Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 7:14

Τη βασιλεία δε που ο Θεός υποσχέθηκε να δώσει, ως προς την ανθρώπινη φύση, στον σαρκωμένο Χριστό, τον Θεό μας, αυτή μένει αδιάκοπα· και αυτήν την εμπιστεύθηκε σε πιστούς βασιλείς και συμβασιλεύει μαζί τους, όπως είπαμε· γιατί δεν υπάρχει άλλη βασιλεία ή δυναστεία ενδοξότερη από αυτήν. Και αν θέλεις να εξετάσεις με ακρίβεια το πράγμα, πάρε εμπρός σου τον λαό του Μωυσή, που με τόσα σημεία και με τον βυθό της θαλάσσης αφάνισε τους Αιγυπτίους· δες εμπρός σου τον Ιησού του Ναυή, επί του οποίου και ο ήλιος στάθηκε επάνω από τη Γαβαών και η σελήνη επάνω από τη φάραγγα, μαζί και άλλα κάποια εξαίσια θαύματα· και γενικά συλλογίσου ολόκληρη τη δύναμη των Εβραίων. Δεν βασίλευσαν χίλια χρόνια, και όμως δεν εκόπη η βασιλεία τους; Πώς δεν εξέλιπε κάτω από τη βασιλεία των Ρωμαίων; Δεν εξολόθρευσαν τους πάντες ο Τίτος και ο Ουεσπασιανός; Δεν κατέστρεψαν τον ναό και δεν τον όργωσαν με άροτρο; Δεν καταβροχθίστηκε η βασιλεία των Βαβυλωνίων, των Μήδων και των Περσών από αυτούς εδώ τους βαρβάρους, τους Τούρκους; Αλλά και αυτοί θα εκκοπούν. Δεν παρήλθε η βασιλεία των Μακεδόνων; Η δε βασιλεία των Ρωμαίων, δηλαδή των Χριστιανών, επειδή συμβασιλεύεται από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, δεν θα παρέλθει έως τη συντέλεια του κόσμου· αλλά αυτός, ως Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, διά μέσου αυτής ποιμαίνει τον λαό του μέχρι της δευτέρας του παρουσίας· και τότε αυτή δεν θα αφεθεί σε άλλον λαό. Και τότε θα την κατέχει ως Πατήρ του μέλλοντος αιώνος, όταν όλοι θα αναστηθούμε, καθώς είναι γραμμένο· «Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι είναι στα μνημεία, και θα παρασταθούμε ενώπιον του βήματος της αδέκαστης κρίσεώς του». Και τους εχθρούς του, δηλαδή όσους δεν θέλησαν τώρα να πιστέψουν σ’ αυτόν και να τον έχουν βασιλέα επάνω τους, θα τους διασκορπίσει στον αιώνιο άδη, όπου θα κολάζονται· ενώ όσοι πίστεψαν και τήρησαν γνησίως τις εντολές του θα συμβασιλεύσουν μαζί του στους αιώνες· όπως λέει ο Σολομών στις Παροιμίες· «Και ο Κύριος θα βασιλεύσει επάνω τους στους αιώνες». — «Και ιδού, ερχόταν με τις νεφέλες του ουρανού και έφθασε έως τον Παλαιό των ημερών· και σ’ αυτόν προσφέρθηκε η τιμή και η βασιλεία, και όλες οι φυλές θα τον υπηρετήσουν· η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια, και η εξουσία του σε γενεές και έτη, η οποία δεν θα παρέλθει».

Έβλεπα σε όραμα της νύχτας και ιδού, μαζί με τα σύννεφα του ουρανού ερχόταν κάποιος σαν υιός ανθρώπου· και έφτασε έως τον Παλαιό των Ημερών και οδηγήθηκε ενώπιόν του· και σε αυτόν δόθηκε η εξουσία, η τιμή και η βασιλεία· και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει· και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί. Έφριξε το πνεύμα μου, εμένα του Δανιήλ· και τα οράματα του κεφαλιού μου με τάραζαν· και πλησίασα έναν από αυτούς που παρίσταντο εκεί· και ζητούσα να μάθω από αυτόν την ακριβή σημασία όλων αυτών· και μου εξήγησε με ακρίβεια, και μου φανέρωσε την ορθή ερμηνεία: Αυτά τα τέσσερα θηρία είναι τέσσερις βασιλείες που θα εμφανιστούν επί της γης, οι οποίες θα απομακρυνθούν, και τη βασιλεία θα παραλάβουν οι άγιοι του Υψίστου· και θα την κατέχουν στους αιώνες των αιώνων. Ο Ζακχαίος είπε: Και ποιες είναι οι τέσσερις βασιλείες, και ποιοι είναι οι άγιοι; Ο Αθανάσιος: Ο Παλαιός των Ημερών ποιος είναι; Αν γνωρίζεις, πες. Ο Ζακχαίος είπε: Εγώ λέω ότι είναι ο Θεός· διότι ποιον άλλον υπηρετούν χίλιες χιλιάδες, και μύριες μυριάδες στέκονται ενώπιόν του, εάν όχι τον Θεό; Ο Αθανάσιος: Ορθά μίλησες· και αυτός που ήρθε με τα σύννεφα του ουρανού και είχε ομοίωμα υιού ανθρώπου, ποιος ήταν;

«Και οδηγήθηκε ενώπιόν του. Και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία· και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί.» Ιδού, σαφώς μέσα από τα όσα ειπώθηκαν μάθαμε ότι αυτός είναι ο Υιός του Θεού, ο οποίος σαρκώθηκε και έπαθε για εμάς, και αναστήθηκε από τους νεκρούς, και αναλήφθηκε εν δόξη προς τον Πατέρα του και πρόκειται να έλθει πάλι μαζί με τις νεφέλες του ουρανού, με δόξα αιώνια, για να κρίνει ζώντες και νεκρούς. Διότι για το γεγονός αυτό προείπε ο ίδιος ο προφήτης Δανιήλ: «Έβλεπα έως ότου στήθηκαν θρόνοι, και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών· και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και οι τρίχες της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί. Ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του πυρ φλέγον. Ποταμός πυρός ξεχυνόταν μπροστά του, χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες παρίσταντο ενώπιόν του. Συνεδρίασε το δικαστήριο και τα βιβλία ανοίχτηκαν. Έβλεπα τότε, εξαιτίας της φωνής των μεγάλων λόγων που λαλούσε εκείνο το κέρας, έως ότου το θηρίο θανατώθηκε και καταστράφηκε, και το σώμα του παραδόθηκε για να καεί στη φωτιά.» Είναι λοιπόν ολοφάνερο ότι το θηρίο είναι ο Αντίχριστος. Διότι ο Υιός του Θεού, όταν έλθει, θα τον εξοντώσει με την πνοή του στόματός του, επειδή σε αυτόν ανήκει η δόξα και η δύναμη στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Λέγεται δε ότι είναι και Κύριος των αγγέλων: «διότι τον υπηρετούσαν οι άγγελοι» και «θα αποστείλει ο Υιός του ανθρώπου τους αγγέλους του», το ότι τιμάται όπως ο Πατέρας: «ώστε», λέει, «να τιμούν τον Υιό, όπως τιμούν τον Πατέρα», το ότι είναι ίσος με τον Θεό: «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό», το ότι είναι αλήθεια από τον Αληθινό και ζωή από τον Ζωντανό, εφόσον ο Πατέρας είναι η πηγή, το ότι ο Υιός ζωοποιεί και ανασταίνει τους νεκρούς όπως ακριβώς ο Πατέρας· διότι έτσι έχει γραφτεί στο Ευαγγέλιο, και για μεν τον Πατέρα έχει γραφτεί: «ο Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος» και «ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη», για δε τον Υιό: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς» και «θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών». Και πάλι, για μεν τον Θεό λέει ο Ησαΐας: «ποιος Θεός είναι σαν εσένα, που αφαιρείς τις ανομίες και παραβλέπεις τις αδικίες;» ο δε Υιός έλεγε σε όποιους ήθελε: «σου συγχωρούνται οι αμαρτίες», οπότε, όταν οι Ιουδαίοι γόγγυζαν, απέδειξε έμπρακτα τη συγχώρεση λέγοντας στον παραλυτικό: «σήκω, πάρε το κρεβάτι σου και πήγαινε στο σπίτι σου». Και για μεν τον Θεό έλεγε ο Παύλος: «στον δε Βασιλέα των αιώνων», για δε τον Υιό ο μεν Δαβίδ έψαλλε: «υψώστε τις πύλες, άρχοντες, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο Βασιλεύς της δόξης», ο δε Δανιήλ άκουσε: «η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια» και «η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί».

Διότι, σαν να ήταν κατά κάποιον τρόπο η βασιλεία του Θεού κατεχόμενη από άλλους και αφού την απέσπασε από εκείνους που είχαν παρεισφρήσει στο μεταξύ, ο Υιός την προσέφερε και την παρέδωσε στον Πατέρα, χωρίς βέβαια να παραμένει ο ίδιος εκτός της βασιλείας. Διότι θα συμβασιλεύει οπωσδήποτε μαζί με τον δικό Του Γεννήτορα, του οποίου όντας ζωντανή και ενυπόστατη δύναμη, ευλόγως θα νοούνταν ότι ενήργησε όλα αυτά. Το ότι δε η βασιλεία του Χριστού είναι ατελεύτητη, ακόμη και αν λέγεται ότι την έλαβε κατά την ανθρώπινη φύση Του, θα μπορούσε να το διαπιστώσει κανείς και από όσα μας έχει γράψει ο θείος Δανιήλ, ο οποίος έβλεπε ήδη κατά κάποιον τρόπο τον Μονογενή σε ανθρώπινη μορφή και σχήμα. Είπε δε τα εξής: «Και κατά τις ημέρες των βασιλέων εκείνων, ο Θεός του ουρανού θα αναστήσει μια βασιλεία, η οποία δεν θα καταστραφεί στους αιώνες, και η βασιλεία Του δεν θα παραχωρηθεί σε άλλον λαό. Θα συντρίψει και θα εκμηδενίσει όλες τις βασιλείες, και αυτή θα παραμείνει στους αιώνες.» Και πάλι: «Έβλεπα, λέει, σε όραμα της νύκτας, και ιδού, με τα σύννεφα του ουρανού ερχόταν κάποιος σαν Υιός ανθρώπου, και έφθασε έως τον Παλαιό των ημερών, και οδηγήθηκε ενώπιόν Του, και Του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία· και όλοι οι λαοί, οι φυλές, οι γλώσσες θα Τον δουλεύσουν. Η εξουσία Του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία Του δεν θα καταστραφεί.» Β. Σαφής και αδιαμφισβήτητη είναι η βεβαιότητα των όσων ειπώθηκαν.

Αλλά ίσως δεν θα συμφωνήσουν, ούτε θα παραδεχθούν ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, θεωρώντας τον κατώτερο κατ' αυτούς· επομένως θα είναι εντελώς διαφορετικός και ξένος προς τον Πατέρα. Πώς λοιπόν έχει τη δόξα Του; «Διότι σε Αυτόν δόθηκε», όπως λέει ο μακάριος Δανιήλ, «η τιμή και η βασιλεία»· διότι ή θα διαψευστεί ο Θεός και Πατέρας λέγοντας: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον»· ή, εάν βέβαια είναι αληθινός και έχει δώσει τη δική του δόξα στον Υιό, άρα δεν είναι άλλος από Αυτόν, υπάρχοντας ως καρπός της ουσίας Του και γνήσιο γέννημα. Αυτός δε που ταυτίζεται με τον Πατέρα σύμφωνα με τον λόγο της φύσεως, πώς θα μπορούσε λοιπόν να είναι κατώτερός Του; Αλλά ας δούμε απλά και ασύνδετα επιχειρήματα. Εάν ο Πατέρας είναι παντοκράτορας, και παρομοίως παντοκράτορας είναι και ο Υιός, πώς είναι κατώτερός Του; Διότι βέβαια, σύμφωνα με τον λόγο της λογικής ακολουθίας, το μη τέλειο δεν θα ανέλθει στο μέτρο του τέλειου. Και, εάν ο Πατέρας είναι κύριος, και παρομοίως κύριος είναι και ο Υιός, πώς είναι κατώτερός Του; Διότι δεν θα είναι τελείως ελεύθερος, εάν βέβαια είναι κατώτερος στην κυριότητα και δεν έχει πλήρες μέσα του το αξίωμα. Και εάν ο Πατέρας είναι φως, και παρομοίως φως είναι και ο Υιός, πώς είναι κατώτερός Του; Διότι δεν θα είναι τελείως φως, αλλά θα καταληφθεί εν μέρει από το σκοτάδι, και θα διαψευστεί ο Ευαγγελιστής που λέει: «Το σκοτάδι δεν το κατέλαβε». Και εάν ο Πατέρας είναι ζωή, και παρομοίως ζωή είναι και ο Υιός, πώς είναι κατώτερός Του;

Σε αυτά πρόσθετε και το εξής: «Και ιδού, με τις νεφέλες του ουρανού ερχόταν κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου, και έφτασε έως τον Παλαιό των ημερών, και παρουσιάστηκε ενώπιόν του. Και σε αυτόν δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον δουλεύσουν». Βλέπεις πώς σε αυτά καταγράφεται σε εμάς με ακρίβεια ολόκληρο το μυστήριο της ενανθρωπήσεως; Βλέπεις πώς λέγεται ότι ο Υιός λαμβάνει τη βασιλεία από τον Πατέρα; Διότι δεν εμφανίζεται στον προφήτη ως γυμνός Λόγος, αλλά ως υιός ανθρώπου. Επειδή ταπείνωσε τον εαυτό του, όπως είναι γραμμένο, λαμβάνοντας σχήμα ανθρώπου για χάρη μας, ώστε, αφού ανυψωθεί πρώτος στη βασιλεία, να αναδειχθεί και πάλι για εμάς αρχή και οδός προς τη δόξα της βασιλείας. Και όπως, ενώ είναι εκ φύσεως ζωή, κατέβηκε για χάρη μας στον κατά σάρκα θάνατο υπέρ όλων, για να μας απαλλάξει και από τον θάνατο και από τη φθορά, ενώνοντας κατά κάποιον τρόπο τον εαυτό του με εμάς μέσω της ομοίωσής του προς εμάς, και καθιστώντας μας μετόχους της αιώνιας ζωής, έτσι συσχηματίζεται και με τη δική μας ευτέλεια, αν και είναι ο Κύριος της δόξης, ως Θεός, ώστε να ανυψώσει και την ανθρώπινη φύση στη βασιλική τιμή.

Όπως ακριβώς μέσω του ξύλου μηχανεύτηκε σε εμάς το κακό από την πτώση, έτσι πάλι μέσω του ξύλου πραγματοποιήθηκε η επιστροφή στην κατάσταση που βρισκόμασταν αρχικά, και η τριπόθητη ανάκτηση των ουράνιων αγαθών, καθώς ο Χριστός ανακεφαλαίωσε για χάρη μας στον εαυτό Του αυτήν την ίδια την αρχή της ασθένειας. <Αυτήν λοιπόν την επιγραφή πολλοί από τους Ιουδαίους τη διάβασαν, επειδή ο τόπος όπου σταυρώθηκε ο Ιησούς ήταν κοντά στην πόλη· και ήταν γραμμένη στα Εβραϊκά, στα Ρωμαϊκά και στα Ελληνικά.> Πολύ εύστοχα λοιπόν και πάλι μέσω μιας θείας και άρρητης οικονομίας, θα έλεγε κανείς ότι τοποθετήθηκε η επιγραφή με την τριπλή γραφή, στα Εβραϊκά, στα Ρωμαϊκά και στα Ελληνικά· διότι προβαλλόταν ομολογώντας ολοφάνερα τη βασιλεία του Σωτήρα μας μέσω των τριών πιο επιφανών γλωσσών της εποχής, προσφέροντας στον Εσταυρωμένο τρόπον τινά μια απαρχή της προφητείας που είχε λεχθεί γι' Αυτόν. Διότι, όπως είπε κάπου ο σοφότατος Δανιήλ, «σε Αυτόν δόθηκε η τιμή και η βασιλεία και όλες οι φυλές και οι γλώσσες θα Τον υπηρετήσουν», αλλά και ο ιερότατος Παύλος μάς γράφει διακηρύσσοντας ότι «κάθε γόνυ θα κάμψει επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός εις δόξαν Θεού Πατρός». Επομένως, η επιγραφή αποτελούσε μια αληθινή απαρχή της ομολογίας των γλωσσών, κηρύσσοντας τον Ιησού ως βασιλιά.

Και από πού μπορεί να διαπιστωθεί αυτό; είπε πάλι ο ίδιος στη συνέχεια: «Σε αυτόν δόθηκε η τιμή και η βασιλεία». Διότι άκουσε τον Πατέρα να λέει: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να κάνω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

II. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΟΜΙΛΙΑΣ ΟΤΙ ΕΙΣ ΕΣΤΙΝ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ. Από τον ίδιο λόγο ότι ο Χριστός είναι ένας. Αυτοί που διαιρούν τον έναν Χριστό σε δύο υιούς, είναι σαν να έχουν λησμονήσει τα λόγια του μακαρίου Παύλου. Διότι γράφει ξεκάθαρα, άλλοτε μεν ότι «για εμάς υπάρχει ένας Θεός Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα και εμείς από αυτόν, και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου υπάρχουν τα πάντα και εμείς μέσω αυτού», και πάλι «Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα». Εάν δε υπήρχαν δύο υιοί σύμφωνα με κάποιους, θα έλεγε: Δύο κύριοι, δύο πίστεις, δύο βαπτίσματα. Λέγοντας όμως έναν Κύριο και μία πίστη και ένα βάπτισμα, καταδικάζει την αμάθειά τους. Διότι αν, σύμφωνα με αυτούς, είναι δύο, ποιον θα αποκαλέσουμε κύριο, σε ποιον ομολογούμε την πίστη, στο όνομα τίνος βαπτιζόμαστε; <Από τον ίδιο λόγο.> Ας δούμε πρώτα τι λέει ο μακάριος Δανιήλ, και ελάτε να εξετάσουμε αναγκαίως το πλέον φρικτό του όραμα, πρώτα μεν ότι είδε τον Παλαιό των Ημερών να κάθεται πάνω σε θρόνο και χιλιάδες να τον υπηρετούν, και μυριάδες να στέκονται γύρω από τον θρόνο του. Έπειτα λέει: «Έβλεπα σε νυχτερινό όραμα και ιδού, με τα σύννεφα του ουρανού ερχόταν κάποιος σαν υιός ανθρώπου, και έφτασε έως τον Παλαιό των Ημερών, και οδηγήθηκε ενώπιόν του και σε αυτόν δόθηκε η τιμή και η βασιλεία και όλες οι φυλές και οι γλώσσες αυτόν υπηρετούν».

Στο βιβλίο του Δανιήλ: Έβλεπα σε όραμα της νύχτας, και ιδού, με τις νεφέλες του ουρανού ερχόταν κάποιος σαν Υιός ανθρώπου, και έφθασε έως τον Παλαιό των ημερών, και οδηγήθηκε ενώπιόν του. Και σε αυτόν δόθηκε η εξουσία, και η τιμή, και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές, οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν.

Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί. Στο βιβλίο του Ιερεμία: Ιδού, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα αναδείξω στον Δαβίδ μια δίκαιη ανατολή, και θα βασιλεύσει ένας βασιλιάς, και θα επιδείξει σύνεση, και θα εφαρμόσει κρίση και δικαιοσύνη πάνω στη γη.

«Και ιδού, ερχόταν με τα σύννεφα του ουρανού κάποιος σαν Υιός ανθρώπου, και έφτασε έως τον Παλαιό των ημερών, και οδηγήθηκε ενώπιόν του· και σε αυτόν δόθηκε η εξουσία, και η τιμή και η βασιλεία.» Διότι, όταν ο Μονογενής έλαβε τη δική μας μορφή, τότε και ο Πατέρας άνοιξε τα βιβλία, και αφενός απάλλαξε από την καταδίκη τους ενόχους για τις αμαρτίες τους, αφετέρου επέτρεψε σε όσους αγωνίζονται γενναία να εγγράφονται και να συγκαταλέγονται πλέον στους άνω χορούς, και να παραμένουν στη μνήμη του Θεού.

Ακόμη κι αν ακούσεις ποτέ κάποιον να λέει ότι η βασιλεία του Χριστού έχει τέλος, να μισήσεις αυτή την αίρεση. Είναι μια άλλη κεφαλή του δράκοντα που αναφύηκε πρόσφατα στη Γαλατία. Κάποιος τόλμησε να πει ότι μετά το τέλος του κόσμου ο Χριστός δεν βασιλεύει, και τόλμησε να πει ότι ο Λόγος, αφού εξήλθε από τον Πατέρα, θα αναλυθεί πάλι στον Πατέρα και δεν θα υπάρχει πλέον, βλασφημώντας με τέτοια λόγια εις βάρος του εαυτού του. Διότι δεν άκουσε τον Κύριο που λέει: Ο Υιός μένει εις τον αιώνα. Δεν άκουσε τον Γαβριήλ που λέει: Και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος. Πρόσεξε τι λέγεται. Σήμερα αιρετικοί άνθρωποι διδάσκουν κατά του Χριστού, ενώ ο αρχάγγελος Γαβριήλ δίδαξε για την αιώνια διαμονή του Σωτήρα. Σε ποιον λοιπόν πιστεύεις περισσότερο; Όχι άραγε στον Γαβριήλ; Άκουσε την παρούσα μαρτυρία του Δανιήλ: Έβλεπα σε νυχτερινό όραμα, και ιδού, με τα σύννεφα του ουρανού ερχόταν κάποιος σαν Υιός ανθρώπου, και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των ημερών. Και σε αυτόν δόθηκε η τιμή και η εξουσία και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετούν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί. Αυτά να κρατάς καλύτερα, σε αυτά να πιστεύεις, και να απορρίπτεις τις πλάνες της αιρέσεως. Διότι άκουσες ολοκάθαρα για την ατελεύτητη βασιλεία του Χριστού.

Τι να πει κανείς για όσους ήρθαν μετά από αυτόν; Ο Δανιήλ δεν επιδιδόταν συνεχώς σε νηστείες και προσευχές, και για αυτές τις αρετές του και για εκείνες τις φοβερές ερμηνείες δεν ρίχτηκε στον λάκκο των λεόντων, και δεν υπέστη μύρια δεινά για τη μακαριότητα που φυλάσσεται στους ουρανούς; Γι' αυτό και αξιώθηκε να δει τη μελλοντική κρίση. Διότι λέει: «Έβλεπα μέχρι που στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών. Το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, οι τρίχες της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί, ο θρόνος του φλόγα φωτιάς, οι τροχοί του φωτιά που φλεγόταν. Ένα ποτάμι φωτιάς κυλούσε μπροστά του. Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν. Το δικαστήριο κάθισε και τα βιβλία ανοίχτηκαν». Έπειτα λέει: «Έβλεπα σε νυχτερινό όραμα, και ιδού, ερχόταν με τα σύννεφα του ουρανού κάποιος σαν Υιός Ανθρώπου, και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των Ημερών, και παρουσιάστηκε ενώπιόν του, και σε αυτόν δόθηκε η αρχή, η τιμή και η εξουσία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετούν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει».

Και πάλι λέγει: Ότι ο Κύριος διεξάγει κρίση με τον λαό του. Και ο Δανιήλ λέγει: Έβλεπα σε όραμα της νύχτας και ιδού, ερχόταν μαζί με τα σύννεφα του ουρανού κάποιος ως υιός ανθρώπου, και έφθασε έως τον Παλαιό των Ημερών· και σε αυτόν δόθηκε η κυριαρχία και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετούν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια.

δ'. Σε αυτόν δόθηκε η εξουσία. Του Ευσεβίου. Ο προφήτης δεν προαναγγέλλει μόνο τη βασιλεία του Υιού του ανθρώπου, αλλά και περισσότερα, για τα οποία λέγει. ε'. Και θα παραλάβουν τη βασιλεία. Του Ευσεβίου Καισαρείας. Δηλαδή θα συμβασιλεύσουν και αυτοί με τον Θεό. Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί, παρά οι κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού; Στους οποίους έχει επίσης υποσχεθεί τη βασιλεία των ουρανών, μια βασιλεία που θα εγκαθιδρυθεί μετά από τέσσερις βασιλείες, αυτές που είδε ο προφήτης, για τις οποίες μόλις προηγουμένως πραγματευτήκαμε εν συντομία.

Αλλά βέβαια, αυτός ο προ πάντων των αιώνων Θεός Λόγος, αφού έγινε άνθρωπος ευγενής και διήλθε μαζί με τους ανθρώπους τον βίο που αναφέρεται στις περί αυτού ευαγγελικές γραφές, μετά την επαρκή παραμονή του ανάμεσα στους ανθρώπους, επιστρέφοντας προς τον Πατέρα του, πορεύθηκε σε χώρα μακρινή για να λάβει για τον εαυτό του βασιλεία και να επιστρέψει. Ως μακρινή χώρα δε, υποδήλωνε την άνοδο από τη γη στον ουρανό· αναφέρει επίσης ότι έλαβε εκείνη ακριβώς τη βασιλεία, την οποία εννοούσε ο προφήτης Δανιήλ λέγοντας: «Και ιδού, Υιός ανθρώπου ερχόταν πάνω στις νεφέλες· και σε αυτόν δόθηκε η εξουσία και η τιμή, και η βασιλεία». Πολύ εύστοχα δε έχει ειπωθεί το να «λάβει»· διότι αναμφίβολα ελάμβανε επειδή ο Πατέρας του τα έδινε, σύμφωνα με το: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου»· τα οποία, αφού τα παρέλαβε καθώς του δόθηκαν από τον Παλαιό των ημερών, θα επανέλθει και πάλι.

Διότι, αφού όλα τα τέκνα του Θεού, άφθαρτα και αθάνατα, πρόκειται να κατοικήσουν τον νέο αιώνα, έπρεπε βεβαίως και η ίδια η κτίση, που τώρα είναι υποδουλωμένη στη φθαρτή φύση, να μεταβληθεί σε άφθαρτη ουσία, ελευθερωμένη από την παρούσα κατάσταση. Εύστοχα, όμως, στο χωρίο: «Και τότε θα δουν τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται μέσα σε νεφέλη με δόξα», θα παραθέσεις την προφητεία του Δανιήλ, μέσω της οποίας γίνονταν ορατά και ο Υιός του ανθρώπου, και η νεφέλη, και η βασιλεία που επρόκειτο να δοθεί στον Υιό του ανθρώπου. Αλλά τότε μεν ένας προφήτης, θεοφορούμενος από το θείο Πνεύμα, έβλεπε αυτό που επρόκειτο να συμβεί· κατά τον καιρό όμως της συντέλειας όλοι, όπως λέει ο Σωτήρας, θα τον δουν να έρχεται μέσα σε νεφέλη με πολλή δύναμη, ζωοποιό και φωτιστική του νέου αιώνα, και με πολλή δόξα, δηλαδή με την πατρική θεότητα.

ΣΤΟΝ ΔΑΒΙΔ, ΟΤΑΝ Η ΓΗ ΤΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ. {ϟϛ΄} Ο Κύριος εβασίλευσε, ας αγαλλιάσει η γη, ας ευφρανθούν νησιά πολλά. Επειδή στη μετάφραση των Εβδομήκοντα υπάρχει αυτή η επιγραφή, θα πούμε ότι, καθώς ο Δαβίδ πολλές φορές είχε περιπέσει σε συμφορές, άλλοτε όταν καταδιωκόταν από τον Σαούλ και κατέφευγε στις ερήμους και διέμενε ανάμεσα στους αλλοφύλους, και άλλοτε όταν ήταν απασχολημένος με πολέμους, έψαλε νομίζω τον προκείμενο ψαλμό εκείνον τον καιρό κατά τον οποίο η γη του σταθεροποιήθηκε, όταν δηλαδή τόσο η διάνοιά του όσο και η βασιλεία του είχαν αποκατασταθεί σε αταραξία, ειρήνη και γαλήνη μετά την εξόντωση όλων των εχθρών του. Τότε, λοιπόν, ο προφήτης, έχοντας βρεθεί σε ειρηνική κατάσταση, παρακινείται από το θείο Πνεύμα προς τη διδασκαλία των προκειμένων. Και επειδή στο εβραϊκό κείμενο δεν φέρει επιγραφή ούτε ως ωδή ούτε ως ψαλμός, θα μπορούσε κανείς να πει ότι τα προκείμενα αποτελούν προφητεία και απλή διδασκαλία, η οποία περιέχει τα σχετικά με τη δεύτερη και ένδοξη παρουσία του Σωτήρα μας· την οποία μνημονεύοντας και ο Δανιήλ λέει: «Έβλεπα, και ιδού, πάνω στις νεφέλες του ουρανού ερχόταν ο Υιός του ανθρώπου, και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των ημερών. Και σε αυτόν δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία· και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν».

Βλέποντας λοιπόν την τελική βασιλεία του ο προφήτης Δανιήλ μέσω του θείου Πνεύματος, κατεχόταν από θεία έμπνευση με αυτόν τον τρόπο, περιγράφοντας το όραμα του Θεού με πιο ανθρώπινα λόγια: «Έβλεπα», λέει, «έως ότου τοποθετήθηκαν θρόνοι, και κάθισε ο Παλαιός των ημερών. Και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και οι τρίχες της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί· ο θρόνος του ήταν φλόγα φωτιάς, οι τροχοί του φωτιά που φλεγόταν· ποταμός φωτιάς έρρεε μπροστά του. Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες στέκονταν μπροστά του. Το δικαστήριο κάθισε, και τα βιβλία ανοίχτηκαν». Και στη συνέχεια, «Έβλεπα», λέει, «και ιδού, μαζί με τις νεφέλες του ουρανού ερχόταν κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου, και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των ημερών, και οδηγήθηκε ενώπιόν του· και σε αυτόν δόθηκε η αρχή, η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον δουλεύσουν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί». Αυτά σαφώς δεν θα μπορούσαν να αναφέρονται σε κανέναν άλλον, παρά στον Σωτήρα μας, τον Θεό Λόγο που ήταν εν αρχή προς τον Θεό, ο οποίος ονομάζεται Υιός ανθρώπου εξαιτίας της έσχατης ενανθρώπησής του. Αλλά επειδή έχουμε συγκεντρώσει σε οικεία υπομνήματα τις προφητικές περικοπές περί του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού και έχουμε συστηματικά αποδείξει με μεγαλύτερη σαφήνεια τα όσα δηλώνονται για αυτόν σε άλλα έργα, θα αρκεστούμε στα όσα ειπώθηκαν προς το παρόν.

Ψ. Του ιδίου. ΜΔ΄. Στα οράματά του ο Δανιήλ λέει: «Έβλεπα σε όραμα της νύχτας, και ιδού, ερχόταν πάνω στις νεφέλες του ουρανού κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου, και έφτασε έως τον Παλαιό των Ημερών, και οδηγήθηκε ενώπιόν του. Και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία· και όλοι οι λαοί, οι φυλές, οι γλώσσες θα τον υπηρετούν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί». Αυτά συμφωνούν με την προφητεία του ίδιου του Δανιήλ, η οποία προαναγγέλλει τα περί της βασιλείας του Χριστού μέσω του λίθου που αποκόπηκε από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια· διότι, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός που έρχεται ως υιός ανθρώπου πάνω στις νεφέλες και φτάνει έως τον Παλαιό των Ημερών, παρά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος για εμάς έλαβε μορφή δούλου, έγινε υιός ανθρώπου, και είπε: «Εξήλθα από τον Πατέρα και πηγαίνω προς τον Θεό»; Αυτός, ενώ ήταν παρόντες οι μαθητές του και τον έβλεπαν, αναλήφθηκε, και τον δέχθηκε μια νεφέλη, όταν, καθώς εκείνοι ατένιζαν προς τον ουρανό, ιδού εμφανίστηκαν δύο άνδρες με λαμπρά ενδύματα, οι οποίοι τους δίδασκαν τα σχετικά με τη δεύτερη παρουσία του, προλέγοντας ότι θα έρθει ξανά μέσα σε νεφέλη. Επομένως, μόνο στον Χριστό δόθηκε από τον Πατέρα και η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία, ώστε όλα τα έθνη να τον λατρεύουν και κάθε γλώσσα να ομολογεί ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν του Θεού Πατέρα.

Τι άραγε ήθελε να σημάνει η επιβίβασή του σε όνο, παρά την ταπεινή και άδοξη παρουσία του, κατά την οποία πραγματοποίησε την πρώτη του έλευση; Διότι, εφόσον υπάρχει και δεύτερη, ένδοξη έλευση (για την οποία και ο Δανιήλ, αποκαλύπτοντας το όραμα πιο ξεκάθαρα, είπε: «έβλεπα έως ότου στήθηκαν θρόνοι, και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών», «χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες στέκονταν μπροστά του», «και ιδού, με τις νεφέλες του ουρανού, ερχόταν κάποιος όμοιος με Υιό Ανθρώπου, και έφτασε έως τον Παλαιό των Ημερών», «και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές, οι γλώσσες τον υπηρετούν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί»), τα μεν γνωρίσματα της πρώτης έλευσης, η οποία είναι περισσότερο ανθρώπινη και ταπεινή, ανάμεσα στα άλλα έχουν και τούτο ως σπουδαίο δείγμα και σημείο: το ότι ονομάζεται πράος και ήσυχος, και ότι προφητεύεται να έλθει επιβαίνοντας σε υποζύγιο (καθώς αυτό θα αποτελούσε τεκμήριο ενός κοινού και ανθρώπινου βίου), ενώ τα γνωρίσματα της δεύτερης και θεϊκής έλευσης φανερώνονται λαμπρότατα μέσω της έλευσής του πάνω στις νεφέλες του ουρανού και της αιώνιας βασιλείας του σε όλα τα έθνη.

Θεωρώ ότι αυτά δεν διαφέρουν σε τίποτα από το όραμα του προφήτη. Διότι, όπως ακριβώς ο προφήτης έβλεπε «θάλασσα μεγάλη», έτσι και ο βασιλιάς «εικόνα πελώρια». Και πάλι, όπως ο προφήτης έβλεπε «τέσσερα θηρία», τα οποία ερμηνεύοντας τα ανήγαγε σε τέσσερις βασιλείες, έτσι και ο βασιλιάς υπονοούσε τις τέσσερις βασιλείες μέσω του χρυσού, του αργύρου, του χαλκού και του σιδήρου. Και έπειτα, όπως ο προφήτης έβλεπε τη διαίρεση των δέκα κεράτων του τελευταίου θηρίου, και τρία κέρατα να συντρίβονται από ένα, έτσι ομοίως και ο βασιλιάς παρατηρούσε στα τελευταία μέρη της εικόνας «ένα μέρος σιδερένιο και ένα μέρος πήλινο». Και επιπλέον αυτών, όπως ο προφήτης, μετά το όραμα των τεσσάρων βασιλειών, έβλεπε τον Υιό του ανθρώπου να έχει λάβει την «αρχή», την «εξουσία» και τη «βασιλεία» επί πάντων, έτσι και ο βασιλιάς έβλεπε λίθο να συντρίβει ολόκληρη την εικόνα, να γίνεται «όρος μεγάλο» και να γεμίζει ολόκληρη τη γη. Και οι δύο, λοιπόν, βλέπουν αυτά τα οράματα σχετικά με τη σύσταση του ανθρώπινου βίου.

Θεωρώ ότι δηλώνεται σαφώς η καθολική κρίση, κατά την οποία όλοι οι άνθρωποι απ' αιώνος θα παραστούν «στο βήμα του Χριστού». Μετά δε την ανάσταση των νεκρών και μετά την κρίση όλων, ο «Υιός του ανθρώπου», τον οποίο είδε ο Δανιήλ, θα εμφανιστεί πάνω σε «νεφέλες», για να παραλάβει από τον Πατέρα την εξουσία πάνω σε όλους τους λαούς και τις φυλές, καθώς και άφθαρτη και ατελεύτητη βασιλεία, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Σωτήρας μας διδάσκει για τον εαυτό του, λέγοντας: «Όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του και όλοι οι άγγελοι μαζί του, τότε θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του και θα συναχθούν μπροστά του όλα τα έθνη», και τα εξής. Αυτά, λοιπόν, συμφωνούν με τις προκείμενες μαρτυρίες της προφητείας του Δανιήλ, σύμφωνα με την οποία έχει ειπωθεί: «Και ιδού, μαζί με τις νεφέλες του ουρανού ερχόταν κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου, και έφθασε έως τον Παλαιό των ημερών. Και παρουσιάστηκε σε αυτόν και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία», και τα εξής.

«Αυτός θα είναι μέγας και θα ονομαστεί Υιός του Υψίστου, και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ιακώβ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος», ούτε κατανοώντας τα λόγια του μεγάλου προφήτη Δανιήλ, ο οποίος επισφραγίζει ακριβώς αυτά μέσω όσων προφήτευε εν θείω Πνεύματι λέγοντας: «Και ιδού, μαζί με τις νεφέλες του ουρανού ερχόταν Υιός ανθρώπου, και έφτασε έως τον Παλαιό των Ημερών· και παρουσιάστηκε ενώπιόν του. Και του δόθηκε η αρχή και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί». Αλλά ούτε και ο Ησαΐας τον έπεισε, προφητεύοντας και αυτός ως εξής περί της ατελεύτητης βασιλείας του Υιού του ανθρώπου: «Διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός και μας δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνα. Διότι θα του φέρω ειρήνη και υγεία. Μεγάλη είναι η εξουσία του, και η ειρήνη του δεν θα έχει τέλος, πάνω στον θρόνο του Δαβίδ και στη βασιλεία του, για να την εδραιώσει και να την στηρίξει με κρίση και με δικαιοσύνη, από τώρα και στους αιώνες».

Και μετά από άλλα, επαναλαμβάνει την ίδια προφητεία λέγοντας: «και θα τους λυτρώσω από όλες τις ανομίες τους με τις οποίες αμάρτησαν, και θα τους καθαρίσω, και θα είναι δικός μου λαός, και εγώ θα είμαι Θεός τους· και ο δούλος μου Δαβίδ θα είναι άρχοντας ανάμεσά τους· και θα είναι ποιμένας όλων τους». Και πάλι προσθέτει: «και ο Δαβίδ ο δούλος μου θα είναι άρχοντάς τους στον αιώνα». Πρόσεξε δε σε όλα αυτά ότι ο μεν Θεός λέγεται πως δεν θα είναι ποιμένας ούτε άρχοντας, αλλά Θεός εκείνων που θα αξιωθούν το μακάριο τέλος· για αυτούς τους ίδιους όμως προφητεύεται ότι άρχοντας και ποιμένας θα γίνει ο Δαβίδ, υποδηλώνοντας εδώ συγκαλυμμένα με το όνομα του Δαβίδ τον Χριστό, επειδή προήλθε «εκ σπέρματός» του. Αυτό δε είναι φανερό από το ότι ο Δαβίδ είχε πεθάνει πριν από τον χρόνο κατά τον οποίο λέγονταν αυτά. Σαφέστερα δε αυτά τα προφητεύει και ο προφήτης Δανιήλ, ονομάζοντας τον Χριστό του Θεού ξεκάθαρα Υιό ανθρώπου, όπως ακριβώς συνηθίζει να τον αποκαλεί και η γραφή των ιερών Ευαγγελίων. Λέγει δε με αυτόν τον τρόπο: «έβλεπα σε νυχτερινό όραμα, και ιδού, ερχόταν με τις νεφέλες του ουρανού κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου, και έφθασε έως τον Παλαιό των Ημερών· και οδηγήθηκε ενώπιόν του. Και σε αυτόν δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές, οι γλώσσες θα τον δουλεύσουν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί».

Αντιλαμβάνεσαι πώς και σε αυτά ο προφήτης καθιστά σαφές ότι η άφθαρτη, αγέραστη και ατελεύτητη βασιλεία δεν θα ανήκει στον Λόγο που είναι εντός του Θεού, αλλά στον Υιό του Ανθρώπου, και διδάσκει σαφώς ότι ο Υιός του Ανθρώπου, ο οποίος έλαβε την άφθαρτη βασιλεία από τον Παλαιό των Ημερών, δηλαδή από τον ίδιο τον Πατέρα του, είναι άλλος από τον Παλαιό των Ημερών. Ο Μάρκελλος, όμως, δογματίζει ότι είναι ένας και ο αυτός, και ότι υπάρχει μία υπόσταση που φέρει δύο ονόματα· επιπλέον, τολμά να θέσει όρια στη βασιλεία του και με τέτοια αναίδεια αποφαίνεται ότι θα υπάρξει τέλος στη βασιλεία του Χριστού μετά τον καιρό της κρίσεως, γράφοντας με τον εξής τρόπο: «Εδώ ο απόστολος μας αποκαλύπτει ένα μέγιστο μυστήριο, ισχυριζόμενος ότι θα υπάρξει τέλος στη βασιλεία του Χριστού· και αυτό το τέλος θα επέλθει τότε, όταν τα πάντα υποταχθούν κάτω από τα πόδια του». Και αναπτύσσει περαιτέρω τον ισχυρισμό του, λέγοντας περίπου τα εξής: «Είπαμε στα προηγούμενα κείμενά μας ότι ο Δεσπότης μας ο Χριστός έλαβε αρχή βασιλείας, χρησιμοποιώντας αποδείξεις από τις θείες Γραφές». Και προσθέτει: «Και γενικότερα, αντλώντας μαρτυρίες από αναρίθμητα χωρία, μπορεί κανείς να αποδείξει ότι ο άνθρωπος έλαβε αρχή βασιλείας μέσω του Λόγου». «Εάν, λοιπόν, έλαβε αρχή βασιλείας πριν από όχι περισσότερα από τετρακόσια συνολικά έτη, δεν είναι διόλου παράδοξο το ότι ο απόστολος λέει πως εκείνος, ο οποίος απέκτησε αυτήν τη βασιλεία πριν από τόσο λίγο χρόνο, πρόκειται να παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό».

Ο Μάρκελλος, λοιπόν, τέτοια τολμούσε να λέει· οι προφήτες του Θεού, όμως, ορίζοντας τη βασιλεία του Χριστού ως ατελεύτητη, λένε ότι μετά τον καιρό της κρίσεως θα κατέχει την εξουσία του νέου αιώνα. Δες, για παράδειγμα, πώς ο προφήτης Ιεζεκιήλ, παρουσιάζοντας το δικαστήριο των προβάτων του Θεού, μετά την κρίση τους, εγκαθιστά τον Δαβίδ σε αυτά ως ποιμένα και προφητεύει ότι ο ίδιος θα είναι άρχοντάς τους. Ο δε Δανιήλ, αφού προείπε: «Έβλεπα έως ότου στήθηκαν θρόνοι, και κάθισε ο Παλαιός των ημερών, και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν χιόνι, και τα μαλλιά της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί· ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του φωτιά που φλεγόταν. Ποταμός πυρός έρεε μπροστά του· χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες στέκονταν μπροστά του· το δικαστήριο συνεδρίασε, και βιβλία ανοίχθηκαν», αφού τα είδε αυτά από πριν, στη συνέχεια βλέπει τον Υιό του Ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού προς τον Παλαιό των ημερών και να παραλαμβάνει την άφθαρτη βασιλεία. Επομένως, και τότε, με τρόπο διαφορετικό και ανώτερο από ό,τι τώρα, θα έχει την εξουσία για να βασιλεύει σε εκείνους που είναι άξιοι της μακαριότητας.

Θ΄. Περί της αναλήψεως. Ο Δαβίδ αναφέρει: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας». Το ότι δε αυτό έχει λεχθεί για τον Σωτήρα μας, το λέει ο Δανιήλ: «Έβλεπα», λέει, «και ιδού, στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των ημερών». Και μετά από λίγο: «Και ιδού, ερχόταν με τις νεφέλες του ουρανού κάποιος σαν Υιός ανθρώπου· και έφθασε έως τον Παλαιό των ημερών και παρουσιάστηκε ενώπιόν του. Σε αυτόν δόθηκε η τιμή, η αρχή και η βασιλεία· και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί». Και αλλού ο Δαβίδ λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει. Και η βασιλεία του δεν θα φθαρεί. Ποιος είναι λοιπόν αυτός, ο οποίος ως υιός ανθρώπου έλαβε την εξουσία αναφαίρετη επί πάντων; Ασφαλώς κανένας απολύτως άνθρωπος, αλλά ο θεάνθρωπος Χριστός, για τον οποίο και ο Δαβίδ είπε προς τον Θεό και Πατέρα: «Θεέ, την κρίση σου δώσε στον βασιλιά, και τη δικαιοσύνη σου στον υιό του βασιλιά». Διότι ο Χριστός και ως Θεός είναι βασιλιάς, και υιός βασιλιά. Και ως άνθρωπος έγινε βασιλιάς, και υιός του βασιλιά Δαβίδ, γι' αυτό και αργότερα έλεγε: «Μου δόθηκε εξουσία στον ουρανό και επί της γης». Προς αυτόν ο Πατέρας, αφού έλαβε τη βασιλεία, του έλεγε, ως προς άνθρωπο: «Κάθισε στα δεξιά μου». Διότι, αναφέρει, «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Ή ποιοι είναι οι δύο Κύριοι του Δαβίδ, για τους οποίους γίνεται ο λόγος, αν δεν πεις ότι είναι αυτοί; Αφού λοιπόν είπε ο Δαβίδ, «Θεέ, την κρίση σου δώσε στον βασιλιά» και τα εξής, πρόσθεσε ότι «Πριν από τον ήλιο διαμένει το όνομά του», δηλαδή προφανώς αυτό της θεότητας ή της υιότητας.

Διότι έτσι ακριβώς προείδε και προείπε και ο Δανιήλ: «ιδού», λέει, «στήθηκαν θρόνοι και ο Παλαιός των Ημερών κάθισε· και είδα κάποιον σαν Υιό ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού, και έφθασε έως τον Παλαιό των Ημερών, και σε αυτόν δόθηκε όλη η τιμή και η εξουσία· χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες στέκονταν παριστάμενοι μπροστά του». Σε συμφωνία με αυτό και το ιερό Ευαγγέλιο λέει ότι τότε «θα συναχθούν όλα τα έθνη μπροστά του· και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ακριβώς ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια». Πρόβατα ονομάζει τους δικαίους ως πράους και επιεικείς και ως εκείνους που βάδισαν την ομαλή και από τον ίδιο πεπατημένη οδό των αρετών, και ως αφομοιωμένους με αυτόν· επειδή και ο ίδιος ονομάστηκε αμνός από τον Πρόδρομο και Βαπτιστή, ο οποίος έλεγε: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Ερίφια δε ονομάζει τους αμαρτωλούς, ως θρασείς και άτακτους, και ως φερομένους στους γκρεμούς της αμαρτίας· και τους μεν, λέει, θα τους στήσει εκ δεξιών του, ως εργάτες αγαθών έργων, ενώ όσους δεν είναι τέτοιοι εξ ευωνύμων. «Τότε θα πει ο Βασιλεύς», λέει, και δεν πρόσθεσε ποιος ή τίνων βασιλεύς, καθώς δεν υπάρχει κανένας άλλος, παρά μόνο αυτός· διότι, αν και υπάρχουν πολλοί κύριοι και βασιλείς, ένας είναι όντως ο Κύριος, ένας ο Βασιλεύς, ο εκ φύσεως δεσπότης των πάντων.

Αλλά και τον Δαβίδ έχει πατέρα αυτός, επομένως ο ίδιος είναι και άνθρωπος, ώστε αυτός που επρόκειτο να γεννηθεί να είναι ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος, υιός ανθρώπου και Υιός Θεού, ο οποίος λαμβάνει από τον Θεό και Πατέρα ως άνθρωπος την αδιάδοχη βασιλεία, όπως είδε και προκήρυξε ο Δανιήλ: «Έβλεπα», λέει, «μέχρι που στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών· και ιδού, κάποιος σαν υιός ανθρώπου ερχόταν πάνω στις νεφέλες του ουρανού και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των Ημερών, και σε αυτόν δόθηκε η τιμή και η εξουσία· και η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια, και δεν θα μεταβιβαστεί σε άλλον βασιλιά».

Και σε αυτόν δόθηκε η τιμή και η εξουσία και η βασιλεία· όλοι οι λαοί, οι φυλές, οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν· η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια, και η εξουσία του δεν καταλύεται. Το Πνεύμα παρενέβαλε ενδιάμεσα διάψαλμα, επειδή μετέφερε τον λόγο στο πρόσωπο του προφήτη. Θα υμνήσουν οι ουρανοί τα θαυμάσιά σου, Κύριε, και μάλιστα την αλήθειά σου μέσα στην Εκκλησία των αγίων. Ως ουρανούς να εννοήσεις εκείνους που φρονούν τα ουράνια. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος ονομάζεται ουράνιος και από τον Παύλο. Γι' αυτό, αλλού ο ίδιος αυτός προφήτης λέει: Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, υπονοώντας, όπως και τώρα, τους αποστόλους.

«Και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον δουλεύσουν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί.» Επειδή λοιπόν σε μερικούς φαίνονται δυσνόητα αυτά που έχουν ειπωθεί με τρόπο μυστικό, δεν θα αποκρύψουμε τίποτα από αυτά, προς επίγνωση εκείνων που διαθέτουν υγιή νου. Λέγοντας «λέαινα» που «ανέβαινε από τη θάλασσα», υποδήλωσε τη βασιλεία των Βαβυλωνίων που εμφανίστηκε στον κόσμο, η οποία ήταν η χρυσή κεφαλή της εικόνας· το δε ότι λέει «τα φτερά της ήταν σαν του αετού», σημαίνει ότι υψώθηκε ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ και υπερηφανεύθηκε εναντίον του Θεού. Έπειτα, λέει, «μαδήθηκαν τα φτερά της», επειδή καθαιρέθηκε η δόξα του, διότι εκδιώχθηκε από τη βασιλεία του. Το δε ότι λέει «της δόθηκε καρδιά ανθρώπου και στάθηκε σε πόδια ανθρώπου», σημαίνει ότι μετανόησε, αναγνωρίζοντας για τον εαυτό του ότι είναι άνθρωπος, και έδωσε δόξα στον Θεό. Μετά τη λέαινα, λοιπόν, βλέπει «δεύτερο θηρίο, όμοιο με αρκούδα», το οποίο ήταν οι Πέρσες. Διότι μετά τους Βαβυλώνιους επικράτησαν οι Πέρσες. Το δε ότι λέει «τρία πλευρά στο στόμα της», υπέδειξε τρία έθνη, τους Πέρσες, τους Μήδους και τους Βαβυλώνιους, πράγμα που υποδεικνύεται στην εικόνα ως ο άργυρος μετά τον χρυσό. Έπειτα το τρίτο θηρίο, η πάρδαλη, που ήταν οι Έλληνες. Διότι μετά τους Πέρσες επικράτησε ο Αλέξανδρος ο Μακεδόνας, κατατροπώνοντας τον Δαρείο, ο οποίος υποδεικνύεται στην εικόνα ως ο χαλκός.

Διότι λέγει ο Δανιήλ: «παρατηρούσα το κέρας, και ιδού, το κέρας εκείνο έκανε πόλεμο με τους αγίους και υπερίσχυε εναντίον τους», «μέχρις ότου αναιρέθηκε το θηρίο και καταστράφηκε και το σώμα του παραδόθηκε για να καεί στη φωτιά.» Μετά από αυτόν, λοιπόν, θα έλθει από τους ουρανούς «ο λίθος που χτύπησε την εικόνα» και τη συνέτριψε και μετέβαλε όλες τις βασιλείες και έδωσε τη βασιλεία στους αγίους του Υψίστου. Αυτός είναι «που έγινε μεγάλο όρος και γέμισε όλη τη γη», για τον οποίο λέγει ο Δανιήλ: «έβλεπα σε νυχτερινό όραμα, και ιδού, μαζί με τις νεφέλες του ουρανού ερχόταν κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου, και έφθασε μέχρι τον Παλαιό των Ημερών. Και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί.» Έδειξε όλη την εξουσία που έχει δοθεί από Αυτόν στον Υιό, ο οποίος έχει αποδειχθεί βασιλιάς και κριτής όλων, «επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων», των επουρανίων μεν, διότι γεννήθηκε ως Λόγος από την καρδιά του Πατρός προ πάντων, των επιγείων δε, διότι γεννήθηκε και ως άνθρωπος ανάμεσα στους ανθρώπους, αναπλάθοντας μέσω του εαυτού του τον Αδάμ, και των καταχθονίων δε, διότι συγκαταλέχθηκε και ανάμεσα στους νεκρούς, φέρνοντας το χαρμόσυνο μήνυμα στις ψυχές των αγίων και νικώντας τον θάνατο δια του θανάτου.

Διότι μίλησες και δεν διαψεύστηκες. Επειδή σηκώθηκε η πάρδαλη, ήρθε ο τράγος των αιγών, χτύπησε το κριάρι, συνέτριψε τα κέρατά του, και το καταπάτησε με τα πόδια του, επικράτησε, υψώθηκε. Και όταν αυτό έπεσε, σηκώθηκαν τέσσερα κέρατα από κάτω του· ευφραίνου, μακάριε Δανιήλ, δεν πλανήθηκες, όλα αυτά έχουν πραγματοποιηθεί. Μετά από αυτό, διηγήσου μου ξανά: «ένα τέταρτο θηρίο, φοβερό και εκθαμβωτικό· τα δόντια του σιδερένια, και τα νύχια του χάλκινα, έτρωγε και κομμάτιαζε, και τα υπόλοιπα τα καταπατούσε με τα πόδια του». Δες, τώρα κυριαρχεί «ο σίδηρος», δες, «δαμάζει τα πάντα και τα συντρίβει», δες, υποτάσσει όλους όσοι δεν το θέλουν, δες, τα βλέπουμε αυτά εμείς, δες, δοξάζουμε τον Θεό, διδασκόμενοι από εσένα. Αλλά επειδή είχαμε θέσει ως σκοπό να μιλήσουμε για την πόρνη, έλα εμπρός, ω μακάριε Ησαΐα. Ας δούμε τι λες για τη Βαβυλώνα. «Κατέβα, κάθισε στο χώμα, παρθένα κόρη της Βαβυλώνας, κάθισε, κόρη των Χαλδαίων, δεν θα ονομαστείς πλέον απαλή και τρυφερή. Πάρε τον μύλο, άλεσε αλεύρι, βγάλε το κάλυμμά σου, ανασήκωσε τις πολιές σου, ξεσκέπασε τις κνήμες σου, διάβασε ποτάμια. Θα αποκαλυφθεί η αισχύνη σου, θα φανερωθούν οι ονειδισμοί σου. Το δίκαιο θα λάβω από εσένα, δεν θα σε παραδώσω πια σε ανθρώπους. Αυτός που σε λυτρώνει είναι ο Κύριος Σαβαώθ, το όνομά Του είναι ο Άγιος του Ισραήλ. Κάθισε συντετριμμένη, μπες στο σκοτάδι, κόρη των Χαλδαίων, δεν θα ονομαστείς πια ισχύς της βασιλείας».

«Και σε αυτόν δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η δόξα και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν· η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια, η οποία δεν θα καταστραφεί»· έτσι υποδείχθηκαν και δύο πρόδρομοι· ο πρώτος ήταν ο Ιωάννης, ο γιος του Ζαχαρία, ο οποίος έγινε σε όλα πρόδρομος και κήρυκας του Σωτήρα μας, κηρύσσοντας σε όλους το χαρμόσυνο μήνυμα για το επουράνιο φως που φανερώθηκε στον κόσμο· διότι προπορεύτηκε ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, αφού συνελήφθη πρώτος από την Ελισάβετ, ώστε να υποδείξει ακόμη και στα βρέφη που βρίσκονταν μέσα στην κοιλιά της μητέρας τους τη νέα γέννηση που επρόκειτο να λάβουν μέσω του Αγίου Πνεύματος και της Παρθένου. Αυτός, «ακούγοντας τον χαιρετισμό της Μαρίας σκίρτησε γεμάτος αγαλλίαση στην κοιλιά της μητέρας του», βλέποντας τον Λόγο του Θεού που είχε συλληφθεί στην κοιλιά της παρθένου. Έπειτα, «κηρύσσοντας στην έρημο», παρουσιάστηκε διαγγέλλοντας στον λαό το «βάπτισμα της μετάνοιας», προαναγγέλλοντας τη σωτηρία στα έθνη που ζούσαν στην έρημο του κόσμου· μετά από αυτά, στον Ιορδάνη, υποδεικνύοντάς τον αυτοπροσώπως, φανερώνει τον Σωτήρα του Ισραήλ και λέει: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Αυτός προπορεύτηκε για να φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα και στους ευρισκομένους στον Άδη, αφού θανατώθηκε από τον Ηρώδη· γινόμενος εκεί πρόδρομος, δείχνοντας ότι και εκεί επρόκειτο να κατέβει ο Σωτήρας, για να λυτρώσει τις ψυχές των αγίων από το χέρι του θανάτου.

Διότι διώχθηκε από τη βασιλεία του. Το δε ότι λέει «καρδιά ανθρώπου τού δόθηκε και στάθηκε σε πόδια ανθρώπου» σημαίνει ότι μετανόησε, αναγνωρίζοντας για τον εαυτό του ότι είναι άνθρωπος, και απέδωσε δόξα στον Θεό. Ιδού, εξήγησε την παρομοίωση του πρώτου θηρίου. Μετά λοιπόν τη λέαινα, ο προφήτης βλέπει ένα δεύτερο θηρίο, όμοιο με αρκούδα, το οποίο ήταν οι Πέρσες. Διότι μετά τους Βαβυλωνίους κυριάρχησαν οι Πέρσες. Το δε ότι λέει «τρία πλευρά έβλεπα στο στόμα της» υπέδειξε τρία έθνη, τους Πέρσες, τους Μήδους και τους Βαβυλωνίους, πράγμα που υποδεικνύεται με τον άργυρο μετά τον χρυσό στην εικόνα. Ιδού, εξηγήσαμε και το δεύτερο θηρίο. Έπειτα, το τρίτο θηρίο, η λεοπάρδαλη, που ήταν οι Έλληνες· διότι μετά τους Πέρσες κυριάρχησε ο Αλέξανδρος ο Μακεδόνας, καταλύοντας τον Δαρείο· το οποίο στην εικόνα υποδεικνύεται ως ο χαλκός. Το δε ότι λέει «τέσσερα φτερά πτηνού και τέσσερα κεφάλια στο θηρίο», έδειξε σαφέστατα πώς διαμερίστηκε σε τέσσερα μέρη η βασιλεία του Αλεξάνδρου. Διότι τέσσερα κεφάλια είχε, δηλαδή τους τέσσερις βασιλείς που αναδείχθηκαν από αυτήν. Επειδή όταν πέθανε ο Αλέξανδρος διαίρεσε τη βασιλεία του σε τέσσερα μέρη. Ιδού μιλήσαμε και για το τρίτο. Έπειτα, λέει, «ένα τέταρτο θηρίο φοβερό και τρομακτικό. Τα δόντια του ήταν σιδερένια και τα νύχια του χάλκινα». Ποιοι είναι αυτοί αν όχι η βασιλεία των Ρωμαίων, η οποία είναι ο σίδηρος με τον οποίο θα συντρίψει όλα τα πριν από αυτήν βασίλεια και θα κατακυριεύσει όλη τη γη.

Όσοι, λοιπόν, με ευλάβεια προσέρχεστε στον Θεό, αναγνωρίστε εκείνον που παλαιότερα είχε υποδειχθεί από τον Μωυσή στον λαό και είχε φανερωθεί στο όρος και είχε προκηρυχθεί από τους προφήτες και είχε ιδωθεί από τον μακάριο Δανιήλ ως άνθρωπος, για τον οποίο λέει: «Έβλεπα σε όραμα της νύχτας, και ιδού, ερχόταν με τις νεφέλες του ουρανού κάποιος σαν Υιός ανθρώπου, και έφτασε έως τον Παλαιό των Ημερών και προσφέρθηκε σε αυτόν. Και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές, οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί». «Παλαιό», λοιπόν, «των ημερών» δεν ονομάζει κανέναν άλλον παρά τον Κύριο και Θεό και Δεσπότη των πάντων, τον Πατέρα του ίδιου του Χριστού, εκείνον που παλαιώνει τις ημέρες· χωρίς ο ίδιος να παλαιώνεται από τους χρόνους ή τις ημέρες, για τον οποίο έχει ειπωθεί παραπάνω: «Τοποθετήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών, και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και τα μαλλιά της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί. Ο θρόνος του ήταν φλόγα φωτιάς, οι τροχοί του φωτιά που φλεγόταν. Ποταμός φωτιάς έρρεε μπροστά του· χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες στέκονταν μπροστά του· το δικαστήριο συγκροτήθηκε και άνοιξαν τα βιβλία».