστού, μαζί με τον Οποίο ανήκει στον Πατέρα η δόξα, η τιμή, το κράτος, συν τω Αγίω και ζωοποιώ Πνεύματι, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.