Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 7:10

10. Είναι φανερό, λοιπόν, από όλα αυτά, ότι όσα είδαν ορισμένοι από τους αγίους, μέσω οπτασίας και αποκάλυψης, σχετικά με τη μέλλουσα κόλαση και τους ασεβείς και αμαρτωλούς σε αυτήν, αποτελούσαν κάποιες σκιαγραφίες των μελλοντικών γεγονότων και, τρόπον τινά, απεικονίσεις, και όχι ήδη παρόντα και ενεργούμενα πράγματα. Όπως ακριβώς ο Δανιήλ, περιγράφοντας προφητικά εκείνη τη μέλλουσα κρίση, λέει: «Κοιτούσα έως ότου στήθηκαν θρόνοι, και συγκροτήθηκε το δικαστήριο, και ανοίχτηκαν τα βιβλία, και έγιναν τα τάδε και τα τάδε»· διότι είναι φανερό ότι αυτά δεν έχουν συμβεί, αλλά προδείχθηκαν πνευματικά στον προφήτη.

«Φωτιά θα προπορευτεί ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του»· και ο Δανιήλ πάλι λέει: «Ποταμός φωτιάς έρρεε μπροστά του». Διότι αυτή η φωτιά, τους μεν αγίους, επειδή δεν φέρουν πάνω τους κανένα έργο και γνώρισμα κακίας, θα τους καταστήσει λαμπρότερους, σαν τον χρυσό που δοκιμάστηκε σε καμίνι ή όπως λένε για τον αμίαντο λίθο, ο οποίος όταν βρίσκεται μέσα στη φωτιά φαίνεται να απανθρακώνεται, όταν όμως βγει από τη φωτιά, γίνεται καθαρότερος, σαν να έχει καθαριστεί με νερό, όπως ακριβώς συνέβη και με τα σώματα των τριών αγίων παίδων στη φλόγα της Βαβυλώνας. Τους δε αμαρτωλούς, οι οποίοι φέρουν μαζί τους την κακία σαν εύφλεκτη ύλη, αφού τους περικυκλώσει αυτή η φωτιά, θα τους αναφλέξει γρήγορα, και το μεν έργο τους, δηλαδή την πονηρή τους διάθεση ή ενέργεια, θα το κατακάψει και θα το αφανίσει τελείως, τους ίδιους δε θα τους αποστερήσει από αυτά που έφεραν πάνω τους, δηλαδή τα πονηρά φορτία, ωστόσο θα τους σώσει, δηλαδή θα τους διατηρήσει και θα τους φυλάξει στο διηνεκές, ώστε να μην καταστραφούν μαζί με την πονηρία.

Ποιος δεν φρίττει ακούγοντας τον Ιεζεκιήλ να λέει: «Θα εκχύσω την οργή μου επάνω σου και θα εξαντλήσω τον θυμό μου εναντίον σου· και θα σε κρίνω σύμφωνα με τις οδούς σου, και θα επιρρίψω επάνω σου όλα τα βδελύγματά σου· και το μάτι μου δεν θα σε λυπηθεί, ούτε και πρόκειται να σε ελεήσω· και τότε θα καταλάβεις ότι εγώ είμαι ο Κύριος.» Ποιος πάλι δεν κατανύγεται ακούγοντας τον Δανιήλ, ο οποίος περιγράφει ρητά την ημέρα της φοβερής κρίσεως, λέγοντας τα εξής: «Εγώ ο Δανιήλ έβλεπα, μέχρι που στήθηκαν θρόνοι. Και κάθισε ο Παλαιός των ημερών. Το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και οι τρίχες της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί. Ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του πυρ φλέγον. Ποταμός πυρός κυλούσε, εκπορευόμενος έμπροσθέν του. Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες παραστέκονταν ενώπιόν του. Συγκροτήθηκε το δικαστήριο, και ανοίχτηκαν τα βιβλία [προφανώς εννοεί τα πεπραγμένα του καθενός].» Και πάλι: «Έβλεπα σε όραμα κατά τη διάρκεια της νύχτας, και ιδού, ερχόταν μαζί με τις νεφέλες του ουρανού κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου· και έφθασε μέχρι τον Παλαιό των ημερών, και οδηγήθηκε ενώπιόν του. Και σε αυτόν δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία. Και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, και η βασιλεία του, βασιλεία αιώνια. Έφριξε το πνεύμα μου, εμένα του Δανιήλ, στα εσώψυχά μου, και τα οράματα του νου μου με συντάρασσαν.» ΚΗ΄.

Διότι, αληθινά, πολλοί χοροί αγγελικών Δυνάμεων μας περιστοιχίζουν από παντού, καταγράφοντας στον ουρανό με κάθε ακρίβεια τα όσα πράττουμε, λέμε και σκεφτόμαστε, μέχρι και την πιο απλή σκέψη, για να μας ελέγξουν κατά τη φοβερή ημέρα της κρίσεως· τότε που ολόκληρη η ορατή κτίση, κλονιζόμενη με άφατη ορμή, θα ωθείται προς τη δική της συντέλεια· και ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν με πάταγο· και τα στοιχεία του κόσμου θα διαλυθούν φλεγόμενα· και θα υπάρξει νέος ουρανός και νέα γη, και τα όσα έπονται αυτών. Όταν θα στηθούν θρόνοι, και θα καθίσει προεδρεύοντας ο Παλαιός των ημερών, και θα ανοιχτούν τα βιβλία, τα οποία θα περιέχουν πιστά και ανόθευτα τις καταγραφές των δικών μας έργων, λόγων και νοημάτων· χίλιες χιλιάδες αγγέλων θα τον υπηρετούν, και μύριες μυριάδες θα στέκονται ενώπιόν του· και μια φρικτή απειλή φλεγόμενου πυρός θα διατρέχει παντού, τυλίγοντας τα πάντα ολόγυρα και λιώνοντας τα όρη σαν κερί. Διότι «ποταμός πυρός», λέγει, «κυλούσε μπροστά του». Τότε που ο τάρταρος, και το αχανές και ασύλληπτο βάραθρο, και το εξώτερο σκοτάδι, και το ακοίμητο σκουλήκι θα φανερωθούν μπροστά μας· και πάνω σε αυτά θα επικρατεί ο φόβος, μετέωρος ανάμεσα σε όλους που θα αναμένουν την έκβαση· και άγγελοι οργής, απαστράπτοντας κολαστικό πυρ, βλέποντας φωτιά και αναπνέοντας φωτιά, θα στέκονται έτοιμοι για την πλήρη εκδίκηση κάθε παρανομίας.

Αυτήν τη λύπη την εδραιώνει η ελπίδα της αναστάσεως· η μεγαλειότητα της φοβερής και πανένδοξης παρουσίας του Χριστού· η φρικωδέστατη ημέρα της κρίσεως, όταν μελετάται συνεχώς από τον νου· κατά την οποία ο ουρανός και η γη, και όλος ο ορατός διάκοσμος θα παρέλθουν με πάταγο· ενώ τα στοιχεία της φύσεως θα καίγονται και θα διαλύονται στο άπλετο πυρ, το οποίο προκαθαρίζει, για την έλευση του καθαρού, την κτίση που έχει ρυπανθεί από εμάς· κατά την οποία στήνονται θρόνοι, και ο Παλαιός των ημερών κάθεται, και τα άπειρα τάγματα των αγίων αγγέλων και αρχαγγέλων παρίστανται λειτουργικά με φόβο και τρόμο· και όλη η ανθρώπινη φύση οδηγείται σε εξέταση· και ανοίγονται τα βιβλία των έργων, των λόγων και των λογισμών μας, τα οποία περιέχουν τις πράξεις μας καταγεγραμμένες με κάθε ακρίβεια.

Ερμηνεία: Αυτό το σφραγισμένο βιβλίο σημαίνει την άφατη και πολλή μακροθυμία του Θεού, ότι, ενώ ο κόσμος είναι άξιος πολλών βασάνων και τιμωριών εξαιτίας της ασέβειας και των πονηρών πράξεων, η οργή συγκαλύπτεται κατά την ομοιότητα σφραγισμένου βιβλίου. Όταν δε φτάσει ο καιρός της συντέλειας, τότε το αρνίο, ο αμνός του Θεού, επειδή έχει την εξουσία να κρίνει τη γη, θα αποκαλύψει τα κρυμμένα και άξια καταδίκης έργα, όπως ακριβώς διακήρυξε και ο θείος Δανιήλ: Το δικαστήριο, λέει, κάθισε, και βιβλία ανοίχθηκαν.

Αμήν». Ερμηνεία και ερώτηση: Και πώς ο μεν Δαβίδ λέει ότι φωτιά θα προπορευτεί ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του, ο δε Δανιήλ ότι ποταμός φωτιάς κυλούσε μπροστά του, αυτός όμως είδε ποταμό ζωτικού ύδατος να αναβλύζει από τον θρόνο;

Απάντηση: Ότι για την κρίση και τους εχθρούς εκείνοι προφήτευσαν: το δικαστήριο, λέει, κάθισε και τα βιβλία ανοίχτηκαν. Αυτός όμως, μετά την κρίση και την αποκατάσταση των δικαίων στην επουράνια Ιερουσαλήμ, μίλησε για το ζωτικό ύδωρ, έτσι ώστε προς τους αμαρτωλούς και τους αθέους εκπορεύεται ποταμός πυρός που τους καταναλώνει, ενώ προς τους θεοφιλείς και τους δικαίους εκπορεύεται ζωτικό ύδωρ που τους ανακαινίζει. Τα δε δέντρα που φέρουν δώδεκα καρπούς τον χρόνο συμβολίζουν την πολλή και ποικίλη τρυφή του παραδείσου. Το δε τείχος της πόλης έχει δώδεκα σειρές από τους δώδεκα πολύτιμους λίθους, σαν δώδεκα ζώνες κυκλικά σε όλο το τείχος. Και η κάθε ζώνη είναι βαμμένη με διαφορετικό χρώμα. Το δε ύψος, όπως έχει προαναφερθεί, είναι εκατόν σαράντα τέσσερις πήχεις αγγέλου, ενώ το μήκος είναι δώδεκα χιλιάδες στάδια, και το πλάτος το ίδιο.

Υπάρχει ανάγκη λοιπόν για σιωπή και μόνο να θαυμάζουμε από τα ορατά τα αόρατα, όπως το ανέσπερο φως, τον ανέκφραστο πλούτο, την ατελεύτητη δόξα, τα στίφη των σωζομένων, το λαμπροφόρο πλήθος των χιλίων χιλιάδων και μυρίων μυριάδων, δηλαδή των αγγέλων και αρχαγγέλων και αρχών, των εξουσιών, των δυνάμεων μαζί με τις κυριότητες, των Σεραφείμ, των Χερουβείμ και των θείων εκείνων θρόνων την τρισάγια υμνωδία, τη φωνή της αγαλλιάσεως, την άρρητη «πόλη», «της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός».

Και είναι και αυτό ανώτερο της αξίας της δικής μου αισχρότητας, το να αξιωθώ να με θυμηθεί έστω και ελάχιστα η δική σου βασιλεία. Διότι, όταν χίλιες χιλιάδες και μύριες μυριάδες των ουρανίων δυνάμεων παραστέκονται με τρόμο ενώπιόν σου, όταν καθίσεις στον θρόνο της δόξης ως βασιλιάς των δυνάμεων και ολόκληρης της οικουμένης, και συναχθούν μπροστά σου όλα τα έθνη, και τους χωρίσεις τον έναν από τον άλλον, όπως ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια, και στήσεις τα μεν πρόβατα στα δεξιά σου, τα δε ερίφια στα αριστερά, πώς δεν είναι σπουδαίο να με θυμηθείς τότε, παμβασιλεύ, εμένα τον ληστή και αχρείο;

Επειδή δε «επιτέλεσε σωτηρία στο μέσο της γης», δηλαδή τον σταυρό και τον θάνατο και την ταφή και την ανάσταση και την αγία ανάληψη, εκεί πάλι θα έλθει, περικρατώντας τα σύμπαντα. «Άνδρες Γαλιλαίοι», λέει, «γιατί στέκεστε κοιτάζοντας προς τον ουρανό; Αυτός ο Ιησούς, που αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, έτσι θα έλθει πάλι, με τον ίδιο τρόπο που τον είδατε να πορεύεται προς τον ουρανό». Με τέτοιον λοιπόν τρόπο, διαμέσου νεφέλης και με αγγέλους ως δορυφόρους, θα έλθει πάλι, με δόξα άφραστη και ανεκλάλητη, με δύναμη και πάρα πολλή αίγλη, θα κατέλθει εκεί από όπου και αναλήφθηκε και ως ήλιος ολόφωτος θα καταλάμψει ολόκληρη την υφήλιο. Εκεί οι άγγελοι θα ετοιμάσουν τον άρρητο θρόνο της δόξας του, εκεί μάλλον θα στηθούν θρόνοι και θα ανοιχτούν βιβλία, όπως είδε και είπε ο Δανιήλ, εκεί τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ και οι Κυριότητες μαζί με τις Δυνάμεις και τις Εξουσίες, εκεί το πλήθος των Αρχών, των Αρχαγγέλων και των Αγγέλων, εκεί χίλιες χιλιάδες και μύριες μυριάδες από τις προαναφερθείσες δυνάμεις θα τον υπηρετήσουν, εκεί θα φανεί ως φλόγα πυρός ο θρόνος του και οι τροχοί του ως πυρ φλέγον (επειδή και ο Θεός μας ονομάζεται πυρ καταναλίσκον), και ποταμός πυρός θα ρέει μπροστά του.

Χαίρε, εσύ που προεικόνισε η κάμινος των Χαλδαίων, η οποία διατήρησε αβλαβείς τους παίδες· διότι και εσένα το πυρ της θεότητας σε διατήρησε άφθορη. Χαίρε, διότι Εκείνος ενώπιον του οποίου παρίστανται χίλιες χιλιάδες και μύριες μυριάδες, ο ίδιος «ως υετός επί πόκον» κατήλθε στη μήτρα σου.

Χαίρε, ταξίαρχε, ωραιότατο κτίσμα του Θεού, «πνεύμα νοερό, άγιο» και «φλόγα πυρός», σύμφωνα με τη θεία φωνή, μαζί με τους συλλειτουργούς σου. Διότι, «όταν», λέει, «ο Ύψιστος διαμοίραζε τα έθνη, έθεσε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού». Και έβλεπε και ένας άλλος προφήτης, μέχρι που στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών, και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, οι τρίχες της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί, ο θρόνος του φλόγα πυρός, οι τροχοί του φωτιά που φλέγεται· ποταμός πυρός κυλούσε μπροστά του, μύριες μυριάδες παρίσταντο σε αυτόν και χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν· μαζί με τους οποίους βεβαίως και εσύ λειτουργούσες με κάθε ευλάβεια, πανένδοξε Μιχαήλ.

Ερμηνεία και ερώτηση. Και πώς ο μεν Δαβίδ λέει, «φωτιά θα προπορευθεί ενώπιόν του και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του», ο δε Δανιήλ ότι «ποταμός φωτιάς έρρεε μπροστά του», ενώ αυτός είδε ποταμό ζωτικού ύδατος να αναβλύζει από τον θρόνο;

Απόκριση. Διότι για την κρίση και τους εχθρούς εκείνοι προφήτευσαν («το δικαστήριο», λέει, «κάθισε, και τα βιβλία ανοίχτηκαν»), αυτός όμως, μετά την κρίση και την αποκατάσταση των δικαίων στην επουράνια Ιερουσαλήμ, μίλησε για το ζωοποιό ύδωρ, ώστε προς μεν τους αμαρτωλούς και τους αθέους εκπορεύεται ποταμός πυρός που τους καταναλώνει, προς δε τους θεοφιλείς και τους δικαίους ζωοποιό ύδωρ που τους ανακαινίζει. Και τα δέντρα που δίνουν δώδεκα καρπούς τον χρόνο υποδηλώνουν τη μεγάλη και ποικίλη τρυφή του παραδείσου. Το δε τείχος της πόλης έχει δώδεκα σειρές από τους δώδεκα πολύτιμους λίθους, σαν δώδεκα ζώνες κυκλικά σε όλο το τείχος, και η κάθε ζώνη είναι χρωματισμένη με διαφορετική απόχρωση· το δε ύψος, όπως έχει προλεχθεί, είναι εκατόν σαράντα τέσσερις πήχεις κατά το μέτρο αγγέλου, ενώ το μήκος είναι δώδεκα χιλιάδες στάδια και το πλάτος άλλο τόσο.

Διότι ο λόγος δεν μας υπενθύμισε τις ιστορίες ούτε για τις χίλιες χιλιάδες και τις μύριες μυριάδες των λαμπροφορεμένων αγγέλων, σύμφωνα με τον θείο Δανιήλ, ούτε για τον θείο άγγελο που κατέβηκε μαζί με τον Αζαρία στο καμίνι των Χαλδαίων, ούτε για εκείνη τη φοβερή, μεγάλη και θαυμαστή οπτασία την οποία διηγείται ο «ανήρ των επιθυμιών». Αλλά σε μένα φαίνεται θαυμαστό και άξιο διερεύνησης το ζήτημα, πώς ένας τέτοιος και τόσο σπουδαίος άνδρας, έπειτα από τόση νηστεία, καθαρότητα και πολλή σκληραγωγία, έχοντας μάλιστα αξιωθεί το προφητικό χάρισμα, δεν μπόρεσε να αντέξει την αγγελική οπτασία, αλλά έπεφτε πρηνής στη γη συντετριμμένος και, μολονότι ο θείος άγγελος τον ανασήκωνε, εκείνος πάλι έπεφτε. Θεωρώ όμως σωστό να αναγνώσουμε στη συνέχεια ολόκληρο το κείμενο εκείνου του προφητικού χωρίου και έπειτα να θέσουμε προς συζήτηση το προαναφερθέν, άξιο διερεύνησης πρόβλημα. «Εκείνες τις ημέρες», λέει, «εγώ, ο Δανιήλ, πενθούσα επί τρεις εβδομάδες ημερών και επιθυμητό άρτο δεν έφαγα, ούτε κρέας και κρασί μπήκε στο στόμα μου, και δεν αλείφθηκα με μύρο έως ότου συμπληρωθούν τρεις εβδομάδες ημερών».

Και λοιπόν ας επαναφέρουμε τον λόγο πάλι στο προκείμενο θέμα. Διότι, επειδή ο λόγος υπέδειξε ότι ο θείος Δανιήλ σαφώς προανήγγειλε στην οπτασία του το απρόσιτο και ακατάληπτο της θεότητας του Χριστού, ενώ η Μαρία η Μαγδαληνή φανέρωσε το προσιτό της ανθρωπότητάς Του, και το ζήτημα που αναφέρθηκε παραπάνω έχει λυθεί με τη χάρη του Χριστού, εμπρός ας κατευθύνουμε πάλι τον λόγο προς τους θείους αγγέλους, προς τους καθαρούς νόες, προς τους θείους λειτουργούς, προς τους φύλακές μας. Διότι αυτοί είναι εκ φύσεως μεσίτες μεταξύ Θεού και ανθρώπων, και μεταφέρουν χαρμόσυνα από τον ουρανό στη γη αγαθές ειδήσεις από τον Θεό στους δίκαιους άνδρες, και από τη γη πάλι προς τον ουρανό εισάγουν λαμπροφορώντας τις ψυχές των δικαίων ως υπέρτατα δώρα στον πρύτανη Θεό. Διότι, όπως λέει, «όλοι οι άγγελοι που βρίσκονται γύρω Του θα προσφέρουν ως δώρα» τις ψυχές των δικαίων. Διότι μου φαίνεται πως όσα είναι τα πλήθη των ανθρώπων πάνω στη γη, τόσα είναι και τα στίφη των αγγέλων στον ουρανό. Και αυτό δεν είναι απλώς δικός μου στοχασμός, αλλά ακούω τη θεία Γραφή που λέει αφενός ότι «χίλιες χιλιάδες στέκονταν δίπλα Του, και μύριες μυριάδες Τον υπηρετούσαν» (διότι είναι επόμενο τα θεία στρατεύματα να είναι περισσότερα από το ποσό που αναφέρθηκε, αλλά επειδή, όπως νομίζω, δεν υπάρχει αρίθμηση πέρα από τις «χίλιες χιλιάδες» και τις «μύριες μυριάδες», μέχρι αυτούς εξέφρασε τον αριθμό των αγγέλων), και αφετέρου ότι «έστησε τα όρια των εθνών».

Ας δούμε δε τι μας διδάσκει για την κρίση ο θεσπέσιος Δανιήλ· διότι είναι καλό και αναντίρρητο να κοσμείται το σύγγραμμα από τις θείες Γραφές παρά να γράφω ή να λέγω από μόνος μου κάποιον νέο στοχασμό. Και αν το νεωτεριστικό θεωρηθεί απαράδεκτο από κάποιους μεμψίμοιρους, εφόσον εμείς θεμελιώνουμε τις θέσεις μας σε προφητικές και αγιογραφικές αποκαλύψεις, ουδείς από τους ορθά σκεπτόμενους αντιλέγει. «Έβλεπα», λέγει, «σε νυχτερινό όραμα, έως ότου τοποθετήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των ημερών, και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και οι τρίχες της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί, ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του φωτιά που φλεγόταν· ποταμός πυρός κυλούσε μπροστά του, χίλιες χιλιάδες παρίσταντο ενώπιόν του και μύριες μυριάδες τον υπηρετούσαν· στήθηκε το κριτήριο και βιβλία ανοίχτηκαν. Έφριξε το πνεύμα μου, εγώ ο Δανιήλ τα είδα, και το όραμα της κεφαλής μου με συντάραξε». Τι σημαίνει το «και το όραμα της κεφαλής μου με συντάραξε»; Με το μάτι της διανοίας, λέγει, καθώς προείδα τη μέλλουσα κρίση, συνταράχθηκα ολόκληρος και έφριξα με το όραμα, δηλαδή με το θέαμα.

Είναι βεβαίως φανερό. Τα διακρινόμενα, λέει, διακρίνονται με έναν από τους τρόπους της αντίθεσης. Αν βέβαια δεν διακρίνονται όλα έτσι, ο λόγος είναι αληθής. Όμως επειδή η θέση είναι μερική, εμείς απαλλασσόμαστε εντελώς από το ζήτημα. Διότι ούτε αναγκαίο είναι το συμπέρασμα, ούτε προκύπτει πουθενά συλλογισμός, όταν ο λόγος προχωρά με αυτόν τον τρόπο. Αν όμως ισχυριστούν ότι αυτό ισχύει για όλα, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τις ψυχές ή τους αγγέλους, που είναι απαλλαγμένοι από την ύλη και διακρίνονται μεν μεταξύ τους, αλλά δεν επιδέχονται την υλική διάκριση; Διότι, αν δεν διακρίνεται η μία ψυχή από την άλλη, και ο ένας άγγελος από τον άλλο, τότε δεν υπάρχουν πολλές ψυχές ούτε πολλοί άγγελοι. Αλλά αυτό είναι άτοπο. Διότι για τους αγγέλους η Γραφή λέει: «Χίλιες χιλιάδες και μύριες μυριάδες παρίσταντο στον Θεό». Και βεβαίως το πλήθος των ψυχών είναι εξίσου μεγάλο. Αν λοιπόν και σε αυτά υπάρχει αναγκαστικά διάκριση, πρέπει να ερευνήσουμε ποια μπορεί να είναι αυτή.

Και τούτο, όπως νομίζω, είναι άξιο νοερής εξέτασης, το ότι η παράδοση των ιερών λογίων περί των αγγέλων αναφέρει πως είναι «χίλιες χιλιάδες και μύριες μυριάδες», επανακυκλώνοντας και πολλαπλασιάζοντας μεταξύ τους τους μεγαλύτερους δικούς μας αριθμούς, και φανερώνοντας καθαρά μέσω αυτών τις αναρίθμητες για εμάς διατάξεις των ουρανίων ουσιών. Διότι είναι πολλές οι μακάριες στρατιές των υπερκοσμίων νοών, υπερβαίνοντας την ασθενή και περιορισμένη αναλογία των δικών μας υλικών αριθμών και οριζόμενες γνωστικά μόνο από τη δική τους υπερκόσμια και ουράνια νόηση και επιστήμη, η οποία τους δωρίζεται με πανόλβιο τρόπο από τη θεαρχική και απειρόγνωστη σοφοποιία, που είναι υπερουσίως η αρχή και η ουσιοποιός αιτία, η συνεκτική δύναμη και η περιεκτική αποπεράτωση όλων ομού των όντων.

Ας υψώσουμε όλοι τα μάτια μας προς τον Κύριο που βρίσκεται στους ουρανούς, ανακράζοντας όπως ο Ιερεμίας: "Αυτός που φανερώθηκε στη γη, αυτός είναι ο Θεός μας, ο οποίος με τη θέλησή του συναναστράφηκε με τους ανθρώπους", και δεν υπέστη καμία μεταβολή, αυτός που φανέρωσε τον εαυτό του με διάφορες μορφές στους προφήτες, τον οποίο ο Ιεζεκιήλ είδε πάνω σε πύρινο άρμα σαν μορφή ανθρώπου, και ο Δανιήλ ως υιό ανθρώπου και παλαιό των ημερών, κηρύσσοντας τον παλαιό και νέο ως έναν Κύριο, αυτόν που φανερώθηκε και φώτισε τα πάντα.

Την Κυριακή της Απόκρεω, κοντάκιο για τη δευτέρα παρουσία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, του Ρωμανού, ήχος α', το οποίο φέρει την εξής ακροστιχίδα: <του ταπεινού Ρωμανού το έπος>. Προοίμιο. Όταν έλθεις, Θεέ, επί της γης με δόξα, και τρέμουν τα σύμπαντα, και ποταμός πυρός κυλά μπροστά από το βήμα, και βιβλία ανοίγονται και τα κρυφά φανερώνονται, τότε ελευθέρωσέ με από το άσβεστο πυρ και αξίωσέ με να σταθώ εκ δεξιών σου, δικαιότατε Κριτή.

η΄. Εμφανίζονται πάλι με μορφές ίππων, όπως λέει ο Ζαχαρίας, καθώς διατρέχουν με ταχύτητα για κάθε θεία προσταγή· και με μορφή πύρινων τροχών, επειδή ταυτόχρονα περιπολούν και κατοικούν στον ουράνιο τροχό· διότι λέει (η Γραφή): «Η φωνή της βροντής σου ακούστηκε στον τροχό». Γι' αυτό και ο Ηλίας ο Θεσβίτης αναλαμβάνεται από τη γη με πύρινο άρμα· πράγμα το οποίο αποτελούσε σαφή τύπο: το μεν τέθριππο άρμα από τα τέσσερα στοιχεία (αποτελούσε τύπο της ανθρώπινης φύσης, με την οποία) ανήλθε στα ουράνια Εκείνος που τη φόρεσε και την ηνιόχησε όπως θέλησε, ο Θεός Λόγος. Οι δε ίπποι των βασιλικών οχημάτων αποτελούσαν υπόδειγμα των αγίων αγγέλων· «Διότι το άρμα του Θεού», λέει, «είναι μυριοπλάσιο, αποτελούμενο από χιλιάδες που αφθονούν και εορτάζουν». Είδε επίσης και ο Δανιήλ σε όραμα και πάλι έναν ανθρωπόμορφο άνδρα καθισμένο σε θρόνο, τον Παλαιό των Ημερών Θεό· «Και χίλιες χιλιάδες», λέει, «του παραστέκονταν και μύριες μυριάδες τον υπηρετούσαν». Αλλά αυτά και όσα παρόμοια υπάρχουν στην Παλαιά (Διαθήκη), αποτυπώνονταν ως οράματα και οπτασίες· επειδή ούτε την ουσία του Θεού, ούτε τη μορφή, ούτε το σχήμα, ούτε το είδος, ούτε το κάλλος είδε ποτέ κανείς από όσους βρίσκονται στη σάρκα, ούτε είναι δυνατόν να ιδωθεί, όπως μας διδάσκει ο ιερός Λόγος· αλλά ούτε και την ουσία του αγγέλου μπόρεσε κανείς να δει ή να αντικρίσει.

Σάρκες είναι, ας μην τις λυπηθούμε, όπως λέει ο λόγος. Λιγοστός είναι ο χρόνος, σύντομος ο βίος, και αν ακόμη η ζωή μας παραταθεί περίπου στα εβδομήντα ή ογδόντα χρόνια, δεν είναι τίποτα μπροστά στους απείρους αιώνες. Ας προσφέρουμε, παρακαλώ, έναν οβολό και θα λάβουμε μύριες φορές περισσότερα. Ας προσφέρουμε λίγο χρόνο, και θα αποκτήσουμε χρόνους απείρους. Ας υπομείνουμε έναν πρόσκαιρο κόπο, και θα λάβουμε απέραντες αναπαύσεις. Ας κλάψουμε για να γελάσουμε με το μακάριο γέλιο. Ας θρηνήσουμε ακατάπαυστα από τον πόθο για τον Χριστό, για να σκιρτήσουμε από ατελεύτητες χαρές. Ναι, αδελφοί μου, σας παρακαλώ. Ναι, ας σταθούμε ευπρόσωποι απέναντι στον Κύριο Παντοκράτορα. Ας γίνουμε ονομαστοί στη γη και στον ουρανό, ακολουθώντας τους πατέρες. Ας θυμηθούμε ο ένας τον άλλον στον μέλλοντα αιώνα, όχι με κατηγορίες, ούτε με οδυρμούς, αλλά μάλλον με ευφροσύνη, με μεγάλη χαρά και μακαριότητα. Όταν θα γίνουν οι ανταποδόσεις για όσα ζήσαμε, όταν ο Κριτής θα καθίσει στον θρόνο της δόξας Του, και μυριάδες θα στέκονται δίπλα Του, και χίλιες χιλιάδες άγιοι άγγελοι θα Τον λειτουργούν, με όλη την κτίση παρούσα. Όταν θα βγουν οι φοβερές αποφάσεις, όταν η παράταξη στα δεξιά και στα αριστερά θα φανερώσει, τους μεν να προσέρχονται με δόξα και τιμή στα άνω βασίλεια και να πανηγυρίζουν αιώνια, τους δε να ρίχνονται με ντροπή και ατιμία στα ατελεύτητα κολαστήρια, όπου το πυρ δεν θα σβήσει, όπως λέει, και το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει.

Ο ίδιος ο Θεός μας θα έλθει φανερά, με μύριες μυριάδες και χίλιες χιλιάδες αγγέλων και αρχαγγέλων και όλων των άνω δυνάμεων να προηγούνται και να πορεύονται μπροστά του. Όταν στηθούν οι θρόνοι και καθίσει στο κριτήριο ο αδέκαστος κριτής και δεσπότης, κρίνοντας και διευθετώντας και εξετάζοντας τα πάντα γυμνά και εκτεθειμένα, τη θέληση και την πράξη και τον λόγο της ζωής μας. Όταν εν ριπή οφθαλμού συντελεστούν όλα αυτά, θα εκδοθεί η μεγάλη και φοβερή απόφαση, η οποία θα καλεί τους μεν δικαίους στη βασιλεία των ουρανών και στην αιώνια ζωή, ενώ τους αμαρτωλούς θα τους αποπέμπει στο εξώτερο πυρ και στο ιοβόλο σκουλήκι, και στο αφεγγές σκοτάδι και στα τάρταρα του ανυπόφορου ψύχους, και σε όλες τις επαπειλούμενες φρικτότατες κολάσεις.

Ναι, αδελφοί μου, ναι, σας παρακαλώ, ας σταθούμε ευπρόσωποι ενώπιον του Κυρίου Παντοκράτορος· ας γίνουμε ονομαστοί και στη γη και στον ουρανό, ακολουθώντας τους πατέρες· ας θυμηθούμε ο ένας τον άλλον στον μέλλοντα αιώνα, όχι καταδικαστικά ούτε με οδυρμούς, αλλά μάλλον με ευφροσύνη και με απέραντη χαρά και μακαριότητα, όταν θα γίνει η ανταπόδοση όσων πράξαμε εν ζωή, όταν ο Κριτής θα καθίσει στον θρόνο της δόξας Του, ενώ μυριάδες θα Του παραστέκονται και χίλιες χιλιάδες άγιοι άγγελοι θα Τον υπηρετούν και όλη η κτίση θα είναι παρούσα· όταν θα εκδοθούν οι φοβερές αποφάσεις, όταν η τοποθέτηση στα δεξιά και στα αριστερά θα φανερώσει από τη μια εκείνους που με δόξα και τιμή θα εισέλθουν στην ουράνια βασιλεία και θα αγάλλονται αιώνια, και από την άλλη εκείνους που με ντροπή και ατιμία θα ριχτούν στα ατελεύτητα κολαστήρια, όπου, όπως λέει, η φωτιά δεν θα σβήσει και το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει.

Δείτε λοιπόν, αδελφοί μου, πόσο φοβερή είναι η δύναμή του, πόσο μεγάλη η ένδειξη της αγανάκτησής του, ο θυμός της οργής του! Και αν ο παρών είναι τέτοιος και τόσο μεγάλος, πώς άραγε θα είναι εκείνος ο σεισμός της συντέλειας των πάντων, σύμφωνα με το «ιδού εγώ για μια ακόμη φορά θα σείσω τον ουρανό και τη γη, λέει ο Κύριος»; Ποιος φόβος θα ακολουθήσει; Ποιος τρόμος θα προκληθεί, όταν η γη, συγκλονιζόμενη, θα δώσει πίσω όλους τους απ' αιώνος κεκοιμημένους, καθώς τα οστά θα συνενώνονται μεταξύ τους και θα αναπτύσσονται σε αυτά σάρκες και νεύρα, και τα σώματα θα εμψυχώνονται και πάλι και θα ανασταίνονται; Όταν ο ουρανός, τυλιγόμενος σαν ειλητάριο, θα αποβάλλει τα άστρα και θα μεταβάλει τους φωστήρες του, ενώ ήχος και βροντή θα ακούγεται μέσω της σάλπιγγας του αρχαγγέλου σε όλους τους κατοίκους της γης; Όταν ο ίδιος ο Θεός μας θα έλθει φανερά, με μύριες μυριάδες και χίλιες χιλιάδες αγγέλων και αρχαγγέλων και όλων των άνω δυνάμεων να προηγούνται και να προπορεύονται ενώπιόν του; Όταν θα στηθούν θρόνοι και θα καθίσει στο κριτήριο ο αδέκαστος κριτής και δεσπότης, κρίνοντας τα πάντα γυμνά και ξεσκεπασμένα, και ελέγχοντας και εξετάζοντας κάθε σκέψη, πράξη και λόγο από όσα έχουμε πράξει στη ζωή μας;

Και αν διανύσουμε με αυτόν τον τρόπο τον δρόμο, θα είναι καλό και μακάριο· διότι δεν θα πεθάνουμε, αλλά θα ζήσουμε, δεν θα διαλυθούμε, έστω και αν φθαρούμε, αλλά θα ανασυσταθούμε λίγο αργότερα μέσω της παλιγγενεσίας, και θα επαινεθούμε από αυτούς που ζουν ακόμη, όπως αρμόζει, και θα ψάλουν πάνω μας τις επιτάφιες ευχές, συνθέτοντας εγκώμια για εμάς και ψάλλοντας ταιριαστούς ψαλμούς, το «μακαρία η οδός, την οποία πορεύεσαι σήμερα, διότι ετοιμάστηκε για σένα τόπος αναπαύσεως και εκεί όπου βρίσκεται ο χορός των αγγέλων»· και το «εν σκηναίς δικαίων» και όσα άλλα αναφωνούνται, εις ανάμνησιν της υπακοής και της ταπεινώσεώς μας, των κόπων και των αγώνων μας, της αγάπης και της πίστεώς μας, που επιδείξαμε ειλικρινά μεταξύ μας και προς τον καθηγούμενο, της υπομονής και της καρτερίας μας μέχρι και αυτού του θανάτου, την οποία διαφυλάξαμε κατά την ασκητική μας υποταγή. Και τι είναι αυτά μπροστά σε όσα μέλλουν να έρθουν; Μικρές και μηδαμινές απεικονίσεις και σκιές. Διότι, αναλογίσου εκείνα τα οποία πρόκειται να απολαύσουμε εμείς που ζούμε θεάρεστα, όταν ο Θεός θα έλθει φανερά, όταν «θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και την γη, για να κρίνει τον λαό Του», όταν θα καθίσει το φοβερό κριτήριο και θα ανοιχτούν τα βιβλία των πράξεών μας: την παράσταση εκ δεξιών, την αγγελική ανακήρυξη, την ευλογημένη φωνή που θα μας καλεί στην βασιλεία των ουρανών, στην απόλαυση του παραδείσου, στους κόλπους του Αβραάμ, στις σκηνές των αγίων και των οσίων.

«Και δεν υπάρχει καμία κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα στα μάτια του, προς τον οποίο έχουμε να δώσουμε λόγο.» «Και αν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, —εφόσον έτσι έχουν τα πράγματα, — ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;» Και αν ο προφήτης Δανιήλ, βλέποντας σε όραμα το κριτήριο, έφριξε και εξέστη, τι θα πάθουμε εμείς όταν έρθουμε ενώπιον αυτών των ίδιων των πραγμάτων; «Ποταμός φωτιάς,» λέει, «κυλούσε μπροστά του· χίλιες χιλιάδες παραστέκονταν σε αυτόν, και μύριες μυριάδες τον υπηρετούσαν. Το δικαστήριο κάθισε και τα βιβλία ανοίχτηκαν.» Όταν λοιπόν γίνουν αυτά, ποιος θα αντέξει; Ποιος θα έχει παρρησία; Παρά μόνο αυτός που έχει ορθή πίστη και αγαθή πράξη, αυτός που έχει αποκτήσει την ανδρεία, τη δικαιοσύνη και τη σωφροσύνη, ο γιος της υπακοής και ο τέλειος τηρητής της υποταγής. Γι' αυτό πρέπει να προσέχουμε με κάθε εγρήγορση, αδελφοί, και να φοβόμαστε την ώρα του θανάτου, και να είμαστε έτοιμοι κάθε ώρα για την έξοδο, ώστε να μην μας κλέψει απαρατήρητα ο ανθρωποκτόνος εχθρός μας, αφήνοντας πάντα το παρόν να περάσει με ραθυμία, και αναβάλλοντας για το μέλλον την εκπλήρωση των εντολών.

Ποταμός πυρός, λέει σύμφωνα με τον προφήτη Δανιήλ, ρέει μπροστά του· χίλιες χιλιάδες παρίστανται ενώπιόν του, και μύριες μυριάδες τον υπηρετούν· και ο κριτής είναι φοβερός και αδέκαστος, και η απολογία θα γίνει μέχρι και για κάθε αργό λόγο, όπως έχει ειπωθεί στο ευαγγέλιο. Και πώς θα τα υπομείνει αυτά η ψυχή εκείνη την ώρα; Και όντως είναι «φοβερό το να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού»· και μάλλον ακόμη πιο φοβερό όταν ακούσει την απόλυτα δίκαιη απόφαση παραδιδόμενη στην ατελείωτη κόλαση. Γι' αυτόν τον λόγο, αδελφοί μου, παρακαλώ και ικετεύω, ας συμφιλιωθούμε με τον Θεό πριν από τον θάνατο· ας τον καταστήσουμε ευμενή· ας κάνουμε φίλους τους αγγέλους που πρόκειται να έρθουν σε εμάς. Ας έχουμε το μάτι της διάνοιας άγρυπνο· ας έχουμε τον νου ακαταμάχητο αντιστεκόμενοι στα πάθη χωρίς να υποκύπτουμε· αλλά, ακόμη κι αν παραπατήσουμε λίγο, να σηκωνόμαστε γρήγορα, σβήνοντας με πολλά δάκρυα τα πύρινα βέλη του εχθρού και προβάλλοντας τον πόθο για τον Χριστό. «Πολύ μεγάλη δύναμη έχει», λέει, «η προσευχή του δικαίου όταν γίνεται με θέρμη». Επομένως, έχουμε ανάγκη ο ένας τις προσευχές του άλλου, και ο ένας τις νουθεσίες του άλλου.

Διότι τίποτα δεν είναι πιο αξιοθρήνητο από αυτή την ανοησία, το να εγκαταλείψω δηλαδή το να πενθώ για τις αμαρτίες μου και το πώς οφείλω να αποφύγω την αιώνια κόλαση, παρά να συμπεριφέρομαι σαν νήπιο στο φρόνημα και να καταπιάνομαι με τέτοια ζητήματα.» Αποκρινόμενοι δε οι αδελφοί του είπαν: «Πώς λοιπόν, εφόσον είναι αιρετικός και αποξενωμένος από τον Θεό, τόλμησε να σε προσκαλέσει σε κάτι τέτοιο;» Ο δε μακάριος τους είπε: «Θα μπορούσε να περάσει τον ποταμό περπατώντας σαν σε ξηρά, κατά παραχώρηση του Θεού, με τη συνέργεια του διαβόλου, ώστε να μη διαλυθεί η αίρεση της ασέβειάς τους, ενσταλάζοντας, μέσω της επίδειξης αυτού του εγχειρήματος, πίστη σε όσους έχουν εξαπατηθεί από αυτόν. Βγείτε λοιπόν και πείτε σε αυτούς που μας έφεραν αυτό το μήνυμα, ότι: Αυτά λέει ο άνθρωπος του Θεού Παχώμιος: Ο δικός μου αγώνας και όλη μου η προσπάθεια είναι αυτή, όχι το να περάσω τον ποταμό περπατώντας, αλλά το πώς πρόκειται να διαφύγω την κρίση του Θεού και να διαβώ εκείνον τον ποταμό του πυρός που ρέει μπροστά από το βήμα Του, και να υπερπηδώ τέτοιες σατανικές ενέργειες με τη δύναμη του Κυρίου.»