Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
15 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
ὅτι ἐὰν πέσωσιν, ὁ εἷς ἐγερεῖ τὸν μέτοχον αὐτοῦ, καὶ οὐαὶ αὐτῷ τῷ ἑνί, ὅταν πέσῃ καὶ μὴ ᾖ δεύτερος ἐγεῖραι αὐτόν.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–15 από 15
Ἀγαθοὶ γὰρ οἱ δύο, φησὶν, ὑπὲρ τὸν ἕνα, ἅμα δὲ καὶ ἀξιόπιστοι· Οὐαὶ δὲ τῷ ἑνὶ, ὅτι, ἐὰν πέσῃ, οὐκ ἔστιν ὁ ἐγείρων.
Διότι καλύτεροι είναι οι δύο, λέγει, παρά ο ένας, και συνάμα αξιόπιστοι· αλίμονο όμως στον έναν, διότι, εάν πέσει, δεν υπάρχει κάποιος να τον σηκώσει.
Λεπτομέρειες
Ὁ γὰρ ἀγαπῶν, φησὶν, ἐπιμελῶς παιδεύει. Ὃν ἐπὶ τῆς μονώσεως εὑρεῖν ἄπορον, μὴ προενωθέντα κατὰ τὸν βίον· ὥστε συμβαίνειν αὐτῷ τὸ εἰρημένον ἐκεῖνο· Οὐαὶ τῷ ἑνὶ, ὅτι ἐὰν πέσῃ, οὐκ ἔστιν ὁ ἐγείρων αὐτόν. Καὶ αἱ ἐντολαὶ δὲ ὑπὸ μὲν τῶν πλειόνων ἐπὶ τὸ αὐτὸ ῥᾳδίως γίνονται πλείους, ὑπὸ δὲ τοῦ ἑνὸς οὐκέτι· ἐν γὰρ τῇ ἐργασίᾳ τῆς μιᾶς ἐμποδίζεται ἡ ἄλλη. Οἷον, ἐν τῇ ἐπισκέψει τοῦ ἀσθενοῦντος ἡ ὑποδοχὴ τοῦ ξένου, καὶ ἐν τῇ μεταδόσει καὶ κοινωνίᾳ τῶν χρειῶν (καὶ μάλιστα, ὅταν διὰ μακροῦ αἱ διακονίαι γίνωνται), ἡ περὶ τὰ ἔργα σπουδή· ὥστε ἐκ τούτου τὴν μεγίστην καὶ σύντονον πρὸς σωτηρίαν ἐντολὴν ἐλλιμπάνεσθαι· μήτε τοῦ πεινῶντος τρεφομένου, μήτε τοῦ γυμνοῦ περιβαλλομένου.
«Διότι εκείνος που αγαπά», λέει η Γραφή, «παιδαγωγεί με επιμέλεια». Τέτοιον άνθρωπο, όμως, είναι αδύνατο να βρει κανείς στην απομόνωση, εάν δεν έχει προηγουμένως συνδεθεί μαζί του κατά τη διάρκεια της ζωής του· με αποτέλεσμα να του συμβαίνει εκείνο το ρητό: «Αλίμονο στον έναν, διότι εάν πέσει, δεν υπάρχει άλλος για να τον σηκώσει». Εξάλλου, και οι εντολές από μεν τους πολλούς που ζουν μαζί εκπληρώνονται εύκολα σε μεγαλύτερο αριθμό, ενώ από τον έναν όχι πλέον· διότι κατά την εφαρμογή της μίας εμποδίζεται η άλλη. Για παράδειγμα, κατά την επίσκεψη του ασθενούς εμποδίζεται η υποδοχή του ξένου, και κατά τη διανομή και παροχή των αναγκαίων (και μάλιστα όταν οι διακονίες γίνονται σε μεγάλη απόσταση) εμποδίζεται η αφοσίωση στα διάφορα έργα· ώστε εξαιτίας αυτού να παραλείπεται η μέγιστη και πλέον απαιτητική για τη σωτηρία εντολή, αφού ούτε ο πεινασμένος τρέφεται, ούτε ο γυμνός ντύνεται.
Λεπτομέρειες
Οὐκοῦν ἐπειδὴ νέοι ἔτι καὶ ἀτελεῖς τὴν διάνοιαν οἱ πολλοὶ τῆς παρθενίας ἀντιλαμβάνονται, τοῦτο πρὸ πάντων αὐτοῖς ἐπιτηδευτέον ἂν εἴη, τὸ ζητῆσαι τῆς ὁδοῦ ταύτης ἀγαθὸν καθηγεμόνα τε καὶ διδάσκαλον, μή που διὰ τὴν ἄγνοιαν τὴν οὖσαν ἐν αὐτοῖς ἀνοδίας τινὰς καὶ πλάνας ἑαυτοῖς ἀπὸ τῆς εὐθείας καινοτομήσωσιν. «Ἀγαθοὶ γὰρ δύο ὑπὲρ τὸν ἕνα», φησὶν ὁ ἐκκλησιαστής· εὐκαταγώνιστος δὲ ὁ εἷς τῷ ἐχθρῷ τῷ κατὰ τὰς θείας ὁδοὺς ἐνεδρεύοντι καὶ ὄντως «οὐαὶ τῷ ἑνὶ ὅταν πέσῃ», ὅτι οὐκ ἔχει τὸν ἀνορθοῦντα.
Επομένως, επειδή οι περισσότεροι αναλαμβάνουν τον βίο της παρθενίας ενώ είναι ακόμη νέοι και ατελείς στη διάνοια, τούτο προπαντός θα πρέπει να επιδιώξουν: να αναζητήσουν για την οδό αυτή έναν αγαθό καθοδηγητή και δάσκαλο, μήπως τυχόν, εξαιτίας της άγνοιας που υπάρχει μέσα τους, επινοήσουν για τους εαυτούς τους αδιέξοδα και πλάνες, παρεκκλίνοντας από την ευθεία. «Διότι είναι καλύτεροι οι δύο παρά ο ένας», λέει ο Εκκλησιαστής· εύκολα όμως καταβάλλεται ο ένας από τον εχθρό που στήνει ενέδρες στις θείες οδούς, και όντως «αλίμονο στον έναν, όταν πέσει», διότι δεν έχει κάποιον για να τον ανορθώσει.
Λεπτομέρειες
Ἀγαθοὶ οἱ δύο ὑπὲρ τὸν ἕνα, οἷς ἐστιν αὐτοῖς μισθὸς ἐν μόχθῳ αὐτῶν· ὅτι ἐὰν πέσωσιν, ὁ εἷς ἐγείρει τὸν μέτοχον αὐτοῦ, καὶ οὐαὶ τῷ ἑνί, ὅταν πέσῃ 〈καὶ μὴ ᾖ δεύτερος τοῦ ἐγεῖραι αὐτόν. Καί γε ἐὰν κοιμηθῶσιν δύο, καὶ θέρμη αὐτοῖς·〉 καὶ ὁ εἷς πῶς θερμανθῇ; Καὶ 〈ἐὰν〉 συνεκραταιώθη ὁ εἷς, οἱ δύο στήσονται κατέναντι αὐτοῦ, καὶ τὸ σπαρτίον τὸ ἔντριτον οὐ ταχὺ ἀπορραγήσεται. Ὁ εἷς, φησίν, οὐδὲ ἀναστῆναι δυνήσεται, οὐδὲ ἀναπαύεσθαι· οἱ δὲ δύο καὶ ἐν συμφοραῖς μέγα εἰσίν. Τὸ δὲ σπαρτίον τὸ ἔντριτον οὐ ταχὺ ἀπορραγήσεται. Ἐπὶ σχοινίου, φησίν, μεγάλη ἀσφάλεια ἡ συνάφεια· οὐ πολλῷ μᾶλλον ἐπὶ ἀνθρώπου ἡ ὁμόνοια καὶ ἡ ἀγάπη;
Καλύτεροι είναι οι δύο παρά ο ένας, διότι γι' αυτούς υπάρχει αμοιβή στον κόπο τους. Διότι, εάν πέσουν, ο ένας θα σηκώσει τον σύντροφό του· και αλίμονο στον έναν, όταν πέσει και δεν υπάρχει δεύτερος για να τον σηκώσει. Και βέβαια, εάν κοιμηθούν δύο μαζί, θα ζεσταθούν· ενώ ο ένας πώς θα ζεσταθεί; Και εάν κάποιος φανεί ισχυρότερος από τον έναν, οι δύο θα σταθούν απέναντί του, και το τριπλό σκοινί δεν θα κοπεί γρήγορα. Ο ένας, λέει, δεν θα μπορέσει ούτε να σηκωθεί, ούτε να αναπαυθεί· ενώ οι δύο, ακόμη και στις συμφορές, αποτελούν μεγάλη δύναμη. Το δε τριπλό σκοινί δεν θα κοπεί γρήγορα. Στην περίπτωση του σκοινιού, λέει, η συνένωση παρέχει μεγάλη ασφάλεια· πόσο μάλλον στην περίπτωση των ανθρώπων η ομόνοια και η αγάπη;
Λεπτομέρειες
Ἐν τρισὶ γενικωτάταις καταστάσεσι καθισμάτων ἅπασα ἡ μοναχικὴ πολιτεία περιέχεται· ἢ ἐν ἀθλητικῇ ἀναχωρήσει, καὶ μονίᾳ· ἢ μετὰ ἑνὸς, ἢ πολὺ δύο ἡσυχάζειν· ἢ ἐν κοινοβίῳ ὑπομονητικῶς καθέζεσθαι. «Μὴ ἐκκλίνῃς, φησὶν ὁ Ἐκκλησιαστὴς, εἰς τὰ δεξιὰ, ἢ εἰς τὰ ἀριστερά·» ἀλλ’ ὁδῷ βασιλικῇ πορευθῇς· ἡ γὰρ μέση τῶν προειρημένων πολλοῖς ἁρμόδιος καθέστηκεν. Τῷ μὲν γὰρ μόνῳ, οὐαὶ, φησὶν, ὅτι ἐὰν πέσῃ εἰς ἀκηδίαν, ἢ ὕπνον, ἢ ῥᾳθυμίαν, ἢ ἀπόγνωσιν, οὐκ ἔστιν ὁ ἐγείρων αὐτὸν ἐν ἀνθρώποις. Ὅπου δέ εἰσιν συνηγμένοι δύο, ἢ τρεῖς εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν, ὁ Κύριος εἴρηκεν. Τίς ἄρα ἐστὶν ὁ πιστὸς, καὶ φρόνιμος μοναχὸς, ὃς τὴν θέρμην τὴν ἑαυτοῦ ἐφύλαξεν ἄσβεστον· καὶ μέχρι τῆς αὐτοῦ ἐξόδου καθ’ ἡμέραν [προστιθεὶς] πῦρ πυρὶ, καὶ θέρμην θέρμῃ, καὶ σπουδὴν σπουδῇ, καὶ πόθον πόθῳ οὐκ ἐπαύσατο;
Σε τρεις γενικότατες καταστάσεις διαβίωσης περιλαμβάνεται ολόκληρη η μοναχική πολιτεία: είτε στην ασκητική αναχώρηση και μόνωση· είτε στο να ησυχάζει κανείς μαζί με έναν ή το πολύ δύο άλλους· είτε στο να εγκαταβιώνει με υπομονή σε κοινόβιο. «Μην παρεκκλίνεις», λέει ο Εκκλησιαστής, «στα δεξιά ή στα αριστερά», αλλά να πορεύεσαι τη βασιλική οδό· διότι η μεσαία από τις προαναφερθείσες καταστάσεις έχει αποδειχθεί κατάλληλη για πολλούς. Διότι, για αυτόν που είναι μόνος, αλίμονο, λέει (η Γραφή), επειδή εάν πέσει σε ακηδία, ή ύπνο (πνευματικό), ή ραθυμία, ή απόγνωση, δεν υπάρχει άνθρωπος να τον σηκώσει. Ενώ «όπου είναι συναγμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους», έχει πει ο Κύριος. Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος μοναχός, που διαφύλαξε άσβεστη τη θέρμη του και, μέχρι την έξοδό του (από τη ζωή), δεν σταμάτησε καθημερινά να προσθέτει πυρ στο πυρ, θέρμη στη θέρμη, σπουδή στη σπουδή και πόθο στον πόθο;
Λεπτομέρειες
Καὶ εἶπεν Ἰωνάθαν πρὸς Δαβίδ· Πορεύου εἰς εἰρήνην, καὶ ὡς ὀμωμόκαμεν ἡμεῖς ἀμφότεροι ἐν ὀνόματι Κυρίου, λέγοντες· Κύριος ἔσται μάρτυς ἐνώπιον ἐμοῦ καὶ σοῦ, καὶ ἀναμέσον τοῦ σπέρματός σου ἕως αἰῶνος. Καὶ ἀνέστη Δαβὶδ, καὶ ἀπῆλθεν, καὶ Ἰωνάθαν εἰσῆλθεν ἐν τῇ πόλει.» «Ἀλγῶ, ἐπὶ σὲ, ἀδελφέ μου Ἰωνάθαν. Ὡραιώθης μοι σφόδρα. Ἐθαυμαστώθη ἡ ἀγάπησίς σου ἐπ᾽ ἐμὲ ὑπὲρ ἀγάπησιν γυναικῶν.» «Φίλοι ἀσεβεῖς θεραπεύουσι θύρας δικαίων· φίλοι μισήσουσι φίλους πτωχούς.» «Μὴ τέκταινε ἐπὶ σὸν φίλον κακὰ, παροικοῦντα καὶ πεποιθότα ἐπὶ σοί.» «Ὃς κρύπτει ἀδίκημα, ζητεῖ φιλίαν. Εἰς πάντα καιρὸν φίλος ὑπαρχέτω σοι. Ἀδελφοὶ δὲ ἐν ἀνάγκαις χρήσιμοι ἔστωσαν· διὰ γὰρ τοῦτο γεννῶνται.» «Ἀξιοπιστότερα τραύματα φίλου, ἢ ἑκούσια φιλήματα ἐχθροῦ. Φίλον σὸν, ἢ φίλον πατρῷόν σου μὴ ἐγκαταλείπῃς. Εἰς δὲ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ σου μὴ εἰσέλθῃς ἀτυχῶν. Κρείσσων φίλος ἐγγὺς, ἢ ἀδελφὸς μακρὰν οἰκῶν.» «Ἡνίκα σε ὀνειδίσῃ ὁ σὸς φίλος, ἀναχώρει εἰς τὰ ὀπίσω· μὴ καταφρόνει, μή σε ὀνειδίσῃ μὲν ὁ φίλος· ἡ δὲ μάχη σου καὶ ἡ ἔχθρα σου οὐκ ἀποστήσεται, ἀλλ᾽ ἔσται σοι ἴσα θανάτῳ.» «Ἀγαθοὶ οἱ δύο ὑπὲρ τὸν ἕνα, οἷς ἐστιν αὐτοῖς ὁ μισθὸς ἀγαθὸς ἐν μόχθῳ αὐτῶν. Ὅτι ἐὰν πέσωσιν οἱ δύο, ὁ εἷς ἐγερεῖ τὸν μέτοχον αὐτοῦ. Καὶ οὐαὶ τῷ ἑνὶ ὅταν πέσῃ, καὶ μὴ ᾖ δεύτερος ἐγεῖραι αὐτόν· τὸ σπαρτίον τὸ ἔντριτον οὐ ταχέως ἀποῤῥαγήσεται.» «
Και είπε ο Ιωνάθαν προς τον Δαβίδ: «Πορεύου με ειρήνη, και σύμφωνα με όσα έχουμε ορκιστεί και οι δύο στο όνομα του Κυρίου, λέγοντας: Ο Κύριος ας είναι μάρτυρας ενώπιον εμού και σου, και ανάμεσα στο δικό μου και το δικό σου σπέρμα έως τον αιώνα». Και σηκώθηκε ο Δαβίδ και αναχώρησε, ενώ ο Ιωνάθαν εισήλθε στην πόλη.» «Πονώ για σένα, αδελφέ μου Ιωνάθαν. Μου στάθηκες πάρα πολύ προσφιλής. Θαυμαστή υπήρξε η αγάπη σου προς εμένα, περισσότερο από την αγάπη των γυναικών.» «Ασεβείς φίλοι κολακεύουν στις θύρες των δικαίων· οι φίλοι θα μισήσουν τους φτωχούς φίλους.» «Μη μηχανεύεσαι κακά εναντίον του φίλου σου, ο οποίος κατοικεί κοντά σου και σε εμπιστεύεται.» «Εκείνος που κρύβει ένα αδίκημα, επιζητεί τη φιλία. Σε κάθε καιρό ας υπάρχει για σένα φίλος. Και οι αδελφοί ας είναι χρήσιμοι στις ανάγκες· διότι γι' αυτό τον σκοπό γεννιούνται.» «Πιο αξιόπιστα είναι τα τραύματα από τον φίλο, παρά τα θεληματικά φιλιά του εχθρού. Τον δικό σου φίλο, ή τον φίλο του πατέρα σου μην τον εγκαταλείπεις. Και στον οίκο του αδελφού σου μην εισέλθεις όταν βρίσκεσαι σε δυστυχία. Είναι προτιμότερος ένας φίλος κοντά, παρά ένας αδελφός που κατοικεί μακριά.» «Όταν σε ονειδίσει ο φίλος σου, υποχώρησε προς τα πίσω· μην τον καταφρονείς, ώστε να μη σε ονειδίσει μεν ο φίλος, η δε μάχη σου και η έχθρα σου δεν θα απομακρυνθεί, αλλά θα είναι για σένα ίση με θάνατο.» «Καλύτεροι είναι οι δύο από τον έναν, διότι γι' αυτούς υπάρχει καλή ανταμοιβή στον κόπο τους. Διότι, εάν πέσουν, ο ένας θα σηκώσει τον σύντροφό του. Και αλίμονο στον έναν όταν πέσει, και δεν υπάρχει δεύτερος για να τον σηκώσει· και το τριπλά πλεγμένο σκοινί δεν θα κοπεί γρήγορα.» «
Λεπτομέρειες
Ἤγουν, καὶ ἕτερόν τι αὐτὸς κατενόησα ἀνόνητον περὶ γῆν. Ὑπάρχει τις μεμονωμένος πάντοθεν, μήτε υἱὸν ἔχων μήτ᾽ ἀδελφόν, καὶ περιστατική τις ἀνωμαλία οὐκ ἐπισυμβαίνει πάσῃ τῇ σπουδῇ αὐτοῦ, χρήματα δ᾽ ὅσα καὶ οἷα ὁρᾷ, ἀκορέστως τούτων ἐπιθυμεῖ· καὶ ἵνα τὰ αὐτοῦ οἰκειωσάμενος εἴπω τὸ λεχθῆναι προσῆκον αὐτῷ· «τίνος χάριν αὐτὸς ποικίλαις ἐπιθυμίαις τοῦ χρηματίσασθαί ποθεν διασπῶμαι, καὶ τὸ ἀγαθόν τι δρᾶσαι προτροπάδην φεύγων τὰ μέγιστα τὴν ἐμαυτοῦ ψυχὴν ζημιῶ;» Καὶ γὰρ τὸ οὕτω πονεῖν ἀνωφελὲς καὶ ὀδυνηρὰ μέριμνα. Τοίνυν 9-12. Ἀγαθοὶ οἱ δύο ὑπὲρ τὸν ἕνα, οἷς ἐστιν αὐτοῖς μισθὸς ἀγαθὸς ἐν μόχθῳ αὐτῶν· ὅτι ἐὰν πέσωσιν, ὁ εἷς ἐγερεῖ τὸν μέτοχον αὐτοῦ· καὶ οὐαὶ τῷ ἑνί, ὅταν πέσῃ καὶ μὴ ᾖ δεύτερος τοῦ ἐγεῖραι αὐτόν. Καί γε ἐὰν κοιμηθῶσιν οἱ δύο, καὶ θέρμη αὐτοῖς· καὶ ὁ εἷς πῶς θερμανθῇ; Καὶ ἐὰν ἐπικραταιωθῇ ὁ εἷς, οἱ δύο στήσονται κατέναντι αὐτοῦ. Καὶ τὸ σπαρτίον τὸ ἔντριτον οὐ ταχέως ἀπορραγήσεται.
Δηλαδή, και κάτι άλλο ανώφελο κατενόησα εγώ πάνω στη γη. Υπάρχει κάποιος εντελώς απομονωμένος, που δεν έχει ούτε υιό ούτε αδελφό, και καμία περιστασιακή δυσκολία δεν συμβαίνει σε όλη την προσπάθειά του, όμως όσα και οποιαδήποτε χρήματα βλέπει, τα επιθυμεί αχόρταγα· και, για να οικειοποιηθώ τη θέση του και να πω αυτό που αρμόζει να ειπωθεί από εκείνον: «για ποιον λόγο εγώ διασπώμαι από ποικίλες επιθυμίες για να αποκτήσω χρήματα από οπουδήποτε, και αποφεύγοντας βιαστικά να πράξω κάποιο καλό, ζημιώνω τα μέγιστα την ίδια μου την ψυχή;» Διότι το να κοπιάζει κανείς έτσι είναι ανώφελο και οδυνηρή μέριμνα. Επομένως 9-12. Καλύτεροι είναι οι δύο παρά ο ένας, διότι σε αυτούς υπάρχει καλή ανταμοιβή για τον μόχθο τους· επειδή εάν πέσουν, ο ένας θα σηκώσει τον σύντροφό του· και αλίμονο στον έναν, όταν πέσει και δεν υπάρχει δεύτερος για να τον σηκώσει. Και βεβαίως εάν κοιμηθούν οι δύο, θα έχουν ζεστασιά· ο ένας όμως πώς θα ζεσταθεί; Και εάν κάποιος υπερισχύσει εναντίον του ενός, οι δύο θα σταθούν απέναντί του. Και το τριπλά πλεγμένο σκοινί δεν θα κοπεί γρήγορα.
Λεπτομέρειες
Ὢ πῶς εἰς ἄνθρακας ὁ θησαυρὸς περιέστη μοι, ὁ δὲ μάργαρος εἰς μόνον τὸ ἔλυτρον ἐνθάδε χαμαὶ κείμενον τῆς ἁρμοττούσης ψυχῆς ἔρημον, τῆς ὄντως διειδοῦς ὡς τὸ μαργάρων σεληναῖον τηλαύγημα καὶ διαυγοῦς ὡς τὸ τῶν λίθων ἀκτινῶδες πυρράκισμα. εἰ δὲ καὶ Σολομῶν· „αἴ“, φησί, „τῷ ἑνί, ἐὰν γὰρ πέσῃ, οὐκ ἔχει τὸν ἐγεροῦντα“, τίς ἂν γενοίμην αὐτὸς μίαν καὶ δευτέραν ἐπ’ αὐτῇ βακτηρίαν ἀποβαλόμενος καὶ μηκέτι τὸν ὑποληψόμενον ἔχων καὶ εἰς ὀρθὸν ἀναστήσοντα τῷ τῆς τύχης εὐολίσθῳ περιτρεπόμενον; εἰ δὲ καὶ ἥλιος τότε τοῖς ἀνθρώποις ἐρασμιώτερος, ἡνίκα νέφος ὑποδὺς οὐχ ὡς βέλη τὰς ἀκτῖνας ἀφίησι, νῦν μᾶλλον παρὰ τοῖς φιλοῦσι κριθήσῃ καὶ σὺ ποθεινότερος, ὅτε ὡς νεφέλῃ τῇ σορῷ περικέκρυψαι· πλὴν ἥλιος μὲν τὸν ἐπιπροσθοῦντα ζόφον ἀποσειόμενος καὶ μετὰ τὴν ἐς ζόφον κατάδυσιν ἐς τὸν ἑῷον αὖθις ἐπανιεὶς ὁρίζοντα ὡς ἐκ παστοῦ πρόεισι νυμφίος καὶ ὡς γίγας τὸν οἰκεῖον οἶμον ἀγαλλιᾶται δραμεῖν θοαῖς ἵπποισιν ἑλίσσων φλόγα, τὴν δὲ σὴν ἐπανάλυσιν μετὰ χρόνιον ἴσμεν γενησομένην, ὅτε καὶ συνεκλάμψεις τοῖς δικαίοις ὡς ἥλιος καὶ ὡς ἡμέρας υἱὸς φῶς ἀποδισκεύσεις ἡμερινόν. „γλυκύτητα μέλιτος τίς ἀναγγελεῖ;“ καί· „δίκαιος ἀποθανὼν ἔλιπε μετάμελον.“ Σολομῶντος ἄμφω τὰ ῥήματα.
Ω, πώς ο θησαυρός μου μετατράπηκε σε άνθρακες και το μαργαριτάρι στο ίδιο του το περίβλημα που κείτεται εδώ χάμω, έρημο από την ψυχή που του ταίριαζε, η οποία ήταν πράγματι διάφανη σαν τη σεληνιακή λάμψη των μαργαριταριών και διαυγής σαν την ακτινοβόλα πύρωση των πολύτιμων λίθων. Και αν ο Σολομών λέει: «Αλίμονο στον έναν, διότι αν πέσει, δεν έχει ποιον να τον σηκώσει», τι θα απογίνω εγώ που έχασα και το πρώτο και το δεύτερο στήριγμά μου σε αυτήν και δεν έχω πλέον εκείνον που θα με υποβαστάξει και θα με ανορθώσει, καθώς ανατρέπομαι στην ολισθηρότητα της τύχης; Και αν ο ήλιος είναι τότε πιο αξιαγάπητος στους ανθρώπους, όταν κρυμμένος πίσω από σύννεφο δεν ρίχνει τις ακτίνες του σαν βέλη, τώρα θα κριθείς και εσύ από αυτούς που σε αγαπούν ως περισσότερο ποθεινός, τώρα που έχεις περικρυφτεί στο φέρετρο σαν σε σύννεφο· όμως, ο μεν ήλιος, αποτινάσσοντας το σκοτάδι που μπαίνει μπροστά του και ανατέλλοντας πάλι στον ανατολικό ορίζοντα μετά τη δύση του στο σκοτάδι, προβάλλει σαν νυμφίος από τον νυμφώνα και αγάλλεται σαν γίγαντας να διατρέξει τον δρόμο του περιστρέφοντας φλόγα με ταχυκίνητα άλογα, τη δική σου όμως επάνοδο γνωρίζουμε ότι θα συμβεί έπειτα από πολύ χρόνο, όταν και θα συνεκλάμψεις μαζί με τους δικαίους σαν τον ήλιο και, ως υιός της ημέρας, θα εκπέμψεις ημερινό φως. «Τη γλυκύτητα του μέλιτος ποιος θα την αναγγείλει;» και: «Ο δίκαιος όταν πεθάνει αφήνει πίσω του θλίψη». Και τα δύο είναι λόγια του Σολομώντα.
Λεπτομέρειες
οζʹ. Ἡ ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἐν συνοδίαις κατοίκησις, τῆς μονώσεως ἀσφαλεστέρα. Περὶ μὲν γὰρ τοῦ ἀναγκαίου τῆς ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατοικίας, μάρτυς ὁ ἱερὸς λόγος τοῦ Ἰησοῦ καὶ Θεοῦ· Οὗ γάρ εἰσι δύω ἢ τρεῖς συνηγμένοι, φησίν, ἐν τῷ ἐμῷ ὀνόματι, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσω αὐτῶν· περὶ δὲ τοῦ ἐπισφαλοῦς τῆς μονώσεως ὁ Σολομών· «Οὐαὶ τῷ ἑνί, φησίν, ὅτι ὅταν πέσῃ, οὐκ ἔστιν ὁ ἐγείρων αὐτόν.» Καὶ γὰρ τοὺς ἐν ἀγάπῃ καὶ ὁμονοίᾳ τὸν Θεὸν ὑμνοῦντας καὶ ὁ Δαβὶδ μακαρίζει· «Μακάριος, βοῶν, ὁ λαὸς ὁ γινώσκων ἀλαλαγμόν.» Καὶ τὴν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατοικίαν ἐπαινεῖ λέγων· «Ἰδοὺ δὴ τί καλὸν ἢ τί τερπνόν, ἀλλ’ ἢ τὸ κατοικεῖν ἀδελφοὺς ἅμα;» Καὶ ἐπὶ τῶν μαθητῶν τοῦ Κυρίου, «Μία ἦν ἐν αὐτοῖς ἡ ψυχή, καὶ ἡ καρδία.» Ἀλλὰ καὶ ἡ πρὸς ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ κάθοδος, οὐκ ἐν ἐρημίᾳ γέγονεν, ἀλλ’ ἐν οἰκουμέναις, καὶ ἐν μέσῳ ἀνθρώπων ἁμαρτωλῶν.
οζʹ. Η από κοινού κατοίκηση σε συνοδείες είναι ασφαλέστερη από τη μόνωση. Διότι, ως προς το αναγκαίο της από κοινού κατοικίας, μάρτυρας είναι ο ιερός λόγος του Ιησού και Θεού: «Διότι όπου υπάρχουν δύο ή τρεις συγκεντρωμένοι στο όνομά μου», λέγει, «εκεί είμαι ανάμεσά τους»· ενώ για το επισφαλές της μονώσεως ο Σολομών λέγει: «Αλίμονο στον έναν, διότι όταν πέσει, δεν υπάρχει αυτός που θα τον σηκώσει.» Αλλά και εκείνους που υμνούν τον Θεό με αγάπη και ομόνοια τους μακαρίζει ο Δαβίδ αναφωνώντας: «Μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό.» Και την από κοινού κατοικία επαινεί λέγοντας: «Ιδού λοιπόν τι καλό ή τι τερπνό υπάρχει, παρά το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί;» Και αναφορικά με τους μαθητές του Κυρίου αναφέρεται: «Ήταν σε αυτούς μία η ψυχή και η καρδιά.» Αλλά και η προς εμάς κάθοδος του Θεού δεν συντελέστηκε σε έρημο, αλλά σε κατοικημένους τόπους, και ανάμεσα σε αμαρτωλούς ανθρώπους.
Λεπτομέρειες
Εὐσεβίῳ τέκνῳ Ἐδεξάμην σου τὸ γράμμα, τέκνον, καὶ γνοὺς συνῆκα ὅτι φοβῇ σὺ τὸν θεὸν διὰ τῆς ἀγάπης καὶ πεποιθήσεώς σου, ἧς ἔχεις δι᾽ αὐτὸν πρὸς τὴν ἐμὴν ταπείνωσιν· δεῖγμα γὰρ ὑποταγῆς θεοθεραπεύτου ἡ πρὸς τὸν καθηγούμενον ἀγάπη καὶ ἐπιποθουμένη θεωρία. χάρις οὖν τῷ θεῷ, ὅτι ἄσβεστοί σου οἱ σπινθῆρες τῆς πίστεως διαμεμενήκασιν, ἀλλὰ καὶ διαμενοῦσιν εἰς τὸ ἀεί· εὐαπόδεκτός σου καὶ ἡ πρὸς τὰ ἐνταῦθα προαιρετικὴ ἄφιξις. ἀλλ᾽ οὖν καλῶς ἐποίησας ἐπισχὼν ἑαυτόν· πειρασμὸς γάρ ἐστιν ἡ ἔλευσις τοῦ τυχόντος. παρακαλῶ δέ σε, τέκνον μου, φυλάττεσθαι ἀπὸ παντὸς κακοῦ. ἔστω σου τὸ κάθισμα ἐν τόπῳ ἀσκανδαλίστῳ (φεύγειν γὰρ δεῖ τοὺς τῶν πτωμάτων τόπους) μετὰ ἑνὸς πάντως ἢ δύο ἀδελφῶν σου· γέγραπται γὰρ οὐαὶ τῷ ἑνί, ὅτι ἐὰν πέσῃ οὐκ ἔστιν ὁ ἐγείρων αὐτόν· ἡ σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός, ταῦτα δέ, φησίν, ἀντίκειται ἀλλήλοις. μὴ τὴν νικῶσαν τῇ σαρκὶ δῶμεν ῥοπὴν (ἄξει γὰρ ἡμᾶς εἰς πυθμένα ᾅδου), ἀλλὰ τῷ πνεύματι· ζησόμεθα γὰρ ἐν τούτῳ εἰς αἰῶνας εὐφραινόμενοι. διὸ μέτρῳ καὶ σταθμῷ ἐσθίωμεν καὶ πίνωμεν καὶ ὑπνώττωμεν· τῷ νικῶντι ὁ στέφανος. μὴ οὖν καταισχυνθῇς, τέκνον μου, ἀλλ᾽ ἐν παντὶ σύστησον ἑαυτὸν ἄμεμπτον, ὡς θεοῦ διάκονον.
Προς το τέκνο μου Ευσέβιο. Έλαβα το γράμμα σου, τέκνο μου, και αφού το κατάλαβα, αντιλήφθηκα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό μέσα από την αγάπη και την εμπιστοσύνη σου, την οποία έχεις εξαιτίας Του προς την ταπεινότητά μου. Διότι δείγμα θεάρεστης υποταγής είναι η αγάπη προς τον πνευματικό καθοδηγητή και η επιθυμία να τον δεις. Ας ευχαριστήσουμε, λοιπόν, τον Θεό, διότι οι σπινθήρες της πίστης σου έχουν παραμείνει άσβεστοι, αλλά και θα παραμείνουν για πάντα. Είναι ευπρόσδεκτη και η προαιρετική σου άφιξη προς τα εδώ. Εντούτοις, καλά έπραξες που συγκράτησες τον εαυτό σου, διότι η άφιξη του οποιουδήποτε αποτελεί πειρασμό. Σε παρακαλώ δε, τέκνο μου, να φυλάγεσαι από κάθε κακό. Η διαμονή σου ας είναι σε τόπο απαλλαγμένο από σκάνδαλα (διότι πρέπει να αποφεύγουμε τους τόπους των πτώσεων) απαραιτήτως μαζί με έναν ή δύο αδελφούς σου. Διότι είναι γεγραμμένο: «Αλίμονο στον έναν, διότι εάν πέσει, δεν υπάρχει αυτός που θα τον σηκώσει». Η σάρκα επιθυμεί εναντίον του πνεύματος και το πνεύμα εναντίον της σάρκας, και αυτά, λέγει, αντιτίθενται το ένα στο άλλο. Ας μη δώσουμε τη νικητήρια ροπή στη σάρκα (διότι θα μας οδηγήσει στον πυθμένα του Άδη), αλλά στο πνεύμα. Διότι μέσω αυτού θα ζήσουμε αιώνια μέσα σε ευφροσύνη. Γι' αυτό, ας τρώμε και ας πίνουμε και ας κοιμόμαστε με μέτρο και σταθμά. Ο στέφανος ανήκει στον νικητή. Μην ντροπιαστείς, λοιπόν, τέκνο μου, αλλά σε κάθε περίσταση να παρουσιάζεις τον εαυτό σου άμεμπτο, ως διάκονο του Θεού.
Λεπτομέρειες
Οὐαὶ τῷ μόνῳ· οὐαὶ τῷ ἀκαθίστῳ· οὐαὶ τῷ γυναιάζοντι, οὐαὶ τῷ δουλοδούλῳ· οὐαὶ τῷ Γιεζῇ, ὃς ὠνησάμενος ἀγροὺς καὶ ἀμπελῶνας κεκληρονόμηκε τὴν λέπραν Νεεμάν. μὴ οὐχὶ θεῖαι φωναὶ αὗται, μή τι ἐγὼ παρ᾽ ἐμαυτοῦ εἰσφέρω; ὅτε ἔβραζεν ὁ διωγμός, εἶχέ τις λόγον ἐξ ἀνάγκης ἔν τισιν ὧν ἀπηριθμησάμην ἐμπίπτειν καὶ ἡ διὰ τὴν πίστιν ἀνάγκη ἔσῳζε τὸν εὑρισκόμενον. νῦν δὲ οὐδεὶς ὁ διώκων οὐδὲ κωλύσων καλῶς ἡμᾶς καθέζεσθαι καὶ σὺν ἀλλήλοις δυοῖν εἶναι τοὐλάχιστον· ἐξ ὑμῶν γὰρ αὐτῶν κατακρίνεσθε, τῶν ἐννόμως διαζώντων οἱ κακόζωοι. ἢ οὐχὶ προδήλωμα τῆς ἐν εἰρήνῃ ἀσυνδρομίας ὑμῶν ἡ παροῦσα ἀθεσία; ἀνανήψατε, παρακαλῶ, ἀδελφοί μου ἅγιοι, κλήσεως ἐπουρανίου μέτοχοι· ἂν μὴ διορθώσησθε, οὐχ οὕτως κλητέοι, ἀλλ᾽ ἐναντίως, ὅπερ ἀπείη.
Αλίμονο στον μόνο· αλίμονο στον περιπλανώμενο· αλίμονο στον θηλυπρεπή, αλίμονο στον δούλο των δούλων· αλίμονο στον Γιεζί, ο οποίος, αφού αγόρασε αγρούς και αμπελώνες, κληρονόμησε τη λέπρα του Νεεμάν. Μήπως αυτές δεν είναι θεϊκές φωνές; Μήπως εισφέρω εγώ κάτι από τον εαυτό μου; Όταν έβραζε ο διωγμός, είχε κάποιος λόγο εξαιτίας της ανάγκης να περιπέσει σε κάποια από αυτά που απαρίθμησα, και η λόγω της πίστεως ανάγκη έσωζε εκείνον που βρισκόταν σε αυτήν. Τώρα όμως δεν υπάρχει κανείς που να μας διώκει, ούτε να μας εμποδίζει να εγκαταβιώνουμε καλά και να είμαστε μαζί τουλάχιστον ανά δύο. Διότι από εσάς τους ίδιους κατακρίνεστε, εσείς που ζείτε φαύλα, από εκείνους που ζουν σύμφωνα με τον νόμο. Ή μήπως η παρούσα αθέτηση δεν αποτελεί πρόδηλο σημάδι της έλλειψης σύμπνοιας μεταξύ σας εν καιρώ ειρήνης; Ανανήψτε, παρακαλώ, άγιοι αδελφοί μου, μέτοχοι της επουράνιας κλήσης· εάν δεν διορθωθείτε, δεν θα πρέπει να ονομάζεστε έτσι, αλλά με το αντίθετο όνομα, πράγμα το οποίο μακάρι να μη συμβεί.
Λεπτομέρειες
Φύγωμεν τὸ πάθος, παρακαλῶ, ὡς προδοσίας ἐργαστήριον. Ἴδε τί ἐξετέλεσεν ἡ ἀπιστία. Φύγωμεν τὸ σκότος ὡς ἀπορρῆσσον τῆς συναφείας τοῦ Δεσπότου· φύγωμεν καὶ πᾶν ἄλλο πάθος τὸ πολιορκοῦν τὴν ἐλεεινὴν ψυχήν· θυμὸν λέγω, φθόνον, ὀργὴν, φιλαυτίαν, ἰδιογνωμοσύνην, ἀφιδιασμόν. Φεύγετε τὸ μεμονωμένοι τυγχάνειν, ἵνα φύγητε τὴν ἐπηρτημένην παρὰ Κυρίου ἀράν· «Οὐαὶ γὰρ, φησὶ, τῷ μόνῳ, ὅτι ἐὰν πέσῃ οὐκ ἔστιν ὁ ἐγείρων αὐτόν.» Ὅπερ πέπονθε περὶ οὗ ὁ λόγος· εἰ γὰρ ἦν ὁ συνὼν αὐτῷ, κἂν πέπτωκεν, εἶχεν ἂν ἐξ ἐπικουρίας τοῦ συνόντος πάλιν ἀναστῆναι, πάλιν ἀποκλαύσασθαι τὴν ἁμαρτίαν. Ἐπεὶ δὲ οὐκ ἔσχεν, ὤλετο ὁ ἐλεεινὸς πορευθεὶς εἰς τὸν ἴδιον τόπον. Κλαυθμοῦ καὶ ὀδύνης, ἀδελφοὶ, ἄξιον τὸ τραγῴδημα· φόβου καὶ τρόμου, τὸ ὑπόδειγμα. «Ὁ στήκων, φησὶ, βλεπέτω μὴ πέσῃ·» ὁ εὐδρομῶν σκεπτέσθω μὴ ὑποσκελισθῇ ἀναθεωρῶν τὸν σκελισμὸν τοῦ πρὶν εὐδρομήσαντος. Τάχα ἐδόκει τις ἄγγελον πίπτειν ἢ τὸν ἀδελφὸν ἐκεῖνον· ἀλλ’ ὅμως ἀπονυστάξας πέπτωκε· καὶ τὸ αἴτιον, ἡ φιλαργυρία. Οὐκ ἂν δὲ περὶ φιλαργυρίας διελεγόμην ὑμῖν, εἰ μὴ ὅτι ἄρτι τῷ διωγμῷ ἄλλος ἀλλαχοῦ καθιστάμενοι καὶ τὰ ἐφόδια τῆς ζωῆς φροντίζειν ἔχοντες, εἰ μὴ σκέπτοισθε ἀκριβῶς, εἰς τὸ τῆς φιλαργυρίας δέλεαρ περιπεσεῖσθε.
Ας αποφύγουμε το πάθος, παρακαλώ, ως εργαστήριο προδοσίας. Δείτε τι προκάλεσε η απιστία. Ας αποφύγουμε το σκότος ως κάτι που αποκόπτει από την ένωση με τον Δεσπότη· ας αποφύγουμε και κάθε άλλο πάθος που πολιορκεί την ελεεινή ψυχή· εννοώ τον θυμό, τον φθόνο, την οργή, τη φιλαυτία, την ιδιογνωμοσύνη, τον αφιδιασμό. Αποφεύγετε να μένετε απομονωμένοι, για να αποφύγετε την κατάρα που επικρέμαται από τον Κύριο: «Αλίμονο, λέει, στον μόνο, διότι αν πέσει δεν υπάρχει άλλος για να τον σηκώσει». Αυτό ακριβώς έπαθε και εκείνος για τον οποίο γίνεται ο λόγος· διότι αν υπήρχε κάποιος μαζί του, έστω και αν έπεφτε, θα μπορούσε με τη βοήθεια του συντρόφου του να σηκωθεί ξανά, και να κλάψει πάλι για την αμαρτία του. Επειδή όμως δεν είχε κανέναν, χάθηκε ο ελεεινός και οδηγήθηκε στον δικό του τόπο. Είναι άξια κλαυθμού και οδύνης, αδελφοί, αυτή η τραγωδία· άξιο φόβου και τρόμου, το παράδειγμα. «Εκείνος που στέκεται, λέει, ας προσέχει μήπως πέσει»· εκείνος που τρέχει σωστά στον δρόμο, ας προσέχει μήπως ανατραπεί, αναλογιζόμενος την πτώση εκείνου που προηγουμένως έτρεχε σωστά. Ίσως να πίστευε κανείς ότι είναι πιο πιθανό να πέσει ένας άγγελος παρά εκείνος ο αδελφός· όμως αποκοιμήθηκε πνευματικά και έπεσε· και η αιτία ήταν η φιλαργυρία. Δεν θα σας μιλούσα για τη φιλαργυρία, αν δεν συνέβαινε τώρα με τον διωγμό να εγκαθίσταστε ο καθένας αλλού και να πρέπει να φροντίζετε για τα εφόδια της ζωής, με αποτέλεσμα, αν δεν είστε προσεκτικοί, να περιπέσετε στο δόλωμα της φιλαργυρίας.
Λεπτομέρειες
ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ ΠΖʹ ΠΕΡΙ ΑΚΤΗΜΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΗ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΩΣ ΖΗΝ Ἀδελφοὶ καὶ πατέρες, μεγίστην δωρεὰν ἔδωκεν ἡμῖν ὁ Θεὸς τὸν ὑπὲρ αὐτοῦ διωγμόν, καθὼς αὐτὸς ἐν τοῖς εὐαγγελίοις εἴρηκε· «Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.» Σκεψώμεθα δὲ ἡμεῖς μήποτε ἀναξίως τοῦ μακαρισμοῦ πολιτευόμενοι, εἰς κρῖμα ἑαυτοῖς τὸν διωγμὸν ἔχωμεν. Προσήκει τοίνυν τὸν δεδιωγμένον πρῶτον μὲν μὴ μεμονωμένην ζωὴν ἔχειν, ἀλλὰ μεθ’ ἑτέρου ἀδελφοῦ συζῆν· «Ὅπου γάρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν,» ὁ Κύριος ἔφη· ἔπειτα μὴ ποιεῖσθαι προόδους, πλὴν τῶν ἀναγκαίων, μένειν δὲ ἐν ᾧ ξενίζεται τόπῳ, κἀκεῖ σχολάζειν τῇ προσευχῇ, τῇ δεήσει, τῇ ἀναγνώσει, τῇ ψαλμῳδίᾳ, τῷ ἐργοχείρῳ, τοῖς ἄλλοις ἀγαθοῖς ἐπιτηδεύμασι· φεύγειν ἀπὸ ὄψεως γυναικός· «Στέλλεσθαι ἀπὸ παντὸς ἀδελφοῦ ἀτάκτως περιπατοῦντος·» εὔθυμον εἶναι, εὐχάριστον, εὐέλπιδα, ἀρκούμενον τοῖς παροῦσιν, ἕτοιμον πρὸς ὑποδοχὴν τῶν ὑπὲρ Χριστοῦ παθημάτων· ὅπου γὰρ διωγμός, ἀκολουθεῖ καὶ τὰ παθήματα. Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, ποῦ ποτέ εἰσιν οἱ μεμονωμένως ζῶντες καὶ τοῦ «Οὐαὶ» κληρονόμοι; «Οὐαὶ γὰρ, φησὶ, τῷ μόνῳ, ὅτι ἐὰν πέσῃ, οὐκ ἔστιν ὁ ἐγείρων αὐτόν.» Ποῦ δέ εἰσιν οἱ τοὺς δούλους ἔχοντες καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῶν μοναχῶν ἀπέχοντες;
ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΠΖʹ ΠΕΡΙ ΑΚΤΗΜΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΑ ΜΗ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΜΟΝΟΣ Αδελφοί και πατέρες, ο Θεός μάς έδωσε ως μέγιστη δωρεά τον διωγμό για χάρη του, όπως ο ίδιος έχει πει στα ευαγγέλια: «Μακάριοι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών». Ας σκεφτούμε, όμως, μήπως εμείς, ζώντας ανάξια αυτού του μακαρισμού, έχουμε τον διωγμό για καταδίκη μας. Αρμόζει λοιπόν στον διωκόμενο πρώτα-πρώτα να μη ζει απομονωμένος, αλλά να συζεί με άλλον αδελφό· «Διότι όπου είναι συγκεντρωμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί είμαι ανάμεσά τους», είπε ο Κύριος. Έπειτα, να μην κάνει εξόδους, παρά μόνο τις αναγκαίες, αλλά να μένει στον τόπο όπου φιλοξενείται, και εκεί να ασχολείται με την προσευχή, τη δέηση, την ανάγνωση, την ψαλμωδία, το εργόχειρο και τις άλλες αγαθές ενασχολήσεις· να αποφεύγει τη θέα γυναίκας· «να απομακρύνεται από κάθε αδελφό που ζει άτακτα»· να είναι εύθυμος, ευγνώμων, αισιόδοξος, να αρκείται στα παρόντα και να είναι έτοιμος να υποδεχτεί τα παθήματα για τον Χριστό· διότι όπου υπάρχει διωγμός, ακολουθούν και τα παθήματα. Αν λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα, πού βρίσκονται άραγε αυτοί που ζουν μεμονωμένα και είναι κληρονόμοι του «Ουαί»; «Διότι αλίμονο, λέει, στον μόνο, επειδή αν πέσει, δεν υπάρχει αυτός που θα τον σηκώσει». Και πού βρίσκονται εκείνοι που έχουν δούλους και απέχουν από την ελευθερία των μοναχών;
Λεπτομέρειες
Οὐ γὰρ ἂν ψεύσαιτο ἡ ἀλήθεια τὸ «οὐαὶ» αὐτῷ ἐπιφθεγγομένη· καὶ ὅτι, ἐὰν πέσῃ, οὐκ ἔστιν ὁ ἐγείρων αὐτόν. Ὅπερ ἐγὼ δεδοικὼς ὁ ταπεινὸς οὐκ ἐπαυσάμην διαγγέλλειν κἀκείνῳ καὶ τοῖς λοιποῖς, ὃ καὶ νῦν εἰμι διαγγέλλων· μή τις εἴη μεμονωμένος, μή τις φιλοπρόοδος, μή τις ὧδε κἀκεῖσε ἀεργῶς περιερχόμενος, μή τις συναυλιζόμενος γυναιξίν, ἐξ οὗ φιλία ὡς πῦρ ἀνάπτεται. Καὶ ὁ μὲν υἱὸς τῆς ὑπακοῆς εἴκει καὶ πείθεται καὶ σώζεται ἐν Κυρίῳ· ὁ δὲ υἱὸς τῆς ἀπειθείας ζωγρούμενος ὑπὸ τοῦ διαβόλου παραδίδοται θανάτῳ. Οὗ εἰ καὶ ἀθῶον ἐμαυτὸν συνίστημι τοῦ αἵματος, διὰ τὸ μὴ ὑποσιωπῆσαι, ἀλλὰ προαναγγεῖλαι τὴν ἐρχομένην ἐπ’ αὐτῷ ῥομφαίαν· ὅμως θρηνῶ, καὶ ὡς οἰκείῳ μέλει ἐπιστυγνάζω.
Διότι δεν θα μπορούσε να πει ψέματα η Αλήθεια, που αναφωνεί γι' αυτόν το «αλίμονο»· και ότι, εάν πέσει, δεν υπάρχει κάποιος για να τον σηκώσει. Αυτό ακριβώς φοβούμενος εγώ ο ταπεινός, δεν έπαψα να το διακηρύσσω και σε εκείνον και στους υπολοίπους, πράγμα που και τώρα διακηρύσσω: να μην απομονώνεται κανείς, να μην είναι φιλόδοξος, να μην περιφέρεται εδώ και εκεί άεργος, να μη συγκατοικεί με γυναίκες, απ' όπου η φιλία ανάβει σαν φωτιά. Και ο μεν γιος της υπακοής υποχωρεί, υπακούει και σώζεται εν Κυρίω· ο δε γιος της ανυπακοής, αιχμαλωτισμένος από τον διάβολο, παραδίδεται στον θάνατο. Και παρόλο που θεωρώ τον εαυτό μου αθώο από το αίμα του, επειδή δεν σιώπησα, αλλά του προανήγγειλα τη ρομφαία που ερχόταν εναντίον του, ωστόσο θρηνώ, και θλίβομαι γι' αυτόν σαν να ήταν δικό μου μέλος.
Λεπτομέρειες
Τῷ Κερκύρας Καὶ πάλιν ἡμῖν ἐξ ὕψους ἐπισκοπὴ ὅτι πάλιν ἐκ σοῦ μοι γράμματα, τιμιώτατε δέσποτα, ὧν ἡ δύναμις οὕτως ἐπὶ τὴν ἐμὴν κατέβη διάνοιαν ὡς οὐ νιφετὸς ἐπὶ χλόην οὐδὲ ὄμβρος ἐπ’ ἄγρωστιν. Ἡδύνθη μοι γὰρ καὶ ἡ διαλογή σου φιλαδελφίας ἠρτυμένη χάριτί τε καὶ ἅλατι καὶ ὡς παρόντα περιεπλάκην καὶ κατησπασάμην τὸν ἐμὸν δεσπότην καὶ πατέρα ἀγάπης στόματι. Ἀλλ’ ὦ φθόνε, πῶς ἡμᾶς ἀλλήλων μακροῖς οὕτω τοῖς θριγγίοις διέστησας, ἵνα κατὰ μόνας κέντῃς ἑκάτερον καὶ ᾖ οὐαὶ τῷ ἑνὶ ἀνὰ μέρος καὶ αὖθις τῷ ἑνὶ καὶ μὴ ἄρρηκτον γένηται τὸ καθ’ ἡμᾶς σπαρτίον τῇ πλοκῇ δυναμούμενον; Εὐλογητὸς ὁ Θεός, ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος, ὃς καὶ τοὺς μακρὰν ἐγγὺς ποιεῖ τῇ τοῦ λόγου δυνάμει καὶ τῶν γραμμάτων τῇ χάριτι καὶ διαψεύδεσθαι ποιεῖ τὰ τοῦ φθόνου σοφίσματα. Εἰ γὰρ καὶ ἀπωρφανίσθημεν ἀπ’ ἀλλήλων, προσώπῳ δὲ τοῦτο καὶ οὐ καρδίᾳ, ἀλλ’ ὁμιλοῦμεν ἀλλήλοις διὰ τοῦ τῶν ἐπιστολῶν στόματος καὶ ἀπὸ τοῦ καύσωνος τῶν λυπηρῶν ἅτερος ἅτερον ἀναψύχομεν, ἠχοῦς μὲν ἔργον ποιοῦντες καὶ ἀντιδιδόντες ἃς περὶ τῶν θλιβόντων φωνὰς λαμβάνομεν, ἀποκουφίζοντες δ’ ὅμως ἑαυτοὺς διὰ τῶν ἐρυγῶν τοῦ λόγου τοῦ τῆς καρδίας βαρέος πνεύματος. Οὐκοῦν, ἐπειδή μοι τὸ τῆς τῶν περὶ σὲ διηγήσεως ποτήριον προὔπιες, ἀντιπροπίνω κἀγώ σοι τοιαύτην πρόποσιν. Ὡς ἀπόλοιτο ἡ ἄμπελος ἐξ ἧς ἡμῖν τὰ τοιαῦτα πόματα.
Προς τον Επίσκοπο Κερκύρας Και πάλι λάβαμε θεία επίσκεψη από ψηλά, διότι πάλι έλαβα γράμματά σου, τιμιότατε δέσποτα, των οποίων η δύναμη κατέβηκε στη διάνοιά μου πιο δροσιστικά από ό,τι το χιόνι στο χορτάρι ή η βροχή στην αγριάδα. Διότι με γλύκανε ο λόγος σου που είναι αρτυμένος με φιλαδελφία, χάρη και αλάτι, και σαν να ήσουν παρών αγκάλιασα και ασπάστηκα τον δεσπότη και πατέρα μου με στόμα αγάπης. Αλλά, ω φθόνε, πώς μας χώρισες με τόσο μεγάλα τείχη, ώστε να πληγώνεις τον καθένα κατά μόνας, και να ισχύει το «αλίμονο στον έναν» χωριστά και πάλι στον άλλον, και να μη γίνει άρρηκτο το μεταξύ μας σχοινί, δυναμώνοντας μέσα από το πλέξιμό του; Ευλογημένος ο Θεός, ο Λόγος του Θεού, ο οποίος κάνει όσους βρίσκονται μακριά να είναι κοντά με τη δύναμη του λόγου και τη χάρη των γραμμάτων, και κάνει να διαψεύδονται τα σοφίσματα του φθόνου. Διότι, αν και μείναμε ορφανοί ο ένας από τον άλλον, αυτό έγινε κατά πρόσωπο και όχι κατά την καρδιά· αντίθετα, συνομιλούμε μεταξύ μας διαμέσου του στόματος των επιστολών, και από τον καύσωνα των λυπηρών πραγμάτων ο ένας δροσίζει τον άλλον, επιτελώντας το έργο της ηχούς και ανταποδίδοντας τις φωνές που λαμβάνουμε σχετικά με αυτά που μας θλίβουν, ανακουφίζοντας ωστόσο τους εαυτούς μας μέσω των εκφράσεων του λόγου από το βαρύ πνεύμα της καρδιάς. Επομένως, επειδή μου προσέφερες πρώτος το ποτήρι της διήγησης των όσων σε αφορούν, σου ανταποδίδω και εγώ την πρόποση. Είθε να καταστραφεί η άμπελος από την οποία προέρχονται για εμάς τέτοιου είδους ποτά.
Λεπτομέρειες