Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 32:15

B Nr. 19b f. 131v21—132r21 — b Nr. 19b f. 136r34—136v29. Πρβλ. Dörries σελ. 193 Και όπως σε αυτήν τη ζωή δεν τυχαίνει να υπάρχουν εξ ολοκλήρου ανέσεις και ευφορίες και καρποφορίες και ειρήνη στους ανθρώπους, αλλά με τον ζυγό και το μέτρο της δικαιοσύνης ο Θεός παιδαγωγεί και ελεεί και προνοεί για τον κόσμο, έτσι και η ψυχή που ποθεί να γεννηθεί στον άνω κόσμο δεν βρίσκεται εξ ολοκλήρου σε άνεση και ευφροσύνη και χαρά του πνεύματος, αλλά με τον ζυγό της δικαιοσύνης και της χάριτος ο Θεός την παιδαγωγεί και την ελεεί και την οικονομεί. Διότι, εάν υπήρχε εξ ολοκλήρου άνεση στη ζωή των ανθρώπων και τρυφή και κορεσμός και πλούτος χωρίς θλίψεις και οδύνες, δεν θα το άντεχαν και δεν θα το βάσταζαν οι άνθρωποι, περιφρονώντας τον Θεό και παραδίδοντας τους εαυτούς τους εντελώς στις σαρκικές ηδονές. Διότι «έφαγε», λέει, «ο Ιακώβ και χόρτασε, λίπανε, πάχυνε, πλάτυνε, και κλώτσησε ο αγαπημένος». Έτσι ακριβώς κατάλαβε και για τα πνευματικά. Εάν η ψυχή διήγε διαρκώς και αδιαλείπτως μόνο μέσα στη χαρά και την άνεση και την ευφροσύνη του πνεύματος, δεν θα είχε πλέον επίγνωση του εαυτού της και θα αγνοούσε τη γυμνασία και την οδό της «δικαιοσύνης» και θα υπερηφανευόταν, και θα προόδευε μόνο στην οίηση, υψώνοντας τον εαυτό της πάνω από όλους και δεν θα λογάριαζε καν τον εαυτό της ως άνθρωπο. Όπως λέει ο απόστολος: λόγω «της υπερβολής των αποκαλύψεων», «μου δόθηκε» «άγγελος σατάν, για να με ραπίζει, ώστε να μην υπερηφανεύομαι».

Και όπως σε αυτήν τη ζωή δεν επικρατούν εξ ολοκλήρου στους ανθρώπους ανέσεις και ευφορίες και καρποφορίες και ειρήνη, αλλά με τον ζυγό και το μέτρο της δικαιοσύνης ο Θεός παιδαγωγεί και ελεεί και προνοεί για τον κόσμο, έτσι και η ψυχή που ποθεί να γεννηθεί στον άνω κόσμο δεν βρίσκεται εξ ολοκλήρου σε άνεση και ευφροσύνη και χαρά του πνεύματος, αλλά με τον ζυγό της δικαιοσύνης και της χάριτος την παιδαγωγεί και την ελεεί και την οικονομεί ο Θεός. Διότι, εάν υπήρχε εξ ολοκλήρου άνεση στη ζωή των ανθρώπων και τρυφή και κορεσμός και πλούτος, χωρίς θλίψεις και οδύνες, οι άνθρωποι δεν θα μπορούσαν να το αντέξουν και να το βαστάξουν, καθώς θα καταφρονούσαν τον Θεό και θα παραδίνονταν ολοκληρωτικά στις ηδονές της σάρκας. «Διότι έφαγε», λέει, «ο Ιακώβ και χόρτασε, πάχυνε, πλάτυνε, και κλώτσησε ο αγαπημένος». Έτσι εφάρμοσέ το και στα πνευματικά. Αν η ψυχή ζούσε εξ ολοκλήρου και αδιάλειπτα μόνο στη χαρά και την άνεση και την ευφροσύνη του πνεύματος, δεν θα είχε πλέον επίγνωση του εαυτού της και θα αγνοούσε τη γυμνασία και την οδό της δικαιοσύνης και θα υπερηφανευόταν, και θα προέκοπτε μόνο στην οίηση, υψώνοντας τον εαυτό της πάνω από όλους, και δεν θα λογάριαζε καν τον εαυτό της ως άνθρωπο. Όπως λέει ο απόστολος: «Λόγω της υπερβολής των αποκαλύψεων», «μου δόθηκε» «άγγελος σατανά, για να με ραπίζει, ώστε να μην υπερηφανεύομαι».

Η δική μας κατάσταση όμως δεν είναι, όπως λες, αποτέλεσμα αγάπης και υπερβολικής ταπείνωσης, ω άριστε των πατέρων, αλλά είναι έτσι όπως εμείς οι ίδιοι γνωρίζουμε μέσα μας. Πώς; Διότι είμαστε ανάξιοι ακόμη και να συγκαταλεγόμαστε ανάμεσά σας εξαιτίας του πλήθους των αμαρτιών μας. Πάντως στενάζουμε για τα όσα συμβαίνουν, πώς δηλαδή αποσκίρτησαν οι αγαπημένοι, πώς ακόμη και εκείνοι που θεωρούνταν σπουδαίοι στάθηκαν αντίθετοι. Αυτούς, έστω κι αν δεν τους ονομάσω, τους γνωρίζει η αγιωσύνη σου. Θα μπορούσα να προσθέσω ότι εχθροί του ανθρώπου γίνονται οι οικείοι του, και δεν υπάρχει μόνο ένας Αβεσσαλώμ, αλλά πολλοί· και άνθρωποι πονηροί και απατεώνες προκόβουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι· και τα σπήλαια στεγάζουν τους διωκόμενους, και χλευάζεται το μέγα μυστήριο της ευσέβειας, και εμπαίζεται ο Χριστός καθώς εικονίζεται μαζί με τη Μητέρα Του και τους αγίους Του.

Πού είναι η αληθινή άμπελος; Πού είναι η καρποφόρος φυτεία του Πνεύματος; Πού είναι ο γιος εμένα του άθλιου, που προόδευσε ολοένα και περισσότερο στο καλό και αποδείχθηκε χρήσιμος στην αδελφότητα, το τέκνο του Θεού, ο συμμέτοχος στη χορεία του φωτός, ο πολίτης της βασιλείας των ουρανών, το εκλεκτό σκεύος; Πώς στράφηκε προς τα πίσω; Πώς αποσκίρτησε ο αγαπημένος; Πώς σκοτίστηκε ο φωτισμένος; Πώς απέβαλε τα όπλα της αγνείας; Πώς έγινε θήραμα του διαβόλου, αιχμαλωτισμένος από αυτόν για να εκτελεί το θέλημά του, εγκαταλείποντας τον καλό Νυμφίο, τον Κύριο της δόξης, τον εξουσιαστή των πάντων;

Για όλα αυτά τι θα αντιπροσφέρουμε εμείς οι κατάκριτοι σε Εκείνον που για εμάς έπαθε και ετάφη και αναστήθηκε; Θα πούμε μαζί με τον Δαβίδ «ποτήριο σωτηρίας θα λάβω και το όνομα του Κυρίου θα επικαλεστώ». Γι' αυτό, καθώς φθάνει η αγία Ανάσταση, ας προσέχουμε με ακρίβεια, και την μεν εορτή ας τη γιορτάσουμε λαμπρά και θεϊκά —διότι είναι Πάσχα, Πάσχα, το πρώτο και μεγαλύτερο από τα δώρα της θείας οικονομίας—, το δε σώμα ας το συγκρατήσουμε με ευλάβεια και, έστω κι αν αλλάξουμε τα φαγητά, ας μην αλλάξουμε την πνευματική μας κατάσταση. Και πώς θα γίνει αυτό; Εάν με σωφροσύνη και με μέτρο γευτούμε το κρασί, και απολαύσουμε το λάδι και το προσφάγι και τα άλλα παρατιθέμενα εδέσματα. Ο μεν ένας, συμβουλεύω, ας αρκείται σε ένα ποτήρι ή μόνο σε δύο, για τη χώνεψη, ο δε άλλος ας πίνει και τρία, εφόσον είναι πιο αδύναμος και πιο λαίμαργος. Το να υπερβεί όμως κανείς αυτό το όριο δεν είναι γνώρισμα των υγιών, αλλά των ασθενούντων, ούτε των εγκρατών, αλλά των ακρατών. Και δες πού οδηγεί: στον υπερβολικό χορτασμό και στον βαρύ ύπνο. Και τι λέει ο προφήτης; «Έφαγε», λέει, «και χόρτασε, και κλώτσησε ο αγαπημένος». Να θυμάσαι και το πυρ των Σοδόμων, να έχεις κατά νου και τον Λωτ που ήπιε πολύ κρασί και ασέλγησε στις κόρες του. Αναλογίσου και τον Νώε που απογυμνώθηκε λόγω της απειρίας του στο ποτό.

Είδε λοιπόν κάποτε ο άγιος Δαβίδ απρόσεκτα τη σύζυγο του Ουρία, και το τι έπαθε το γνωρίζουν οι αναγνώστες. «Έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε, και αποσκίρτησε, λέγει, ο ηγαπημένος». Άγγιξε κάποιος αστόχαστα, και αφού αναφλέχθηκε από την επιθυμία γέννησε την ανομία. Πρόσεχε εσύ που ακούς: απόφευγε τους ολέθριους τόπους και τρόπους της αμαρτίας, βάλε κανόνα στον εαυτό σου και στην όραση, και στην ακοή, και στην όσφρηση, και στη γεύση, και στην αφή, στη βρώση και στην πόση, και στον ύπνο, ώστε να παραμείνεις ακαταπόντιστος στον κλύδωνα των παθών. Πρέπει βέβαια να γνωρίζουμε και τούτο: ότι όποιος διαπλέει την αισθητή θάλασσα υφίσταται άθελά του τις φουρτούνες και τις τρικυμίες, εκείνος όμως που διασχίζει τη νοητή θάλασσα είναι κύριος της τρικυμίας και της γαλήνης. Διότι, εάν μεν αποσείει ανδρικά τους άτοπους λογισμούς, γεμίζει από γαλήνη έχοντας συνοδοιπόρο το Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς αναφέρεται για τον άγιο Αρσένιο. Εάν όμως έχει χαλαρωμένες τις αισθήσεις και εγκαθιδρύει μέσα του τις επιθυμίες σαν ορμητικά ρεύματα, ο ίδιος εγείρει στον εαυτό του τον πιο πονηρό κλύδωνα.