Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 1:10

Αγάθυνε, Κύριε, με την ευδοκία σου τη Σιών. Εδώ με τον όρο Σιών εννοεί την Εκκλησία. Διότι, όταν ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Υιό του, τότε έδωσε και τις αγαθές υποσχέσεις του στην Εκκλησία του. Και ας οικοδομηθούν τα τείχη της Ιερουσαλήμ. Τείχη της Ιερουσαλήμ ονομάζει τους αγίους ιερουργούς, οι οποίοι περιφράσσουν την Εκκλησία του.

Αλλά νομίζω ότι είναι ασεβές να το σκεφτόμαστε αυτό, και αποτελεί απόδειξη της ύψιστης ασέβειας. Διότι ο Πατέρας υπήρχε πάντοτε· επομένως, υπήρχε πάντοτε και ο Υιός, συνυπάρχοντας διαρκώς με τον δικό Του γεννήτορα. <Αγάπησες τη δικαιοσύνη.> Ο θεσπέσιος Δαβίδ αναφωνούσε προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό μια κοινή, τρόπον τινά, ικεσία υπέρ όλης της ανθρωπότητας: «Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή Σου, στερέωσε, Θεέ, αυτό που κατεργάστηκες μέσα μας». Δύναμη δε του Πατρός είναι ο Υιός, μέσω του οποίου στερέωσε τους ουρανούς και θεμελίωσε τη γη, και δημιούργησε τη διακόσμηση αυτού του σύμπαντος. Και δημιούργησε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική Του εικόνα και ομοίωση, ανώτερο από τη φθορά και τον θάνατο, εργάτη της δικαιοσύνης. Επειδή όμως βασίλεψε ο θάνατος μέσω της αμαρτίας και υποταχθήκαμε στη φθορά και «όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί εξαχρειώθηκαν», ο Δημιουργός και Κύριος των πάντων προνόησε αναγκαίως για τα κτίσματά Του. Διότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπο του Χριστού» και να τα ανακαινίσει στην αρχική τους κατάσταση.

Διότι, επειδή δεν ήταν δυνατόν με κανέναν άλλον τρόπο αυτό που είχε κατακρατηθεί από τον θάνατο, τη φθορά και την αμαρτία να επανέλθει στην αρχική του κατάσταση παρά μόνο μέσω του Χριστού, ο μακάριος Δαβίδ παρακαλούσε να εκπληρωθεί πλέον το μυστήριο της ενανθρωπήσεως στον κατάλληλο καιρό, λέγοντας: «Γιατί, Κύριε, στέκεσαι μακριά, και μας παραβλέπεις στους καιρούς των θλίψεων;» Για τον λόγο αυτόν ονομάστηκε Εμμανουήλ· διότι δεν στέκεται πλέον μακριά, αλλά ήρθε πολύ πιο κοντά σε εμάς, εφόσον ο Λόγος του Θεού φανερώθηκε ως άνθρωπος. Διότι, παρομοίως με εμάς, μετείχε σε αίμα και σάρκα, επειδή το επίγειο γένος, δηλαδή ο άνθρωπος, βρισκόταν υπό την κυριαρχία του θανάτου και της φθοράς, και φάνηκε καλό στον Θεό των πάντων, λόγω της μεγάλης αγαθότητας και φιλανθρωπίας του, να «ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν Χριστώ», ώστε λοιπόν να ατονήσει ο θάνατος και, υποχωρώντας πρώτα στον Χριστό, να δώσει τη νίκη στα επίγεια σώματα.

Αλλά παρενεβλήθη ενδιάμεσα ο θάνατος μέσω της αμαρτίας· έπειτα, όπως λέει ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος, ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν τω Χριστώ»· διότι ήλθε για να μας ανακαινίσει μέσω του Πνεύματος στην αρχική μας κατάσταση· και αυτός είναι που μας προετοίμασε για αυτό ως Θεός και μας έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος. Επομένως, σαν ασφαλές ενέχυρο της αφθαρσίας που θα μας δοθεί στους έσχατους καιρούς, έχει εναποτεθεί μέσα μας από τον Χριστό το ζωοποιό Πνεύμα· τώρα μεν προσωρινά ως απαρχή, μετά δε την εκ νεκρών ανάσταση σε πλήρες μέτρο. Τότε ακριβώς, όταν θα έχει καταργηθεί ολοκληρωτικά η φθορά, θα εξέλθουμε, όπως λέει ο προφήτης, και θα σκιρτήσουμε «σαν μοσχάρια που λύθηκαν από τα δεσμά», και μάλιστα θα πούμε χλευάζοντας τη φθορά: «Πού είναι η καταδίκη σου θάνατε, πού είναι το κεντρί σου άδη;» Διότι θα έχουν παύσει να υπάρχουν η αμαρτία και ο θάνατος, και ο Χριστός θα βασιλεύει στους αγίους μέσα σε αφθαρσία. Και για να καταποθεί το φθαρτό, δηλαδή η κατά φύσιν φθαρτή σάρκα, από τη ζωή, «ενεφύσησε ο Θεός στο πρόσωπό του πνοή ζωής και έγινε ο άνθρωπος ζωντανή ψυχή».

Και ότι ήταν αληθινά βαρύς, το ομολόγησαν ξεκάθαρα οι θεσπέσιοι μαθητές· διότι έλεγαν: «Τώρα λοιπόν γιατί πειράζετε τον Θεό, με το να επιθέσετε ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, τον οποίο ούτε οι πατέρες μας ούτε εμείς μπορέσαμε να βαστάξουμε;» Επειδή λοιπόν οι μεν Έλληνες βρίσκονταν υπό την αμαρτία ως αγνοούντες τον Δημιουργό, οι δε Ιουδαίοι ως ένοχοι για την παράβαση του νόμου, υπήρξε απολύτως αναγκαίος για όσους βρίσκονταν στη γη ο Χριστός που δικαιώνει· διότι έχουμε δικαιωθεί «όχι από έργα δικαιοσύνης τα οποία κάναμε εμείς, αλλά σύμφωνα με το πολύ του έλεος»· διότι αυτός ήταν που έλεγε και παλαιότερα μέσω της φωνής των προφητών: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ πλέον». Η χάρη όμως που δικαιώνει επεκτείνεται σε όλους εξίσου, εννοώ Ιουδαίους και Έλληνες, επειδή όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Ως δόξα του Θεού θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί το να μην γνωρίζει ούτε να έχει εκ φύσεως την ικανότητα να σφάλλει. Αλλά σίγουρα κάθε δημιουργημένη κτίση υπολείπεται από τα μεγαλεία της θεότητας· διότι παρεκτράπηκαν ακόμη και ορισμένοι από τους αγγέλους. Όμως ο Θεός και Πατέρας ευδόκησε «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό», ο οποίος δικαιώνει δωρεάν με τη χάρη του· διότι έχει τεθεί ως ιλαστήριο μέσω της πίστης στο δικό του αίμα. Επειδή, λοιπόν, προσέφερε το δικό του αίμα ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων, έσωσε την οικουμένη, και κατέστησε ίλεω και ευμενή προς εμάς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό. Πού είναι λοιπόν η καύχηση;

Επομένως, την απόλυτη αλήθεια ας την γνωρίζει ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος γνωρίζει τα πάντα· διότι δεν πρέπει να αποτολμούμε με υπερβολική περιέργεια να προσεγγίζουμε τα υπέρτερα από εμάς. Πλην όμως, στον βαθμό που είναι δυνατόν να το εξετάσει κανείς με ευσεβείς λογισμούς, κάτι τέτοιο συνέβη σε εμάς. Διότι αυτό το λογικό ον πάνω στη γη, δηλαδή ο άνθρωπος, δημιουργήθηκε εξαρχής εν αφθαρσία. Και ως αίτιο της αφθαρσίας του και της παραμονής του σε κάθε αρετή αναδεικνυόταν η ενοίκηση σε αυτόν του Πνεύματος από τον Θεό. «Διότι εμφύσησε στο πρόσωπό του πνοή ζωής», όπως είναι γραμμένο. Αλλά, έχοντας αποκλίνει προς την αμαρτία εξαιτίας εκείνης της αρχαίας απάτης, και έπειτα λίγο-λίγο λαμβάνοντας μεγάλη ροπή προς αυτήν στα μετέπειτα, μαζί με τα άλλα αγαθά υπέστη και την απώλεια του Πνεύματος, και έτσι λοιπόν δεν βρέθηκε μόνο υποκείμενος στη φθορά, αλλά έγινε και επιρρεπής προς κάθε αμαρτία. Επειδή όμως ο Δημιουργός των πάντων αποφάσισε, πράττοντας άριστα, «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν τω Χριστώ», και θέλησε να επαναφέρει την ανθρώπινη φύση στην αρχαία της κατάσταση, υπόσχεται, μαζί με τα άλλα, να χορηγήσει ξανά σε αυτήν και το Άγιο Πνεύμα· διότι δεν ήταν δυνατόν να επανέλθει με διαφορετικό τρόπο στην ακλόνητη κατάσταση των αγαθών. Καθορίζει λοιπόν τον καιρό της καθόδου του Πνεύματος σε εμάς, και δίνει την εξής υπόσχεση λέγοντας: «Εκείνες τις ημέρες (τις ημέρες του Σωτήρα μας, δηλαδή) θα εκχέω (από το Πνεύμα μου, δηλαδή) επί πάσαν σάρκα».

Επομένως, ο σοφός Παύλος, εξηγώντας μας μία, τρόπον τινά, αληθινή και γενικότατη αιτία της ενανθρώπησης του Μονογενούς, είπε: διότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν τω Χριστώ», και ότι η λέξη και η πράξη της ανακεφαλαίωσης δηλώνει το να επαναφέρει και να αναλάβει πάλι στην αρχική τους κατάσταση εκείνα που είχαν εκπέσει σε ανόμοιο τέλος. Έπειτα, θέλοντας να μας διασαφηνίσει τους τρόπους της ανακεφαλαίωσης κατά μέρος, άλλοτε μεν έλεγε: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα, ώστε το δικαίωμα του νόμου να εκπληρωθεί σε εμάς που δεν περιπατούμε κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα»· άλλοτε δε πάλι: «Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά έχουν κοινωνία αίματος και σάρκας, γι' αυτό και ο ίδιος μετείχε παρομοίως σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, και να απαλλάξει όλους αυτούς που από τον φόβο του θανάτου ήταν υπόδουλοι σε όλη τους τη ζωή». Και αυτούς τους δύο τρόπους της ανακεφαλαίωσης, που περιέχουν αναγκαστικά τον λόγο της ενανθρώπησης του Μονογενούς, μας εξήγησε ο Παύλος· έναν όμως τρόπο, ο οποίος προστίθεται σε αυτούς και περιλαμβάνει τους άλλους, εξήγησε ο σοφός ευαγγελιστής Ιωάννης.

Μτ 18, 10. Επειδή ένα μεγάλο και αναρίθμητο πλήθος δαιμόνων περιφέρεται στο σύμπαν καταστρέφοντας τη ζωή μας με πολύτροπες απάτες, ο Χριστός μάς έστειλε από τον ουρανό παιδαγωγούς, όχι επειδή η ανθρώπινη φύση είναι κατώτερη —κάθε άλλο βέβαια, διότι εκείνοι υπερέχουν πολύ από εμάς και ο λόγος είναι προφανής— αλλά επειδή παρατάσσουν τη δική τους δύναμη απέναντι στις επιβουλές των δαιμόνων και έχουν τη δύναμη να αγωνίζονται υπερασπιζόμενοι τη ζωή μας. Αυτό το κατόρθωσε ο Χριστός για τις ψυχές μας, μαζί με όλα τα άλλα. Στο παρελθόν, όταν εμείς είχαμε εξαχρειωθεί, ο ουρανός είχε κλειστεί, και οι άγγελοι δεν έδιναν καμία σημασία σε εμάς, σαν να αγανακτούσαν μαζί με τον Δεσπότη των πάντων, επειδή είχε υβριστεί. Επειδή όμως ευδόκησε ο Θεός «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν τω Χριστώ», με τον ερχομό Του έφερε κάτω στη γη και τους αγίους αγγέλους και τους κατέστησε προστάτες της ζωής μας. Γι' αυτό και έλεγε: «Θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον Υιό του Ανθρώπου». «Του Ανθρώπου», δηλαδή εξαιτίας του ανθρώπου· διότι, ενώ ο ουρανός ήταν κλειστός κατά τους περασμένους καιρούς, μας τον άνοιξε, ώστε για χάρη μας να ανεβοκατεβαίνουν τρέχοντας ως υπηρέτες της οικονομίας που επιτελείται για εμάς μέσω του Χριστού. Αυτό λοιπόν λέει και ο Παύλος: «Δεν είναι όλοι λειτουργικά πνεύματα;» και τα εξής.

Ματθ. 24, 51 Ας εξετάσουμε τι σημαίνει το να διχοτομηθεί. Όταν δημιουργήθηκε αρχικά ο Αδάμ, ο Θεός, αποδίδοντας την τελειότατη ομορφιά στη φύση, τον κατέστησε μέτοχο του δικού Του Πνεύματος· διότι «ενεφύσησε στο πρόσωπό του πνοή ζωής»· επειδή εκείνο που αληθινά ζωοποιεί είναι το πνεύμα της ζωής, δηλαδή του Χριστού. Επειδή όμως, από απάτη, γλίστρησε στην αμαρτία, στερήθηκε το πνεύμα. Όταν όμως ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν τω Χριστώ» και να επαναφέρει στην αρχαία ομορφιά την ανθρώπινη φύση, αναλάβαμε ξανά μέσω της χάριτος εκείνο που μας στέρησε η παρείσφρηση της αμαρτίας· διότι ο Χριστός ενεφύσησε σε εμάς μετά την ανάσταση, ανακαινίζοντάς μας προς την αρχαία ομορφιά, λέγοντας: «Λάβετε Πνεύμα Άγιο». Ενώνεται, λοιπόν, με εμάς το Πνεύμα· διότι «εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα με Αυτόν». Επομένως, εάν βρεθούμε στο τέλος προσηλωμένοι στα έργα της ευσέβειας, απολαμβάνουμε την πληρότητα, έχοντας τώρα το Πνεύμα ως αρραβώνα, εάν όμως κατακριθούμε για αμαρτίες, τότε θα χάσουμε και αυτόν ακόμη τον αρραβώνα του Πνεύματος· διότι αποκόπτεται και απομακρύνεται, όπως ακριβώς κατά τον καιρό της κρίσεως. Και λέμε ότι αυτή είναι η διχοτόμηση για την οποία κάνει λόγο εδώ· διότι δεν είναι δυνατόν να παραδοθεί κάποιος στην κόλαση έχοντας μαζί του το Πνεύμα.

Επειδή λοιπόν, λέει, ω Δέσποτα, εκπλήρωσες την αρχαία και αληθινή βουλή, ανακεφαλαιώνοντας τα πάντα εν Χριστώ, και καταφωτίζοντας μεν εκείνους που βρίσκονταν στο σκοτάδι, καθαιρώντας δε τους κοσμοκράτορες του αιώνος τούτου, σαν να ήταν κάποιες τόσο ισχυρές πόλεις· γι' αυτό θα σε ευλογήσει ο φτωχός λαός, και όλες οι πόλεις θα σε δοξολογήσουν.

Διότι εγώ μεν κάλεσα, λέει, και δεν υπήρχε κανείς να υπακούσει. Έγιναν οκνηροί ως προς την υπακοή, βραδείς και εντελώς ασύνετοι στο να κατανοήσουν ό,τι αποβαίνει προς όφελός τους και τα μέσα με τα οποία ήταν φυσικό να μπορέσουν να διαφύγουν, και μάλιστα εντελώς άκοπα, τόσο την τυραννία της αμαρτίας όσο και τις επιβουλές της διαβολικής σκαιότητας. Αλλά αυτοί μεν απείθησαν, εγώ όμως δεν απειθώ. Διότι, επειδή ο Θεός και Πατέρας θέλησε να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπό μου, τόσο αυτά που βρίσκονται στον ουρανό όσο και αυτά που βρίσκονται στη γη, υπέβαλα τον εαυτό μου σε κένωση και συγκατέβηκα στα μέτρα της ανθρώπινης πτωχείας, αφού φανερώθηκα ως άνθρωπος για να γίνω υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρού.

Διότι αυτός δημιούργησε τη γη και τον ουρανό και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, και έπλασε τον άνθρωπο στην αρχή σύμφωνα με τη δική του εικόνα και ομοίωση, ώστε, αφοσιωμένος στις επιδιώξεις της αρετής, να ζει με λαμπρότητα μέσα σε αγιότητα και μακαριότητα, και να έχει πλούσια τη μέθεξη των χαρισμάτων του. Έπειτα όμως παρασύρθηκε στην αμαρτία, εξαπατημένος από τις κακουργίες του διαβόλου· γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε έγινε καταραμένος και υποτάχθηκε στη φθορά. Είχε λοιπόν προοριστεί και προγνωριστεί προ καταβολής κόσμου ο Χριστός για την επανόρθωση των πάντων. Διότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπό του, και αυτά που είναι στον ουρανό και αυτά που είναι πάνω στη γη». Όμως τέτοιου είδους κατορθώματα επιφυλάσσονταν για τον Μονογενή που έγινε όμοιος με εμάς και ανέτειλε στον κόσμο με σάρκα. Το ότι βέβαια ο Θεός θεωρούσε αναγκαία τη φροντίδα για τους πλανημένους, ακόμη και πριν από τον καιρό της ελεύσεώς του, και ότι χάριζε την επίσκεψή του σε εκείνους που είχαν ξεπέσει από άγνοια, θέλησε να το κάνει γνωστό και μέσα από τα ίδια τα γεγονότα. Γι' αυτό ακριβώς πρόσταξε τον μακάριο προφήτη να βαδίσει προς τη Νινευή. Η Νινευή ήταν περσική πόλη, που βρισκόταν προς την ανατολή και ήταν ξακουστή, και, όπως λέει ο προφήτης Ιερεμίας, «είναι γη των γλυπτών». Διότι πάρα πολλές ήταν οι πόλεις που συνόρευαν με τους Ιουδαίους και ήταν προσκολλημένες στις λατρείες των ειδώλων. «

Δεν θα ήταν άστοχο, ακόμη κι αν σε κάποιον φαινόταν σωστό, να κάνει τον λόγο κατά κάποιον τρόπο γενικό. Διότι, επειδή εμείς οι επί της γης έχουμε εκπέσει από τη βασιλεία του Θεού, ετοιμάζοντας για τους εαυτούς μας έναν ξένο ζυγό και αναγνωρίζοντας ως δεσπότη αυτόν που δεν είναι εκ φύσεως δεσπότης, αλλά μάλλον αλαζόνας και αποστάτης, εννοώ δηλαδή τον σατανά, περιπέσαμε σε κάθε είδους κακό. Όμως, όπως είπα προηγουμένως, ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό, και αυτά που είναι στους ουρανούς και αυτά που είναι πάνω στη γη», και «μάς ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους, και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης του μέσα στο φως». Απευθύνει λοιπόν τον λόγο προς τη Βηθλεέμ, δηλαδή τον οίκο του Εφραθά. Και η μεν περιοχή ονομάζεται Εφραθά, ενώ η Βηθλεέμ είναι η μικρή πόλη, δηλαδή το χωριό στην περιοχή, από όπου κατάγονταν ο Ιεσσαί και ο Δαβίδ, και βεβαίως και η ίδια η αγία Παρθένος, η οποία γέννησε για εμάς το θείο βρέφος, τον δικό της υιό, τον Ιησού, «του οποίου η εξουσία εναποτέθηκε στον ώμο του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής».

Διότι όταν βρέθηκε «ανάμεσά» μας, τότε πλέον δεν είχαμε χέρια παραλυμένα, ούτε γόνατα εξασθενημένα· αλλά στραφήκαμε μάλλον σε έργα και κόπους για αγαθά κατορθώματα, για τα οποία έχει ειπωθεί και είναι «ο καρπός ένδοξος»· τότε και λάβαμε θάρρος, επειδή, όντας παντοδύναμος ως Θεός, ο Χριστός που είναι μέσα μας λυτρώνει και σώζει όσους πιστεύουν σε αυτόν· διότι κατοίκησε στις καρδιές μας διά του Πνεύματος, και έφερε σε εμάς αυτήν τη νοητή, βεβαίως, και αξιοπρόδεκτη ευφροσύνη. Διότι τι άλλο θα μπορούσε να είναι η μετοχή στο Άγιο Πνεύμα, παρά τέρψη και χαρά και κάθε είδος ευφροσύνης; Όταν, λοιπόν, έφερε σε εμάς την ευφροσύνη διά του Πνεύματος, τότε και μας ανακαίνισε με την αγάπη του, δηλαδή κατά τον καιρό της ενσάρκου παρουσίας του, όταν πεθαίνοντας «ένας υπέρ πάντων» έλεγε με αλήθεια: «Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Επειδή δε πρόσφερε τη ζωή του και βρέθηκε ανάμεσα στους νεκρούς για χάρη μας, αυτός που είναι η ζωή κατά φύση, αναστήθηκε και πάλι, αναμορφώνοντας την ανθρώπινη φύση σε καινότητα ζωής, και αναπλάθοντάς την στην αρχική της κατάσταση. Διότι «αν κάποιος», λέει, «είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Επειδή ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να «ανακεφαλαιώσει τα πάντα» στο πρόσωπό του, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Και αυτό που ανακεφαλαιώνεται, αναλαμβάνεται κατά κάποιον τρόπο και σαν να ανυψώνεται στην αρχική του κατάσταση.

Και μάλιστα στα ύδατα του Ιορδάνη τον ομολογούσε, λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα, αυτόν να ακούτε». Διότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να αναδημιουργήσει τα πάντα, και να τα επαναφέρει στην αρχική τους κατάσταση, και, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό, και αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς και αυτά που βρίσκονται στη γη», δι' αυτού και μετ' αυτού, στον Θεό και Πατέρα ανήκει η δόξα μαζί με το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΨΑΛΜΟΣ ΛΒ΄. <Ψαλμός του Δαβίδ, ανεπίγραφος στους Εβραίους.> (A f. 174 b, C f. 66 b) Και λέμε βεβαίως ότι ο προκείμενος ψαλμός ψάλλεται ως εκ προσώπου του μακαρίου Δαβίδ, ήτοι προς τιμήν και δόξαν του Χριστού, ο οποίος και ονομάστηκε Δαβίδ εξαιτίας της κατά σάρκα γεννήσεώς Του· διότι προήλθε από το αίμα του Ιεσσαί και του Δαβίδ. Το δε νόημα της προκείμενης ωδής περιέχει πρώτον μεν μια πρόσκληση και προτροπή: διότι πρέπει οι άγιοι να δοξολογούν και να αναπέμπουν ευχαριστήριες ωδές στον Θεό που έσωσε την οικουμένη, και ο οποίος ανακεφαλαίωσε τα πάντα εν Χριστώ, και τα επουράνια και τα επίγεια, και μας απάλλαξε όλους από την τυραννία και τη σκαιότητα του διαβόλου. Έπειτα, πέραν αυτού, εισάγεται αμέσως ένας μυσταγωγικός λόγος, δια του οποίου μανθάνουμε ότι ο Χριστός έχει ακαταμάχητο χέρι και πανίσχυρο νεύμα, και μάλιστα και εξουσία επί πάντων, και θεοπρεπή δόξα, και υπερκόσμια υπεροχή. Διότι τον αποδεικνύει Δημιουργό των όλων: «Διότι με τον Λόγο του Κυρίου», λέει, «στερεώθηκαν οι ουρανοί». Διδάσκει δε επιπλέον ότι επιβλέπει τα πάντα, και στρέφει παντεπόπτη οφθαλμό σε όσους βρίσκονται επί της γης, και παρατηρεί προσεκτικά τις πορείες του καθενός.

Και αυτό είναι φανερό από το γεγονός ότι ο ευαγγελιστής τον παρουσίασε να προσεύχεται πάνω στον σταυρό υπέρ αυτών που τον σταύρωναν. Έπειτα παραθέτει στη συνέχεια και τα λόγια της προσευχής. <Καιρός ευδοκίας, Θεέ μου.> (A f. 347 b, E f. 132) Διότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό· και η ανακεφαλαίωση σημαίνει το να αναλάβει και να επαναφέρει τη φύση των πραγμάτων στην αρχική της κατάσταση. Και ονομάζει ευδοκία το θέλημα του Θεού, ώστε να σωθούμε εμείς, όπως φάνηκε καλό σε αυτόν. «Όταν λοιπόν ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο.» Έχοντας έλθει για αυτόν τον σκοπό, λέει: «Καιρός ευδοκίας», που είναι παρόμοιο με το «Ήλθε η ώρα». <Μέσα στο πλήθος του ελέους σου εισάκουσέ με, στην αλήθεια της σωτηρίας σου.> (A f. 347 b) Αυτό δε θα το πράξεις, σώζοντάς με μέσω της αναστάσεως, αφού πεθάνω υπέρ αυτών. Διότι υπέρ αυτών αναδέχομαι ζωή και σωτηρία· διότι μαζί μου θα ζωοποιηθούν αυτοί που είναι νεκροί εξαιτίας της αμαρτίας. Μόνη όμως αληθινή είναι η σωτηρία που προέρχεται από τον Θεό, ενώ η σωτηρία από ιατρούς και στρατηγούς είναι τυπική. <Ας λυτρωθώ από εκείνους που με μισούν, και από τα βάθη των υδάτων.> (A f. 347 b) Ζητάει και ο Σωτήρας να λυτρωθεί από τους Ιουδαίους, οι οποίοι τον μισούσαν επειδή τους έλεγχε κατά πρόσωπο για την πονηρία που έκρυβαν στα βάθη της ψυχής τους. Ή ονομάζει βάθος υδάτων τον θάνατο και τους πειρασμούς τους οποίους νικούμε εν Χριστώ.

ΨΑΛΜΟΣ ΟΑ'. <Θεέ, δώσε την κρίση σου στον βασιλιά.> (E f. 141) Και ποια κρίση διαδέχθηκε, όπως είπε με λίγα λόγια ο μακάριος Παύλος, ότι ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό. <Ας φέρουν τα όρη ειρήνη στον λαό, και οι βουνοί δικαιοσύνη.> (E f. 141 b. Κυρίλλου, Διδύμου, Αθανασίου) Εδώ ονομάζει όρη και βουνούς τις αγγελικές δυνάμεις, οι οποίες παλαιότερα λόγω της διάχυτης ασέβειας δεν κατοικούσαν στη γη, ενώ τώρα διατάσσονται να αναλάβουν ειρήνη προς όλους τους ανθρώπους. <Θα σώσει τους υιούς των πενήτων.> (E f. 141 b) Και ποιοι είναι άραγε εδώ οι υποδηλούμενοι πένητες, και ποιοι οι υιοί τους, είναι αναγκαίο να εξετάσουμε. Πένητες λοιπόν ονομάζει τους αγίους αποστόλους· διότι ήταν πτωχοί στο πνεύμα· έσωσε λοιπόν εμάς, τους υιούς των πενήτων, δικαιώνοντάς μας κατά Πνεύμα μέσα στην πίστη και αγιάζοντάς μας. <Και θα συμπαραμείνει μαζί με τον ήλιο.> (E f. 142) Το «Συμπαραμένει», σημαίνει ότι σε όλο τον χρόνο συνεκτείνεται ο Θεός συγχρόνως και άνθρωπος· διότι υπήρχε γενεές γενεών και πριν από τη σελήνη. <Θα ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη, και πλήθος ειρήνης, μέχρι να εκλείψει η σελήνη.> (E f. 142) Θα ανατείλει σε εμάς δικαιοσύνη στις ημέρες του Χριστού μέσω της πίστεως· και πλήθος ειρήνης, μέσω της επιστροφής προς τον Θεό. Και επιπροσθέτως εξαλείφεται ο διάβολος. — [Cod. M. f. 120.]

Διότι αναδημιουργηθήκαμε εν Χριστώ στην αρχική μας κατάσταση, αφού ανατράπηκαν εκείνα που παρεισέφρησαν στο μεταξύ από διαβολική απάτη. Επειδή έτσι είπε πάλι ο Παύλος για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Στο πρόσωπο του οποίου έχουμε την απολύτρωση διαμέσου του αίματός του, την άφεση των αμαρτημάτων σύμφωνα με τον πλούτο της χρηστότητάς του, την οποία έδωσε με το παραπάνω σε εμάς, με κάθε σοφία και φρόνηση, γνωρίζοντάς μας το μυστήριο του θελήματός του, σύμφωνα με την ευδοκία του, την οποία προκαθόρισε σε αυτόν για την οικονομία του πληρώματος των καιρών, να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό, όσα βρίσκονται στους ουρανούς και όσα βρίσκονται στη γη, σε αυτόν. Στον οποίο και λάβαμε κληρονομιά, έχοντας προοριστεί σύμφωνα με την πρόθεση εκείνου που ενεργεί τα πάντα σύμφωνα με τη βουλή του θελήματός του, ώστε να είμαστε προς έπαινο της δόξας του εμείς που έχουμε προελπίσει στον Χριστό». Ιδού λοιπόν πάλι ότι έχουμε προοριστεί μεν, σύμφωνα με την πρόθεση του Πατέρα· και έχουμε πλουτίσει έχοντας αρχαιότερη κατά κάποιον τρόπο την ελπίδα της ύπαρξής μας, επειδή ο Θεός προγνώριζε το γεγονός, και κατέγραφε στις δικές του βουλές τα όσα επρόκειτο να ακολουθήσουν σε εμάς.

Περί του Κάιν και του Άβελ. 1. Υποτάχθηκε μεν η ανθρώπινη φύση, στην αρχή του γένους στο πρόσωπο του Αδάμ, όπως μόλις προείπα, στον θάνατο και την αμαρτία· λυτρώθηκε όμως με κανέναν άλλον τρόπο, παρά μόνο μέσω του Χριστού. Διότι, όπως έγραψε ο μαθητής του, «δεν υπάρχει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό, το οποίο να έχει δοθεί στους ανθρώπους, μέσω του οποίου πρέπει να σωθούμε». Επειδή έπρεπε, έπρεπε Εκείνος μέσω του οποίου παρήχθησαν τα πάντα στην ύπαρξη, να γίνει ανακαινιστής των φθαρμένων, και να διώξει τη βλάβη που προήλθε από την αμαρτία· να καταργήσει ό,τι προξενεί πόνο και να διανείμει πάλι πλουσιοπάροχα το «ευ είναι» σε όσα δημιουργήθηκαν μέσω αυτού. Διότι θεωρώ ότι αποτελεί λαμπρό κατόρθωμα της θεοπρεπούς δυνάμεως, αλλά και εξουσίας, τόσο το να μπορεί να φέρνει κάτι από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, όσο και το να ανακαλεί πάλι πίσω προς το «ευ είναι» εκείνα που ξέπεσαν από το να διατηρούνται καλά και αλώβητα. Έχει φανερωθεί λοιπόν στον Αδάμ ο τύπος αυτού του μυστηρίου. Θα μπορούσε όμως κανείς να τον δει να αποτυπώνεται εξίσου και στους απογόνους του. Διότι ο Θεός και Πατέρας ανακεφαλαιώνει στον Χριστό τα πάντα, και όσα είναι στους ουρανούς και όσα είναι πάνω στη γη.

Έπειτα, πώς θα μπορούσε το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό να μεταβληθεί σε φύση ψυχής, ή και να γίνει νους; Διότι είναι αδύνατον να υποστεί τροπή το Πνεύμα. Αν όμως κάποιος δεχόταν ότι μέσω τροπής έγινε ψυχή ή νους (πράγμα που ανήκει στα αδύνατα), αμέσως μπορεί να παρατηρήσει το εξής: αν δηλαδή το θείο Πνεύμα έγινε ψυχή για τον άνθρωπο, η ψυχή και ο νους θα παρέμεναν ανεπίδεκτα αμαρτίας. Αν πάλι το προερχόμενο από τον Θεό Πνεύμα, αφού μεταβλήθηκε σε ψυχή, υπέπεσε σε αμαρτίες, διπλή κατηγορία του προσάπτεται από εμάς. Πρώτον μεν, ότι υπέστη τροπή σε κάτι που δεν ήταν, και έπειτα, επιπλέον, λέμε ότι έγινε και δεκτικό αμαρτίας. Επομένως, το ζωντανό ον έλαβε ψυχή με την άρρητη δύναμη του Θεού και πλάστηκε καθ' ομοίωσή Του, κατά το ότι από τη φύση του είναι και αγαθό και δίκαιο και δεκτικό κάθε αρετής· και αγιάστηκε, καθώς αναδείχθηκε μέτοχος του θείου Πνεύματος, το οποίο και απέβαλε εξαιτίας της αμαρτίας. Διότι είπε κάπου ο Θεός: "Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες", δηλαδή επειδή φρονούν μόνο τα σαρκικά. Επειδή όμως ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν Χριστώ, δηλαδή να τα επαναφέρει στην αρχική τους κατάσταση, αποκαθιστώντας και πάλι σε εμάς το Άγιο Πνεύμα που είχε απομακρυνθεί και αποχωρήσει από εμάς, αυτό ακριβώς εμφύσησε στους αγίους αποστόλους, λέγοντας: "Λάβετε Πνεύμα Άγιον".

Κατανοούμε λοιπόν εμείς, λένε, ότι το τιμημένο σώμα και το αίμα δεν ανήκει μάλλον στον Θεό Λόγο, αλλά στον άνθρωπο που ενώθηκε με αυτόν. Α— Τότε πού θα μπορούσαν να τοποθετήσουν το «μέγα της ευσεβείας μυστήριον;» Διότι αναιρείται, όπως φαίνεται, η κένωση του Θεού Λόγου, ο οποίος, ενώ υπήρχε στη μορφή και στην ισότητα με τον Πατέρα, επέλεξε για χάρη μας να λάβει μορφή δούλου, και να γίνει όμοιος με εμάς, και να μετάσχει σε σάρκα και αίμα, και να χαρίσει την οικονομία της ενανθρωπήσεως σε ολόκληρη την κτίση κάτω από τον ουρανό. Διότι μέσω αυτής έχει σωθεί, καθώς ο Πατέρας ανακεφαλαιώνει τα πάντα σε Αυτόν, και αυτά που είναι στους ουρανούς και αυτά που είναι στη γη, όπως είναι γραμμένο. Εάν λοιπόν λένε ότι δεν είναι ο ίδιος ο Μονογενής, ο οποίος θεοπρεπώς και ταυτόχρονα ανθρωπίνως λέει: «Και ο άρτος που εγώ θα δώσω είναι η σάρκα μου για τη ζωή του κόσμου», αλλά ότι κάποιος άλλος ξεχωριστά από Αυτόν, νοούμενος ως Υιός ανθρώπου, μας έχει σώσει, τότε δεν είναι ο ίδιος Κύριος, κατά το γεγραμμένο, αλλά ένας από εμάς, και επομένως τα υποκείμενα στη φθορά ζωοποιούνται μάλλον όχι από τον Θεό που έχει τη δύναμη να ζωοποιεί, αλλά από έναν από εκείνους που υπόκεινται στη φθορά, ο οποίος έλαβε τη ζωή μαζί με εμάς κατά χάρη.

Επομένως, «κατοίκησε μέσα μας» και, δίνοντάς μας «το δικαίωμα του νόμου» του πνεύματος για να τον γνωρίσουμε και να κατανοήσουμε ότι τα δικά του αποτελούν την αρχή και το τέλος της ζωής, έγινε για εμάς «νόμος δικαιοσύνης», «νόμος πίστεως», «νόμος πνεύματος», ελεύθερος από τον «νόμο της αμαρτίας της σαρκός». Γι' αυτό «ευφραίνομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον έσω άνθρωπο»· και μέσα μας είναι ο Χριστός, εφόσον κατοικεί εντός μας. Διότι ο ίδιος με τον θάνατό του έγινε οδός ζωής για εμάς, ώστε «εκείνοι που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς», τον αίτιο της ζωής· «ενθυμούμενος τον όρκο προ πολλών γενεών» κατά τον Δαβίδ, «ο Θεός ήταν εν Χριστώ, συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό Του, μη λογαριάζοντας σε αυτούς τα παραπτώματά τους», «διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα με τον εαυτό Του, φέρνοντας ειρήνη διά του αίματος του σταυρού». Ήλθε, λοιπόν, «για την οικονομία του πληρώματος των καιρών», όπως είχε υποσχεθεί στον Αβραάμ και στους υπόλοιπους αγίους, «για να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπό του, και αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς και αυτά που βρίσκονται στη γη».

Λένε δε ότι ο Σωτήρας, ο οποίος προέρχεται από όλους, είναι το Παν, πράγμα που δηλώνεται μέσα από το χωρίο «κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα»· ο οποίος, όντας το Παν, διήνοιξε τη μήτρα της Ενθύμησης του Αιώνα που έπαθε και εξορίστηκε εκτός του Πληρώματος, την οποία μάλιστα ονομάζουν δεύτερη Ογδοάδα, για την οποία θα μιλήσουμε λίγο αργότερα. Υποστηρίζουν επίσης ότι γι' αυτόν τον λόγο ειπώθηκε ξεκάθαρα από τον Παύλο: «και αυτός είναι τα πάντα», και πάλι: «τα πάντα σε αυτόν και από αυτόν τα πάντα», και πάλι: «σε αυτόν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητας»· και το: «να ανακεφαλαιωθούν δε τα πάντα εν Χριστώ διά του Θεού», ερμηνεύουν ότι έχει λεχθεί με αυτή την έννοια, όπως και οτιδήποτε άλλο παρόμοιο. 15. Έπειτα, σχετικά με τον Όρο τους, τον οποίο μάλιστα αποκαλούν με πολλά ονόματα, αποφαίνονται ότι αυτός έχει δύο ενέργειες, τη στερεωτική και τη μεριστική· και κατά το ότι εδραιώνει και στηρίζει, είναι Σταυρός, ενώ κατά το ότι μερίζει και διαχωρίζει, είναι Όρος. Λένε δε ότι ο Σωτήρας υπέδειξε με αυτόν τον τρόπο τις ενέργειές του: πρώτα τη στερεωτική, με το να πει: «όποιος δεν βαστάζει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου» και πάλι: «αφού σηκώσεις τον σταυρό, ακολούθησέ με»· και τη διαχωριστική του, με το να πει: «δεν ήρθα να βάλω ειρήνη, αλλά μάχαιρα».

Διότι αυτός, πεθαίνοντας για εμάς, έγινε οδός ζωής, «ώστε αυτοί που ζουν, να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς» ως αίτιος της ζωής· «ενθυμούμενος τον όρκο πριν από πολλές γενεές», σύμφωνα με τον Δαβίδ, «ο Θεός ήταν εν Χριστώ, συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό του, χωρίς να τους λογαριάζει τα παραπτώματά τους». «Διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα προς τον εαυτό του, φέρνοντας την ειρήνη διά του αίματος του σταυρού». Ήλθε λοιπόν «για την οικονομία του πληρώματος των καιρών», όπως ακριβώς είχε υποσχεθεί στον Αβραάμ και στους άλλους αγίους, «για να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν αυτώ, όσα είναι στους ουρανούς και όσα είναι στη γη». Υπήρχε δε διάσταση και έχθρα «κατά την ανοχή του Θεού», «αλλά συμφιλίωσε τα πάντα στο σώμα της σάρκας του, κάνοντας δι' αυτού τα δύο ένα». Διότι ήλθε «αυτός που είναι η ειρήνη μας», και «αφού γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, καταργώντας με τη σάρκα του τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, για να δημιουργήσει εντός του τους δύο σε έναν καινό άνθρωπο», έδωσε εντολή «να γίνουν τα έθνη σύσσωμα και συμμέτοχα και συγκληρονόμα της επαγγελίας», λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Επομένως, «εκεί όπου εγώ ήμουν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας», μου εστάλη Σωτήρας «με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας», εκπληρώνοντας μια τέτοια οικονομία, ώστε να με «εξαγοράσει» από τη δουλεία, από τη φθορά, από τον θάνατο.

Και επιβεβαιώνει τον λόγο του προσθέτοντας στη συνέχεια: ονομάστηκε, λοιπόν, «πρωτότοκος πάσης κτίσεως» εξαιτίας της κατά σάρκα γέννησής του, και όχι 〈λόγω της πρώτης〉, όπως αυτοί νομίζουν, 〈κτίσεως〉. Και συμπληρώνει: επομένως, αυτός ο αγιώτατος Λόγος δεν είχε ονομαστεί «πρωτότοκος πάσης κτίσεως» πριν από την ενανθρώπηση (διότι πώς είναι δυνατόν αυτός που υπάρχει αιώνια να είναι πρωτότοκος κάποιου;), αλλά τον πρώτο «καινό άνθρωπο», στον οποίο ο Θεός θέλησε «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα», αυτόν οι θείες Γραφές ονομάζουν «πρωτότοκο πάσης κτίσεως». Και πάλι προσθέτει: ακούς πώς όχι μόνο αυτά, αλλά και τα προϋπάρχοντα «στον ουρανό και στη γη» συμβαίνει να έχουν «κτιστεί σε αυτόν» σύμφωνα με την καινή κτίση. Αυτά, λοιπόν, ανέφερε, λέγοντας ότι εξαιτίας της σάρκας ονομάστηκε πρωτότοκος πάσης κτίσεως· πρόσεξε δε πώς και το «ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του» το ανάγει πάλι στη σάρκα, χωρίς να δίνει προσοχή στη θεία Γραφή, η οποία στο βιβλίο των Παροιμιών μιλάει εκ προσώπου της Σοφίας με αυτόν τον τρόπο: «Εγώ η σοφία συγκατοίκησα με τη βουλή, και εγώ επικαλέστηκα τη γνώση και την έννοια· δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν, και οι άρχοντες ορίζουν τη δικαιοσύνη». Και στα παραπάνω, η ίδια η σοφία προσθέτει αμέσως μετά: «σε οδούς δικαιοσύνης περπατώ, και αναστρέφομαι ανάμεσα σε τρίβους κρίσεως, για να μοιράσω σε αυτούς που με αγαπούν ύπαρξη, και να γεμίσω τους θησαυρούς τους με αγαθά».

Διότι το κεφάλαιο της σύστασης και της σωτηρίας όλων των δημιουργημάτων, ορατών και αοράτων, ήταν αυτός, τον οποίο ο Πατέρας γεννούσε ως μονογενή Υιό, και, αφού τον γέννησε, τον κατέστησε σωτήρα των πάντων, ανακεφαλαιώνοντας σε αυτόν και δι' αυτού τη διάταξη του σύμπαντος, όπως δίδαξε ο θείος απόστολος λέγοντας: «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό, τα επουράνια και τα επίγεια», ώστε όχι μόνο τα σύμπαντα να συσταθούν δι' αυτού, προερχόμενα από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, αλλά και να αναλάβει ο ίδιος την πρόνοια της διοίκησης των πάντων, εφόσον είναι Λόγος και σοφία και ζωή, και πλήρωμα κάθε καλού και αγαθού, ώστε δι' αυτού να κυβερνώνται και να διασώζονται τα σύμπαντα. Αυτό, άλλωστε, το παρουσίασε ο ίδιος και μέσα από τα προαναφερθέντα λόγια, με τα οποία έλεγε: «Δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν και οι δυνάστες νομοθετούν δικαιοσύνη· δι' εμού οι μεγιστάνες μεγαλύνονται, και οι άρχοντες δι' εμού κρατούν την εξουσία της γης». Με άρρητους λόγους, λοιπόν, της καθολικής σοφίας και πρόνοιας του Υιού του Θεού διοικούνται τα σύμπαντα. Αυτά, επομένως, δίδασκε μέσα από όσα προεκτέθηκαν, και προέτρεπε τους ανθρώπους να προσκολλώνται σε αυτόν λέγοντας: «Εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα με βρουν», ενώ απέτρεπε από την αντίθετη οδό με όσα πρόσθεσε: «Εμίσησα δε εγώ τις διεστραμμένες οδούς των κακών».

Ως ευδοκία προσαγορεύει τη σάρκωση του Μονογενούς. Αυτό καθίσταται φανερό από όσα έγραφε ο Παύλος προς τους Εφεσίους· λέγει δε τα εξής: Γνωρίζοντας σε εμάς το μυστήριο του θελήματός του και την ευδοκία του την οποία προκαθόρισε μέσω αυτού για την οικονομία του πληρώματος των καιρών. Μέσω αυτής, λοιπόν, η Σιών ευεργετείται, εξαιτίας του μυστηρίου του θείου δείπνου που τελέστηκε σε αυτήν, καθώς και πολλών άλλων θαυμάτων που έλαβαν χώρα και προήλθαν από αυτήν.

Το ότι ο Σωτήρας, ο οποίος προέρχεται από όλους, είναι το παν, λένε ότι δηλώνεται μέσα από αυτόν τον λόγο: «κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα»· διότι αυτός, όντας το παν, διάνοιξε τη μήτρα της Ενθυμήσεως του Αιώνα που υπέστη το πάθος, και η οποία εξορίστηκε έξω από το πλήρωμα· την οποία μάλιστα ονομάζουν και δεύτερη ογδοάδα, για την οποία θα μιλήσουμε λίγο αργότερα. Και λένε ότι και από τον Παύλο έχει ειπωθεί φανερά για αυτόν τον λόγο: «και αυτός είναι τα πάντα»· και πάλι, «τα πάντα σε αυτόν, και από αυτόν τα πάντα»· και πάλι, «σε αυτόν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητας». Και το ρητό «να ανακεφαλαιωθούν τα πάντα στον Χριστό μέσω του Θεού», ερμηνεύουν ότι ειπώθηκε με αυτή την έννοια, όπως και κάθε άλλο παρόμοιο.

«Για την οικονομία», λέει, «του πληρώματος των καιρών». Αυτό το ονόμασε πλήρωμα των καιρών. Πρόσεξε με πόση ακρίβεια εκφράζεται. Και ενώ έδειξε ότι η αρχή, η πρόθεση, η βουλή, η πρώτη ορμή προέρχεται από τον Πατέρα, και η διά των έργων εκπλήρωση πραγματοποιείται διά του Χριστού, πουθενά δεν τον ονομάζει διάκονο.

Μας εξέλεξε, λέγει, εν αυτώ, προορίζοντάς μας για υιοθεσία δια του Ιησού Χριστού προς αυτόν, και προς έπαινο της δόξας της χάριτός του, εν τω οποίω έχουμε την απολύτρωση δια του αίματός του, την οποία προκαθόρισε εν αυτώ για την οικονομία του πληρώματος των καιρών, ώστε να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν τω Χριστώ. Και πουθενά δεν τον ονόμασε διάκονο. Εάν όμως το «εν» και το «διά» αποτελούν ίδιον διακόνου, δες πού καταλήγει το πράγμα. Διότι, αρχίζοντας αμέσως την Επιστολή, είπε: «Διά του θελήματος του Πατρός».

Χωρίς να έχετε ελπίδα, λέει, και όντας άθεοι. Αν και προσκυνούσαν θεούς, εντούτοις δεν ήταν πραγματικοί· διότι κανένα είδωλο δεν έχει υπόσταση. Τώρα όμως, εν Χριστώ Ιησού, εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά δια του αίματος του Χριστού. Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, αυτός που έκανε και τα δύο ένα, και κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, δια της σαρκός του. Αυτό λοιπόν είναι το μέγα επίτευγμα, λέει, το ότι εισήλθαμε στην πολιτεία των Ιουδαίων; Τι λες; Ανακεφαλαίωσε τα πάντα, και όσα βρίσκονται στους ουρανούς και όσα βρίσκονται στη γη, και τώρα μιλάς για τους Ισραηλίτες; Ναι, απαντά. Διότι εκείνα μεν πρέπει να τα αποδεχόμαστε δια της πίστεως, ενώ αυτά αποδεικνύονται και με τα ίδια τα έργα. Τώρα όμως, λέει, εν Χριστώ Ιησού, εσείς, που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά ως προς την πολιτεία. Διότι το «μακριά» και το «κοντά» είναι ζήτημα αποκλειστικά της προαιρέσεως.

Η γη είχε αποσχιστεί από τον ουρανό και οι άγγελοι βρίσκονταν σε εμπόλεμη κατάσταση με τους ανθρώπους, βλέποντας να υβρίζεται ο Δεσπότης τους. Αναφέρει ότι θα ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν Χριστώ, τα επουράνια και τα επίγεια. Με ποιον τρόπο; Τα μεν επουράνια ως εξής: μετέφερε εκεί τον άνθρωπο, ανέβασε σε αυτούς τον εχθρό, τον μισούμενο. Όχι μόνο έφερε ειρήνη στα επίγεια, αλλά ανέβασε αυτόν προς εκείνους, τον εχθρό και πολέμιο. Αυτό συνιστά βαθιά ειρήνη. Άγγελοι και πάλι εμφανίζονταν στο εξής επί της γης, επειδή και άνθρωπος εμφανίστηκε στον ουρανό. Μου φαίνεται δε ότι και η αρπαγή του Παύλου για αυτόν τον λόγο έγινε, αλλά και για να δείξει ότι και ο Υιός ανελήφθη εκεί.

Γι' αυτόν τον λόγο ο απόστολος, φανερώνοντας αυτήν την ανακεφαλαίωση που επιτελείται από τον Θεό, έλεγε: «Με κάθε σοφία και φρόνηση, αφού μας έκανε γνωστό το μυστήριο του θελήματός του, σύμφωνα με την ευδοκία του, την οποία προόρισε σε αυτόν για την οικονομία του πληρώματος των καιρών, ώστε να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπο του Χριστού, όσα βρίσκονται στους ουρανούς και όσα βρίσκονται στη γη». Βλέπεις πώς μιλάει για ανακεφαλαίωση των επίγειων προς τα επουράνια. Επειδή, όμως, συνέβη η έκπτωση του ανθρώπου και ο διαχωρισμός του από την ευσέβεια των επουράνιων αγγέλων, ο Θεός, προνοώντας να μας επαναφέρει σε αυτήν την ένωση δια του πάθους, τι άλλο απεργάζεται παρά την ανακεφαλαίωση των αγαθών; Γι' αυτόν τον λόγο παραλαμβάνει και τους χρόνους της δημιουργίας με σκοπό τη διόρθωση, και πρόκειται να ακούσεις ένα μέγιστο μυστήριο.

Ότι στις έσχατες ημέρες θα είναι φανερό το όρος του Κυρίου. Πρόσεξε την ακρίβεια του προφήτη, ο οποίος δεν αναφέρει μόνο τα γεγονότα, αλλά επισημαίνει και τον χρόνο. Διότι αυτό που λέει ο Παύλος: «Όταν δε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου», και πάλι αλλού: «Εις οικονομίαν του πληρώματος των καιρών», αυτό ακριβώς λέει και ο προφήτης: «Στις έσχατες ημέρες». Και «όρος» ονομάζει την Εκκλησία και το ακαταμάχητο των δογμάτων. Διότι, όπως ακριβώς στα βουνά, ακόμη κι αν επιτεθούν αμέτρητα στρατεύματα τεντώνοντας τόξα, ρίχνοντας δόρατα και επιστρατεύοντας πολιορκητικές μηχανές, δεν θα μπορέσουν να τα βλάψουν καθόλου, αλλά θα αποχωρήσουν έχοντας καταλύσει τη δική τους δύναμη· έτσι λοιπόν και όλοι όσοι πολέμησαν την Εκκλησία, αυτήν μεν δεν την κλόνισαν, αλλά, αφού έχασαν τη δική τους δύναμη, καταντροπιάστηκαν, καθώς διαλύονταν την ώρα που χτυπούσαν, εξασθενούσαν την ώρα που έβαλλαν και, την ώρα που ενεργούσαν, νικούνταν από εκείνους που έπασχαν. Αυτό ακριβώς αποτελεί έναν παράδοξο τρόπο νίκης, ο οποίος δεν είναι δυνατός στους ανθρώπους, παρά μόνο στον Θεό. Διότι το αξιοθαύμαστο με την Εκκλησία δεν είναι απλώς ότι νίκησε, αλλά ότι νίκησε με αυτόν ακριβώς τον τρόπο.

Μας χαρίτωσε με εκούσια χάρη, όχι ως ανταπόδοση των έργων μας, καθιστώντας μας υιούς. «Στο πρόσωπο του Αγαπημένου, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση μέσω του αίματός του, την άφεση των παραπτωμάτων, σύμφωνα με τον πλούτο της χάρης του, την οποία περίσσεψε σε εμάς με κάθε σοφία και φρόνηση.» Επειδή οι Γραφές αναφέρουν επανειλημμένα ότι έγινε υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και επειδή ο Χριστός έλεγε: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;», για να μην υποθέσει κανείς ότι εγκαταλείφθηκε πραγματικά —αν και εκπροσωπώντας το δικό μας πρόσωπο έλεγε αυτά τα λόγια— γι' αυτόν τον λόγο η θεία Γραφή τον κηρύττει παντού ως ηγαπημένο και αγαπητό. «Κάνοντάς μας γνωστό το μυστήριο του θελήματός του.» Διότι μόνο με αυτόν τον τρόπο η χάρη του Χριστού βρίσκει χώρο μέσα μας μέσω της γνώσης· πράγμα το οποίο δεν εφαρμόζεται σε όσους την αγνοούν. «Σύμφωνα με την ευδοκία του, την οποία προέθεσε σε αυτόν για την οικονομία του πληρώματος των καιρών.» Διότι ευδόκησε για αυτή την ευεργεσία προ των αιώνων· είχε οριστεί δε για αυτήν και χρόνος, όταν τα προορισμένα έλαβαν την κατάλληλη εκπλήρωση. «Να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό, τα επουράνια και τα επίγεια σε αυτόν.» Στο μέτρο που ο Αδάμ, επειδή αμάρτησε, τα στερήθηκε όλα αυτά, έγινε η ανανέωσή τους εν Χριστώ. Τι λοιπόν στερήθηκε; Ενώ ήταν άφθαρτος, περιήλθε στη φθορά, και ενώ ήταν αθάνατος, οδηγήθηκε στον θάνατο, και από τον παράδεισο, βρέθηκε έξω από τον παράδεισο.

Διότι αυτός, λέει, είναι εκείνος που γεννήθηκε προ των αιώνων, ο οποίος είναι και πρωτότοκος εκ των νεκρών. Αναφέρει δε ότι αυτός κατέχει τα πρωτεία, όχι επειδή απλώς πρόλαβε να πρωτεύσει, αλλά επειδή χαρίζει σε εμάς τη δόξα τού να βρισκόμαστε υπό την αρχηγία του. Διότι έτσι επρόκειτο να διατηρηθούν και τα δημιουργήματα, εξαρτώμενα από τον δημιουργό και αποφεύγοντας τη φθορά, την οποία υπέστησαν όταν η αποκοπή τους μεταβλήθηκε σε φθορά, πράγμα που είπε και στην προς Εφεσίους επιστολή. «Διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα, και μέσω αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα με τον εαυτό του, φέρνοντας την ειρήνη δια του αίματος του σταυρού του δι' αυτού, είτε τα επί της γης είτε τα εν τοις ουρανοίς». Το ότι σε αυτόν ευδόκησε να ανακεφαλαιώσει τα πάντα, τα εν τοις ουρανοίς και τα επί της γης, έτσι και εδώ πάλι το εκφράζει με άλλα λόγια. Διότι ο θάνατος του Χριστού και τον άνθρωπο διέσωσε και ανέπλασε εκ βάθρων, και τους αγγέλους επανέφερε στην αρχαία τους χαρά βλέποντας τους ανθρώπους να σώζονται, και ένωσε τα κάτω με τα άνω· και αυτό ακριβώς σημαίνει το «να συμφιλιώσει τα πάντα». Διότι έφερε την ειρήνη και εξάλειψε την έχθρα από τη μέση. Γι' αυτό και έλεγαν οι άγγελοι: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη». «Και εσάς, που κάποτε ήσασταν αποξενωμένοι και εχθροί στη διάνοια εξαιτίας των πονηρών σας έργων, τώρα σας συμφιλίωσε μέσω του σώματος της σάρκας του δια του θανάτου, για να σας παραστήσει αγίους, αμώμους και ανέγκλητους ενώπιόν του.»

Άραγε, λοιπόν, το ότι σαρκώθηκε για εμάς και πέθανε για όλους τους ανθρώπους, και «μέσω του θανάτου κατήργησε αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο», και έσωσε όλους τους ανθρώπους που πιστεύουν σε αυτόν, και χάρισε στους πιστούς τη βασιλεία των ουρανών μέσω της ενανθρωπήσεως, άραγε αυτά ανήκουν σε μια νεκρή, όπως εσύ ισχυρίζεσαι, ή μάλλον σε μια υπερφυή δύναμη και σοφία, όπως ακριβώς ανέφερε ο Απόστολος, αποδεικνύοντας ότι αυτά είναι θαυμαστότερα από τα θαυμαστά έργα του που έγιναν εξαρχής; Διότι λέει: «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν Χριστώ, όσα βρίσκονται στον ουρανό και πάνω στη γη». Επειδή στην αρχή βέβαια, ο Θεός δημιούργησε τον ουρανό και τη γη, τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά για χάρη μας, όπως είναι γεγραμμένο ότι «Τα πάντα ανήκουν σε εμάς, και εμείς στον Χριστό, και ο Χριστός στον Θεό». Θαυμαστές και υπερφυείς είναι λοιπόν αυτές οι δωρεές, αλλά η ένσαρκη παρουσία του είναι πιο θαυμαστή και ασύγκριτη, διότι και αυτά τα κατέστησε για εμάς λαμπρότερα, και μας χάρισε ακόμη μεγαλύτερα.

Επειδή λοιπόν, σύμφωνα με τη φύση του και τον τρόπο που είχε δημιουργηθεί, ο άνθρωπος δεν κινήθηκε γύρω από το ακίνητο, ως δική του αρχή, εννοώ δηλαδή τον Θεό, αλλά κινήθηκε παρά φύση, με τη θέλησή του και ανόητα, γύρω από τα κατώτερά του, τα οποία είχε διαταχθεί από τον Θεό να εξουσιάζει, κάνοντας κακή χρήση της φυσικής δύναμης που του δόθηκε κατά τη δημιουργία του για την ένωση των διαιρεμένων, στρέφοντάς τη μάλλον στη διαίρεση των ενωμένων, και εξαιτίας αυτού κινδύνεψε οικτρά να επιστρέψει σχεδόν στο μη ον, γι’ αυτό τον λόγο «καινοτομούνται οι φύσεις», και παραδόξως, υπέρ φύση, το εντελώς ακίνητο κατά φύση κινείται ακίνητα, για να το πω έτσι, γύρω από αυτό που από τη φύση του κινείται, «και ο Θεός γίνεται άνθρωπος», για να σώσει τον χαμένο άνθρωπο, και αφού ενώσει μέσω του εαυτού Του τα κατά φύση ρήγματα της καθόλου φύσης του σύμπαντος, και αφού φανερώσει τους καθολικούς λόγους που προηγούνται των επιμέρους (μέσω των οποίων είναι φυσικό να γίνεται η ένωση των διαιρεμένων), να εκπληρώσει τη μεγάλη βουλή του Θεού και Πατέρα, ανακεφαλαιώνοντας στον εαυτό Του τα πάντα, τα επουράνια και τα επίγεια, μέσα στον Οποίο και δημιουργήθηκαν.

Για ποιον λόγο κατήλθε το Πνεύμα δέκα ημέρες μετά την ανάληψη του Κυρίου; Λένε κάποιοι από τους γνώστες των θείων ότι, επειδή σύμφωνα με τον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη οι αγγελικές δυνάμεις διακρίνονται σε εννέα τάξεις, ο Κύριος ανεβαίνοντας ως προς την ανθρώπινη φύση Του —διότι ως προς τη θεία πληροί τα πάντα— απένειμε στο κάθε τάγμα μία ημέρα, από την κατώτατη έως την ανώτατη· διότι είχαν και αυτές ανάγκη την επίσκεψη του Κυρίου σε αυτές. Επειδή στο πρόσωπό Του, σύμφωνα με τον Απόστολο, ανακεφαλαιώθηκαν όχι μόνο τα επί της γης, αλλά και τα εν ουρανώ. Και μετά από αυτό εμφανίστηκε στον Θεό και Πατέρα, και κατ' αυτόν τον τρόπο κατέρχεται το Πνεύμα.