Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 6:4

ρλη΄. Από όλα όσα μετέχουν στη θεία ιδιότητα και θεώνονται, το πρώτιστο και ακρότατο είναι το ον ... 122,7-20 Η ίδια είναι και το πρώτιστο και το ακρότατο ον, εφόσον περιέκλεισε μέσα της ολόκληρο το είναι και δεν άφησε τίποτα έξω από τα όριά του, και πάλι δεν είναι ον, εφόσον υπάρχει υπερόντως· επομένως, αυτό το ίδιο το πρώτιστο ον, το οποίο δεν είναι τίποτε άλλο από τον Θεό, δεν θεώνεται. Διότι, όπως ο Θεός είναι το Ένα, έτσι είναι και το Ον· και με αυτά τα ονόματα ο ίδιος ο Θεός ονόμασε τον εαυτό του, λέγοντας «Εγώ ειμι ο Ων», «Κύριος ο Θεός σου Κύριος εις εστι», και «Εγώ Θεός πρώτος και Εγώ μετά από αυτά, και πλην εμού δεν υπάρχει άλλος». Θεώνονται δε πάντως μέσω της μετοχής σε Εκείνον αυτοί που αντλούν από Αυτόν το είναι, το νοείν και το ζην, και οι οποίοι από την πολυσχιδή ουσία ή ζωή ή νόηση επιστρέφουν προς Αυτόν, ήτοι ενώνονται μαζί Του, μέσω της ανάλογης απλότητας.

Ακόμη, όταν λέτε ότι ο Πατέρας και ο Υιός είναι ένα αίτιο του Πνεύματος, πώς το εννοείτε; Μήπως όπως λέμε ότι η Τριάδα είναι ένα αίτιο της κτίσης, όπου το «ένα» λαμβάνεται ως προς τη φύση και όχι ως προς τα πρόσωπα, όπως στο «Άκουε, Ισραήλ, Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος», ή μήπως όπως είναι ένα αίτιο του Πνεύματος μόνο ο Πατέρας ή μόνο ο Υιός, όπου το «ένα» εδώ αναφέρεται σαφώς στο πρόσωπο, όπως λέει ο απόστολος: «Ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα»; Διότι δεν υπάρχει τίποτε άλλο πέρα από αυτές τις δύο εκδοχές. Αλλά αν μεν το εννοείτε με την πρώτη έννοια, η βλασφημία είναι σαφής, διότι το Πνεύμα αποξενώνεται από την κοινή φύση. Διότι, αν η ιδιότητα του αιτίου ανήκει στον Πατέρα και στον Υιό σύμφωνα με την κοινή φύση —ενώ το Άγιο Πνεύμα δεν την έχει, διότι βέβαια δεν είναι αίτιο του εαυτού του, αλλά ούτε και κάποιου άλλου προσώπου— πώς δεν έχει αλλοτριωθεί από την κοινή ουσία με τον Πατέρα και τον Υιό; Αν όμως το εννοείτε με τη δεύτερη έννοια, επειδή έτσι ένα αίτιο του Πνεύματος είναι μόνο ο Πατέρας ή ο Υιός, δηλαδή ως ένα κατ' ανάγκην πρόσωπο, συνεπάγεται για όσους λένε ότι ο Πατέρας και ο Υιός είναι ένα αίτιο του Πνεύματος, να θεωρούν και τους δύο ως ένα πρόσωπο.

Διότι αναφέρουν στα Πρακτικά: «Ο Χριστός, όντας ένας, έχει φυσικές ενέργειες, τη θεία και την ανθρώπινη, την άκτιστη και την κτιστή, ως αληθινός και τέλειος Θεός, αληθινός και τέλειος άνθρωπος». [10]. Εάν δε κάποιος έλεγε ότι αυτά μεν είναι εξαιρετικά ορθά, αλλά απορεί πώς το θείο λέγεται και ένα και τρία —και οι θεολόγοι το ονομάζουν πολυμερές και ποικίλο— και πώς αυτά συνδυάζονται μεταξύ τους χωρίς να υποκρύπτεται καμία αντίφαση, απαντούμε το εξής: Μοναρχία είναι αυτό που τιμάται από εμάς. Διότι πιστεύουμε σε έναν Θεό, έναν όμως όχι κατά τον αριθμό —διότι αυτό ανήκει στην ιουδαϊκή ταπεινότητα— αλλά έναν κατά τη φύση. Διότι κατά τον αριθμό το θείο δεν είναι ένα, αλλά τρία. Και το αποκαλούν πολυμερές και ποικίλο: αφενός λόγω των υποστάσεων, αφετέρου λόγω των ιδιωμάτων που ανήκουν φυσικώς και υπερφυώς στον Θεό. Μαρτυρία δε αυτού του λόγου: για το ενιαίο της φύσεως είναι το «Άκουε, Ισραήλ, Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος», για τις τρεις υποστάσεις το «Βαπτίζοντάς τους —λέει— στο όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος», και για τα ιδιώματα που προσιδιάζουν στη θεία φύση το «Όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου, και έχω δοξαστεί μέσω αυτών». Έχοντας λοιπόν αυτά έτσι, αν λέγαμε ότι το θείο είναι ένα κατά τον αριθμό, και έπειτα ότι δεν είναι ένα κατά τον αριθμό αλλά τρία ή πολλά, το πράγμα θα αποτελούσε σαφή αντίφαση, και η άποψή μας θα απείχε πολύ από κάθε αλήθεια.

Αλλά πρόσεχε συνετά τα λεγόμενα, επειδή το νόημα σε αυτά είναι δυσνόητο. Όταν, λοιπόν, ο ιουδαϊκός λαός, που ονομάστηκε και Ισραήλ (διότι αυτός είναι το μερίδιο από την πλευρά του άνδρα), παραβεί την εντολή που του δόθηκε από τον Θεό (διότι λέει: «Άκουε Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος»), όταν την παραβεί και λατρεύσει δαιμόνια και προσκυνήσει είδωλα και φάει από τις σπονδές των θυσιών τους, τότε από αυτήν πάλι, σαν από ένα σώμα που οικοδομήθηκε από αυτήν μέσω πολλών μελών σε έναν λαό, ο Θεός, παίρνοντας το δικό του μερίδιο, θα το διατηρήσει ακέραιο για τον εαυτό του· το δε υπόλοιπο σώμα, δηλαδή το μέρος που αποσπάστηκε από αυτό το μερίδιο και έκλινε προς την ειδωλολατρία, θα το αποβάλλει και θα το εκδιώξει από αυτόν τον παράδεισο, δηλαδή από τον αμπελώνα του μεριδίου του· ενώ από την κατ' εκλογήν πίστη και το μερίδιό του, που προέρχεται από την πλευρά του Αδάμ, αφού λάβει κάτι σαν ένα μικρό σπέρμα, ο Θεός Λόγος θα γίνει άνθρωπος, δηλαδή, για να το πω πάλι, θα γεννηθεί ένας δεύτερος Αδάμ ως υιός του πρώτου, σαν από την πλευρά του χωρίς συνουσία και σαρκική ροή, και τότε θα ευλογηθεί όλο το σώμα και τα μέλη του πρώτου Αδάμ, δηλαδή ο ίδιος ο λαός των εθνών που είχε εκδιωχθεί, αφού ενωθεί μέσω της πίστης, δια του υιού του, του θεανθρώπου ανδρός, με το τμήμα που προέρχεται από την πλευρά του Αδάμ.

Επειδή, λοιπόν, αυτοί που βρίσκονταν μέσα σε αυτά τα αγαθά, και πριν εισέλθουν στη γη της επαγγελίας και μετά την είσοδό τους, παρέβησαν και οι ίδιοι την εντολή του Θεού που λέει: «Άκουε, Ισραήλ· Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος και δεν θα προσκυνήσεις ξένο θεό» και «θυσίασαν τους γιους τους και τις κόρες τους στα δαιμόνια και έτρωγαν και έπιναν τον οίνο των σπονδών τους και προσκύνησαν αυτά που κατασκεύασαν τα δάχτυλά τους, σκότωσαν τους αγίους και λιθοβόλησαν τους προφήτες, μεταστράφηκαν σαν στρεβλό τόξο και παρόξυναν με ξένους θεούς και με τα βδελύγματά τους τον Θεό που τους έθρεψε στην έρημο και τον ξέχασαν» — τι έπραξε λοιπόν ο Κύριος που τους εξέλεξε ανάμεσα σε όλα τα έθνη; Οργίστηκε και τους αποστράφηκε; Ουδαμώς, αλλά απέστειλε τον Υιό Του για να κατακλύσει τις αμαρτίες τους, επειδή έφτασαν στο σημείο να εξομοιωθούν και αυτοί με τα έθνη, καθώς είναι γραμμένο: «Και αναμείχθηκαν με τα έθνη και έμαθαν τα έργα τους» και «ενώ βρίσκονταν σε θέση τιμής δεν το κατανόησαν». Γι' αυτό, θυμήσου σχετικά την κιβωτό, τους γιους του Νώε και τα θηρία και τα ερπετά που είχαν εισέλθει τότε σε αυτήν, όπως είπα, διηγούμενος τα σχετικά με αυτήν, ότι δηλαδή ο μεν Νώε αποτελεί τύπο του Χριστού, οι δε γιοι του τύπο του λαού που βρισκόταν υπό τον νόμο, ενώ τα θηρία και τα ερπετά τύπο των εθνών.

Ο δε Ιησούς αποκρίθηκε σε αυτόν ότι πρώτη από όλες τις εντολές είναι: Άκου, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός μας είναι ένας Κύριος. Και θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και με όλη την ψυχή σου, και με όλη τη διάνοιά σου, και με όλη τη δύναμή σου. Αυτή είναι η πρώτη εντολή. Και η δεύτερη είναι όμοια με αυτήν: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου. Άλλη εντολή μεγαλύτερη από αυτές δεν υπάρχει.