Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 3:9

Επομένως, για τον λόγο αυτόν μας συμβουλεύει λέγοντας: «Να μην ψεύδεσθε ο ένας στον άλλον»· και πάλι: «Κανένα ψέμα ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας». Διότι θέλει να γίνουμε μιμητές του, γράφοντας: «Λέω την αλήθεια, δεν ψεύδομαι». Επειδή είναι και ευαγγελικό ρητό του Κυρίου να είναι το δικό μας «Ναι» ναι, και το «Όχι» όχι. Μέχρι αυτού του σημείου οι εν Χριστώ ας βεβαιώνουν τους λόγους τους, και ας μην προχωρούμε περαιτέρω, καταφεύγοντας σε όρκους· ώστε ακόμη και για χάρη φθαρτών χρημάτων να ορκιζόμαστε στον Θεό, και μάλιστα ενώ ο Μωυσής νομοθετεί: «Δεν θα προφέρεις το όνομα του Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω». Διότι, εάν κάποιος είναι πράγματι άξιος να προφέρει το όνομα του Θεού, είναι αξιόπιστος ώστε να γίνει πιστευτός και χωρίς όρκο· διότι εκείνος που κατέστη ικανός για το μείζον, θα είναι πολύ περισσότερο ικανός για το έλασσον. Εάν όμως δεν είναι αξιόπιστος ώστε να γίνει πιστευτός χωρίς όρκο, άρα δεν είναι άξιος ούτε να προφέρει το όνομα του Κυρίου, ούτε είναι πιστός στον λόγο του.

Ερώτηση ριγ΄. Τι σημαίνει: «Αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, και ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται;» Απόκριση. Παλαιό άνθρωπο εννοεί τον πρώτο, εκείνον που γεννήθηκε από την πτώση του Αδάμ, ή την πονηρία και κάθε κακία που προέρχεται από αυτόν· νέο άνθρωπο εννοεί την κατά Χριστόν πολιτεία, δηλαδή την ενάρετη και αγαθή πολιτεία.

Όπως για παράδειγμα ο φιλόπλουτος, ο οποίος, έχοντας την καρδιά του εκεί όπου βρίσκεται ο θησαυρός του, λατρεύει το είδωλο της πλεονεξίας. Ο γαστρίμαργος, όντας υποδουλωμένος στις επιθυμίες για τα φαγητά, έχει ως θεό την ίδια του την κοιλιά. Επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που θα κατασκευάσει γλυπτό ή χωνευτό είδωλο, το οποίο αποτελεί βδέλυγμα για τον Κύριο. Μακάριοι δε είναι εκείνοι που, σύμφωνα με τη συμβουλή του Ιακώβ, απομακρύνουν από τον εαυτό τους τους ξένους θεούς και αλλάζουν τις στολές τους, ανεβαίνοντας στη Βαιθήλ, δηλαδή στον οίκο του Θεού, για να κατασκευάσουν εκεί θυσιαστήριο στον Θεό. Ας αποβάλουμε, λοιπόν, τα ξένα προς τον Θεό είδωλα και ας αλλάξουμε τις στολές μας, απεκδυόμενοι τον παλαιό άνθρωπο· και ακόμη πιο πριν, ας αποβάλουμε τα ενώτια που βρίσκονται στα αυτιά μας, δηλαδή τις παλαιές διδασκαλίες με τις οποίες καλλωπιζόμασταν.

Επειδή, λοιπόν, πρόκειται να μας αναγγείλει τα όσα αφορούν τον αγαπητό, ο οποίος ανέλαβε για χάρη μας την οικονομία της σαρκώσεως, ο Προφήτης λέγει ότι παρέδωσε την ωδή αυτή στους υιούς Κορέ υπέρ εκείνων που είναι άξιοι αυτής της χάριτος. Διότι πρόκειται για ωδή και όχι για ψαλμό· επειδή παραδιδόταν με γυμνή φωνή, χωρίς να συνηχεί με αυτήν κάποιο όργανο, μέσω εμμελούς απαγγελίας. Και είναι ωδή υπέρ του αγαπητού. Άραγε χρειάζεται να σου εξηγήσω ποιος είναι ο αγαπητός, για τον οποίο κάνει λόγο το κείμενο; Ή μήπως το γνωρίζεις ήδη, πριν από τα δικά μας λόγια, ενθυμούμενος τη φωνή του Ευαγγελίου: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα· αυτόν να ακούτε»; Διότι είναι αγαπητός στον Πατέρα ως Μονογενής, και σε όλη την κτίση ως φιλάνθρωπος πατέρας και αγαθός προστάτης. Είναι δε εκ φύσεως το ίδιο πράγμα το αγαπητό και το αγαθό. Διότι ορθά έχουν ήδη ορίσει μερικοί, ότι αγαθό είναι εκείνο το οποίο τα πάντα επιθυμούν. Δεν είναι όμως ίδιον του καθενός τυχαίου το να φθάσει στην τελειότητα της αγάπης και να επιγνώσει τον όντως αγαπητό, αλλά αποτελεί γνώρισμα εκείνου που έχει ήδη απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και έχει ενδυθεί τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε. Επειδή, εκείνος που αγαπά τα χρήματα, και σαγηνεύεται από το φθαρτό κάλλος των σωμάτων, και υπερτιμά την ασήμαντη τούτη δόξα, καταναλώνοντας τη δύναμη της αγάπης σε πράγματα ανάρμοστα, έχει πλέον τυφλωθεί ως προς τη θέα του αληθινά αγαπητού.

Όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλιά είναι εσωτερική, ενδεδυμένη και στολισμένη με χρυσά κρόσσια. Θα οδηγηθούν στον βασιλιά παρθένες πίσω από αυτήν. Επειδή καθαρίστηκε από τις παλαιές διδασκαλίες της πονηρίας, υπακούοντας στη διδασκαλία, και λησμονώντας τον λαό της και τον οίκο του πατέρα της, το Άγιο Πνεύμα διηγείται τα σχετικά με αυτήν. Και επειδή είδε την κρυφή καθαρότητα, λέει: «Όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλιά», δηλαδή της νύμφης του Χριστού, η οποία έγινε πλέον μέσω της υιοθεσίας θυγατέρα του βασιλιά, «είναι εσωτερική». Ο λόγος προτρέπει να προχωρήσουμε στα ενδότερα μυστήρια της εκκλησιαστικής δόξας, καθώς το κάλλος της νύμφης βρίσκεται στο εσωτερικό. Διότι εκείνος που ετοιμάζει τον εαυτό του για τον Πατέρα, ο οποίος βλέπει στα κρυφά, και προσεύχεται και πράττει τα πάντα όχι για να θεαθεί από τους ανθρώπους, αλλά για να φανερωθεί μόνο στον Θεό· αυτός έχει όλη τη δόξα στο εσωτερικό του, όπως ακριβώς και η θυγατέρα του βασιλιά. Επομένως, και τα χρυσά κρόσσια, με τα οποία είναι ενδεδυμένη και ολόκληρη στολισμένη, βρίσκονται στο εσωτερικό. Μην αναζητάς τίποτα στον εξωτερικό χρυσό και στην σωματική ποικιλία των στολιδιών· αλλά να εννοείς ένα ένδυμα άξιο να κοσμήσει εκείνον που πλάστηκε κατ' εικόνα του Δημιουργού, όπως λέει ο Απόστολος: «Αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, και ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σε επίγνωση κατ' εικόνα του Δημιουργού».

Μόνο επίστρεψε, και, ενώ θα βρίσκεσαι ακόμη μακριά, τρέχοντας θα πέσει στον τράχηλό σου, και με ασπασμούς αγάπης θα αγκαλιάσει εσένα που έχεις ήδη καθαριστεί μέσω της μετάνοιας. Και θα ενδύσει με την πρώτη στολή την ψυχή που απεκδύθηκε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και θα φορέσει δαχτυλίδι στα χέρια που έχουν αποπλύνει το αίμα του θανάτου, και θα υποδήσει τα πόδια που αποστράφηκαν από την κακή οδό προς τον δρόμο του Ευαγγελίου της ειρήνης. Και θα αναγγείλει ημέρα ευφροσύνης και χαράς στους δικούς του, αγγέλους και ανθρώπους, και με κάθε τρόπο θα εορτάσει τη σωτηρία σου. «Διότι αληθινά σας λέω», αναφέρει, «ότι γίνεται χαρά στον ουρανό ενώπιον του Θεού για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Και αν κάποιος από εκείνους που θεωρούν ότι στέκονται σταθεροί σε κατηγορήσει επειδή έγινες τόσο γρήγορα αποδεκτή, ο ίδιος ο αγαθός Πατέρας θα απολογηθεί υπέρ σου λέγοντας: «Έπρεπε να ευφρανθούμε και να χαρούμε, διότι αυτή η θυγατέρα μου ήταν νεκρή και ανέζησε, και ήταν χαμένη και βρέθηκε».

Αφού απεκδυθήκατε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθήκατε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε· όπου δεν υπάρχει Έλληνας και Ιουδαίος, περιτομή και ακροβυστία, βάρβαρος, Σκύθης, δούλος, ελεύθερος· αλλά τα πάντα και μέσα σε όλους είναι ο Χριστός.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ας είναι δε ο λόγος σας, ναι, ναι· όχι, όχι· το δε περισσότερο από αυτά είναι εκ του πονηρού. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Αφού αποβάλετε το ψεύδος, να λαλείτε την αλήθεια ο καθένας με τον πλησίον του ... ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ. Μην ψεύδεσθε ο ένας στον άλλον.

Τώρα όμως, αποβάλετε και εσείς τα πάντα: την οργή, τον θυμό, την κακία, τη βλασφημία, την αισχρολογία από το στόμα σας. Μη ψεύδεσθε ο ένας στον άλλον. Α΄ Προς Τιμόθεον: Για τους ανόμους δε και τους ανυποτάκτους, τους ασεβείς και τους αμαρτωλούς, τους ανοσίους και τους βεβήλους, τους πατροκτόνους και τους μητροκτόνους, τους ανδροφόνους, τους πόρνους, τους αρσενοκοίτες, τους ανδραποδιστές, τους ψεύστες, τους επίορκους, και για οτιδήποτε άλλο αντίκειται στην υγιαίνουσα διδασκαλία, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο της δόξης του μακαρίου Θεού, το οποίο μου ενεπιστεύθη.

Το να γίνει εκείνο σύμφωνα με το δεδομένο μέτρο, το οποίο είναι αυτό από το οποίο γεννήθηκε, καθώς είναι γραμμένο ότι: «Αυτό που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και αυτό που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα». Ποιο είναι το ίδιον εκείνου που έχει γεννηθεί άνωθεν; Το να απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις και τις επιθυμίες του, και να ενδυθεί τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε, κατά το λεχθέν: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε». Ποιο είναι το ίδιον του Χριστιανού;

Τι λοιπόν; Επειδή βαπτίσθηκαν τυπικά στον Μωυσή, για τον λόγο αυτό είναι μικρή η χάρη του βαπτίσματος; Με αυτόν τον τρόπο, βέβαια, ούτε κάποιο άλλο από τα δικά μας θα ήταν μεγάλο, εάν απαξιώναμε εκ των προτέρων το ιερό μεγαλείο του καθενός εξαιτίας των τύπων. Διότι ούτε η προς τους ανθρώπους αγάπη του Θεού, ο Οποίος έδωσε τον μονογενή Υιό Του για τις αμαρτίες μας, θα ήταν κάτι το μεγάλο και υπερφυές, επειδή και ο Αβραάμ δεν λυπήθηκε τον δικό του υιό. Ούτε το πάθος του Κυρίου θα ήταν ένδοξο, επειδή ένα πρόβατο αντί του Ισαάκ εκπλήρωσε τον τύπο της προσφοράς. Ούτε η φοβερή κάθοδος στον άδη, επειδή ο Ιωνάς επί τρεις ημέρες και ισάριθμες νύχτες προεκπλήρωσε τον τύπο του θανάτου. Το ίδιο ακριβώς, λοιπόν, κάνει και στο θέμα του βαπτίσματος αυτός που συγκρίνει την αλήθεια με τη σκιά, και αντιπαραβάλλει με τους τύπους αυτά που σημαίνονται από αυτούς, και επιχειρεί, μέσω του Μωυσή και της θάλασσας, να διασύρει συλλήβδην όλη την ευαγγελική οικονομία. Διότι ποια άφεση παραπτωμάτων υπήρξε; Ποια ανανέωση ζωής μέσα στη θάλασσα; Ποιο πνευματικό χάρισμα μέσω του Μωυσή; Ποια νέκρωση των αμαρτημάτων έγινε εκεί; Εκείνοι δεν συναπέθαναν με τον Χριστό· γι' αυτό και δεν συναναστήθηκαν. Δεν φόρεσαν την εικόνα του επουρανίου, δεν περιέφεραν στο σώμα τους τη νέκρωση του Ιησού, δεν απεκδύθηκαν τον παλαιό άνθρωπο, δεν ενδύθηκαν τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε.

Το πώς όμως συνέβη αυτό, το δίδαξε ο απόστολος Παύλος, λέγοντας: «Ευχαριστία ανήκει στον Θεό, διότι, ενώ ήσασταν δούλοι της αμαρτίας, υπακούσατε εκ καρδίας στον τύπο διαδοχής στον οποίο παραδοθήκατε»· ώστε, όπως ακριβώς το κερί, όταν παραδίδεται στο καλούπι του σκαλίσματος, μορφοποιείται παίρνοντας με ακρίβεια τη μορφή που είναι αποτυπωμένη σε αυτό, έτσι και εμείς, παραδίδοντας τους εαυτούς μας στον τύπο της κατά το Ευαγγέλιον διδασκαλίας, να μορφωθούμε ως προς τον εσωτερικό άνθρωπο, εκπληρώνοντας αυτό που ειπώθηκε προστακτικά από τον ίδιο. Διότι λέει: «Έχοντας απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και έχοντας ενδυθεί τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε»· και πολλά άλλα παρόμοια.

Διότι είναι αναγκαίο και φυσικό επακόλουθο για εκείνον που γεννήθηκε, να ενδυθεί· αρκεί μόνο, όπως ακριβώς η σανίδα, από οποιοδήποτε υλικό κι αν είναι φτιαγμένη, αφού αποβάλει την ανωμαλία της και ξυστεί από την τραχύτητά της, έτσι ενδύεται τη ζωγραφιά της εικόνας του βασιλιά. Και τότε δεν αναγνωρίζεται κάποια διαφορά στην εικόνα εξαιτίας της διαφοράς του ξύλου, του χρυσού ή του αργύρου, αλλά χάρη στην ακρίβεια της ομοιότητας προς το αρχέτυπο, η οποία κατορθώθηκε αξιόλογα με πολλή επιμέλεια και τέχνη, αποκρύπτει μεν τη διαφορά της ύλης, έστω κι αν υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ τους, προσελκύει δε τους θεατές στη δική της δόξα και γίνεται πιο τιμημένη από κάθε αρχή και εξουσία. Έτσι και εκείνος που βαπτίζεται, είτε είναι Ιουδαίος είτε Έλληνας, είτε άνδρας είτε γυναίκα, είτε δούλος είτε ελεύθερος, είτε Σκύθης είτε βάρβαρος, είτε οποιοσδήποτε άλλος που προσδιορίζεται από οποιαδήποτε διαφορά γένους, αφού απεκδυθεί με το αίμα του Χριστού τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και αφού ενδυθεί, μέσω της διδασκαλίας Του εν Αγίω Πνεύματι, τον νέο άνθρωπο, ο οποίος πλάστηκε κατά Θεόν με τη δικαιοσύνη και την οσιότητα της αλήθειας και ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση κατ' εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε, να γίνει άξιος να φθάσει στην ευδοκία του Θεού, την οποία ο Απόστολος παρέδωσε λέγοντας: «Γνωρίζουμε δε ότι σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό τα πάντα συνεργούν στο αγαθό, σε αυτούς που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή Του».

Τότε αξιώνεται κάποιος να βαπτιστεί στο όνομα του Αγίου Πνεύματος, και αφού γεννηθεί άνωθεν, να αλλάξει και τον τόπο και τον τρόπο και αυτούς με τους οποίους συζεί, ώστε, στοιχώντας στο πνεύμα, να αξιωθούμε να βαπτιστούμε στο όνομα του Υιού και να ενδυθούμε τον Χριστό. Διότι πρέπει εκείνος που γεννήθηκε να αξιωθεί και ενδύματος, καθώς είπε ο Απόστολος: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό»· και πάλι: «Αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση, σύμφωνα με την εικόνα εκείνου που τον δημιούργησε, όπου δεν υπάρχει Έλληνας και Ιουδαίος».

Διότι, μιμούμενος και αυτός τον Κύριο, άλλοτε μεν είπε: «Εάν κάποιος που φέρει το όνομα του αδελφού είναι πόρνος ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης ή λοίδορος ή μέθυσος ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε»· άλλοτε δε: «Μη λέτε ψέματα ο ένας στον άλλον»· και αλλού: «Κάθε οργή και θυμός και κραυγή και βλασφημία ας αφαιρεθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία». Και αφού είπε πολλάκις πολλά τέτοια, χωρίς να προσθέσει την απειλή, αλλού προσθέτει γενικότερα και την τιμωρία, λέγοντας: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε κλέφτες ούτε πλεονέκτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Αλλού δε πάλι γράφει εκτενέστερα: «Και επειδή δεν ενέκριναν το να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα απρεπή· όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, ασυνθέτους, άστοργους, άσπονδους, ανελεήμονες».

Διότι αυτό ακριβώς εννοεί εδώ ο θείος λόγος. Ανανεωθείτε, λοιπόν, ως προς εμένα, λέει, ω νησιά. Βεβαίως, το όνομα της Εκκλησίας συνθέτει το πλήθος εκείνων που πίστεψαν στον Χριστό, ιερουργούς και λαούς, ποιμένες και διδασκάλους, και όσους έχουν υποταχθεί στην καθοδήγησή τους. Όλοι αυτοί, όμως, ανακαινίστηκαν εν Χριστώ, στους καιρούς δηλαδή κατά τους οποίους έλαμψε σε εμάς ο Κύριος που είναι Θεός. Διότι τότε, τότε ακριβώς ανακαινιστήκαμε σε μια νέα ζωή, σε ήθη και συμπεριφορές, και επιπλέον στη λατρεία. Επειδή αποβάλαμε την παλαιότητα που προερχόταν από την αμαρτία, και γίναμε νέα κτίση εν Χριστώ, διαπαιδαγωγούμενοι με τους δικούς Του νόμους προς έναν ένδοξο και αξιοζήλευτο τρόπο ζωής. Γι' αυτό, άλλωστε, και ο πάνσοφος Παύλος απευθύνεται με επιστολές σε όσους έχουν κληθεί μέσω της πίστεως και λέει, άλλοτε μεν ότι «Απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες του, και ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε», άλλοτε δε πάλι, «Μη συμμορφώνεστε με τον αιώνα τούτο, αλλά να μεταμορφώνεστε μέσω της ανακαίνισης του νου σας, ώστε να μπορείτε να διακρίνετε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο». Λέει επίσης ότι ο παλαιός μας άνθρωπος έχει συσταυρωθεί, προκειμένου να ενδυθούμε τον νέο μέσα από την εν Χριστώ πολιτεία και ζωή.

Δηλαδή, το να αναληφθεί. <Έλεγε δε και παραβολή προς αυτούς, κ.τ.λ.> (A f. 90 b, B f. 60 b, G f. 12, H f. 281) Ότι δε οι θεσπισμοί του Χριστού είναι απαράδεκτοι για εκείνους που ακολουθούν την αγωγή του Νόμου, και κατά κάποιον τρόπο δεν χωρούν σε καρδιές ανθρώπων που δεν έχουν ακόμη δεχθεί την ανακαίνιση μέσω του Αγίου Πνεύματος, το αποδεικνύει ο Κύριος λέγοντας ότι δεν είναι δυνατόν να προστεθεί κομμάτι υφάσματος σε καινούργιο ένδυμα, ούτε βέβαια μπορούν τα παλαιά ασκιά να χωρέσουν νέο κρασί. Διότι η πρώτη διαθήκη έχει παλαιώσει και δεν ήταν άμεμπτη· επομένως, όσοι παραμένουν προσκολλημένοι σε αυτήν, και έχουν στον νου τους την γερασμένη εντολή, είναι αμέτοχοι της εν Χριστώ καινότητας, «διότι τα πάντα έχουν γίνει σε αυτόν καινούργια», και έχοντας σαθρή διάνοια, είναι ασύμβατοι και ασύνδετοι με τους ιερουργούς της νέας διαθήκης. Γι' αυτό άλλωστε, μέσω ενός από τους αγίους προφήτες, είπε κάπου για αυτούς ο Θεός των όλων ότι: «Καρδιά καινούργια και πνεύμα καινούργιο θα δώσω μέσα τους». Ψάλλει δε και ο Δαβίδ: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και πνεύμα ευθύ εγκαινίασε στα έγκατά μου». Έχουμε δε λάβει την προσταγή να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο και να ενδυθούμε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε.

Εφόσον, λοιπόν, μας πλησίασε ο Σωτήρας μας Χριστός μέσω της ομοίωσής Του με εμάς, ας απεκδυθούμε, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, τον παλαιό άνθρωπο και ας ενδυθούμε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον δημιούργησε. Και λησμονώντας τα πίσω, ας επεκταθούμε προς τα εμπρός, ανεβαίνοντας καθαροί προς τη θεία πανήγυρη. Και καθώς ο προφήτης Ιερεμίας αναφωνεί: «Αυτά λέγει στους άνδρες του Ιούδα και στους κατοίκους της Ιερουσαλήμ: Καλλιεργήστε για τον εαυτό σας νέα χωράφια και μην σπέρνετε μέσα σε αγκάθια. Περιτμηθείτε για τον Θεό και περιτμήνετε τη σκληροκαρδία σας, άνδρες Ιουδαίοι που κατοικείτε στην Ιερουσαλήμ», ας καθαρίσουμε τη διάνοιά μας, που έχει κατακλυστεί από τα αγριόχορτα της ύλης και έχει μείνει χέρσα από την ευσέβεια, με τον θείο φόβο σαν με φωτιά, και ας δεχτούμε τον αγαθό σπόρο του Σωτήρα, ο οποίος δεν μας διδάσκει να ακολουθούμε απλές ούτε τυπικές λατρείες, αλλά μας ανανεώνει με ωφέλιμα διδάγματα για τη σωτηρία μας.

Το να ξυρίζει κανείς το κεφάλι του, αυτά ακριβώς υποδηλώνει πάντως. Το να απαλλάσσεται δε από τα μακριά νύχια, υπονοεί την αποβολή του ρύπου και της ακαθαρσίας. Διότι μολύνονται υπερβολικά εκείνοι που έχουν αγαπήσει, δεν ξέρω πώς, να έχουν τα νύχια τους μακρύτερα από όσο χρειάζεται. Από αυτά έπρεπε να απομακρυνθεί ο Ισραήλ, ο οποίος αξιώθηκε την οικειότητα με τον Θεό, στοιχείο για το οποίο κανείς δεν θα αμφέβαλλε, αφού ο νόμος διακηρύσσει σαφώς: «Ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ου ψευδομαρτυρήσεις κατά του πλησίον σου μαρτυρίαν ψευδή» και όσα συνάδουν με αυτά. Τα δε ιμάτια της αιχμαλωσίας, θα υποστήριζα εγώ, ότι περιγράφουν το σχήμα της δουλείας και τους τύπους της ζωής μέσα στην φαυλότητα. Διότι, έχοντας υποταχθεί στα θελήματα του διαβόλου, και σκύβοντας τον αυχένα στις δικές του πλεονεξίες, δεχόταν τη φιλοσαρκία σαν κάποιο ρούχο σκισμένο και ρυπαρό. Επειδή όμως λυτρώθηκε με τον νόμο και διαπαιδαγωγήθηκε στο να φρονεί και να πράττει τα βέλτιστα, απεκδύθηκε τα εγκλήματα της παλαιάς φαυλότητας και στο εξής διατελούσε τον βίο του έχοντας περιβάλει τον εαυτό του με τη διαπαιδαγώγηση του νόμου σαν έναν λαμπρό χιτώνα. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που πείθει και εμάς τους ίδιους να πράττουμε ο θεσπέσιος Παύλος, λέγοντας τα εξής: «Απεκδυσάμενοι τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυσάμενοι τον νέο, που ανακαινίζεται κατ' εικόνα του Κτίστου του.»

ΑΛΛΟ. «Να μην ψεύδεστε ο ένας στον άλλον, αφού απεκδυθήκατε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθήκατε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα εκείνου που τον έκτισε.» Αναμορφωνόμαστε κατά τον Χριστό μέσω της πίστης. Διότι αυτό μας διδάσκει ο Παύλος λέγοντας: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι νιώθω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός.» Και πάλι: «Διότι όπως ακριβώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, έτσι να φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου.» Όταν λοιπόν, λαμβάνοντας την δική Του ομοίωση, αναδεικνυόμαστε σύμφωνα με την εικόνα του Δημιουργού· και ο Θεός δημιουργεί τον άνθρωπο, σύμφωνα με το «Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο»· άρα ο Χριστός είναι Θεός, και μάλλον Κτίστης, όχι κτίσμα, Ποιητής και όχι ποίημα.

Αυτός βάπτιζε στον Ιορδάνη, και πήγαινε προς αυτόν όλη η Ιερουσαλήμ, απολαμβάνοντας την απαρχή των βαπτισμάτων· διότι το αξίωμα όλων των αγαθών βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα. Αλλά μάθετε, Ιεροσολυμίτες, πώς όσοι έβγαιναν προς αυτόν βαπτίζονταν, εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους. Πρώτα έδειχναν τα τραύματα, έπειτα εκείνος προσέφερε τα ιατρικά φάρμακα, και σε όσους πίστευαν έδινε λύτρωση από το αιώνιο πυρ. Και αν θέλεις να πειστείς για αυτό ακριβώς, ότι δηλαδή το βάπτισμα του Ιωάννη είναι λύτρωση από την απειλή του πυρός, άκουσέ τον να λέει: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή;». Μην είσαι λοιπόν πια έχιδνα, αλλά, αφού κάποτε υπήρξες γέννημα έχιδνας, απεκδύσου, λέει, την υπόσταση της προηγούμενης αμαρτωλής ζωής. Διότι κάθε φίδι, όταν μπει σε στενό μέρος, αποβάλλει το γήρας, και αφού απεκδυθεί την παλαιότητα μέσω της απόθλιψης, ανανεώνεται πλέον στο σώμα· έτσι είσελθε και εσύ από τη στενή και τεθλιμμένη θύρα· πίεσε τον εαυτό σου μέσω της νηστείας, εξώθησε βίαια από πάνω σου την απώλεια· απεκδύσου τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και πες εκείνο που αναφέρεται στο Άσμα Ασμάτων: «Απεκδύθηκα τον χιτώνα μου, πώς θα τον ξαναντυθώ;».

Αμέσως λοιπόν, μόλις εισήλθατε, βγάζατε τον χιτώνα· και αυτό ήταν εικόνα του ότι αποβάλλετε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του. Αφού αποδυθήκατε, ήσασταν γυμνοί, μιμούμενοι και σε αυτό τον Χριστό, ο οποίος γυμνώθηκε επάνω στον σταυρό· και με τη γυμνότητά Του απογύμνωσε τις αρχές και τις εξουσίες, και τις θριάμβευσε με παρρησία επάνω στο ξύλο. Διότι, επειδή μέσα στα μέλη μας είχαν φωλιάσει οι αντικείμενες δυνάμεις, δεν σας επιτρέπεται πλέον να φοράτε εκείνον τον παλαιό χιτώνα· δεν εννοώ βέβαια αυτόν τον αισθητό χιτώνα, αλλά τον παλαιό άνθρωπο, που φθείρεται μέσα στις επιθυμίες της απάτης. Είθε η ψυχή που μία φορά τον απέβαλε να μην τον ενδυθεί πάλι, αλλά να λέει σύμφωνα με τη νύμφη του Χριστού στο Άσμα των Ασμάτων: «Έβγαλα τον χιτώνα μου· πώς θα τον φορέσω;» Ω θαυμαστό πράγμα! Ήσασταν γυμνοί ενώπιον όλων και δεν ντρεπόσασταν. Διότι αληθινά φέρετε την εικόνα του πρωτοπλάστου Αδάμ, ο οποίος στον Παράδεισο ήταν γυμνός και δεν ντρεπόταν.

Όλα αυτά τα μάθαμε, όντας προηγουμένως στο σκοτάδι, υπό την εξουσία του Διαβόλου, προτού φτάσει σε εμάς το φως· όταν ήμασταν πουλημένοι στην αμαρτία. Όταν όμως θέλησε ο φιλάνθρωπος και ελεήμων Θεός να μας λυτρώσει από αυτή την πλάνη, μας επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους, και φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού, και έδωσε τον εαυτό Του ως αντάλλαγμα για εμάς, και μας εξαγόρασε από την πλάνη των ειδώλων, και ευδόκησε να μας ανακαινίσει δι' ύδατος και Πνεύματος. Όλα αυτά λοιπόν τα απαρνηθήκαμε, και απεκδυθήκαμε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθήκαμε τον νέο Αδάμ.

Εγώ είμαι η οδός· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι η αλήθεια· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι η ζωή· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι το φως του κόσμου· ελάτε προς εμένα όλοι. Απαρνηθείτε τον Σατανά, απορρίψτε τις διδασκαλίες του. Ελάτε προς εμένα όλοι, αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθείτε τον νέο. Ελάτε προς εμένα όλοι· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια. Ελάτε προς εμένα όλοι· ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια ήρθαν μέσω εμού του Ιησού Χριστού. Όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη. Ελάτε προς εμένα όλοι, διότι αυτόν που έρχεται προς εμένα, δεν θα τον αποδιώξω έξω.

Όλα αυτά τα μάθαμε όταν βρισκόμασταν παλαιότερα στο σκοτάδι, υπό την εξουσία του Διαβόλου, προτού φτάσει σε εμάς το φως· όταν ήμασταν πουλημένοι στην αμαρτία. Όταν όμως ο φιλάνθρωπος και ελεήμων Θεός θέλησε να μας λυτρώσει από αυτή την πλάνη, μας επισκέφθηκε ανατολή από τα ύψη, και φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού, και έδωσε τον εαυτό Του ως αντάλλαγμα για εμάς, και μας εξαγόρασε από την πλάνη των ειδώλων, και ευδόκησε να μας ανακαινίσει διά του ύδατος και του Πνεύματος. Όλα αυτά, λοιπόν, τα απαρνηθήκαμε, και απεκδυθήκαμε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθήκαμε τον νέο Αδάμ. Τώρα, όποιος πράττει τα προαναφερθέντα πονηρά έργα μετά τη χάρη, έχει εκπέσει από τη χάρη, και ο Χριστός δεν πρόκειται να τον ωφελήσει σε τίποτα, εφόσον επιμένει στην αμαρτία.

Ποιοι είναι οι μαστοί των μητέρων; Οι δύο Διαθήκες, αμφότερες διδάσκαλοί μας, οι οποίες μας ποτίζουν το πνευματικό και ουράνιο γάλα. Ποια είναι η κατάβαση του Χριστού από το όρος των Ελαιών, παρά ασφαλώς η συγκατάβαση του Θεού Λόγου από τον ουρανό προς εμάς; Ποιοι είναι οι κλάδοι των ελαιών; Οι ψυχές των ελεημόνων. Ποια είναι η οδός, στην οποία υποστρώνουν καλώς τις πράξεις των αρετών, απεκδυόμενοι τον παλαιό άνθρωπο; Τι είναι τα βαΐα των φοινίκων; Οι καθαρές καρδιές των δικαίων, που ανθούν σαν τους φοίνικες και πληθύνονται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, οι οποίες είναι φυτεμένες στον οίκο του Κυρίου και βλαστάνουν, που βλέπουν ορθά προς τα άνω, προς τον αληθινό φοίνικα, φανερώνοντας βεβαίως και τη νίκη κατά του τυράννου και του Άδη, αφού οι ίδιοι ελευθερώθηκαν από την τυραννία τους με τη δύναμη του νικητή Χριστού. Ποιοι είναι αυτοί που προπορεύονται; Οι δίκαιοι Προφήτες. Ποιοι είναι αυτοί που ακολουθούν; Οι Απόστολοι, και εμείς οι εξ εθνών που πιστέψαμε μαζί με αυτούς. Η δε πόλη, είναι η άνω Ιερουσαλήμ· και το ιερό, είναι η βασιλεία των ουρανών, από την οποία ο Χριστός εξέβαλε τους Ιουδαίους ως αναξίους. Έτσι να κατανοήσεις τα της εορτής σου· έτσι να διαφυλάξεις το μυστήριο του Δεσπότη.

Πέτρα ονομάζει, κατ’ αντιδιαστολή, το θεμέλιο του στερεού λόγου· επάνω σε αυτόν εκείνος που έχει σταθεί θα πει: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη ή στενοχωρία ή διωγμός ή πείνα;» και τα εξής. Και όχι μόνο έστησε τα πόδια επάνω στην πέτρα, αλλά τον κάνει και να βαδίζει και να τρέχει επάνω της, διά της ευδοκιμήσεως στα καλά έργα. Γι’ αυτό προσθέτει: «Και κατεύθυνε τα διαβήματά μου». Έπειτα, ακολούθως, σαν να έχει μεταβληθεί από τα χειρότερα προς τα καλύτερα, αποθέτει το παλαιό άσμα, με το οποίο θρήνησε όσα ειπώθηκαν στους προηγούμενους ψαλμούς, και αναλαμβάνει νέο άσμα προς Εκείνον που τον έσωσε· Εκείνον που βάζει στο στόμα του νέο άσμα και ύμνο, αφού αυτός απέβαλε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του και ενδύθηκε τον νέο, που ανακαινίζεται κατά την επίγνωση του Θεού. Ύστερα από όλα αυτά γίνεται υπόδειγμα για πολλούς, ώστε και άλλοι, βλέποντας τη μεταβολή του, να αναλάβουν αγαθές ελπίδες και να πραγματοποιήσουν τη μεταβολή από τα χειρότερα προς τα καλύτερα. Γι’ αυτό λέγει: «Θα δουν πολλοί και θα φοβηθούν, και θα ελπίσουν στον Κύριο».

«Εκείνον που χορταίνει με αγαθά την επιθυμία σου, θα ανανεωθεί σαν του αετού η νεότητά σου»· ώστε να ανακαινίζεται αυτή, έχοντας αποβάλει τον παλαιό άνθρωπο και λαμβάνοντας τον νέο, αυτόν που ανακαινίζεται προς επίγνωση του Δημιουργού του. Έτσι λοιπόν, λέει, η νεότητά σου θα ανανεωθεί, ώστε να μην παλαιώνει πλέον, ούτε να περιέρχεται ξανά στη φθορά, αλλά να παραμένει πάντοτε θαλερή μέσα στην άφθαρτη ζωή. Επειδή δε ο αετός είναι το πιο βασιλικό από τα πτηνά, αλλά και αυτό που πετάει στο μεγαλύτερο ύψος, και είναι το μόνο από τα ζώα που δύναται να αντικρίζει τις λάμψεις του ηλιακού φωτός και να το ατενίζει ευθέως, εύλογα παρομοίασε την ανανέωση της ψυχής, και την πτήση της από τη γη προς τον ουρανό, καθώς και τη ζωή της που πρόκειται να διεξαχθεί μέσα στο υπέρτατο φως, με τη φύση του αετού.

Διότι αυτό θαύμασε και ένας άλλος από τους προφήτες λέγοντας: «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών· ιδού, ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα πράος, επιβαίνοντας σε υποζύγιο και σε νέο πουλάρι». Όσο για το «θα πλύνει με κρασί τη στολή του, και με αίμα σταφυλιού το ένδυμά του», σκέψου και ο ίδιος μήπως υπαινίσσεται με απόρρητο τρόπο το μυστικό πάθος του, κατά το οποίο, αφού έπλυνε τη στολή του και το ένδυμά του, δηλώνεται ότι με λουτρό κρασιού ξεπλένει τους παλαιούς ρύπους εκείνων που έχουν πιστέψει σε αυτόν. Διότι μέσω του κρασιού, το οποίο αποτελούσε σύμβολο του αίματός του, καθαρίζει από τα παλαιά κακά αυτούς που βαπτίζονται «εις τον θάνατό» του και έχουν πιστέψει στο αίμα του, ξεπλένοντας και απομακρύνοντας την παλαιά τους στολή και το ένδυμά τους, ώστε αυτοί, λυτρωμένοι «με το τίμιο αίμα» του ένθεου και πνευματικού σταφυλιού και με το κρασί από την άμπελο που παραδόθηκε, να απεκδυθούν «τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του», και να ενδυθούν «τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα εκείνου που τον έκτισε». Και το «χαρωποί είναι οι οφθαλμοί του από το κρασί» και το «λευκά τα δόντια του περισσότερο από το γάλα», θεωρώ ότι και πάλι περιέχουν με απόρρητο τρόπο τα μυστήρια της Καινής Διαθήκης του Σωτήρα μας.

Διότι πώς ο γεννηθείς Κύριος και Θεός, όπως ο ίδιος προηγουμένως ανέφερε, είναι δυνατόν να είναι εικόνα του Θεού; Επειδή άλλο πράγμα είναι η εικόνα του Θεού και άλλο ο Θεός. Ώστε, εάν μεν είναι εικόνα, δεν είναι Κύριος ούτε Θεός, αλλά εικόνα του Κυρίου και του Θεού· εάν δε είναι όντως Κύριος και Θεός, δεν είναι δυνατόν πλέον ο Κύριος και Θεός να είναι εικόνα του Κυρίου και του Θεού. Και αυτά τα είπε δείχνοντας μεγάλη τυφλότητα, χωρίς να κατανοήσει ότι και ο Υιός δύναται να ονομαστεί έμψυχη εικόνα του δικού Του Πατέρα, εφόσον είναι απολύτως όμοιος με τον Πατέρα. Αυτό εξάλλου διδάσκει και η Γραφή λέγοντας: «Έζησε δε ο Αδάμ διακόσια τριάντα έτη και εγέννησε υιό κατά την ιδέα αυτού και κατά την εικόνα αυτού, και του έδωσε το όνομα Σηθ». Και περί της θεότητος του Υιού, ο Απόστολος διδάσκει λέγοντας: «ο οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του», και πάλι: «ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξης και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Και σε άλλα σημεία έχει λεχθεί: «διότι είναι απαύγασμα αϊδίου φωτός, και έσοπτρο ακηλίδωτο της ενέργειας του Θεού, και εικόνα της αγαθότητός Του». Και πάλι ο Απόστολος, όταν λέει «αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο, και ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σε επίγνωση κατά την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε», είναι φανερό ότι διδάσκει πως η εικόνα του Θεού δεν αναφέρεται στη σάρκα.

Τη διδασκαλία, λοιπόν, από την αρχαιότερη Γραφή, δηλαδή από τον Νόμο, την προφητεία και την παροιμιώδη σοφία, η οποία αναφέρεται στην υπερκείμενη φύση, τη δεχόμαστε μέσα από κάποιο κάτοπτρο και αίνιγμα ως μαρτυρία της αλήθειας που μας έχει αποκαλυφθεί, εκλαμβάνοντας με ευσέβεια το νόημα των ρητών, ώστε να συμφωνεί με την πίστη που έχει εκτεθεί από τον Δεσπότη των όλων. Αυτή την πίστη τη διαφυλάσσουμε κατά λέξη, καθαρή και ανόθευτη, όπως ακριβώς την παραλάβαμε, κρίνοντας την έστω και κατ' ελάχιστον παραποίηση των παραδοθέντων ρητών ως έσχατη βλασφημία και ασέβεια. Πιστεύουμε, επομένως, σύμφωνα με την πίστη που εξέθεσε στους μαθητές ο Κύριος, ο οποίος είπε: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος». Αυτός είναι ο λόγος του μυστηρίου, εντός του οποίου, μέσω της άνωθεν γεννήσεως, μετασκευάζεται η φύση μας από το φθαρτό προς το άφθαρτο, ανακαινιζόμενη από τον παλαιό άνθρωπο κατ' εικόνα Εκείνου που έκτισε εξ αρχής το θεοειδές ομοίωμα. Σε αυτήν, λοιπόν, την πίστη που παραδόθηκε από τον Θεό στους Αποστόλους δεν κάνουμε ούτε αφαίρεση, ούτε παραλλαγή, ούτε προσθήκη, γνωρίζοντας απολύτως ότι όποιος τολμά να διαστρεβλώσει τη θεία φωνή μέσω σοφιστικής κακουργίας, αυτός προέρχεται από τον πατέρα του τον διάβολο, ο οποίος, έχοντας εγκαταλείψει τα λόγια της αλήθειας, λαλεί από τα δικά του, γινόμενος ο πατέρας του ψεύδους.

Εμείς όμως ας προχωρήσουμε στη συνέχεια του κειμένου, μέσω της οποίας μου φαίνεται ότι το νόημα, όταν εξετάζεται σύμφωνα με την υψηλότερη φιλοσοφία, βρίσκεται σε οικεία σχέση με το ρητό. Διότι έχει τεθεί πρώτα ο καιρός της σιωπής και μετά τη σιωπή έδωσε τον καιρό της ομιλίας. Πότε, λοιπόν, και για ποια πράγματα είναι προτιμότερη η σιωπή; Κάποιος από αυτούς που αποβλέπουν στο ήθος θα μπορούσε να πει ότι σε πολλές περιπτώσεις η σιωπή είναι πιο ευπρεπής από τον λόγο, όπως ακριβώς διακρίνει τον κατάλληλο καιρό της σιωπής και του λόγου ο Παύλος, άλλοτε νομοθετώντας τη σιωπή και άλλοτε επιτρέποντας την ομιλία. «Κανένας σαπρός λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας»· αυτός είναι ο νόμος της σιωπής. «Αλλά εάν υπάρχει κάποιος καλός για την οικοδομή της πίστεως, ώστε να δώσει χάρη σε όσους ακούν»· αυτός είναι ο καιρός της ομιλίας. «Οι γυναίκες ας σιωπούν μέσα στις εκκλησίες»· πάλι έδωσε στη σιωπή τον καιρό της. «Αν όμως θέλουν να μάθουν κάτι από όσα αγνοούν, ας ρωτούν τους δικούς τους άνδρες στο σπίτι»· πάλι υπέδειξε την ευκαιρία του λόγου. «Μην ψεύδεσθε μεταξύ σας»· και αυτή είναι ευκαιρία σιωπής. «Ας λέει ο καθένας την αλήθεια στον πλησίον του»· πάλι η εξουσία του λόγου. Και πολλά τέτοια μπορεί να αναφέρει κανείς και από την παλαιότερη Γραφή: «Όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου, κώφευσα και ταπεινώθηκα και σιώπησα από αγαθά», και «Σαν τον κουφό δεν άκουγα και σαν τον άλαλο που δεν ανοίγει το στόμα του».

Γι' αυτόν τον λόγο ο Παύλος, συμβουλεύοντας όσους επιθυμούν να υπακούουν να προσκολλώνται στην τελειότητα, υποδεικνύει και τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να επιτύχουν αυτό που επιδιώκουν, λέγοντας ότι πρέπει να απεκδυθούν τον παλαιό άνθρωπο και να ενδυθούν τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται κατ' εικόνα του Δημιουργού του. Ας επανέλθουμε, όμως, όλοι σε εκείνη τη θεοειδή χάρη, στην οποία έπλασε εξαρχής τον άνθρωπο ο Θεός, λέγοντας: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και ομοίωσή μας». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Εάν, λοιπόν, αυτά έχουν κατανοηθεί ορθά, δεν θα αγνοηθεί ούτε η σημασία της κτίσης, της οποίας Αυτός είναι πρωτότοκος. Διότι γνωρίζουμε ότι η κτίση της φύσης μας είναι διπλή: αφενός η πρώτη, κατά την οποία πλαστήκαμε, και αφετέρου η δεύτερη, κατά την οποία αναπλαστήκαμε. Όμως δεν θα υπήρχε ανάγκη για τη δεύτερη κτίση μας, εάν δεν είχαμε αχρειώσει την πρώτη μέσω της παρακοής. Εφόσον, λοιπόν, εκείνη πάλιωσε και αφανίστηκε, έπρεπε να υπάρξει νέα κτίση εν Χριστώ, καθώς λέει ο Απόστολος, ο οποίος δεν αξιώνει να βλέπει πλέον τίποτα από τα παλαιωμένα στη δεύτερη κτίση, λέγοντας: «Αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις και τις επιθυμίες του, ενδυθείτε τον νέο άνθρωπο, ο οποίος κτίστηκε κατά Θεόν». Και «εάν κάποιος είναι εν Χριστώ», λέει, «αποτελεί νέα κτίση· τα αρχαία παρήλθαν, ιδού τα πάντα έγιναν νέα»· διότι ένας και ο αυτός είναι ο Ποιητής της ανθρώπινης φύσης, και στην αρχή και μετέπειτα. Τότε, λαμβάνοντας χώμα από τη γη, έπλασε τον άνθρωπο· πάλι, λαμβάνοντας το χώμα από την παρθενία, δεν έπλασε απλώς τον άνθρωπο, αλλά τον περιέπλασε στον εαυτό Του. Τότε έκτισε, μετέπειτα κτίστηκε· τότε ο Λόγος εποίησε τη σάρκα, μετέπειτα ο Λόγος έγινε σάρκα, για να μετασκευάσει τη δική μας σάρκα προς το πνεύμα, συμμετέχοντας μαζί μας σε σάρκα και αίμα.

Διότι σε όσες περιστάσεις και πληγές κι αν βρεθεί το φίδι, προφυλάσσει το κεφάλι του αβλαβές. Και πάλι, με τέχνασμα απεκδύεται την παλαιότητά του, στριμωχνόμενο καθώς εισχωρεί σε κάποιο στενό πέρασμα και αποβάλλοντας το γήρας. Θέλει λοιπόν και εμείς, μέσα από τη στενή οδό και την κακουχία, να απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο και να ντυθούμε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται σύμφωνα με τη δική Του εικόνα.

161. Στον πρεσβύτερο Αφράσιο. Αν και ο αγώνας μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, εντούτοις από εκείνους που παλεύουν ενάντια σε αίμα και σάρκα πρέπει να διδαχθούμε τους αθλητικούς νόμους. Όπως λοιπόν εκείνοι όχι μόνο απεκδύονται τα ενδύματά τους (διότι η αρχή του αγώνα είναι η απεκδύση), αλλά και κόβουν τα μαλλιά τους και αλείφονται με λάδι, ώστε αφενός να μην πιαστούν από τις τρίχες, αφετέρου να κάνουν τα χέρια του αντιπάλου να γλιστρούν εξαιτίας του λαδιού, και με αυτόν τον τρόπο προχωρούν στον αγώνα, έτσι κι εμείς, εάν επιθυμούμε να στεφανωθούμε, αφού απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και αφού αποκόψουμε τα εξωτερικά αγαθά και τα δαπανήσουμε σε ελεημοσύνες, γυμνοί από κάθε μέριμνα και χωρίς χιτώνα ας εισέλθουμε στο στάδιο της αρετής, αγωνιζόμενοι για τα Ολύμπια της ψυχής. Εάν όμως, χωρίς να πράττουμε τίποτα από αυτά, νομίζουμε ότι αγωνιζόμαστε και υπερηφανευόμαστε για αυτό, τότε καταρχάς ήδη από αυτήν τη ζωή θα γίνουμε περίγελος των συνετών ανθρώπων.

Αλλά παρατήρησε, αγαπητέ, τη φιλανθρωπία του Θεού και την ανέκφραστη ευεργεσία Του προς εμάς. Εκεί υπήρχε και οδύνη και πόνος από αυτό που τελούνταν, και δεν υπήρχε κανένα άλλο όφελος από την περιτομή, παρά μόνο τούτο: το να είναι αναγνωρίσιμοι μέσω αυτού του σημείου και να ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα έθνη. Η δική μας όμως περιτομή, εννοώ η χάρη του βαπτίσματος, παρέχει ανώδυνη τη θεραπεία, και γίνεται πρόξενος αμέτρητων αγαθών για εμάς, και μας γεμίζει με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Και ούτε έχει ορισμένο χρόνο τέλεσης, όπως εκεί, αλλά επιτρέπεται και σε πολύ νεαρή ηλικία, και στη μέση ηλικία, και στα ίδια τα γηρατειά να δεχθεί κανείς αυτή την αχειροποίητη περιτομή, κατά την οποία δεν έχει να υπομείνει κανείς κάποιον πόνο, αλλά αντιθέτως αποβάλλει τα φορτία των αμαρτιών και βρίσκει τη συγχώρεση των σφαλμάτων που διέπραξε σε κάθε περίοδο της ζωής του. Επειδή, πράγματι, είδε ο φιλάνθρωπος Θεός την υπερβολή της αδυναμίας μας, και ότι, πάσχοντας από ανίατη νόσο, έχουμε ανάγκη από μεγάλη θεραπεία και ανέκφραστη φιλανθρωπία, οικονομώντας τη δική μας σωτηρία, μας χάρισε την ανακαίνιση μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας, ώστε, αποβάλλοντας τον παλαιό άνθρωπο, δηλαδή τις πονηρές πράξεις, και ενδυόμενοι τον νέο, να βαδίζουμε στον δρόμο της αρετής. Αλλά, παρακαλώ, ας μη γίνουμε χειρότεροι από τους αγνώμονες και αναίσθητους Ιουδαίους.

Δεν είπε: «Σε εσάς», αλλά, «Στους υιούς της απείθειας. Ανάμεσα στους οποίους και εσείς συναναστραφήκατε κάποτε, όταν ζούσατε μέσα σε αυτά». Λέει το «όταν ζούσατε μέσα σε αυτά» για να τους προκαλέσει συστολή, αλλά και με έπαινο, επειδή τώρα πια δεν ζουν έτσι· τότε αυτό επιτρεπόταν. Τώρα όμως αποβάλετε και εσείς τα πάντα. Και μιλάει πάντοτε γενικά, αλλά και ειδικά· και αυτό οφείλεται στη διάθεσή του. «Την οργή, τον θυμό, την κακία, τη βλασφημία, την αισχρολογία από το στόμα σας. Μη λέτε ψέματα ο ένας στον άλλον». Λέει, «αισχρολογία από το στόμα σας», με έμφαση, διότι αυτή το μολύνει. «Αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθείτε τον νέο, που ανακαινίζεται με σκοπό την επίγνωση, σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε». Αξίζει στο σημείο αυτό να διερευνήσουμε γιατί άραγε ονομάζει μέλη και άνθρωπο και σώμα τον διεφθαρμένο βίο, και κάνει πάλι το ίδιο για τον ενάρετο βίο. Και αν ο άνθρωπος είναι οι αμαρτίες του, πώς λέει: «Μαζί με τις πράξεις του»; Διότι μια φορά τον ονόμασε παλαιό άνθρωπο, για να δείξει ότι ο άνθρωπος δεν είναι αυτό, αλλά εκείνο. Επειδή η προαίρεση είναι κυριότερη από την ουσία, και μάλλον αυτή είναι ο άνθρωπος, παρά εκείνη. Διότι δεν ρίχνει στη γέεννα η ουσία, ούτε εισάγει στη βασιλεία των ουρανών, αλλά η ίδια η προαίρεση· και κανέναν δεν αγαπάμε ούτε τον μισούμε απλώς επειδή είναι άνθρωπος, αλλά επειδή είναι τέτοιου είδους άνθρωπος. Εάν λοιπόν η ουσία είναι το σώμα, και αυτή δεν φέρει καμία ευθύνη για κανένα από τα δύο, πώς λέει ότι αυτό είναι κακό;

βʹ. Τι εννοεί, λοιπόν, λέγοντας: «Μαζί με τις πράξεις»; Την προαίρεση μαζί με τα έργα. Τον ονομάζει δε «παλαιό», θέλοντας να καταδείξει την αισχρότητα, τη δυσμορφία και την εξασθένησή του· και [τον ονομάζει] «νέο», θέλοντας να πει: Μην περιμένετε, λέει, ότι και αυτός θα πάθει το ίδιο, αλλά το αντίθετο· διότι όσο κι αν προχωρά, δεν βαδίζει προς το γήρας, αλλά προς νεότητα μεγαλύτερη από την προηγούμενη. Επειδή, όταν λάβει περισσότερη γνώση, αξιώνεται και σπουδαιότερων πραγμάτων, και ακμάζει περισσότερο, και αποκτά μεγαλύτερη ισχύ, όχι μόνο εξαιτίας της νεότητάς του, αλλά και εξαιτίας του προτύπου σύμφωνα με το οποίο υπάρχει.

Ας ανακράξουμε προς τον Χριστό: Υπολόγισέ μας, Ποιμένα καλέ, ως ένα από τα απολωλότα πρόβατα· αναζήτησέ μας στις διανοίες των καρδιών μας, και αφού μας βρεις να πλανιόμαστε και να κινδυνεύουμε να αιχμαλωτιστούμε από τον εχθρό, σύναξέ μας στην ποίμνη σου. Θεώρησέ μας ως μία δραχμή, και αφού ανάψεις το πυρ της θεότητάς σου, ερεύνησε, και αφού μας βρεις, συγχάρηκε μαζί με τους αγίους και τους αγγέλους που συγκατοικούν με την άχραντη θεότητά σου· ανάδειξέ μας σαν τον τελώνη, ώστε προσευχόμενοι να ασπαστούμε την ταπεινοφροσύνη, και να αποστραφούμε την υπερηφάνεια, να απεκδυθούμε τη μητέρα της αμαρτίας, την υψηλοφροσύνη, και να περιπτυχθούμε τη μητέρα της μετάνοιας, τη σωφροσύνη. Ας αποβάλουμε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ας περιβληθούμε τον νέο μαζί με τις πράξεις του και τη χάρη του· ας στενάξουμε από τα βάθη της καρδιάς προσευχόμενοι, για να εκδιώξουμε στο βάθος της καμίνου της γέεννας τον εχθρό μας. Διότι όταν εσύ στενάζεις, εκείνος πλήττεται· όταν εσύ χτυπάς το στήθος σου, εκείνος τραυματίζεται· όταν εσύ δέχεσαι τα πλήγματα, εκείνος υφίσταται τις σφαγές. Διότι και ο τελώνης, χτυπώντας το στήθος του, κατέφερε πλήγμα στον Φαρισαίο, και ήλεγξε τον λογισμό που βρισκόταν μέσα του, ο οποίος παρήγε την αλαζονεία της υπερηφάνειας.