Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 7:9

Και αναρίθμητες ακόμη παρόμοιες παραστάσεις μπορεί κανείς να βρει στη θεία Γραφή, οι οποίες παρουσιάζουν τον Θεό προσωποειδώς, σαν μέσα σε κάποια εικόνα και τυπική οπτασία, χωρίς όμως πουθενά να εκθέτουν τη φύση του ή να ορίζουν την ουσία του. Διότι δεν θα βρεις σε όλη την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη να έχει δηλωθεί ή να λέγεται η φύση ή η ουσία του Θεού· αλλά όλοι όσοι είδαν, τυπικά και σκιαγραφικά, κάποια οπτασία του αοράτου Θεού, είδαν θέα προσωπική, και όχι τη φύση ή την ουσία του Θεού· όπως ο Δανιήλ είδε το πρόσωπο του Παλαιού των ημερών και άλλο πρόσωπο, ως Υιό ανθρώπου, να έρχεται επάνω στις νεφέλες του ουρανού· και ο Ησαΐας, σε τυπικό είδος και σχήμα ανθρώπινου προσώπου, είδε σε οπτασία τον Κύριο να κάθεται επάνω σε θρόνο υψηλό και επηρμένο. Δεν έβλεπαν τη θεία φύση, αλλά κάτι σαν κάποια μορφή, όσο μπορούσαν να βλέπουν και όσο χωρούσαν, επειδή ο αόρατος και ασχημάτιστος Θεός φανερωνόταν σε αυτούς με ανθρώπινο σχήμα.

Και ιδού, ένα δεύτερο θηρίο όμοιο με αρκούδα, και στάθηκε στο ένα του πλευρό· και υπήρχαν τρία πλευρά στο στόμα του ανάμεσα στα δόντια του· και του έλεγαν το εξής: «Σήκω και φάε πολλές σάρκες». Μετά από αυτό κοίταζα, και ιδού ένα θηρίο σαν λεοπάρδαλη· και αυτό είχε τέσσερα φτερά πτηνού στο επάνω μέρος του, και το θηρίο είχε τέσσερα κεφάλια· και του δόθηκε εξουσία. Μετά από αυτό κοίταζα, και ιδού ένα τέταρτο θηρίο φοβερό και τρομακτικό, και υπερβολικά ισχυρό· [τα δόντια του ήταν σιδερένια· καταβρόχθιζε, κατακομμάτιαζε και τα υπόλοιπα τα καταπατούσε με τα πόδια του, και αυτό ήταν υπερβολικά ισχυρό] σε σύγκριση με όλα τα θηρία που υπήρξαν πριν από αυτό· και είχε δέκα κέρατα. Παρατηρούσα προσεκτικά τα κέρατά του· και ιδού, ένα άλλο μικρό κέρατο ανέβηκε ανάμεσά τους· και τρία από τα προηγούμενα κέρατα ξεριζώθηκαν από μπροστά του· και ιδού, σε τούτο το κέρατο υπήρχαν μάτια όμοια με ανθρώπινα μάτια, και στόμα που έλεγε μεγάλα λόγια. Κοίταζα μέχρι που τοποθετήθηκαν θρόνοι, και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών· και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι· και η τρίχα του κεφαλιού του σαν καθαρό μαλλί· ο θρόνος του ήταν φλόγα φωτιάς· οι τροχοί του φωτιά που έκαιγε· ποταμός φωτιάς έρρεε μπροστά του· χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν· και μύριες μυριάδες παρίσταντο μπροστά του· το κριτήριο συνεδρίασε και τα βιβλία ανοίχτηκαν.

Να θυμάσαι το όραμα του Δανιήλ, πώς φέρνει μπροστά στα μάτια μας την κρίση. Λέει συγκεκριμένα: «Έως ότου στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών, και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και τα μαλλιά της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί, ο θρόνος του ήταν σαν φλόγα φωτιάς· οι τροχοί του φωτιά που φλεγόταν, ποταμός φωτιάς έρρεε μπροστά του. Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες στέκονταν παραστάτες του. Το κριτήριο κάθισε και τα βιβλία ανοίχτηκαν». Τα αγαθά, τα φαύλα, τα φανερά, τα κρυφά, οι πράξεις, τα λόγια, οι σκέψεις. Αμέσως, λοιπόν, θα τα αποκαλύψει όλα με σοφία, ώστε να τα ακούσουν άπαντες, και οι άγγελοι και οι άνθρωποι. Διότι τα πάντα, όπως προείπα, θα τα παρουσιάσει γυμνά και εκτεθειμένα ενώπιον του φοβερού βήματος. Πρόσεχε, λοιπόν, τον χρόνο κατά τον οποίο πρέπει να καρπωθείς το αμέτρητο έλεός Του, μην τον σπαταλήσεις στη ματαιότητα, και ύστερα, στις πύλες του Άδη, αναζητήσεις αυτό και δεν το βρεις, το οποίο δεν το θέλησες όταν βρισκόταν μπροστά σου στο απόγειο των ημερών σου. Να θυμάσαι, λοιπόν, και αυτή τη φρικτή ημέρα της απολογίας, την ημέρα της κρίσεως, και αναλογίσου πώς πρόκειται να απολογηθείς στον Θεό που σε έπλασε, διότι Αυτός είναι ο κριτής ζώντων και νεκρών, διότι έχει δοξαστεί το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, όπως από την αρχή, έτσι και νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι, αφού γεννήθηκε προ των αιώνων από τον Πατέρα με τρόπο που γνωρίζει αυτός που τον γέννησε, σήμερα γεννήθηκε υπερφυσικά από την Παρθένο, με τρόπο που γνωρίζει η χάρις του Πνεύματος. Ο Παλαιός των ημερών έγινε παιδί· αυτός που κάθεται σε υψηλό θρόνο τοποθετείται σε φάτνη· ο αναφής και ασώματος τυλίγεται από ανθρώπινα χέρια· αυτός που διασπά τα δεσμά της αμαρτίας περιπλέκεται στα σπάργανα· και τούτο, επειδή ο ίδιος το θέλει. Ποιον, λοιπόν, γέννησε η Παρθένος; Τον Δεσπότη της φύσεως. Διότι, ακόμη και αν εσύ σιωπάς, η φύση βοά. Διότι η Παρθένος Μαρία γέννησε, όπως θέλησε να γεννηθεί εκείνος που γεννήθηκε. Διότι δεν δεσμεύτηκε από τους νόμους της φύσεως, αλλά ως Δεσπότης της φύσεως εισήγαγε έναν πρωτοφανή τρόπο γεννήσεως. Όμως, μολονότι έγινε άνθρωπος, δεν γεννιέται όπως γεννιέται ο άνθρωπος. Διότι, εάν προερχόταν από έναν κοινό γάμο, όπως ακριβώς και εγώ, θα θεωρούνταν από τους πολλούς ως ψεύδος. Τώρα όμως, γι' αυτόν τον λόγο, αυτός που γεννιέται, γεννιέται από Παρθένο, και διατηρεί τη μητέρα του, και διαφυλάττει αλώβητη την παρθενία της, ώστε ο πρωτοφανής αυτός τρόπος κυήσεως να γίνει για εμένα πρόξενος μεγάλης πίστεως. Επομένως, είτε Έλληνας είτε Ιουδαίος με ρωτήσει, εάν ο Χριστός έγινε άνθρωπος κατά φύσιν ή παρά τη φύση του, θα απαντήσω επικαλούμενος ως μάρτυρα των λόγων μου την άσπιλη σφραγίδα της παρθενίας· διότι με αυτόν τον τρόπο ο Θεός νικά την τάξη της φύσεως.

Πολύ καθαρά τα είδε αυτά και ο μακάριος Δανιήλ. Διότι, λέει, ποταμός πυρός έρεε ενώπιόν του· ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του πυρ φλέγον. Το δε πυρ ή το φως σημαίνει αυτό που προέρχεται από Αυτόν· διότι της γνώσης του Χριστού προηγείται το νοητό φως μέσω της πίστεως, του οποίου τύπος ήταν ο στύλος του πυρός που καθοδήγησε τον Ισραήλ μέσα στη νύχτα. Ή σημαίνει ότι εμάς, που είχαμε ψυχρανθεί εξαιτίας κάθε αμαρτίας, μας αναζωπύρωσε ο Σωτήρας εμφυσώντας μας την προθυμία για κάθε αγαθό, εμβάλλοντας μέσα μας τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος σαν ένα νοητό πυρ. Είπε άλλωστε ότι: «Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης»· διότι έχουμε γίνει ζωντανοί κατά το πνεύμα όσοι αξιωθήκαμε μια τέτοια χάρη. Γι' αυτό και στη χάρη του Αγίου Πνεύματος συνεισφέρεται η φανέρωση του πυρός· διότι βαπτιζόμαστε στον Χριστό, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη, «εν Πνεύματι Αγίω και πυρί». Είπε εξάλλου και κάποιος από τους προφήτες ότι: «Αυτός εκπορεύεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως πόα πλυνόντων· και θα καθήσει χωνεύοντας και καθαρίζοντας όπως το ασήμι και το χρυσάφι». Διότι η δύναμη του Αγίου Πνεύματος λιώνει κάθε ρύπο μέσα μας. Όμως σε τίποτα δεν ωφέλησε τη Συναγωγή των Ιουδαίων, επειδή δεν αποδέχθηκαν τη χάρη, για τους οποίους λέει ο Θεός στον Ιερεμία: «Εξέλιπε το φυσερό από το πυρ, εξέλιπε ο μόλυβδος. Εις μάτην ο αργυροκόπος κατεργάζεται το ασήμι· οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν».

«Και οδηγήθηκε ενώπιόν του. Και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία· και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί.» Ιδού, σαφώς μέσα από τα όσα ειπώθηκαν μάθαμε ότι αυτός είναι ο Υιός του Θεού, ο οποίος σαρκώθηκε και έπαθε για εμάς, και αναστήθηκε από τους νεκρούς, και αναλήφθηκε εν δόξη προς τον Πατέρα του και πρόκειται να έλθει πάλι μαζί με τις νεφέλες του ουρανού, με δόξα αιώνια, για να κρίνει ζώντες και νεκρούς. Διότι για το γεγονός αυτό προείπε ο ίδιος ο προφήτης Δανιήλ: «Έβλεπα έως ότου στήθηκαν θρόνοι, και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών· και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και οι τρίχες της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί. Ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του πυρ φλέγον. Ποταμός πυρός ξεχυνόταν μπροστά του, χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες παρίσταντο ενώπιόν του. Συνεδρίασε το δικαστήριο και τα βιβλία ανοίχτηκαν. Έβλεπα τότε, εξαιτίας της φωνής των μεγάλων λόγων που λαλούσε εκείνο το κέρας, έως ότου το θηρίο θανατώθηκε και καταστράφηκε, και το σώμα του παραδόθηκε για να καεί στη φωτιά.» Είναι λοιπόν ολοφάνερο ότι το θηρίο είναι ο Αντίχριστος. Διότι ο Υιός του Θεού, όταν έλθει, θα τον εξοντώσει με την πνοή του στόματός του, επειδή σε αυτόν ανήκει η δόξα και η δύναμη στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι, πράγματι, πολλές αγγελικές δυνάμεις από παντού στέκονταν γύρω μας, καταγράφοντας με απόλυτη ακρίβεια στον ουρανό όσα λέγονται και γίνονται από εμάς, καθώς και όσα συλλαμβάνει ο νους μας έστω και ως απλή σκέψη, για να μας ελέγξουν κατά τη φοβερή ημέρα της κρίσεως· όταν σύμπασα η ορατή κτίση, κλονιζόμενη με άφατη ορμή, ωθείται προς την οικεία της συντέλεια. Και ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν συθέμελα, και τα ενδιάμεσα στοιχεία θα διαλυθούν φλεγόμενα. Και ο Παλαιός των ημερών θα καθίσει, και θα ανοιχτούν βιβλία, τα οποία διαφυλάσσουν πιστά και ανόθευτα τις καταγραφές των δικών μας έργων, λόγων και λογισμών. Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούν και μύριες μυριάδες παρίστανται ενώπιόν του, και μια απειλή πυρός θα διατρέχει παντού, τυλίγοντας τα πάντα ολόγυρα και λιώνοντας τα όρη σαν κερί. Διότι πύρινος ποταμός κυλά εμπρός του· όταν πλέον ο Τάρταρος και το αχανές και απερίγραπτο βάραθρο, το εξώτερο σκότος και ο ακοίμητος σκώληκας, θα φανερωθούν μπροστά μας.

Διότι στον μεν Ιεζεκιήλ από την οσφύ και επάνω έγινε γνωστός σαν ήλεκτρο· στον δε Δανιήλ ως Παλαιός των Ημερών· στον δε Ησαΐα ως καλυπτόμενος από τα Σεραφείμ. Ανόμοιος. Εσύ λοιπόν πώς τον γνωρίζεις, ως ήλεκτρο ή ως Παλαιό των Ημερών; Ορθόδοξος. Έχοντας διδαχθεί από αυτούς, γνωρίζω ότι είναι ανώτερος από όλα όσα τους αποκαλύφθηκαν. Διότι, εάν δεν ήταν ανώτερος από αυτά, δεν θα εμφανιζόταν με διαφορετικούς τρόπους· και για τον λόγο αυτόν ο Μονογενής λέει: «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό». Ανόμοιος. Άλλο πράγμα είναι το να έχει δει κανείς και άλλο το να έχει γνωρίσει; Ορθόδοξος. Προκειμένου περί του Θεού δεν διαφέρει το ένα από το άλλο· διότι ο ίδιος ταύτισε την όραση με τη γνώση, λέγοντας: «Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις γνωρίσει; Φίλιππε, αυτός που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα μου». Ανόμοιος. Εάν γνωρίζεις ότι είναι ανώτερος από τα φαινόμενα, τότε γνωρίζεις και τι είναι. Ορθόδοξος.

Ενθυμήσου τη θεοπτία του Δανιήλ, πώς φέρνει προ των οφθαλμών μας την Κρίση. «Έβλεπα», λέει, «μέχρι που στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των ημερών, και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και τα μαλλιά της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί, οι τροχοί του ήταν φλεγόμενη φωτιά. Ποταμός πυρός έρρεε ενώπιόν του. Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες παραστέκονταν μπροστά του».

Φέρε λοιπόν στον νου σου την έσχατη ημέρα, ω άνθρωπε (διότι βέβαια δεν πρόκειται να ζήσεις εσύ μόνος αιώνια), και τη συνοχή και την ασφυξία, και την ώρα του θανάτου, και την κατεπείγουσα απόφαση του Θεού, και τους αγγέλους που επισπεύδουν, και την ψυχή που μέσα σε όλα αυτά θορυβείται φοβερά, και μαστιγώνεται πικρά από την αμαρτωλή της συνείδηση, και στρέφεται ελεεινά προς τα εγκόσμια, και την αναπότρεπτη ανάγκη εκείνης της μακράς αποδημίας. Σχημάτισε στη διάνοιά σου το έσχατο τέλος του παρόντος βίου, όταν θα έλθει ο Υιός του ανθρώπου μέσα στη δόξα του. Διότι θα έλθει, και δεν θα σιωπήσει· όταν θα έλθει για να κρίνει ζώντες και νεκρούς, και να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του· όταν η σάλπιγγα εκείνη, ηχώντας κάτι μέγα και φοβερό, θα αφυπνίσει εκείνους που κοιμούνται από αιώνων, και θα εκπορευθούν εκείνοι που έπραξαν τα αγαθά εις ανάστασιν ζωής, ενώ εκείνοι που έπραξαν τα φαύλα εις ανάστασιν κρίσεως. Θυμήσου τη θεοπτία του Δανιήλ, πώς φέρνει μπροστά στα μάτια μας την κρίση. «Έβλεπα», λέει, «έως ότου στήθηκαν θρόνοι, και κάθισε ο Παλαιός των ημερών. Ποταμός πυρός έρρεε ενώπιόν του. Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες παραστέκονταν ενώπιόν του».

Λοιπόν, αν κάποιος ήθελε να μας κάνει ερωτήσεις και πλησίαζε λέγοντας: «Πες μας, καλέ μου, τι υποστηρίζεις ότι είναι η κυριότητα του Πατρός;», τι θα του απαντούσες; Β. Θα έλεγα ότι είναι το να εξουσιάζει τα πάντα, το να δοξάζεται από όλους, το να ανήκουν τα πάντα σε αυτόν, τόσο αυτά που είναι στους ουρανούς όσο και αυτά που είναι πάνω στη γη. Α. Και σε αυτά τα τόσο σεπτά και περιφανή γνωρίσματα δεν λένε ότι διαπρέπει ο Υιός; Β. Θα πουν νομίζω ότι διαπρέπει μεν, αλλά επειδή του το έχει παραχωρήσει ο Πατέρας. Α. Έπειτα πώς αυτό δεν είναι ψευδολογία και κενή φλυαρία, αφού ο Θεός και Πατέρας έχει διακηρύξει ρητά: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον»; Διότι δεν θα επέτρεπε σε κανένα από τα όντα, τα οποία είναι διαφορετικά από αυτόν ως προς την ουσία τους, να καυχώνται στα ύψη της αληθινής θεότητας. Διότι πού θα βρισκόταν πλέον το μεγαλείο της, αν μια κτιστή φύση έφτανε σε τέτοιο μέτρο ώστε να μην αφήνει τίποτα ανώτερο ως προς τη δόξα; Ή δεν είναι αναγκαίο, κάθε τι που έχει δημιουργηθεί και παραχθεί στην ύπαρξη, να θεωρεί τα ιδιαίτερα γνωρίσματα του Θεού εντελώς απάτητα και απρόσιτα; Β. Αναγκαίο. Α. Τότε πώς θα μπορούσε ο Υιός να διαπρέπει στα γνωρίσματα του Πατρός, και μάλιστα με κανέναν άλλο τρόπο, νομίζω, παρά όπως ακριβώς ο ίδιος; Διότι ο μακάριος Δανιήλ, καταγράφοντας για εμάς θεοπτία και προφητικές οράσεις, καθίζει μεν σε θρόνο τον Παλαιό των ημερών, τοποθετεί δε γύρω του χίλιες χιλιάδες αυτών που είναι τεταγμένοι να τον υπηρετούν, και μύριες μυριάδες παραστατών.

Το ιερό γράμμα θα μας διδάξει: «Διότι πίστεψε, λέει, ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη». <Ο Οποίος, αντί της χαράς που βρισκόταν μπροστά του, υπέμεινε τον σταυρό, καταφρονώντας την ντροπή.> Μάλλον όμως είναι πιο οικείο να το κατανοήσουμε ως εξής: ότι, μολονότι του ήταν δυνατό να απολαμβάνει τα αξιώματα της δικής του φύσης και να σεμνύνεται θεοπρεπώς για την ασύγκριτη υπεροχή του έναντι όλων —διότι αυτό λέμε ότι ήταν η χαρά που βρισκόταν μπροστά του— κένωσε τον εαυτό του, κατεβαίνοντας στα δικά μας μέτρα, ώστε, αφού υπομείνει τον κατά σάρκα θάνατο για χάρη όλων, και έπειτα τον καταπατήσει μέσω της εκ νεκρών αναστάσεως, να καταστήσει βάσιμη και σε εμάς τη δυνατότητα να επιστρέψουμε στη ζωή. Και ενώ το πάθος του προκάλεσε ντροπή και αδοξία, επειδή όμως ανέστησε τον δικό του ναό, καινοτομώντας ως προς τον θάνατο και υπερνικώντας τη φθορά, επειδή φανερώθηκε ως Θεός εκ Θεού έστω και με σάρκα, το αίσχος εκείνων και η ασχήμια της εκτροπής εξαφανίστηκαν από τα επακόλουθα, και ο Υιός δοξάστηκε μέσω της αναστάσεως, μολονότι πριν από αυτήν δεν απώθησε τον ατιμωτικό και άδοξο θάνατο εξαιτίας της εκούσιας κένωσής του. <Και κάθισε στα δεξιά του θρόνου του Θεού.> Ο Δανιήλ, λοιπόν, καταγράφοντάς μας θεοπτίες και προφητικές οράσεις, τοποθετεί να κάθεται στον θρόνο τον Παλαιό των Ημερών· και τοποθετεί γύρω του χίλιες χιλιάδες από αυτούς που έχουν ταχθεί για να υπηρετούν, και μύριες μυριάδες από τους παραστάτες του· ο Ησαΐας πάλι λέει ότι είδε τον Υιό σε όχι μικρότερη δόξα: «Είδα», λέει, «τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο, και ο οίκος ήταν γεμάτος από τη δόξα του».

Διότι σε ποια ταπείνωση θα πει κανείς ότι κατήλθε, εάν βέβαια όταν έγινε άνθρωπος, τότε άρχισε να κυριεύει; Ή πώς θα φανεί με μορφή δούλου, εάν τότε μόλις έχει αναδειχθεί Δεσπότης των πάντων; Μακριά από εμάς ο παραλογισμός αυτών των συλλογισμών. Αλλά, εφόσον έγινε άνθρωπος, τότε και κατ' αυτόν τον τρόπο αρχίζει να εξουσιάζει, όχι αποβάλλοντας το θεοπρεπές αξίωμα εξαιτίας της σάρκας, αλλά αναβαίνοντας πάλι και μαζί με τη σάρκα σε αυτό που ήταν εξαρχής. Ότι δε όσα λέγονται για τον Χριστό αποτελούσαν επανάληψη της αρχικής κατάστασης, θα μας το βεβαιώσει ο ίδιος λέγοντας: «Πάτερ, δόξασόν με με τη δόξα που είχα κοντά σου πριν να υπάρξει ο κόσμος». Βλέπεις ότι δεν ζητάει αρχή δόξας, αλλά επαναφορά στην αρχική κατάσταση, και μάλιστα το λέει αυτό ως άνθρωπος; Το ότι, πάλι, εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης λέγεται πως έχουν δοθεί τα πάντα στον Υιό, ο φιλομαθής θα συγκεντρώσει σοφά επιχειρήματα από παντού και θα μπορέσει να το κατανοήσει, προπάντων μέσω εκείνης της συγκλονιστικότατης οπτασίας του Δανιήλ, στην οποία λέει ότι είδε τον Παλαιό των Ημερών καθισμένο στον θρόνο, και διαβεβαιώνει ότι χίλιες χιλιάδες και μύριες μυριάδες τον υπηρετούσαν και παρίσταντο ενώπιόν του.

Ιδού λοιπόν, λέει, ο Κύριος κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έρθει στην Αίγυπτο. Αλλά τι άραγε να θέλει να υποδηλώσει το ότι ο Κύριος φαίνεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη; Ας πούμε λοιπόν όπως έχει: Κάποιοι από τους εξηγητές είπαν ότι ελαφριά νεφέλη είναι η αγία σάρκα του Κυρίου, δηλαδή, ο ναός που ελήφθη από την Παρθένο. Και την παρομοιάζουν με νεφέλη, επειδή ακριβώς απαλλάχθηκε εντελώς από τις πιο γήινες ορμές και επιθυμίες και βρίσκεται ψηλά και σαν σε ύψος. Διότι είναι αληθινά πάναγνο και απαλλαγμένο από κάθε γήινη ακαθαρσία το άγιο σώμα του Σωτήρα όλων μας Χριστού. Άλλοι πάλι θεώρησαν ότι ονομάστηκε ελαφριά νεφέλη η αγία Παρθένος. Εγώ όμως νομίζω ότι το να λέγεται πως Αυτός κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη, ίσως υποδηλώνει σε εμάς το πλάτος και άλλων εννοιών. Διότι με πολλούς τρόπους οι μακάριοι προφήτες, ατενίζοντας τη δόξα του Θεού, κατέγραψαν τα οράματά τους. Διότι ο μεν Ησαΐας λέει ότι είδε τον Κύριο Σαβαώθ πάνω σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο, με τις ανώτατες λογικές δυνάμεις να στέκονται γύρω Του, να Τον υμνολογούν και να λένε ότι ο ουρανός και η γη είναι πλήρη από τη δόξα Του. Ο δε πάνσοφος Δανιήλ τοποθετεί τον Παλαιό των ημερών να κάθεται πάνω σε θρόνο· και βεβαιώνει ότι χίλιες χιλιάδες Τον υπηρετούν και λέει ότι μύριες μυριάδες στέκονται γύρω Του· και ότι τον είδε σαν Υιό ανθρώπου να έρχεται με τις νεφέλες, και όσα έθεσε στη συνέχεια.

II. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΟΜΙΛΙΑΣ ΟΤΙ ΕΙΣ ΕΣΤΙΝ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ. Από τον ίδιο λόγο ότι ο Χριστός είναι ένας. Αυτοί που διαιρούν τον έναν Χριστό σε δύο υιούς, είναι σαν να έχουν λησμονήσει τα λόγια του μακαρίου Παύλου. Διότι γράφει ξεκάθαρα, άλλοτε μεν ότι «για εμάς υπάρχει ένας Θεός Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα και εμείς από αυτόν, και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου υπάρχουν τα πάντα και εμείς μέσω αυτού», και πάλι «Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα». Εάν δε υπήρχαν δύο υιοί σύμφωνα με κάποιους, θα έλεγε: Δύο κύριοι, δύο πίστεις, δύο βαπτίσματα. Λέγοντας όμως έναν Κύριο και μία πίστη και ένα βάπτισμα, καταδικάζει την αμάθειά τους. Διότι αν, σύμφωνα με αυτούς, είναι δύο, ποιον θα αποκαλέσουμε κύριο, σε ποιον ομολογούμε την πίστη, στο όνομα τίνος βαπτιζόμαστε; <Από τον ίδιο λόγο.> Ας δούμε πρώτα τι λέει ο μακάριος Δανιήλ, και ελάτε να εξετάσουμε αναγκαίως το πλέον φρικτό του όραμα, πρώτα μεν ότι είδε τον Παλαιό των Ημερών να κάθεται πάνω σε θρόνο και χιλιάδες να τον υπηρετούν, και μυριάδες να στέκονται γύρω από τον θρόνο του. Έπειτα λέει: «Έβλεπα σε νυχτερινό όραμα και ιδού, με τα σύννεφα του ουρανού ερχόταν κάποιος σαν υιός ανθρώπου, και έφτασε έως τον Παλαιό των Ημερών, και οδηγήθηκε ενώπιόν του και σε αυτόν δόθηκε η τιμή και η βασιλεία και όλες οι φυλές και οι γλώσσες αυτόν υπηρετούν».

Διότι πάλι είπε προς τους ακολούθους του Μωυσή και του Ααρών, και είναι προφανές ότι ομιλεί ο Θεός: «Και μαζί σας θα είναι ένας από κάθε φυλή, καθένας τους άρχοντας, σύμφωνα με τους πατρικούς οίκους, και αυτά είναι τα ονόματα των ανδρών που θα σταθούν μαζί σας.» Διότι κάθε φυλή τοποθετεί τον πιο δοξασμένο και ικανό στον πόλεμο ως ηγεμόνα, προστάτη, καθοδηγητή στο συμβούλιο και εισηγητή των πρακτέων, των οποίων τύπος θα μπορούσαν να είναι οι άγγελοι που έχουν οριστεί προστάτες των εκλεκτών και εκείνων που είναι εγγεγραμμένοι στο βιβλίο της ζωής. Διότι έχει γραφτεί για κάθε δίκαιο: «Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει ολόγυρα σε εκείνους που τον σέβονται, και θα τους ελευθερώσει». Και το ότι διασωζόμαστε μέσω αγγελικών βοηθειών κατά το θέλημα του Θεού, καθίσταται από παντού προφανές, και θεωρώ περιττό να συλλέγω προς το παρόν αποδείξεις, αν και για όσους το επιθυμούν, είναι πολύ εύκολο να το πράξουν, αν επιλέξουν. ΠΑΛΛ. Άρα, όπως στον τύπο με τον Μωυσή και τον Ααρών, έτσι και μέσω του Χριστού θα μπορούσε να γίνει η απογραφή εκείνων που αγωνίζονται με ανδρεία. ΚΥΡ. Έτσι λέω· διότι μας οδηγεί σε αυτόν τον συλλογισμό, με καθόλου απίθανη την υποψία αυτού που αναφέρει ο μακάριος Δανιήλ. ΠΑΛΛ. Ποιο είναι αυτό που λες; ΚΥΡ. Διότι είδε τον Πατέρα σε πρεσβυτική ηλικία, στεφανωμένο με λευκές τρίχες, λαμπρό με ενδύματα σαν το χιόνι, και είπε ότι «Και βιβλία ανοίχθηκαν, και το κριτήριο κάθισε, και είδα».

Κατήχηση δέκατη πέμπτη προς τους φωτιζομένους, η οποία εκφωνήθηκε στα Ιεροσόλυμα με θέμα το «και ερχόμενον εν δόξη κρίναι ζώντας και νεκρούς, ου της βασιλείας ουκ έσται τέλος». Και περί του Αντιχρίστου. Και ανάγνωσμα από τον Δανιήλ: «Έβλεπα έως ότου τοποθετήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών». Και στη συνέχεια: «Έβλεπα σε νυχτερινό όραμα, και ιδού, ερχόταν με τις νεφέλες του ουρανού κάποιος σαν υιός ανθρώπου». Και τα εξής. Κηρύττουμε την παρουσία του Χριστού όχι μόνο ως μία, αλλά και δεύτερη, πολύ πιο λαμπρή από την πρώτη. Διότι η πρώτη αποτέλεσε επίδειξη υπομονής, ενώ η δεύτερη φέρει το διάδημα της θείας βασιλείας. Επειδή, ως επί το πλείστον, όλα είναι διπλά στον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Διπλή είναι η γέννηση, μία από τον Θεό προ των αιώνων, και μία από την Παρθένο στο τέλος των αιώνων. Διπλές και οι κάθοδοι, η πρώτη αφανής, σαν τη βροχή πάνω στον πόκο, και η δεύτερη επιφανής, η μελλοντική. Στην πρώτη παρουσία σπαργανώθηκε στη φάτνη, στη δεύτερη περιβάλλεται το φως σαν ιμάτιο. Στην πρώτη υπέμεινε σταυρό, περιφρονώντας την ντροπή, στη δεύτερη έρχεται δορυφορούμενος και δοξαζόμενος από στρατιά αγγέλων. Δεν περιοριζόμαστε λοιπόν μόνο στην πρώτη παρουσία, αλλά προσδοκούμε και τη δεύτερη.

Έρχεται προς τον Πατέρα, σύμφωνα με τη γραφή που μόλις αναγνώστηκε, ο Υιός του Ανθρώπου πάνω στις νεφέλες του ουρανού, ενώ ρέει ποταμός πυρός που δοκιμάζει τους ανθρώπους. Αν τα έργα κάποιου είναι σαν τον χρυσό, γίνεται λαμπρότερος. Αν κάποιου η πράξη είναι σαν καλάμι και ανυπόστατη, κατακαίεται από το πυρ. Και ο μεν Πατέρας κάθεται «έχοντας το ένδυμά του λευκό σαν το χιόνι, και την τρίχα της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί». Αυτό όμως έχει ειπωθεί ανθρωποπρεπώς. Γιατί; Επειδή είναι βασιλιάς εκείνων που δεν έχουν μολυνθεί μέσα στις αμαρτίες. Διότι λέει: «θα λευκάνω τις αμαρτίες σας σαν το χιόνι και σαν το μαλλί», το οποίο είναι σημείο συγχωρήσεως των αμαρτιών ή και αναμαρτησίας. Έρχεται δε από τους ουρανούς ο Κύριος πάνω σε νεφέλες, αυτός που ανέβηκε πάνω σε νεφέλες. Διότι ο ίδιος έχει πει: «και θα δουν τον Υιό του Ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού με δύναμη και πολλή δόξα». Αλλά ποιο είναι το σημείο της παρουσίας του; Για να μην τολμήσει ποτέ καμία αντίθετη δύναμη να την μιμηθεί. «Και τότε θα φανεί», λέει, «το σημείο του Υιού του Ανθρώπου στον ουρανό». Και αληθινό, ιδιαίτερο σημείο του Χριστού είναι ο σταυρός.

Γι' αυτό, όλα τα έθνη χειροκροτήστε. Όλα τα πέρατα της γης ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού. Κάθε πνοή ας αινέσει τον Κύριο. Όλη η γη ας προσκυνήσει, κάθε γλώσσα ας υμνήσει, η καθεμία ας ψάλει, η καθεμία ας δοξολογήσει το Παιδίον Θεό, το τεσσαρακονθήμερο και προαιώνιο, το μικρό παιδί και Παλαιό των Ημερών, το βρέφος που θηλάζει και τον Ποιητή των αιώνων.

Κατήχηση περί της δεύτερης ένδοξης παρουσίας του Χριστού, και της ατελεύτητης βασιλείας, και περί του αντιχρίστου. Και ανάγνωσμα από τον Δανιήλ: έβλεπα έως ότου τοποθετήθηκαν θρόνοι και τα εξής. Κατήχηση περί του Αγίου Πνεύματος του Παρακλήτου. Και ανάγνωσμα από την Α' προς Κορινθίους: περί δε των πνευματικών, αδελφοί, και τα εξής.

Είδες ποτέ τέτοιον φόβο; Είδες τέτοια εξαίσια και φοβερά πράγματα; Ο ουρανός και η γη φεύγουν! Και ποιος λοιπόν μπορεί να σταθεί; Εμείς οι αμαρτωλοί πού να φύγουμε, όταν δούμε να στήνονται θρόνοι και τον Δεσπότη όλων των αιώνων να κάθεται; Όταν αντικρίσουμε τις αναρίθμητες στρατιές να παραστέκονται ολόγυρα από τον θρόνο με φόβο; Τότε εκπληρώνεται η προφητεία του Δανιήλ: Έβλεπα, λέει, μέχρι που στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών. Το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, τα μαλλιά της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί, ο θρόνος του φλόγα πυρός, οι τροχοί του φωτιά που έκαιγε. Ποταμός πυρός έρεε μπροστά του, χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες στέκονταν μπροστά του. Το δικαστήριο κάθισε και τα βιβλία ανοίχτηκαν.

Τι να πει κανείς για όσους ήρθαν μετά από αυτόν; Ο Δανιήλ δεν επιδιδόταν συνεχώς σε νηστείες και προσευχές, και για αυτές τις αρετές του και για εκείνες τις φοβερές ερμηνείες δεν ρίχτηκε στον λάκκο των λεόντων, και δεν υπέστη μύρια δεινά για τη μακαριότητα που φυλάσσεται στους ουρανούς; Γι' αυτό και αξιώθηκε να δει τη μελλοντική κρίση. Διότι λέει: «Έβλεπα μέχρι που στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών. Το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, οι τρίχες της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί, ο θρόνος του φλόγα φωτιάς, οι τροχοί του φωτιά που φλεγόταν. Ένα ποτάμι φωτιάς κυλούσε μπροστά του. Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν. Το δικαστήριο κάθισε και τα βιβλία ανοίχτηκαν». Έπειτα λέει: «Έβλεπα σε νυχτερινό όραμα, και ιδού, ερχόταν με τα σύννεφα του ουρανού κάποιος σαν Υιός Ανθρώπου, και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των Ημερών, και παρουσιάστηκε ενώπιόν του, και σε αυτόν δόθηκε η αρχή, η τιμή και η εξουσία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετούν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει».

Τότε κάθε κτίσμα στον ουρανό και στη γη και κάτω από τη γη θα φωνάζει με δύναμη: ευλογημένος ο Βασιλιάς που έρχεται στο όνομα του Κυρίου. Τότε θα σχιστούν οι ουρανοί και θα αποκαλυφθεί ο Βασιλιάς των βασιλευόντων, σαν φοβερή αστραπή, με πολλή δύναμη και ασύλληπτη δόξα. Και θα τον δει κάθε μάτι, ακόμη και εκείνοι που τον λόγχισαν, και θα θρηνήσουν γι' αυτόν όλες οι φυλές της γης. Τότε ο ουρανός και η γη θα τραπούν σε φυγή, όπως προανήγγειλε ο Ιωάννης, λέγοντας: είδα έναν μεγάλο λευκό θρόνο και εκείνον που καθόταν σε αυτόν, από το πρόσωπο του οποίου έφυγαν ο ουρανός και η γη. Τότε θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του, όπως ο ίδιος έχει πει, και θα συγκεντρωθούν μπροστά του όλα τα έθνη. Άραγε τι είδους ψυχή πρόκειται να βρεθεί, ώστε να υπομείνει, όταν θα στηθούν θρόνοι και θα συνεδριάσει το δικαστήριο και θα ανοιχτούν τα βιβλία; Τότε θα δούμε τις αναρίθμητες δυνάμεις των Αγγέλων να παρίστανται ολόγυρα με φόβο. Τότε τα έργα του καθενός θα αναγνωστούν ενώπιον Αγγέλων και ανθρώπων. Τότε εκπληρώνεται η προφητεία του Δανιήλ, που λέει: εγώ ο Δανιήλ έβλεπα, ώσπου στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των ημερών.

Και εσύ, αδελφέ, εάν υπομείνεις και επιμεληθείς τον μικρό σου κανόνα, θα βρεθείς μαζί τους. Μην αμελήσετε λοιπόν επειδή σας μισεί ο κόσμος· διότι αυτοί που μισούν είναι τρισάθλιοι, ενώ εκείνοι που μισούνται για τον Χριστό είναι μακάριοι. Διότι έρχεται και θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Όπως λέει άλλωστε και ο Προφήτης: έρχεται, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Πραγματικά, είναι όντως φοβερή η ημέρα της παρουσίας του. Άκουσε και κάτι άλλο παρόμοιο με αυτό· διότι λέει ο προφήτης Δανιήλ ότι στήθηκαν θρόνοι και ο Παλαιός των Ημερών κάθισε. Το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και τα μαλλιά της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί· ο θρόνος του ήταν φλόγα φωτιάς· χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες παραστέκονταν ενώπιόν του· το δικαστήριο έλαβε θέση και τα βιβλία ανοίχτηκαν.

Και θα τον δει κάθε οφθαλμός, και εκείνοι που τον λόγχισαν, και θα θρηνήσουν για αυτόν όλες οι φυλές της γης. Τότε ο ουρανός και η γη θα τραπούν σε φυγή, καθώς προανήγγειλε ο Ιωάννης, λέγοντας: είδα έναν μεγάλο λευκό θρόνο και εκείνον που καθόταν πάνω σε αυτόν, από το πρόσωπο του οποίου έφυγε ο ουρανός και η γη. Αλίμονο, εμείς οι αμαρτωλοί πού θα σταθούμε; Τότε θα καθίσει στον θρόνο της δόξας του, καθώς έχει πει, και θα συγκεντρωθούν μπροστά του όλα τα έθνη. Τι είδους ψυχή άραγε πρόκειται να βρεθεί, ώστε να μπορέσει να αντέξει, όταν στηθούν οι θρόνοι, και καθίσει το δικαστήριο, και ανοιχτούν τα βιβλία; Τότε θα δούμε τις αναρίθμητες δυνάμεις των Αγγέλων να παραστέκονται τριγύρω με φόβο. Τότε τα έργα του καθενός θα διαβάζονται και θα φανερώνονται ενώπιον Αγγέλων και ανθρώπων. Τότε εκπληρώνεται η προφητεία του Δανιήλ, που λέει: εγώ ο Δανιήλ κοίταζα, μέχρι που στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών. Το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, τα μαλλιά της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί, ο θρόνος του φλόγα φωτιάς, οι τροχοί του φωτιά που φλεγόταν, ποταμός φωτιάς έρρεε μπροστά του, χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες παραστέκονταν μπροστά του, το δικαστήριο κάθισε και τα βιβλία ανοίχτηκαν.

Μου προκαλεί δε μεγίστη έκπληξη, ω τέκνα της πίστεως και της Εκκλησίας, το πώς οι φιλόνεικοι διαστρέβλωσαν τα αληθινά σε αλληγορία και εκλαμβάνουν εσφαλμένα τα όσα έχουν ειπωθεί μεταφορικά ως αληθινά. Διότι, από τη μια, το ότι έχει γεννηθεί, το οποίο υπάρχει σε αυτόν κατά φύση, το αρνούνται, λέγοντας ότι δεν είναι όπως ένα από τα γεννήματα· από την άλλη, το ότι έχει κτιστεί, το οποίο είναι αλλότριο προς τη θεότητά του, έστω και αν έχει ειπωθεί κάποτε αλληγορικά, αυτό το θεωρούν αληθινό, ενώ το πραγματικά αληθινό το εξαφανίζουν. Διότι όταν ο Ησαΐας λέει «είδα τον Κύριο Σαβαώθ» και «εμφανίστηκε ο Κύριος στον Μωυσή» και «εμφανίστηκε ο Κύριος στον Αβραάμ» και «είδε οραματικά ο Δανιήλ τον Παλαιό των Ημερών» και τα παρόμοια, και ότι εμφανίστηκε ο Κύριος στον Ιεζεκιήλ και είπε «είδα τη μορφή του Θεού», αυτοί ισχυρίζονται ότι αυτά δεν ισχύουν, διαψεύδοντας τους προφήτες, ορμώμενοι δήθεν από το ρητό του Ευαγγελίου, όπου ο Σωτήρας διδάσκοντας είπε ότι «κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό». Και λένε: εάν λοιπόν ο Μονογενής είπε ότι κανείς δεν έχει δει [τον Θεό], ενώ οι προφήτες λένε ότι έχουν δει, κατ' ανάγκη ψεύδεται είτε ο Μονογενής είτε οι προφήτες. Και σύμφωνα με τα λεγόμενα αυτών που μιλούν έτσι, καθώς και των Μανιχαίων, όσα αναφέρονται στους προφήτες θα είναι ψευδή. Εάν όμως οι προφήτες δεν ψεύδονται, αλλά λένε την αλήθεια, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα «εγώ που μιλούσα μέσω των προφητών, ιδού είμαι παρών», το ζήτημα απαιτεί βαθύτερη κατανόηση και υπάρχει ανάγκη αλληγορίας.

Προσκομίζουν δε και κάποιες άλλες μαρτυρίες οι ίδιοι οι Αυδιανοί από τη Θεία Γραφή, λέγοντας ότι «τα μάτια του Κυρίου βλέπουν τον πένητα και τα αυτιά του στρέφονται στη δέησή τους», και «το χέρι του Κυρίου τα δημιούργησε όλα αυτά», και «δεν τα δημιούργησε όλα αυτά το χέρι μου, σκληροτράχηλοι;» και «ο ουρανός είναι θρόνος μου, και η γη υποπόδιο των ποδιών μου», και όσα παρόμοια έχουν γραφτεί για τον Θεό· καθώς και ότι «είδα τον Κύριο Σαβαώθ να κάθεται σε θρόνο ψηλό και υπερυψωμένο», και «το κεφάλι του ήταν σαν λευκό μαλλί και το ένδυμά του σαν χιόνι». «Και βλέπεις», λέει, «πώς το σώμα είναι κατ' εικόνα του Θεού;» Και σε αυτό επίσης περιπίπτουν σε αντίφαση και παρερμηνεύουν βίαια, ξεπερνώντας τα όρια της ανθρώπινης δύναμης, ακόμη και το χωρίο «εμφανίστηκε ο Κύριος στους προφήτες». Και βέβαια εμφανίστηκε όπως Εκείνος θέλησε, όντας παντοδύναμος στα πάντα, και δεν αρνούμαστε ότι οι προφήτες είδαν τον Θεό, και όχι μόνο οι προφήτες, αλλά και οι απόστολοι. Διότι λέει ο άγιος Στέφανος ο πρωτομάρτυρας: «Ιδού, βλέπω τον ουρανό ανοιγμένο, και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού και Πατρός».

Και αυτόν, τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, που από τους αιώνες καταξίωσε τους αγίους Του να φαίνεται σε αυτούς μέσα από οπτασίες, όπως ακριβώς μπορούσε ο καθένας να Τον χωρέσει σύμφωνα με το χάρισμα που του δόθηκε από τη θεότητα, το οποίο χαριζόταν στον καθένα από τους καταξιωμένους, είτε για να δουν τον Πατέρα, ανάλογα με το πώς μπορούσε ο καθένας, είτε για να ακούσουν τη φωνή Του, στο μέτρο που ήταν εφικτό· όπως έλεγε δια στόματος του Ησαΐα: «Ιδού, θα ενεργήσει συνετά ο αγαπητός μου παις», αυτό αποτελεί φωνή του Πατέρα· και όπως ο Δανιήλ είδε «τον Παλαιό των ημερών», αυτό είναι οπτασία του Πατέρα· και όπως πάλι αναφέρεται στον προφήτη: «Εγώ πλήθυνα τις οράσεις και μέσω των χειρών των προφητών παρομοιάστηκα», αυτό είναι φωνή του Υιού· ενώ όπως αναφέρεται στον Ιεζεκιήλ: «Και με ανέλαβε το Πνεύμα του Θεού» και «με έβγαλε στην πεδιάδα», αυτό αφορά το Άγιο Πνεύμα. Και υπάρχουν πολλά τέτοια που μπορεί να αναφέρει κανείς, από τα οποία, υπενθυμίζοντας εν μέρει ελάχιστα εν παρόδω για να καταδείξουμε τον χαρακτήρα της Εκκλησίας, παραθέσαμε αυτά τα λίγα ρητά, μολονότι υπάρχουν αμέτρητα και ακόμη περισσότερα παρόμοια με αυτά τα οποία περιέχονται στις θείες Γραφές της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης.

Βλέποντας λοιπόν την τελική βασιλεία του ο προφήτης Δανιήλ μέσω του θείου Πνεύματος, κατεχόταν από θεία έμπνευση με αυτόν τον τρόπο, περιγράφοντας το όραμα του Θεού με πιο ανθρώπινα λόγια: «Έβλεπα», λέει, «έως ότου τοποθετήθηκαν θρόνοι, και κάθισε ο Παλαιός των ημερών. Και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και οι τρίχες της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί· ο θρόνος του ήταν φλόγα φωτιάς, οι τροχοί του φωτιά που φλεγόταν· ποταμός φωτιάς έρρεε μπροστά του. Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες στέκονταν μπροστά του. Το δικαστήριο κάθισε, και τα βιβλία ανοίχτηκαν». Και στη συνέχεια, «Έβλεπα», λέει, «και ιδού, μαζί με τις νεφέλες του ουρανού ερχόταν κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου, και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των ημερών, και οδηγήθηκε ενώπιόν του· και σε αυτόν δόθηκε η αρχή, η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον δουλεύσουν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί». Αυτά σαφώς δεν θα μπορούσαν να αναφέρονται σε κανέναν άλλον, παρά στον Σωτήρα μας, τον Θεό Λόγο που ήταν εν αρχή προς τον Θεό, ο οποίος ονομάζεται Υιός ανθρώπου εξαιτίας της έσχατης ενανθρώπησής του. Αλλά επειδή έχουμε συγκεντρώσει σε οικεία υπομνήματα τις προφητικές περικοπές περί του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού και έχουμε συστηματικά αποδείξει με μεγαλύτερη σαφήνεια τα όσα δηλώνονται για αυτόν σε άλλα έργα, θα αρκεστούμε στα όσα ειπώθηκαν προς το παρόν.

Ο Μάρκελλος, λοιπόν, τέτοια τολμούσε να λέει· οι προφήτες του Θεού, όμως, ορίζοντας τη βασιλεία του Χριστού ως ατελεύτητη, λένε ότι μετά τον καιρό της κρίσεως θα κατέχει την εξουσία του νέου αιώνα. Δες, για παράδειγμα, πώς ο προφήτης Ιεζεκιήλ, παρουσιάζοντας το δικαστήριο των προβάτων του Θεού, μετά την κρίση τους, εγκαθιστά τον Δαβίδ σε αυτά ως ποιμένα και προφητεύει ότι ο ίδιος θα είναι άρχοντάς τους. Ο δε Δανιήλ, αφού προείπε: «Έβλεπα έως ότου στήθηκαν θρόνοι, και κάθισε ο Παλαιός των ημερών, και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν χιόνι, και τα μαλλιά της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί· ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του φωτιά που φλεγόταν. Ποταμός πυρός έρεε μπροστά του· χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες στέκονταν μπροστά του· το δικαστήριο συνεδρίασε, και βιβλία ανοίχθηκαν», αφού τα είδε αυτά από πριν, στη συνέχεια βλέπει τον Υιό του Ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού προς τον Παλαιό των ημερών και να παραλαμβάνει την άφθαρτη βασιλεία. Επομένως, και τότε, με τρόπο διαφορετικό και ανώτερο από ό,τι τώρα, θα έχει την εξουσία για να βασιλεύει σε εκείνους που είναι άξιοι της μακαριότητας.

Όταν στηθούν οι θρόνοι, και καθίσει ο Παλαιός των ημερών, και ανοιχτούν τα βιβλία, και ρεύσει ποταμός πυρός, και το φως θα βρίσκεται μπροστά, και το σκότος θα είναι ετοιμασμένο· και θα πορευθούν όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, η οποία τώρα είναι κρυμμένη στον Χριστό και αργότερα θα φανερωθεί μαζί Του· ενώ όσοι έπραξαν τα φαύλα θα πορευθούν σε ανάσταση κρίσεως, για την οποία ήδη καταδικάστηκαν όσοι δεν πίστεψαν από τον λόγο που τους κρίνει· και τους μεν θα τους υποδεχθεί το ανέκφραστο φως και η θεωρία της αγίας και βασιλικής Τριάδος, η οποία θα εκλάμπει σαφέστερα και καθαρότερα και θα ενώνεται ολόκληρη με ολόκληρο τον νου, την οποία μάλιστα εγώ θεωρώ ως τη μόνη βασιλεία των ουρανών· για τους δε, μαζί με τα άλλα βάσανα, ή μάλλον πριν από τα άλλα, θα υπάρχει η αποπομπή τους από τον Θεό και η ατελεύτητη αισχύνη στη συνείδησή τους. Και αυτά μεν θα συμβούν αργότερα.

Θ΄. Περί της αναλήψεως. Ο Δαβίδ αναφέρει: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας». Το ότι δε αυτό έχει λεχθεί για τον Σωτήρα μας, το λέει ο Δανιήλ: «Έβλεπα», λέει, «και ιδού, στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των ημερών». Και μετά από λίγο: «Και ιδού, ερχόταν με τις νεφέλες του ουρανού κάποιος σαν Υιός ανθρώπου· και έφθασε έως τον Παλαιό των ημερών και παρουσιάστηκε ενώπιόν του. Σε αυτόν δόθηκε η τιμή, η αρχή και η βασιλεία· και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί». Και αλλού ο Δαβίδ λέει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου».

Διότι έτσι ακριβώς προείδε και προείπε και ο Δανιήλ: «ιδού», λέει, «στήθηκαν θρόνοι και ο Παλαιός των Ημερών κάθισε· και είδα κάποιον σαν Υιό ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού, και έφθασε έως τον Παλαιό των Ημερών, και σε αυτόν δόθηκε όλη η τιμή και η εξουσία· χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες στέκονταν παριστάμενοι μπροστά του». Σε συμφωνία με αυτό και το ιερό Ευαγγέλιο λέει ότι τότε «θα συναχθούν όλα τα έθνη μπροστά του· και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ακριβώς ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια». Πρόβατα ονομάζει τους δικαίους ως πράους και επιεικείς και ως εκείνους που βάδισαν την ομαλή και από τον ίδιο πεπατημένη οδό των αρετών, και ως αφομοιωμένους με αυτόν· επειδή και ο ίδιος ονομάστηκε αμνός από τον Πρόδρομο και Βαπτιστή, ο οποίος έλεγε: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Ερίφια δε ονομάζει τους αμαρτωλούς, ως θρασείς και άτακτους, και ως φερομένους στους γκρεμούς της αμαρτίας· και τους μεν, λέει, θα τους στήσει εκ δεξιών του, ως εργάτες αγαθών έργων, ενώ όσους δεν είναι τέτοιοι εξ ευωνύμων. «Τότε θα πει ο Βασιλεύς», λέει, και δεν πρόσθεσε ποιος ή τίνων βασιλεύς, καθώς δεν υπάρχει κανένας άλλος, παρά μόνο αυτός· διότι, αν και υπάρχουν πολλοί κύριοι και βασιλείς, ένας είναι όντως ο Κύριος, ένας ο Βασιλεύς, ο εκ φύσεως δεσπότης των πάντων.

Αλλά και τον Δαβίδ έχει πατέρα αυτός, επομένως ο ίδιος είναι και άνθρωπος, ώστε αυτός που επρόκειτο να γεννηθεί να είναι ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος, υιός ανθρώπου και Υιός Θεού, ο οποίος λαμβάνει από τον Θεό και Πατέρα ως άνθρωπος την αδιάδοχη βασιλεία, όπως είδε και προκήρυξε ο Δανιήλ: «Έβλεπα», λέει, «μέχρι που στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών· και ιδού, κάποιος σαν υιός ανθρώπου ερχόταν πάνω στις νεφέλες του ουρανού και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των Ημερών, και σε αυτόν δόθηκε η τιμή και η εξουσία· και η βασιλεία του είναι βασιλεία αιώνια, και δεν θα μεταβιβαστεί σε άλλον βασιλιά».

Και το μαρτυρεί ο Παύλος λέγοντας: Υπέρ του Χριστού είμαστε πρεσβευτές, σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών. Σας παρακαλούμε υπέρ του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό. Και θα καταφλέξει ολόγυρα τους εχθρούς του· δηλαδή, όλους. Διότι το πυρ δεν θα σταματήσει να περικυκλώνει και να τρέχει, έως ότου συλλάβει όλους τους ενόχους. Αυτό το πυρ μνημόνευσε και ο Δανιήλ, ως προπορευόμενο του κριτή. Κοιτούσα, λέει, μέχρι που στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών· και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν χιόνι, και τα μαλλιά της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί.

Ο θρόνος του είναι φλόγα φωτιάς, και οι τροχοί του φωτιά που φλέγεται. Ποταμός φωτιάς εκπορευόταν και κυλούσε μπροστά του. Οι αστραπές του φώτισαν την οικουμένη. Ως αστραπές του θα κατανοήσουμε τις λάμψεις του, οι οποίες δεν περιμένουν τον μέλλοντα αιώνα, αλλά από τώρα κιόλας φωτίζουν την οικουμένη. Βλέπεις λοιπόν τη διαφορά της φωτιάς. Διότι εκείνη που είναι δική του, φωτίζει· ενώ εκείνη που δεν είναι δική του, αλλά κινείται αντίθετα από αυτόν, καίει· διότι για αυτόν τον σκοπό έχει ταχθεί. Επομένως, ονομάζει αστραπές του τους αποστόλους, επειδή, έχοντας συμμετάσχει στο αληθινό φως, δικαίως ονομάζονται και οι ίδιοι φως· γι' αυτό και ο Κύριος τους έλεγε: Εσείς είστε το φως του κόσμου. —Είδε, και σείστηκε η γη.

και αυτό ήταν εξαιρετικά διαφορετικό από όλα τα θηρία που υπήρξαν πριν από αυτό, και του δόθηκαν δέκα κέρατα. Παρατηρούσα προσεκτικά τα κέρατά του, και ιδού, ένα άλλο μικρό κέρας ανέβηκε ανάμεσά τους, και τρία από τα προηγούμενα κέρατα ξεριζώθηκαν από μπροστά του. Και ιδού, στο κέρας αυτό υπήρχαν μάτια σαν μάτια ανθρώπου, και στόμα που λαλούσε μεγάλα λόγια. Έβλεπα μέχρι που στήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών, και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και οι τρίχες της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί, ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, και οι τροχοί του φλεγόμενο πυρ. Ποταμός πυρός έρεε μπροστά του, χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες στέκονταν γύρω του. Το κριτήριο συνεδρίασε, και τα βιβλία ανοίχτηκαν. Έβλεπα τότε, εξαιτίας της φωνής των μεγάλων λόγων που έλεγε εκείνο το κέρας, μέχρι που θανατώθηκε το θηρίο και καταστράφηκε, και το σώμα του παραδόθηκε για να καεί στο πυρ. Και η εξουσία των υπόλοιπων θηρίων μετατέθηκε. Έβλεπα σε όραμα της νύχτας, και ιδού, μαζί με τις νεφέλες του ουρανού ερχόταν κάποιος ως Υιός Ανθρώπου, και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των Ημερών και οδηγήθηκε ενώπιόν του.

Διότι μίλησες και δεν διαψεύστηκες. Επειδή σηκώθηκε η πάρδαλη, ήρθε ο τράγος των αιγών, χτύπησε το κριάρι, συνέτριψε τα κέρατά του, και το καταπάτησε με τα πόδια του, επικράτησε, υψώθηκε. Και όταν αυτό έπεσε, σηκώθηκαν τέσσερα κέρατα από κάτω του· ευφραίνου, μακάριε Δανιήλ, δεν πλανήθηκες, όλα αυτά έχουν πραγματοποιηθεί. Μετά από αυτό, διηγήσου μου ξανά: «ένα τέταρτο θηρίο, φοβερό και εκθαμβωτικό· τα δόντια του σιδερένια, και τα νύχια του χάλκινα, έτρωγε και κομμάτιαζε, και τα υπόλοιπα τα καταπατούσε με τα πόδια του». Δες, τώρα κυριαρχεί «ο σίδηρος», δες, «δαμάζει τα πάντα και τα συντρίβει», δες, υποτάσσει όλους όσοι δεν το θέλουν, δες, τα βλέπουμε αυτά εμείς, δες, δοξάζουμε τον Θεό, διδασκόμενοι από εσένα. Αλλά επειδή είχαμε θέσει ως σκοπό να μιλήσουμε για την πόρνη, έλα εμπρός, ω μακάριε Ησαΐα. Ας δούμε τι λες για τη Βαβυλώνα. «Κατέβα, κάθισε στο χώμα, παρθένα κόρη της Βαβυλώνας, κάθισε, κόρη των Χαλδαίων, δεν θα ονομαστείς πλέον απαλή και τρυφερή. Πάρε τον μύλο, άλεσε αλεύρι, βγάλε το κάλυμμά σου, ανασήκωσε τις πολιές σου, ξεσκέπασε τις κνήμες σου, διάβασε ποτάμια. Θα αποκαλυφθεί η αισχύνη σου, θα φανερωθούν οι ονειδισμοί σου. Το δίκαιο θα λάβω από εσένα, δεν θα σε παραδώσω πια σε ανθρώπους. Αυτός που σε λυτρώνει είναι ο Κύριος Σαβαώθ, το όνομά Του είναι ο Άγιος του Ισραήλ. Κάθισε συντετριμμένη, μπες στο σκοτάδι, κόρη των Χαλδαίων, δεν θα ονομαστείς πια ισχύς της βασιλείας».

Διότι διώχθηκε από τη βασιλεία του. Το δε ότι λέει «καρδιά ανθρώπου τού δόθηκε και στάθηκε σε πόδια ανθρώπου» σημαίνει ότι μετανόησε, αναγνωρίζοντας για τον εαυτό του ότι είναι άνθρωπος, και απέδωσε δόξα στον Θεό. Ιδού, εξήγησε την παρομοίωση του πρώτου θηρίου. Μετά λοιπόν τη λέαινα, ο προφήτης βλέπει ένα δεύτερο θηρίο, όμοιο με αρκούδα, το οποίο ήταν οι Πέρσες. Διότι μετά τους Βαβυλωνίους κυριάρχησαν οι Πέρσες. Το δε ότι λέει «τρία πλευρά έβλεπα στο στόμα της» υπέδειξε τρία έθνη, τους Πέρσες, τους Μήδους και τους Βαβυλωνίους, πράγμα που υποδεικνύεται με τον άργυρο μετά τον χρυσό στην εικόνα. Ιδού, εξηγήσαμε και το δεύτερο θηρίο. Έπειτα, το τρίτο θηρίο, η λεοπάρδαλη, που ήταν οι Έλληνες· διότι μετά τους Πέρσες κυριάρχησε ο Αλέξανδρος ο Μακεδόνας, καταλύοντας τον Δαρείο· το οποίο στην εικόνα υποδεικνύεται ως ο χαλκός. Το δε ότι λέει «τέσσερα φτερά πτηνού και τέσσερα κεφάλια στο θηρίο», έδειξε σαφέστατα πώς διαμερίστηκε σε τέσσερα μέρη η βασιλεία του Αλεξάνδρου. Διότι τέσσερα κεφάλια είχε, δηλαδή τους τέσσερις βασιλείς που αναδείχθηκαν από αυτήν. Επειδή όταν πέθανε ο Αλέξανδρος διαίρεσε τη βασιλεία του σε τέσσερα μέρη. Ιδού μιλήσαμε και για το τρίτο. Έπειτα, λέει, «ένα τέταρτο θηρίο φοβερό και τρομακτικό. Τα δόντια του ήταν σιδερένια και τα νύχια του χάλκινα». Ποιοι είναι αυτοί αν όχι η βασιλεία των Ρωμαίων, η οποία είναι ο σίδηρος με τον οποίο θα συντρίψει όλα τα πριν από αυτήν βασίλεια και θα κατακυριεύσει όλη τη γη.

Όσοι, λοιπόν, με ευλάβεια προσέρχεστε στον Θεό, αναγνωρίστε εκείνον που παλαιότερα είχε υποδειχθεί από τον Μωυσή στον λαό και είχε φανερωθεί στο όρος και είχε προκηρυχθεί από τους προφήτες και είχε ιδωθεί από τον μακάριο Δανιήλ ως άνθρωπος, για τον οποίο λέει: «Έβλεπα σε όραμα της νύχτας, και ιδού, ερχόταν με τις νεφέλες του ουρανού κάποιος σαν Υιός ανθρώπου, και έφτασε έως τον Παλαιό των Ημερών και προσφέρθηκε σε αυτόν. Και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές, οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί». «Παλαιό», λοιπόν, «των ημερών» δεν ονομάζει κανέναν άλλον παρά τον Κύριο και Θεό και Δεσπότη των πάντων, τον Πατέρα του ίδιου του Χριστού, εκείνον που παλαιώνει τις ημέρες· χωρίς ο ίδιος να παλαιώνεται από τους χρόνους ή τις ημέρες, για τον οποίο έχει ειπωθεί παραπάνω: «Τοποθετήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών, και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και τα μαλλιά της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί. Ο θρόνος του ήταν φλόγα φωτιάς, οι τροχοί του φωτιά που φλεγόταν. Ποταμός φωτιάς έρρεε μπροστά του· χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες στέκονταν μπροστά του· το δικαστήριο συγκροτήθηκε και άνοιξαν τα βιβλία».