Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 32:9

«Ρώτησε τον πατέρα σου» τον Αβραάμ, «και θα σου αναγγείλει» «για το σπέρμα του», μέσω του οποίου ευλογήθηκαν «όλες οι φυλές της γης», «τους πρεσβυτέρους σου» τους προφήτες, «και θα σου πουν» μέσα από τα βιβλία τους ποιος είναι ο Χριστός, ότι αυτός είναι «ο ύψιστος», ο οποίος και «διαμέρισε τα έθνη, τα οποία διέσπειρε ως υιούς του Αδάμ», ο οποίος και «έθεσε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού, και έγινε μερίδα του Κυρίου ο λαός του ο Ιακώβ, μερίδιο της κληρονομιάς του ο Ισραήλ»· διότι, αφού έθεσε τα όρια των εθνών και τα διέσπειρε σε όλο τον κόσμο, εξέλεξε εσένα ως κληρονόμο υιό «ξεχωρίζοντάς σε από όλα τα έθνη» και σου δώρισε τη γη της επαγγελίας και σου μιλούσε μέσω των προφητών για «τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας» του, και εσύ ξεσηκώθηκες εναντίον του, καρφώνοντάς τον στον σταυρό;

Αν όμως αυτό λέγεται σε σχέση με κάποιους οικείους του και αποκλειστικά αφιερωμένους σε αυτόν, οι οποίοι γνωρίζουν ότι αυτός είναι ο μόνος αληθινός Θεός και προσφέρουν τη λατρεία μόνο σε αυτόν, διότι και με αυτόν τον τρόπο ο Θεός ονομάζεται βασιλιάς και Θεός ορισμένων, αυτό παλαιότερα αναγνωριζόταν μόνο για τους εξ αίματος Ισραηλίτες, όπως έχει ειπωθεί: Όταν ο Ύψιστος διαμοίραζε τα έθνη, όταν διέσπειρε τους γιους του Αδάμ, έθεσε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού, και μερίδιο του Κυρίου έγινε ο λαός του, ο Ιακώβ, κλήρος της κληρονομιάς του ο Ισραήλ. Και το: Από όλα τα έθνη εξέλεξα εσάς. Και: Λαέ μου, οι καταπιεστές σας σάς απογυμνώνουν.

Ότι ο Χριστός, ο Κύριος και Θεός μας, έχοντας γίνει άνθρωπος, έλαβε όνομα που δηλώνει ταυτόχρονα το σύνολο και των δύο φύσεων που συνήλθαν, δηλαδή και της θεότητας που έχρισε και της ανθρωπότητας που χρίστηκε· ώστε με μία λέξη να διακρίνεται με ασφάλεια και η διπλότητα των ουσιών που συνέδραμαν, και η καθ' υπόστασιν ένωσή τους στο ενιαίο πρόσωπο. Είναι εύλογο, λοιπόν, εκείνοι που έχουν βαπτιστεί και σφραγιστεί στο όνομα αυτό, να λαμβάνουν από αυτό την ονομασία τους, και να ονομάζονται Χριστιανοί, αναγνωριζόμενοι και καλούμενοι όλοι με το ίδιο όνομα, όπως ακριβώς εκείνοι που φέρουν τα πιο επίσημα γνωρίσματα των συμβόλων. Και αυτό είναι για εμάς το πιο ιδιαίτερο και πιο οικείο γνώρισμα και όνομα, έστω κι αν όσοι είναι βαπτισμένοι στη μέθη της ασέβειας δεν το ανέχονται. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, και με τρόπο άκρως θεοπρεπή, είναι και ονομάζεται Εκκλησία του Χριστού, και λαός περιούσιος, και έθνος άγιο, και γένος εκλεκτό, και βασίλειο ιεράτευμα, και ένδοξη κληρονομιά του Θεού, και μερίδα του Κυρίου, και μερίδιο της κληρονομιάς του, και αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ, και τέκνα αγαπημένα, και αδελφοί πιστότατοι, και δούλοι οικειότατοι, και ναός του Θεού, και κληρονόμοι της βασιλείας, και μέτοχοι της επουράνιας κλήσης, και λογικά πρόβατα του αρχιποίμενος. Γι' αυτό και εξαγγέλλουμε τις αρετές Εκείνου που μας κάλεσε από το σκοτάδι στο θαυμαστό του φως, Τον αναγνωρίζουμε και Τον ομολογούμε ως Θεό και Βασιλιά, και Κύριο, και Δημιουργό, και Σωτήρα, και Λυτρωτή, καθώς και με όποιο άλλο όνομα υμνείται από εμάς. Έτσι, αναγνωριζόμενοι ως αληθινοί προσκυνητές της Τριάδας, καταπατούμε και αποπτύουμε κάθε δαιμονική πλάνη, αποστρεφόμαστε και βδελυσσόμαστε κάθε ειδωλολατρική απάτη, και εκείνους που δεν φρονούν και δεν ομολογούν έτσι, τους υποβάλλουμε σε αναθέματα.

Και έχοντας λάβει το παιδί τέτοιου είδους γέννηση και από τις δύο πλευρές, είχε ανάλογη και προς τις δύο και την ανατροφή του, και από την πρώτη κιόλας ηλικία αναδείχθηκε θρέμμα της σοφίας, όχι τόσο της αισθητής όσο της νοητής μητέρας, έχοντας θηλάσει στον κατάλληλο καιρό το γάλα και των δύο. Διότι δεν έτυχε να έχει ιδιαίτερα επιδέξια φύση για την εύκολη αφομοίωση των πιο στοιχειωδών μαθημάτων της καθ' ημάς σοφίας· η υπερβολική του όμως επιμέλεια αναπλήρωνε το υστέρημα της φύσης του. Επιπλέον δε, εφηύρε και ένα πολύ σοφό τέχνασμα, πραγματικά άξιο της θείας χάρης που επρόκειτο να του δοθεί αργότερα, μέσω του οποίου ανόρθωσε την αδυναμία της φύσης του. Διότι, αφού ζήλωσε την πίστη της αιμορροούσας και πίστεψε χωρίς κανένα δισταγμό ότι, αν αγγίξει μόνο και αυτός το κράσπεδο των ιματίων του Ιησού, θα αποβάλει αμέσως την ασθένεια της φύσης του, όπως εκείνη την αρρώστια της, προσέρχεται κρυφά στην εκκλησία, και αφού τρύπωσε κάτω από την ιερή τράπεζα την ώρα που ο ιερέας επρόκειτο να τελέσει τη θεία μυσταγωγία, και παραμένοντας εκεί μέχρι την ολοκλήρωση της τελετής, αφού άγγιξε με το κεφάλι του το θείο πέπλο το οποίο ονομάζουμε ενδυτή, αποχώρησε έπειτα από εκεί κρυφά και πάλι, έχοντας λάβει τη χάρη ακριβώς όπως πίστεψε, σε τέτοιο βαθμό ώστε αμέσως να αποστηθίσει τη δεύτερη ωδή του Μωυσή με μία μόνο μελέτη.

Διότι και ο παλαιός Ισραήλ, όταν κυριευόταν από τα πάθη και ελεγχόταν, τότε παραδιδόταν σε στόμα ρομφαίας, εκείνος ο Ισραήλ, όχι ένα τυχαίο έθνος, ούτε λαός παραμελημένος, αλλά αυτός που δοξαζόταν ως μερίδιο κληρονομίας και μακαριζόταν ως περιούσιος λαός. Αυτός, λοιπόν, όταν αμάρτανε, μαστιγωνόταν από τους εχθρούς, ενώ όταν έπραττε το σωστό, κυριαρχούσε και υπερίσχυε αυτών. Και όταν φρόντιζε να τηρεί τις εντολές, καρπωνόταν με τα όπλα την ξένη γη, ευφραινόμενος ο ίδιος από τους κόπους των άλλων, ενώ όταν αδιαφορούσε για τον νόμο, ο ίδιος αιχμαλωτιζόταν και έβλεπε τους εχθρούς να μοιράζονται τη δική του γη, να ψάλλουν πολεμικούς παιάνες και να χορεύουν τον πυρρίχιο. Και αυτό γινόταν πολύ σοφά και δίκαια· διότι πρέπει ο αγαπημένος και οικείος στον Θεό λαός να μην έχει πεποίθηση στην ισχύ των χεριών του, ούτε να υπερηφανεύεται για τη ρώμη του βραχίονά του, ούτε να στηρίζεται στις πολεμικές προετοιμασίες, αλλά να είναι πεπεισμένος ότι κυριεύει αυτούς που του αντιστέκονται και επικρατεί με τη συμμαχία του Κρείττονος, και να γνωρίζει ότι αυτή ακολουθεί τις άριστες πράξεις και επισκέπτεται το πλήθος των κατορθωμάτων. Εάν λοιπόν κάποιος γλιστρήσει και απομακρυνθεί από το καλό και την αρετή, είναι απόλυτη ανάγκη να απομακρυνθεί ταυτόχρονα και από τη συμμαχία του ίδιου του Θεού· εάν όμως στολίζει τη ζωή του με τα αγαθά έργα και παραμένει θωρακισμένος με την αρετή, έχει ως σύμμαχο την ακαταμάχητη βοήθεια εναντίον των εχθρών.

Διότι μία είναι η αρχή και η πρόνοια των πάντων, και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να θεωρήσουμε ότι η θεαρχία κυβερνά τους Ιουδαίους αποκλειστικά ως δικό της κλήρο, ενώ στα υπόλοιπα έθνη προΐστανται άγγελοι είτε ανεξάρτητα είτε ισότιμα είτε αντιθετικά, ή κάποιοι άλλοι θεοί. Αντιθέτως, και το αγιογραφικό εκείνο λόγιο πρέπει να εκληφθεί σύμφωνα με αυτή την ιερή έννοια: όχι δηλαδή ότι ο Θεός μοιράστηκε τη διακυβέρνησή μας με άλλους θεούς ή αγγέλους, και ότι έλαβε ως κλήρο Του τον Ισραήλ για να είναι εθνάρχης και εθναγός του, αλλά ότι η ίδια η μία και ύψιστη πρόνοια των πάντων διένειμε όλους τους ανθρώπους, με σκοπό τη σωτηρία τους, στις ανυψωτικές χειραγωγίες των οικείων αγγέλων τους, και σχεδόν μόνο ο Ισραήλ, σε αντίθεση με όλους τους άλλους, στράφηκε προς τη φωτοδοσία και την επίγνωση του αληθινού Κυρίου. Γι' αυτό η Θεολογία (η Αγία Γραφή), θέλοντας να φανερώσει ότι ο Ισραήλ αφιέρωσε τον εαυτό του ως κλήρο στη λατρεία του αληθινού Θεού, αναφέρει: «Έγινε μερίδα του Κυρίου», ενώ για να καταδείξει ότι και αυτός παραδόθηκε, εξίσου με τα υπόλοιπα έθνη, σε κάποιον από τους αγίους αγγέλους, ώστε μέσω αυτού να επιγνώσει τη μία αρχή των πάντων, ανέφερε ότι ο Μιχαήλ είναι ο ηγέτης του ιουδαϊκού λαού. Έτσι μας διδάσκει σαφώς ότι μία είναι η πρόνοια των όλων, η οποία είναι υπερουσίως εγκαθιδρυμένη υπεράνω όλων των ορατών και αοράτων δυνάμεων, και ότι όλοι οι άγγελοι που προΐστανται στο κάθε έθνος ανυψώνουν προς αυτήν, ως τη δική τους αρχή, όσους τους ακολουθούν εκούσια, στο μέτρο του δυνατού.

Αφού δε τους διαμοίρασε σε όλη τη γη, σε κάθε μερίδα έδωσε έναν άγγελο ως φύλακα. Και πρόσεξέ μου προσεκτικά πώς από την αρχή του κόσμου και των αιώνων τα πάντα είναι προγνωσμένα και προκαθορισμένα από τον Θεό. Διότι, επειδή ο Θεός προόρισε την ανάπλασή τους μέσω της αναγέννησης, όπως από το ένα σώμα του Αδάμ πήρε ένα μερίδιο, την πλευρά, σαν να πήρε το μερίδιο από αυτόν, και στη θέση της αναπλήρωσε σάρκα, ενώ την πλευρά την ανοικοδόμησε σε γυναίκα, έτσι, δανειζόμενος μεν αυτήν από το αδάμειο σώμα, και χαρίζοντάς του άλλη στη θέση της, αυτό που δανείστηκε ήταν μερίδιο δικό Του και δεν λογιζόταν ως μέρος του αδάμειου σώματος, αλλά βρισκόταν να είναι μερίδα του Κυρίου, όντας εκτός του σώματος του Αδάμ, παρόλο που λήφθηκε από αυτόν και ήταν συγγενικό του. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν ορίστηκε άγγελος ως φύλακας αυτής της μερίδας, αλλά τους δόθηκε ο αρχιστράτηγος Μιχαήλ ως παιδαγωγός σαν σε υιό, ή και ως καθοδηγητής σαν σε λαό και στρατό. Ο Θεός όμως ήταν φύλακας και σκεπαστής τους, γι' αυτό και τον ονόμασε Ισραήλ, που σημαίνει νους που βλέπει τον Θεό. Εξάλλου, γι' αυτό και ο Χριστός λέγεται ότι γεννήθηκε από θυγατέρα του Αδάμ και του Δαβίδ. Διότι γι' αυτόν τον λόγο και η μερίδα αυτή, εννοώ η προερχόμενη από το σώμα του Αδάμ, γενεαλογείται από τον απόστολο Ματθαίο και όχι ολόκληρο το σώμα, επειδή προφανώς το όλον αποκόπηκε από τη μερίδα, όπως ακριβώς ολόκληρος ο Αδάμ εξέπεσε από τη θεϊκή δόξα.

Αυτή λοιπόν τη μερίδα Του την ονόμασε Ισραήλ, δηλαδή αυτόν που βλέπει τον Θεό. Και αυτή ήταν ο Αβραάμ, στον οποίο κατ' ακολουθίαν υπήρχε άνωθεν διασωσμένο το σπέρμα της πίστης και της θεογνωσίας, στον οποίο και εμφανίστηκε λέγοντας: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και έλα στη γη που θα σου δείξω· και θα σε κάνω μέγα έθνος». Σε αυτόν έδωσε και την περιτομή, καθιερώνοντάς την σε αυτόν σαν ένα κοινό σημάδι και σφραγίδα. Και του ορκίστηκε να πληθύνει το σπέρμα του σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο που βρίσκεται στην άκρη της θάλασσας. Μετά από αυτά, εμφανίστηκε πάλι σε αυτόν ο Θεός και του είπε: «Να γνωρίζεις καλά ότι το σπέρμα σου θα ζήσει ως πάροικο σε γη που δεν θα είναι δική του», προμηνύοντάς του την κάθοδο στην Αίγυπτο του Ιωσήφ, του Ιακώβ του πατέρα του και των αδελφών του. Από αυτούς πληθύνθηκε εκεί αυτή η μερίδα και έγινε μεγάλο έθνος, τους οποίους μέσω του Μωυσή έβγαλε από εκεί, αφού πρώτα τους προσέφερε ως γεύμα τον αμνό, το αντίτυπο του αληθινού. Έπειτα, αφού χώρισε τη θάλασσα, τους πέρασε απέναντι, τους ανέβασε στην έρημο και τους έθρεψε εκεί για σαράντα έτη, έγιναν «μερίδα Κυρίου, λαός του ο Ιακώβ, μερίδιο της κληρονομιάς του ο Ισραήλ».

Είχαν, λοιπόν, αυτοί την περιτομή ως σφραγίδα και όλοι περιτέμνονταν, και εξαιτίας αυτού η μερίδα του Κυρίου, όπως έχει ειπωθεί, ήταν αναγνωρίσιμη σαν μια αγέλη βασιλικών προβάτων, όπου το καθένα από αυτά έφερε ως σφραγίδα την περιτομή στο κρυφό μόριο. Και αυτό οικονομήθηκε σοφά από τον Θεό, ώστε να μην αναμειγνύονται με τα υπόλοιπα πρόβατα, δηλαδή με τα έθνη, τα οποία είχαν εκπέσει στην τάξη των θηρίων και των άλογων ζώων εξαιτίας της αγνωσίας του Θεού. Γιατί όμως δεν όρισε να γίνεται η σφραγίδα σε άλλο μέρος του σώματος, αλλά στο συγκεκριμένο;

Από παντού λοιπόν τον αποδεικνύει Δημιουργό· αφενός μεν ανακόπτοντας τη μανία του Μάνη, ο οποίος έλεγε ότι ένας πονηρός δημιουργός παρήγαγε τα σύμπαντα· αλλά βεβαίως και του Αρείου, που ισχυρίστηκε ότι ο Υιός του Θεού είναι κτίσμα· και αφετέρου οδηγώντας κάθε άνθρωπο στο να ομολογήσει τον Ποιητή, και να μη λατρεύσει τα κτίσματα, αλλά να προσκυνήσει τον Κτίστη. «Ο κόσμος δε», λέει, «δεν τον γνώρισε», εννοώντας τον πολύ λαό, αυτόν που είναι προσκολλημένος στα πράγματα του κόσμου. Διότι η λέξη «κόσμος» σημαίνει μεν και τούτο το σύμπαν, όπως έχει ειπωθεί εδώ, ότι «Ο κόσμος δημιουργήθηκε μέσω αυτού»· σημαίνει όμως και αυτούς που έχουν κοσμικό φρόνημα· όπως λέει εδώ, ότι «Ο κόσμος δεν τον γνώρισε», δηλαδή, οι γήινοι άνθρωποι· επειδή βέβαια όλοι οι άγιοι και οι προφήτες τον επιγνώρισαν. «Στα ίδια ήρθε, και οι ίδιοι δεν τον παρέλαβαν.» Εδώ ολοφάνερα εισέρχεται στον λόγο περί της ένσαρκης οικονομίας, και η όλη δομή του νοήματος είναι η εξής: Ήταν μεν χωρίς σάρκα το αληθινό φως μέσα στον κόσμο, και δεν αναγνωριζόταν· έπειτα ήρθε και στα δικά του με σάρκα. Και ως «ίδια» (δικά του), μπορείς να εννοήσεις είτε ολόκληρο τον κόσμο, είτε την Ιουδαία, την οποία εξέλεξε ως μερίδιο κληρονομίας, και ως μερίδα, και ως περιουσία του. «Και οι ίδιοι δεν τον παρέλαβαν», δηλαδή, είτε οι Ιουδαίοι, είτε και οι υπόλοιποι άνθρωποι, οι οποίοι κτίστηκαν από αυτόν.