Πατερικές αναφορές στο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΣ 4:3

Διότι δοκίμασε κάθε είδος τρυφής, και επινόησε κάθε λογής τρόπους ψυχαγωγίας, και βρήκε ποικίλες και πολύτροπες ιδέες τέρψεων, και διηγούμενος αυτά έλεγε: Έχτισα για τον εαυτό μου οίκους, φύτεψα για τον εαυτό μου αμπελώνες, έφτιαξα για τον εαυτό μου κήπους και παραδείσους, έφτιαξα για τον εαυτό μου δεξαμενές υδάτων, απέκτησα δούλους και δούλες, και απέκτησα δούλους γεννημένους μέσα στο σπίτι μου· απέκτησα κοπάδια βοοειδών και προβάτων· συγκέντρωσα ασήμι και χρυσάφι άφθονο σαν την άμμο· απέκτησα τραγουδιστές και τραγουδίστριες, άνδρες και γυναίκες οινοχόους. Τι έκανε λοιπόν αυτός ο ίδιος μετά από τόση περιουσία χρημάτων, κτημάτων, τρυφής και ανέσεως; «Μακάρισα», λέγει, «τους πεθαμένους περισσότερο από τους ζωντανούς, και θεώρησα καλύτερο από αυτούς εκείνον που δεν έχει γεννηθεί ακόμη». Πράγματι αξιόπιστος είναι αυτός ο κατήγορος της τρυφής, ο οποίος εκφέρει τέτοια κρίση γι' αυτήν. Διότι, εάν κάποιος από εκείνους που έχουν ζήσει μέσα στην πενία και τη φτώχεια εξέφερε αυτήν την κρίση κατά της τρυφής, θα φαινόταν ότι την κατηγορεί όχι από γνώση της αλήθειας, αλλά εξαιτίας της απειρίας του· όταν όμως εκείνος που την έχει γευθεί εξ ολοκλήρου και έχει διερευνήσει κάθε οδό της, αυτός την απαξιώνει, τότε η κατηγορία είναι πλέον υπεράνω πάσης υποψίας. Ίσως νομίζετε ότι ο λόγος μας έχει απομακρυνθεί από την παρούσα υπόθεση· αλλά εάν προσέξουμε, θα διαπιστώσουμε ότι τα όσα ελέχθησαν συνδέονται απολύτως με αυτήν. Διότι, κατά τις εορτές της μνήμης των μαρτύρων, είναι αναγκαίο και επακόλουθο να κάνουμε και λόγο περί φιλοσοφίας.

«Και επαίνεσα εγώ όλους τους νεκρούς, αυτούς που έχουν ήδη πεθάνει, περισσότερο από τους ζωντανούς, όσους ζουν μέχρι σήμερα· και καλύτερος και από τους δύο αυτούς είναι εκείνος που δεν γεννήθηκε ποτέ». Αυτή δεν είναι δική του κρίση, αλλά της συγχυσμένης διάνοιας· διότι πολλά λέμε σε κατάσταση αθυμίας, τα οποία δεν είναι ανάγκη να τα αναγάγουμε σε αυθεντία δογμάτων. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, λέει: «Είπα μέσα στην έκστασή μου: κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης»· επομένως, η απόφαση δεν είναι δική μου, αλλά αποτελεί κρίση της απελπισμένης ψυχής. Δες τον να ακούει, να κοιτάζει και να βλέπει, και να θρηνεί εκείνους· τόσο πολύ τον ετάραξε το πάθος. Πώς είναι φυσικό να διατίθενται αυτοί;

Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; «Ας χαθεί», λέει, «η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα»; Αυτό λέει και ο Εκκλησιαστής: «Επαίνεσα τους πεθαμένους, αυτούς που ήδη έχουν πεθάνει, περισσότερο από τους ζωντανούς». Και καλύτερος και από τους δύο αυτούς είναι εκείνος που δεν γεννήθηκε ακόμη. Ας μην εξετάζουμε όμως αυτά τα λόγια επιφανειακά, αλλά ας δούμε από ποια ψυχική διάθεση λέγονται, η οποία είναι αποθαρρυμένη και ταραγμένη, επειδή και ο Δαβίδ λέει: «Εγώ δε είπα μέσα στην έκστασή μου», αλλά τα είπε ευρισκόμενος σε έκσταση. Και αλλού λέει: «Εγώ δε είπα στην ευημερία μου: δεν θα κλονιστώ ποτέ». Έτσι και αυτός, είπε αυτά τα λόγια βρισκόμενος μέσα στη συμφορά. Δεν βλέπεις, αγαπητέ, αυτούς που υφίστανται τομές να φωνάζουν δυνατά; Μήπως λοιπόν τους επιπλήττουμε; Σε καμία περίπτωση, αλλά τους δείχνουμε κατανόηση. Αν δεν ξεστόμιζε αυτά τα λόγια, θα έδινε την εντύπωση ότι δεν μετέχει καν στην κοινή ανθρώπινη φύση. Δεν ακούς τι λέει ο Μωυσής; «Σκότωσέ με, αν πρόκειται να μου φερθείς έτσι». Τι διαφέρει, πες μου, το να πει «σκότωσέ με» από το να πει «ας χαθεί η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα»; Αυτό είπε και ο Ιερεμίας: «Επικατάρατη η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα». Μην κοιτάς απλώς τα λόγια, αλλά εξέταζε τη διάνοια. Διότι, το ότι δεν αμάρτησε ούτε με τα χείλη του, το έχεις ακούσει πολλές φορές· και το ότι δεν αμάρτησε ούτε μετά από αυτά, θα ακούσεις πάλι τον ίδιο τον Θεό να λέει: «Νομίζεις ότι σου συμπεριφέρθηκα έτσι για άλλο λόγο, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;». Δεν θα ελάμβανε τα διπλάσια από τα προηγούμενα, εάν δεν είχε επιδείξει διπλάσια αρετή.

«Διότι επαίνεσα τους νεκρούς, αυτούς που έχουν ήδη πεθάνει, περισσότερο από τους ζωντανούς, και καλύτερος από αυτούς τους δύο είναι εκείνος που δεν γεννήθηκε ακόμη, ο οποίος δεν γνώρισε όλο το έργο που γίνεται κάτω από τον ήλιο.» «Όλος ο μόχθος του ανθρώπου προορίζεται για το στόμα του.» «Σε τι υπερτερεί ο άνθρωπος από το κτήνος; Σε τίποτα· διότι τα πάντα είναι ματαιότητα.» «Όλες οι ημέρες του είναι γεμάτες πόνους και η απασχόλησή του ταραχή και θυμός. Ακόμη και τη νύχτα δεν ησυχάζει η καρδιά του. Διότι και αυτό είναι ματαιότητα.» «Όπως ακριβώς βγήκε γυμνός από την κοιλιά της μητέρας του, έτσι θα επιστρέψει, φεύγοντας όπως ήρθε, και δεν θα πάρει τίποτα από τον μόχθο του στο χέρι του για να το πάρει μαζί του· και αυτό επίσης είναι μια θλιβερή αρρώστια· διότι ακριβώς όπως ήρθε, έτσι και θα απέλθει.» «Οι πατέρες σας και οι προφήτες πού είναι; Μήπως θα ζήσουν αιώνια;» «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου είναι σαν το άνθος του χορταριού. Ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος του έπεσε.» «Ιδού, όλοι εσείς θα παλιώσετε σαν το ένδυμα, και ο σκόρος θα σας καταφάει.» «Μη φοβηθείτε τον ονειδισμό των ανθρώπων και μην καταβάλλεστε από τις προσβολές τους· διότι θα παλιώσουν σαν το ένδυμα και θα φαγωθούν από τον σκόρο.» «Καπνός είναι η πνοή στα ρουθούνια μας· και η ζωή μας θα παρέλθει σαν τα ίχνη της νεφέλης. Διότι η ζωή μας είναι πέρασμα μιας σκιάς.» «Τι μας ωφέλησε η υπερηφάνειά μας; Και τι μας προσέφερε ο πλούτος μαζί με την αλαζονεία;»

Αυτά παρατήρησα 2-3. Και επαίνεσα εγώ όλους τους νεκρούς, αυτούς που έχουν ήδη πεθάνει, περισσότερο από τους ζωντανούς, όσοι ζουν μέχρι τώρα· και πιο μακάριος από αυτούς τους δύο είναι εκείνος που δεν έχει γεννηθεί ακόμη, ο οποίος δεν γνώρισε το πονηρό έργο που έχει διαπραχθεί κάτω από τον ήλιο.