Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 5:32

Διότι είπε ο Κύριος και Θεός στον Υιό του: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας· και έπλασε ο Κύριος και Θεός τον άνθρωπο λαμβάνοντας χώμα από τη γη και τον έθεσε στον παράδεισο της τρυφής. Έριξε έπειτα ο Κύριος και Θεός βαθύ ύπνο (έκσταση) στον Αδάμ, και αποκοιμήθηκε, και πήρε μία από τις πλευρές του και συμπλήρωσε τη θέση της με σάρκα, και ανοικοδόμησε την πλευρά, που πήρε, σε γυναίκα, και την οδήγησε στον Αδάμ και είπε ο Αδάμ: Αυτή τώρα είναι σάρκα από τη σάρκα μου, και οστό από τα οστά μου, αυτή θα ονομαστεί γυναίκα, διότι από τον άνδρα της πάρθηκε. Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του και θα γίνουν οι δύο εις σάρκα μία». Άκουγε, δούλη του Χριστού και όλοι όσοι επιθυμούν να σωθούν, και δώσε προσοχή στα λόγια μου· και ας δεχθούν τα αυτιά σου θεόπνευστους λόγους. «Διότι το μυστήριο αυτό», λέει, «είναι μέγα», καθώς είπε ο μακάριος Παύλος, ότι καθένας που προσκολλάται στη γυναίκα, είναι και οι δύο ένα σώμα. Έτσι πάλι, κάθε άνδρας ή γυναίκα που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα. Διότι, εάν όσοι ενώνονται με τον κόσμο εγκαταλείπουν τον πατέρα και τη μητέρα και ενώνονται με θνητούς ανθρώπους, πόσο μάλλον η παρθένος που ζει με εγκράτεια οφείλει να εγκαταλείψει όλα τα γήινα και να προσκολληθεί μόνο στον Κύριο.

Το μυστήριο αυτό είναι μεγάλο, όπως λέγει ο Απόστολος· εγώ δε λέγω ότι αναφέρεται στον Χριστό και στην Εκκλησία. Διότι δεν ήλθε η θεότητα για να δικαιώσει τον εαυτό της, αφού ούτε είχε αμαρτήσει, αλλά πτώχευσε για χάρη μας, αν και ήταν πλούσιος, ώστε εμείς με τη δική του πτώχεια να πλουτίσουμε. Πώς όμως πτώχευσε ο Θεός; Διότι ανέλαβε στον εαυτό του την πτωχεύσασα φύση, προβάλλοντάς την μέσα στη δική του δικαιοσύνη να πάσχει υπέρ των ανθρώπων και να βρίσκεται υπεράνω των ανθρώπων, και να έχει φανερωθεί μέσα από τους ανθρώπους, και να έχει γίνει εξ ολοκλήρου του Θεού.

Και ισχυρίζονται ότι ο Παύλος μίλησε για τις συζυγίες εντός του Πληρώματος, υποδεικνύοντάς τες μέσα από ένα παράδειγμα· διότι, γράφοντας για τη συζυγία της ζωής, είπε: «Το μυστήριο αυτό είναι μέγα, εγώ δε το λέγω για τον Χριστό και την εκκλησία». 27. Ακόμη, διδάσκουν ότι ο Ιωάννης, ο μαθητής του Κυρίου, φανέρωσε την πρώτη Ογδοάδα, λέγοντας κατά λέξη τα εξής: Ο Ιωάννης, ο μαθητής του Κυρίου, θέλοντας να περιγράψει τη γένεση των όλων, κατά την οποία ο Πατέρας προέβαλε τα πάντα, θέτει ως μια «Αρχή» το πρώτο που γεννήθηκε από τον Θεό, το οποίο μάλιστα ονόμασε Υιό και μονογενή Θεό, μέσα στον οποίο ο Πατέρας προέβαλε τα πάντα σπερματικώς. Από αυτόν, λέει, προβλήθηκε ο Λόγος, και μέσα σε αυτόν όλη η ουσία των Αιώνων, την οποία ο ίδιος ο Λόγος αργότερα μόρφωσε. Επειδή, λοιπόν, κάνει λόγο για την πρώτη γένεση, ορθώς διατυπώνει τη διδασκαλία του ξεκινώντας από την Αρχή, δηλαδή τον Υιό και τον Λόγο. Λέει, λοιπόν, τα εξής: «Εν αρχή ην ο Λόγος και ο Λόγος ην προς τον Θεόν και Θεός ην ο Λόγος. Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν»· αφού πρώτα διέκρινε τα τρία, δηλαδή τον Θεό, την Αρχή και τον Λόγο, πάλι τα ενώνει, για να δείξει και την προβολή καθενός από αυτά, δηλαδή του Υιού και του Λόγου, αλλά ταυτόχρονα και την ένωσή τους μεταξύ τους καθώς και με τον Πατέρα. Διότι η Αρχή βρίσκεται μέσα στον Πατέρα και προέρχεται από τον Πατέρα, ενώ ο Λόγος βρίσκεται μέσα στην Αρχή και προέρχεται από την Αρχή. Ορθώς, επομένως, είπε: «Εν αρχή ην ο Λόγος»· διότι βρισκόταν μέσα στον Υιό. «

Τον ελέγχει δε ο άγιος απόστολος λέγοντας, όπως και ο ίδιος ο Κύριος στο Ευαγγέλιο, όταν οι Φαρισαίοι του είπαν ότι δεν είναι καλό να είναι ο άνθρωπος ολομόναχος και ότι ο Μωυσής είπε να δίνεται βιβλίο αποστασίου (διαζύγιο) και να διώχνεται η γυναίκα, και ο Κύριος, απευθύνοντας έλεγχο στους Φαρισαίους, έλεγε: «Ο Μωυσής εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας έγραψε· εξαρχής όμως δεν έγινε έτσι, αλλά ο δημιουργός τούς έπλασε άρρεν και θήλυ» και είπε: «Για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Και αμέσως προσθέτει λέγοντας: «Εφόσον λοιπόν ο Θεός τούς συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει», ομολογώντας ότι ο Θεός, δηλαδή ο δικός Του Πατέρας, είναι αυτός που έπλασε τον Αδάμ και την Εύα, και ότι ο σεμνός γάμος έχει θεσπιστεί από Αυτόν. Με το ίδιο σκεπτικό και ο άγιος απόστολος, όντας κήρυκας της αλήθειας, λέει: «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα. Εγώ δε το λέω αναφορικά με τον Χριστό και την Εκκλησία», ώστε από την ομοιότητα του Αδάμ και της Εύας που δημιουργήθηκαν από τον Θεό [να δείξει] ότι ο Θεός τούς έπλασε και ο Αδάμ είπε: «Αυτό είναι οστούν εκ των οστών μου, και σάρκα εκ των σαρκών μου, και για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος» <και τα εξής> και ότι του οικοδόμησε την πλευρά σε γυναίκα. Και δεν προσθέτει πλέον τίποτε άλλο γι' αυτό, παρά μόνο ότι πρόκειται για «μυστήριο μέγα».

Αλλά και από την ίδια την υπόθεση μπορεί να το δει κανείς. Διότι η λέξη αναφέρεται στη Μαρία, και για την Εκκλησία θα ισχύει αυτό που λέγει: «Ένεκεν τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και την μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Ο δε άγιος απόστολος λέει: «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα· εγώ δε το λέγω για τον Χριστό και την Εκκλησία». Και πρόσεξέ μου την ακρίβεια των Γραφών· διότι για τον μεν Αδάμ λέει «έπλασε», ενώ για την Εύα δεν λέει πλέον ότι πλάστηκε, αλλά ότι «οικοδομήθηκε». Διότι λέει: «έλαβε μία από τις πλευρές του και του την οικοδόμησε σε γυναίκα», για να δείξει ότι ο μεν Κύριος ανέπλασε για τον εαυτό Του σώμα από τη Μαρία, από την ίδια δε την πλευρά Του οικοδομήθηκε η Εκκλησία, όταν κεντήθηκε με τη λόγχη η πλευρά Του και τα μυστήρια του αίματος και του ύδατος έγιναν για εμάς λύτρα. 20. Αλλ' όμως γνώρισε τη Μαρία ο Ιωσήφ, όχι με κάποια γνώση συζυγικής χρήσης, όχι με γνώση σαρκικής κοινωνίας, αλλά την γνώρισε, τιμώντας εκείνην που είχε τιμηθεί από τον Θεό. Διότι δεν γνώριζε ότι αυτή βρισκόταν σε τέτοια δόξα, έως ότου είδε τον Κύριο να γεννιέται από γυναίκα. Και το «προτού να συνέλθουν, βρέθηκε να είναι έγκυος», [ελέχθη] ώστε να μην επικρατήσει ποτέ ο λόγος εκείνων που νομίζουν ότι το μυστήριο που οικονόμησε ο Θεός προήλθε από κοινωνία με άνδρα. Διότι έλεγε ότι [συνέλαβε] προτού να γίνει αυτό που αναμενόταν. Αυτό το πράγμα, όμως, δεν έγινε ποτέ.

Το μυστήριο τούτο είναι μέγα· εγώ δε το λέω αναφορικά με τον Χριστό και την Εκκλησία. Είναι καλό για τη γυναίκα να σέβεται τον Χριστό μέσω του άνδρα της· καλό είναι και για τον άνδρα να μην ατιμάζει την Εκκλησία μέσω της γυναίκας του. Η γυναίκα, λέει, να σέβεται τον άνδρα· διότι έτσι σέβεται και τον Χριστό. Αλλά και ο άνδρας να φροντίζει τη γυναίκα· διότι το ίδιο πράττει και ο Χριστός για την Εκκλησία. Ας ενδιατρίψουμε, όμως, με ακόμη μεγαλύτερη επιμέλεια στο χωρίο αυτό.

Έπειτα πρόσθεσε: «Προς την κλίνη μας σύσκιος». Δηλαδή, σε γνώρισε ή πρόκειται να σε γνωρίσει η ανθρώπινη φύση, καθώς έγινες σύσκιος (επισκιασμένος) μέσω της θείας Οικονομίας· διότι ήρθες, λέει, εσύ ο καλός Νυμφίος, ο ωραίος, αφού έγινες σύσκιος προς την κλίνη μας. Διότι, εάν δεν επισκίαζες εσύ ο ίδιος τον εαυτό σου, συγκαλύπτοντας την άκρατη ακτίνα της θεότητας με τη μορφή του δούλου, ποιος θα μπορούσε να αντέξει την εμφάνισή σου; Επειδή κανένας δεν θα δει το πρόσωπο του Κυρίου και θα ζήσει. Ήρθες, λοιπόν, εσύ ο ωραίος, αλλά αφού έγινες τέτοιος, ώστε να μπορούμε να σε χωρέσουμε και να σε δεχτούμε. Ήρθες συσκιάζοντας τις ακτίνες της θεότητας με το περίβλημα του σώματος. Πώς, άλλωστε, θα μπορούσε η θνητή και φθαρτή φύση να συναρμοστεί στην άχραντη και απρόσιτη συζυγία, εάν για εμάς που ζούμε στο σκοτάδι δεν μεσίτευε προς το φως η σκιά του σώματος; Ονομάζει δε «κλίνη» η νύμφη, με την αλληγορική σημασία, ερμηνεύοντας έτσι την ανάκραση (ένωση) της ανθρώπινης φύσης με το θείο, όπως ακριβώς και ο μέγας απόστολος αρμόζει (νυμφεύει) με τον Χριστό την παρθένο, δηλαδή εμάς, και στολίζει νυφικά [την ψυχή], και αναφέρει ότι η προσκόλληση των δύο στην κοινωνία του ενός σώματος είναι το μέγα μυστήριο της ενώσεως του Χριστού με την Εκκλησία. Διότι, αφού είπε ότι «Έσονται οι δύο εις σάρκα μίαν», πρόσθεσε ότι «Το μυστήριον τούτο μέγα εστίν, εγώ δε λέγω εις Χριστόν και εις την Εκκλησίαν». Εξαιτίας αυτού του μυστηρίου, λοιπόν, η παρθένος ψυχή ονόμασε κλίνη την κοινωνία με το θείο.

Όσο για αυτά που προσθέτει στα προειρημένα, φέρνοντας τα πρώτα γεγονότα της κοσμογονίας ως μαρτυρία ότι οι ονομασίες δόθηκαν στα όντα από τον Θεό, εφόσον εξετάστηκαν επαρκώς στα επόμενα, κρίνω περιττή την επανάληψή τους· και τον λόγο του Αδάμ, ο οποίος, όπως λέει ο Απόστολος, ειπώθηκε προφητικά για τον Χριστό και την Εκκλησία, ας τον ερμηνεύει αυτός αυθαίρετα όπως θέλει. Διότι κανένας δεν είναι τόσο ανόητος ώστε, ενώ ο Παύλος μας αποκαλύπτει τα κεκρυμμένα των μυστηρίων με τη δύναμη του Πνεύματος, να θεωρήσει ως πιο αξιόπιστο ερμηνευτή των θείων τον Ευνόμιο, ο οποίος αντιμάχεται φανερά τα λόγια της θεόπνευστης μαρτυρίας και εκβιάζει τα πράγματα, μέσω της παρερμηνείας αυτού του ρητού, προκειμένου να κατασκευάσει τη θεωρία ότι τα είδη των άλογων ζώων δεν ονομάστηκαν από τον Αδάμ. Ας παραλειφθούν και τα υβριστικά του λόγια και εκείνη η άχαρη απαιδευσία και η κοπρώδης και ρυπαρή φωνή του, η οποία, με τη συνηθισμένη της ευχέρεια, ξεστομίζει τα εξής εναντίον του διδασκάλου μας: «τον σπορέα των ζιζανίων» και «την όψη του καρπού» και «την παραφθορά του Ουαλεντίνου» και «τον προερχόμενο από αυτόν καρπό, ο οποίος», όπως λέει, «έχει συσσωρευθεί στην ψυχή» του διδασκάλου· και η υπόλοιπη αηδία των λεγομένων του ας συγκαλυφθεί από τη σιωπή, όπως ακριβώς κρύβουμε μέσα στη γη τα αποσυντεθειμένα σώματα, για να μην γίνει ενοχλητική στους πολλούς η δυσωδία.

Βεβαίως, φαίνεται ότι η αρχή του πένθους είναι σαν μια αναζήτηση της μνηστείας με τον Θεό, η οποία σχεδόν μοιάζει ανέφικτη. Γι' αυτό και κάποια λόγια, σαν προξενητικά, λέγονται από εκείνους που πενθούν λόγω του σφοδρού πόθου τους προς τον ασύζευκτο Νυμφίο, οι οποίοι κόπτονται και τον καλούν με γοερή φωνή, σαν να μην είναι παρών, ούτε ίσως πρόκειται να είναι παρών. Το τέλος, όμως, του πένθους είναι η τέλεια νυμφική συνάφεια μέσα σε αγνεία. Γι' αυτό ο μέγας Παύλος, αποκαλώντας μέγα μυστήριο την ένωση των συζύγων σε μία σάρκα, λέει: «Εγώ όμως το λέω αυτό για τον Χριστό και για την Εκκλησία». Διότι, όπως εκείνοι είναι μία σάρκα, έτσι και οι άνθρωποι του Θεού είναι ένα πνεύμα με τον Θεό, όπως και αλλού ο ίδιος είπε σαφώς πάλι ότι «εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα με Αυτόν».

Διότι, όπως όλα τα αποτυπώματα μετέχουν μεν της σφραγίδας, το καθένα όμως κινείται ανεξάρτητα εφόσον είναι διαχωρισμένο, εάν όμως πάρεις ένα από αυτά και το εφαρμόσεις πάνω στη σφραγίδα, δεν μπορεί πλέον να κατευθύνεται οπουδήποτε αλλού, αλλά αποκτά την ίδια κίνηση με το αρχέτυπο, έχοντας γίνει ένα αυτό και εκείνο, με εξαίρεση την ύλη η οποία διαφέρει από μόνη της, με τον ίδιο τρόπο, όταν η θεία εικόνα που βρίσκεται μέσα μας ανέλθει προς το αρχέτυπο, εκπληρώνονται τα λόγια εκείνης της θεσπέσιας προσευχής για εμάς: διότι λέει, δώσε σε αυτούς «ώστε όλοι να είναι ένα, όπως εγώ, Πατέρα, είμαι μέσα σε εσένα και εσύ μέσα σε εμένα, ώστε και αυτοί να είναι ένα μέσα σε εμάς» εν αληθεία. Έτσι, «εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα μαζί Του». Έτσι, το μυστήριο της συνάφειας των σωμάτων που συνέρχονται σε μία σάρκα είναι πράγματι μέγα, αλλά αναφέρεται «στον Χριστό και στην Εκκλησία».

Δεν βλέπετε τους ιατρούς ότι δεν επιτρέπουν να μένουν νηστικοί εκείνοι που εξαιτίας της ατονίας του στομάχου δεν συγκρατούν αλλά κάνουν εμετό την τροφή; Για ποιον λόγο λοιπόν τους προτρέπουν να τρέφονται; Επειδή η φύση του σώματος λαμβάνει κάτι, έστω και ελάχιστο, από την τροφή, αν και το μεγαλύτερο μέρος των φαγητών αχρηστεύεται με τους εμετούς· γι' αυτόν τον λόγο η ιατρική δικαίως ονομάζεται φιλάνθρωπη. Ώστε και η φιλαγαθία και η φιλανθρωπία του Θεού αποδεικνύεται κυρίως από τούτο: ότι, ενώ είναι πλήθος εκείνοι που δεν σώζονται και λίγοι αυτοί που μεριμνούν για την προσωπική τους σωτηρία, Εκείνος δημιούργησε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, και παρόλο που επρόκειτο να είναι λίγοι οι εκλεκτοί, Εκείνος, λόγω της υπερβάλλουσας φιλανθρωπίας του, κάλεσε τους πάντες. Διότι «μοιάζει», λέει, «η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος έκανε τους γάμους του Υιού του, και έστειλε τους δούλους του να καλέσουν τους προσκεκλημένους στους γάμους, αλλά εκείνοι δεν ήθελαν να έλθουν». Ως γάμο ονομάζει εδώ την ένωση του Υιού του Θεού με την ανθρώπινη φύση και, μέσω αυτής, με την Εκκλησία μας. Έτσι άλλωστε και ο Παύλος, αφού είπε ότι το μυστήριο του γάμου είναι μέγα, πρόσθεσε: «εγώ όμως το λέω αναφερόμενος στον Χριστό και στην Εκκλησία»· και αλλού πάλι λέει προς εμάς: «σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό».

Για να μην είμαστε, λοιπόν, ένα με αυτόν μόνο κατά το πνεύμα, αλλά και κατά το σώμα, σάρκα από τη σάρκα του και οστό από τα οστά του, μας χάρισε την ένωση μαζί του μέσω αυτού του άρτου. Διότι κάθε αγάπη έχει την τελείωσή της μέσω της ενώσεως, ενώ την αρχή της από την ομοίωση. Γι' αυτό υπάρχει και αυτός ο παλαιός και γνωστός λόγος, «η ομοιότητα φέρνει φιλία». Η αγάπη όμως της γαμήλιας ένωσης φαίνεται να έχει κάτι περισσότερο από τις άλλες: «για τον λόγο αυτό», λέει, «θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». «Το μυστήριο αυτό είναι μέγα», λέει ο θείος Παύλος, «εγώ δε το λέω για τον Χριστό και για την Εκκλησία». Εκεί λοιπόν, λέει, θα προσκολληθεί και θα γίνει μία σάρκα, αλλά όχι και ένα πνεύμα. Εμείς όμως δεν προσκολλώμαστε απλώς, αλλά και αναμειγνυόμαστε με το σώμα του Χριστού διά της μεταλήψεως αυτού του θείου άρτου, και δε γινόμαστε μόνο ένα σώμα, αλλά και ένα πνεύμα. Βλέπεις ότι το υπερβάλλον μέγεθος της αγάπης του Θεού προς εμάς πραγματοποιείται και αποδεικνύεται μέσω της μεταδόσεως αυτού του άρτου και του ποτηρίου;

Πώς λοιπόν γνωρίζουμε τον Θεό μόνο από τα κτίσματα, και όχι από εκείνα για τα οποία τον αγνοούμε, αλλά από εκείνα με τα οποία τον γνωρίζουμε; Άραγε, αν κάποιος δεν έχει πείρα γάμου, δεν γνωρίζει τη συνάφεια του Θεού με την Εκκλησία, επειδή δεν έχει τη δυνατότητα να αντιληφθεί την αναλογία από αυτόν, και θα συμβουλεύσεις τους πάντες να αποφεύγουν την παρθενία, για να βρουν τη δική σου θεογνωσία; Αλλά θα ελεγχθείς από τον Παύλο, ο οποίος, όντας άγαμος, πρώτος αναφώνησε: «το μυστήριο τούτο είναι μέγα», «αλλά αναφέρεται στον Χριστό και στην Εκκλησία».

«Πρόσεξε στη βοήθειά μου, Κύριε της σωτηρίας μου.» Ονομάζει «βοήθειά» του την Εκκλησία, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να διασώσει την εικόνα του Αδάμ. Διότι σε εκείνον είχε δοθεί η γυναίκα ως βοήθεια. Επειδή, λέει ο Θεός, «ας φτιάξουμε για αυτόν έναν βοηθό όμοιο με αυτόν». Γι' αυτό και ο Παύλος εξέλαβε τα λόγια για τον Αδάμ και την Εύα ως αναφερόμενα στον Χριστό: «Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα είναι οι δύο μία σάρκα». Έπειτα, τι πρόσθεσε σε αυτά; «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα, εγώ δε το λέγω για τον Χριστό και για την Εκκλησία». Σε αυτήν, λοιπόν, θέλει να στρέψει την προσοχή του και να επιβλέψει ο Πατέρας, όχι επειδή ο ίδιος ο Υιός είναι αδύναμος στο να υπερασπιστεί την Εκκλησία, αλλά επειδή επιθυμεί να φανερώσει στον Πατέρα πόσο μεγάλη είναι η διαφορά ανάμεσα στη συναγωγή και την Εκκλησία των εθνών, και πώς οι μεν, παρότι τον κήρυξαν πολλοί και προστέθηκε σε αυτούς και ο ίδιος ο Χριστός, δεν σώθηκαν, ενώ τα έθνη, ακούγοντας μόνο τη φωνή του Σωτήρα, σώζονταν αμέσως. Γι' αυτό και ακολούθως πρόσθεσε: «Κύριε της σωτηρίας μου», αποκαλώντας και πάλι δική του σωτηρία τη σωτηρία των εθνών. Διότι, εάν έχει κάνει τις δικές μας αμαρτίες δικές του, πώς δεν θα λογαριάζει πολύ περισσότερο ως δική του σωτηρία τη δική μας;

Και ισχυρίζονται ότι μέσω της προφήτιδας που αναφέρεται στο Ευαγγέλιο, η οποία έζησε επτά χρόνια με τον άνδρα της και όλο τον υπόλοιπο χρόνο παρέμεινε χήρα, μέχρις ότου, βλέποντας τον Σωτήρα, τον αναγνώρισε και μιλούσε για αυτόν σε όλους, υποδηλώνεται ολοφάνερα η Αχαμώθ. Αυτή, αφού είδε για λίγο τον Σωτήρα μαζί με τους συνομηλίκους του, όλον τον υπόλοιπο χρόνο, παραμένοντας στη μεσότητα, τον περίμενε, πότε θα έρθει πάλι και θα την αποκαταστήσει στη συζυγία της. Λένε επίσης ότι το όνομά της έχει υποδηλωθεί από τον Σωτήρα, όταν είπε: «Και δικαιώθηκε η σοφία από τα τέκνα της»· καθώς και από τον Παύλο με τον εξής τρόπο: «Σοφία δε κηρύττουμε μεταξύ των τελείων». Και διατείνονται ότι ο Παύλος αναφέρθηκε στις συζυγίες που βρίσκονται μέσα στο Πλήρωμα, υποδεικνύοντάς το με μία συγκεκριμένη· διότι, γράφοντας για τη συζυγία του παρόντος βίου, είπε: «Το μυστήριο αυτό είναι μέγα, εγώ δε το λέγω για τον Χριστό και την Εκκλησία».

Αυτό λέω κι εγώ, ότι δηλαδή, όπως ακριβώς εμείς είμαστε ένα σώμα, έτσι και ο Χριστός και ο Πατέρας είναι ένα. Κατά συνέπεια, αποδεικνύεται ότι και ο Πατέρας είναι κεφαλή μας. Παραθέτει δύο παραδείγματα: αυτό του σώματος και αυτό του Χριστού· γι' αυτό και προσθέτει: «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα· εγώ δε το λέγω αναφερόμενος στον Χριστό και στην Εκκλησία». Τι σημαίνει αυτό; Το ονομάζει μεγάλο μυστήριο, επειδή ο μακάριος Μωυσής, ή μάλλον ο Θεός, υπαινίχθηκε κάτι το μεγάλο και θαυμαστό· εντούτοις, λέγει, προς το παρόν αναφέρομαι στον Χριστό, διότι και Εκείνος, αφού άφησε τον Πατέρα, κατήλθε και ήλθε προς τη νύμφη, και έγινε ένα πνεύμα με αυτήν· διότι «όποιος ενώνεται με τον Κύριο, είναι ένα πνεύμα μαζί Του».

Πράγματι, μέγα είναι το μυστήριο, το οποίο περικλείει κάποια άρρητη σοφία. Αυτό προφητεύοντας φανέρωνε από παλαιά ο Μωυσής· αυτό διακηρύσσει και τώρα ο Παύλος λέγοντας: «Για τον Χριστό και για την Εκκλησία». Εντούτοις, δεν ειπώθηκε έτσι μόνο για εκείνον, αλλά και για τη γυναίκα, ώστε να την περιθάλπει σαν την ίδια του τη σάρκα, όπως ακριβώς και ο Χριστός την Εκκλησία. Η δε γυναίκα να σέβεται τον άνδρα.

«Το μυστήριο αυτό», λέει, «είναι μεγάλο· εγώ όμως μιλώ για τον Χριστό και για την Εκκλησία». Είναι τύπος της Εκκλησίας και του Χριστού, και εσύ εισάγεις πόρνες; «Αν λοιπόν», λέει, «δεν χορεύουν ούτε οι παρθένες ούτε οι παντρεμένες, ποιος θα χορέψει;» Κανείς. Διότι ποια η ανάγκη του χορού; Στα μυστήρια των Ελλήνων υπάρχουν οι χοροί, στα δικά μας όμως υπάρχει σιγή και ευκοσμία, αιδώς και συστολή. Τελείται μέγα μυστήριο· έξω οι πόρνες, έξω οι βέβηλοι. Πώς είναι μυστήριο; Ενώνονται, και γίνονται οι δύο ένα. Γιατί, όταν μεν εισερχόταν, δεν υπήρχε χορός, ούτε κύμβαλα, αλλά πολλή σιγή και πολλή ησυχία· όταν δε ενώνονται, δημιουργώντας όχι μια άψυχη εικόνα, ούτε την εικόνα κάποιου από τα επίγεια, αλλά την εικόνα του ίδιου του Θεού, εσύ εισάγεις τόσο θόρυβο, και ταράζεις τους παρευρισκομένους, και ντροπιάζεις την ψυχή, και προκαλείς αναταραχή;

Τι λοιπόν θα μπορούσε να είναι πιο αχάριστο από αυτούς, όταν, ενώ προσκαλούνται σε γάμους, αυτοί απομακρύνονται; Διότι ποιος δεν θα προτιμούσε να προσέλθει σε γάμους, και μάλιστα γάμους βασιλιά, και βασιλιά που τελεί τους γάμους για τον Υιό του; Και για ποιον λόγο, ρωτάει, γίνεται λόγος για γάμο; Για να κατανοήσεις την πρόνοια του Θεού, την αγάπη Του για εμάς, τη φαιδρότητα των καταστάσεων, ότι δηλαδή τίποτα το λυπηρό δεν υπάρχει εκεί, ούτε το σκυθρωπό, αλλά τα πάντα είναι γεμάτα από πνευματική χαρά. Γι' αυτό και ο Ιωάννης Τον αποκαλεί νυμφίο· γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα»· και πάλι: «Το μυστήριο αυτό είναι μέγα, εγώ δε αναφέρομαι στον Χριστό και στην Εκκλησία». Γιατί λοιπόν λέγεται ότι η νύμφη δεν αρραβωνιάζεται τον Ίδιο τον Πατέρα, αλλά τον Υιό; Διότι αυτή που αρραβωνιάζεται τον Υιό, αρραβωνιάζεται τον Πατέρα. Διότι για την Αγία Γραφή δεν έχει διαφορά να λέγεται το ένα ή το άλλο, εξαιτίας του απαράλλακτου της ουσίας. Μέσα από αυτό προανήγγειλε και την ανάσταση. Επειδή, αφού στα προηγούμενα μίλησε για τον θάνατο, αποδεικνύει ότι μετά τον θάνατο, τότε γίνονται οι γάμοι, τότε εμφανίζεται ο νυμφίος. Αλλά ούτε έτσι γίνονται αυτοί καλύτεροι, ούτε πιο ήμεροι· και τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτό; Διότι αυτή είναι η τρίτη κατηγορία. Πρώτη μεν, ότι σκότωσαν τους προφήτες· έπειτα, ότι σκότωσαν τον Υιό· και μετά από αυτά, ότι, αν και Τον θανάτωσαν, ενώ προσκαλούνται στους γάμους Αυτού που θανατώθηκε, και μάλιστα από τον Ίδιο που θανατώθηκε, δεν προσέρχονται, αλλά προβάλλουν δικαιολογίες για ζευγάρια βοδιών, για χωράφια και για γυναίκες.

Είδες την αγαθότητα του Δεσπότου; Άρα, όχι μάταια ούτε άσκοπα, στην αρχή του λόγου μου, ονόμασα αυτά που τελούνται πνευματικό γάμο. Διότι και σε αυτόν τον αισθητό γάμο δεν είναι δυνατόν διαφορετικά η απειρόγαμη κόρη να ενωθεί με τον άνδρα, εάν δεν ξεχάσει αυτούς που τη γέννησαν και την ανέθρεψαν, και εάν δεν στρέψει ολόκληρη τη διάθεσή της προς τον νυμφίο με τον οποίο πρόκειται να συζευχθεί. Γι' αυτόν τον λόγο και ο μακάριος Παύλος, όταν αναφέρθηκε σε αυτό το ζήτημα, ονόμασε το γεγονός μυστήριο· διότι, αφού είπε: «Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα», και επειδή κατανόησε τη δύναμη αυτού που συντελείται, γεμάτος έκπληξη αναφώνησε λέγοντας: «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα».

Πες μου, ποιος λογισμός θα μπορέσει να το ανακαλύψει αυτό, ποια διάνοια να συλλάβει αυτό που γίνεται; Δεν έλεγε σωστά αυτός ο μακάριος διδάσκαλος της οικουμένης ότι είναι μυστήριο; Και δεν είπε απλώς μυστήριο, αλλά: «Το μυστήριο αυτό είναι μέγα». Αν, λοιπόν, στα αισθητά πράγματα είναι μυστήριο και μάλιστα μέγα μυστήριο, τι θα μπορούσε να πει κανείς επάξια για αυτόν τον πνευματικό γάμο; Πρόσεξε, λοιπόν, με ακρίβεια πώς, επειδή εδώ όλα είναι πνευματικά, αυτά που συμβαίνουν τελούνται με τρόπο αντίθετο από τα αισθητά. Διότι, στην περίπτωση του αισθητού γάμου, κανένας δεν θα δεχόταν ποτέ να πάρει κάποια ως γυναίκα του, αν δεν εξέταζε προηγουμένως την ομορφιά της και την ωραιότητα του σώματός της, και όχι μόνο αυτό, αλλά, πριν και από αυτά, την οικονομική της ευπορία.

Στην περίπτωση, όμως, του Χριστού και της Εκκλησίας το θαύμα είναι τούτο: ότι, ενώ ήταν Θεός και ανήκε σε εκείνη τη μακάρια και ακήρατη ουσία (και γνωρίζετε πόσο μεγάλη είναι η απόσταση μεταξύ Θεού και ανθρώπων), καταδέχθηκε να έλθει στη δική μας φύση· και εγκαταλείποντας τον πατρικό οίκο, όχι με τοπική μετάβαση, αλλά με την κατά σάρκα οικονομία, έτρεξε προς τη νύμφη. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτό και ο ίδιος ο μακάριος Παύλος και θαυμάζοντας την υπερβολή της μέριμνας και της τιμής, ανέκραξε μεγαλοφώνως και είπε: «Ένεκεν τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του. Το μυστήριο τούτο είναι μέγα· εγώ δε το λέγω αναφορικώς με τον Χριστό και με την Εκκλησία».

Και επειδή έπρεπε, όπως σε έναν τέτοιο γάμο, να καταγραφούν και έπαινοι, ο Παύλος επαινώντας τον γάμο λέει: Τίμιος είναι ο γάμος σε όλα, και η κοίτη αμίαντη. Το ότι όμως ομιλεί περί του Χριστού και της Εκκλησίας, ας το ερμηνεύσει ο ίδιος: Διότι τι, λέει, έχει γραφτεί; Ένεκα τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα και τη μητέρα, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα. Το μυστήριο αυτό είναι μέγα· εγώ δε ομιλώ για τον Χριστό και για την Εκκλησία.

Και παρατήρησε την αποστολική σοφία· διότι δεν μας οδηγεί στην αγάπη προς τις γυναίκες βασιζόμενος μόνο στους θείους νόμους ούτε μόνο στους ανθρώπινους, αλλά εναλλάσσοντας παραθέτει και τα δύο· ώστε ο μεν ανώτερος πνευματικά και πιο φιλοσοφημένος να οδηγείται στην αγάπη από τα άνω, ενώ ο ασθενέστερος από τα κάτω και από τους νόμους της φύσεως. Γι' αυτό, ξεκινώντας από τα σωτηριώδη έργα του Χριστού, εισάγει την προτροπή λέγοντας τα εξής: «Αγαπάτε τις γυναίκες σας, όπως ακριβώς και ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία»· έπειτα πάλι από τα ανθρώπινα: «Έτσι οφείλουν οι άνδρες να αγαπούν τις γυναίκες τους, σαν τα δικά τους σώματα»· έπειτα πάλι από τον Χριστό: «διότι είμαστε μέλη του σώματός Του, και από τη σάρκα Του, και από τα οστά Του»· έπειτα πάλι από τα ανθρώπινα: «Γι' αυτό θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του»· και αφού παραθέτει αυτόν τον νόμο λέει: «Το μυστήριο αυτό είναι μεγάλο». Πώς είναι μεγάλο; πες μου. Διότι η κόρη, η οποία σε όλη της τη ζωή ανατρέφεται προστατευμένη, χωρίς να έχει δει ποτέ τον νυμφίο, από την πρώτη κιόλας ημέρα τον ποθεί και τον αγαπά σαν δικό της σώμα· και πάλι ο άνδρας, εκείνην που δεν είχε δει ποτέ, με την οποία δεν είχε ποτέ συναναστραφεί και συνομιλήσει, αυτήν και εκείνος από την πρώτη ημέρα την προτιμά πάνω από όλους, και από τους φίλους, και από τους συγγενείς, και από τους ίδιους τους γονείς τους.

Και χαίρονται που το κάνουν αυτό, και δεν θεωρούν ότι αυτό που γίνεται αποτελεί ζημία· αντίθετα, βλέποντας την κόρη τους να αναχωρεί, δεν αναπολούν την προηγούμενη συμβίωση μαζί της, δεν πονούν, δεν θλίβονται, αλλά νιώθουν ευγνωμοσύνη, και θεωρούν ευχής έργο το να δουν την κόρη τους να βγαίνει από το σπίτι, παίρνοντας μαζί της και πολλά χρήματα. Όλα αυτά λοιπόν αναλογιζόμενος ο Παύλος, ότι δηλαδή και οι δύο, αφήνοντας τους γονείς τους, συνδέονται μεταξύ τους, και ότι αυτή η νέα ένωση καθίσταται πιο ισχυρή από τη συνήθεια τόσων χρόνων, και κατανοώντας ότι το γεγονός αυτό δεν είναι απλώς ανθρώπινο, αλλά ότι ο Θεός ενέσπειρε αυτούς τους δεσμούς αγάπης, προετοιμάζοντας και εκείνους που παραδίδουν και εκείνους που παραδίδονται να το πράττουν με χαρά, λέει: «Το μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστί». Και όπως ακριβώς συμβαίνει με τα βρέφη, όπου το νεογέννητο παιδί, χωρίς να ομιλεί, αναγνωρίζει αμέσως τους γονείς του από την όψη, έτσι ακριβώς και ο νυμφίος και η νύμφη, χωρίς να τους συνάγει κανείς, χωρίς καμία παραίνεση και συμβουλή, ενώνονται μεταξύ τους με την πρώτη όψη. Έπειτα, βλέποντας ότι το ίδιο συνέβη και με τον Χριστό, και μάλιστα σε σχέση με την Εκκλησία, εξεπλάγη και θαύμασε. Πώς λοιπόν συνέβη αυτό με τον Χριστό και την Εκκλησία; Όπως ακριβώς ο νυμφίος, αφήνοντας τον πατέρα του, έρχεται προς τη νύμφη, έτσι και ο Χριστός, αφήνοντας τον πατρικό θρόνο, ήλθε προς τη νύμφη· δεν μας κάλεσε Εκείνος επάνω, αλλά ο Ίδιος κατήλθε προς εμάς.

Όταν όμως ακούσεις ότι άφησε, μην εννοήσεις μετάσταση, αλλά συγκατάβαση· διότι, και ενώ ήταν μαζί μας, βρισκόταν μαζί με τον Πατέρα. Γι' αυτό λέει: «Το μυστήριο αυτό είναι μέγα». Είναι βέβαια μέγα και όταν συμβαίνει στους ανθρώπους· όταν όμως βλέπω να συμβαίνει αυτό στον Χριστό και στην Εκκλησία, τότε εκπλήσσομαι, τότε θαυμάζω. Γι' αυτό, αφού είπε, «Το μυστήριο αυτό είναι μέγα», πρόσθεσε: «Εγώ όμως το λέω για τον Χριστό και για την Εκκλησία».

«Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα είναι οι δύο μία σάρκα.» Εάν η γυναίκα είναι σάρκα του άνδρα, ας τη φροντίζει, λέει, ως σάρκα του· και εάν γνωρίζουμε τον Χριστό ότι είναι σαν άνδρας της Εκκλησίας, και ότι μας κατέστησε δικά Του μέλη διά της ζωής εν τω Πνεύματι, ας μιμούνται την αγάπη του Χριστού προς την Εκκλησία. «Το μυστήριο αυτό είναι μέγα· εγώ δε το λέγω για τον Χριστό και για την Εκκλησία.» Συνέδεσε το πνευματικό με το σαρκικό, αναδεικνύοντας το δεύτερο ως τύπο του πρώτου. Διότι έτσι γίνεται μυστήριο, με την αλήθεια να είναι αποκρυμμένη μέσα στον τύπο, επειδή η λήψη της γυναίκας από τον άνδρα και η ένωσή της με τον άνδρα προτύπωνε τον Χριστό και την Εκκλησία. Διότι και από τον Χριστό αντλούμε την ύπαρξή μας όσον αφορά την αγιότητα, και αφού αγιασθούμε, ενωνόμαστε με τον Χριστό. «Πλην όμως και εσείς ένας προς έναν, ο καθένας ας αγαπά τη δική του γυναίκα έτσι όπως τον εαυτό του· και η γυναίκα να σέβεται τον άνδρα.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤʹ. «Τα τέκνα, να υπακούετε στους γονείς σας εν Κυρίω.»

Αλλά εμπρός, ας δούμε και αυτό ρητά από αυτήν την σκοπιά. Διότι ο Θεός, ο οποίος μας φανέρωσε τον εαυτό Του τρισυπόστατο, Αυτός μας υπέδειξε ολοφάνερα και αυτόν τον δρόμο. Και να γνωρίζετε, λοιπόν, ότι η πίστη, η ελπίδα και η αγάπη, αυτό το τρισπλά χρυσοπλεγμένο ουράνιο τόξο που τηρείται από εμάς, προξενεί τη σωτηρία μας. Γι' αυτό, αν νομίζετε καλό, αφού σταματήσουμε εδώ την περαιτέρω θεολογία, ας αναλύσουμε λίγο αυτή την Τριάδα των αρετών. Και λέμε λοιπόν ότι «η πίστη είναι η υπόσταση αυτών που ελπίζονται, η βεβαίωση πραγμάτων που δεν βλέπονται», ... αυτή που πίστεψε το αδύνατο ως δυνατό, και το ασθενές ως ισχυρό, και το παθητό εν απάθεια, και το φθαρτό εν αφθαρσία, και το θνητό εν αθανασία· αυτό το μυστήριο είναι μέγα. Η ελπίδα είναι πλούτος ενός αόρατου πλούτου, και αναμφίβολος θησαυρός πριν από τον θησαυρό. Η αγάπη είναι πηγή πίστεως, άβυσσος μακροθυμίας, θάλασσα ταπεινώσεως, αγία μέθη της ψυχής, ομοίωση με τον Θεό, στον βαθμό που είναι εφικτό στους θνητούς.

Ώστε, αφού [η ψυχή] υπερέβη όχι μόνο την κακία και την άγνοια, το ψεύδος και την πονηρία, καθώς και τις κακίες που αντιτίθενται στην αρετή και τη γνώση, στην αλήθεια και στο αγαθό, οι οποίες παρυφίστανται στις παρά φύσιν κινήσεις της ψυχής, αλλά πλέον, αφού υπερέβη –αν επιτρέπεται να το πούμε– και τα ίδια τα όρια της αρετής και της γνώσης, της αλήθειας και της αγαθότητας που μας είναι γνωστές, ανέπαυσε τον εαυτό της, με τρόπο άρρητο και ακατάληπτο, στην υπεραληθέστατη και υπεράγαθη κλίνη του Θεού, σύμφωνα με την αψευδέστατη υπόσχεσή Του. Έτσι δεν έχει πλέον τίποτα από όσα από τη φύση τους την ενοχλούν που να μπορεί να φτάσει την κρυφιότητά της μέσα στον Θεό. Σε αυτήν τη μακαρία και παναγία κλίνη επιτελείται εκείνο το φρικτό μυστήριο της ενότητας, η οποία υπερβαίνει κάθε νου και λόγο, μέσω του οποίου ο Θεός θα γίνει με [την Εκκλησία,] την ψυχή, και η ψυχή με τον Θεό, μία σάρκα και ένα πνεύμα. Ω, πώς να σε θαυμάσω για την αγαθότητά Σου, Χριστέ, –διότι δεν θα τολμήσω καν να πω να σε υμνήσω– εγώ που δεν έχω την επαρκή δύναμη ούτε καν για να σε θαυμάσω επαξίως· «Διότι θα γίνουν οι δύο μία σάρκα· το μυστήριο δε τούτο είναι μέγα, εγώ δε το λέγω αναφερόμενος στον Χριστό και την Εκκλησία», λέει ο θείος Απόστολος. Και πάλι: «Εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα μαζί Του».

Αυτό το μυστήριο είναι μέγα· εγώ όμως το αναφέρω αναφορικά με τον Χριστό και την Εκκλησία, λέγει ο θείος απόστολος, και πάλι: Εκείνος που ενώνεται με τον Κύριο είναι ένα πνεύμα.

Έτσι οφείλουν οι άνδρες να αγαπούν τις γυναίκες τους, όπως τα δικά τους σώματα. Εκείνος που αγαπά τη γυναίκα του, αγαπά τον εαυτό του. Διότι κανείς ποτέ δεν μίσησε τη δική του σάρκα, αλλά την τρέφει και την περιθάλπει, όπως ακριβώς και ο Χριστός την Εκκλησία. Επειδή είμαστε μέλη του σώματός του, από τη σάρκα του και από τα οστά του. Γι' αυτόν τον λόγο, ο άνθρωπος θα εγκαταλείψει τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα. Το μυστήριο αυτό είναι μέγα, εγώ δε σας λέγω ότι αναφέρεται στον Χριστό και στην Εκκλησία.

Πράγματι, είναι αναγκαίο η ένωση να ακολουθεί τη φιλία. Και τι θα μπορούσε να είναι ίσο με τη θεία αγάπη; Έπειτα, εκείνα που φαίνεται να δείχνουν στον μέγιστο βαθμό την ένωση και την ενότητα, είναι ο γάμος και η αρμονία των μελών με την κεφαλή. Αυτά όμως υπολείπονται κατά πολύ και απέχουν πολύ από το να φανερώσουν την πραγματικότητα. Διότι, βέβαια, ο γάμος δεν μπορεί να ενώσει με τέτοιο τρόπο, ώστε οι συνεζευγμένοι να υπάρχουν και να ζουν ο ένας μέσα στον άλλον, όπως ακριβώς συμβαίνει με τον Χριστό και την Εκκλησία. Γι' αυτό και ο θείος Απόστολος, λέγοντας για τον γάμο «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα», πρόσθεσε: «εγώ δε λέγω εις Χριστόν και εις την Εκκλησίαν», δείχνοντας έτσι ότι δεν θαυμάζει αυτόν, αλλά εκείνον τον γάμο. Επίσης, τα μέλη του σώματος είναι μεν ενωμένα με την κεφαλή και ζουν εξαιτίας αυτής της ένωσης, ενώ αν χωριστούν, πεθαίνουν. Φαίνεται όμως ότι και αυτά είναι περισσότερο ενωμένα με τον Χριστό παρά με την ίδια τους την κεφαλή, και ζουν χάρη σε Αυτόν περισσότερο απ' ό,τι χάρη στην αρμονία με την κεφαλή.

Ότι ο μυστικός γάμος μέσω του οποίου νυμφεύεται ο Χριστός συνίσταται στην ιερή κοινωνία. «Το μυστήριο τούτο είναι μέγα», είπε ο μακάριος Παύλος, εξυμνώντας αυτήν την ένωση. Διότι αυτός είναι ο πολυύμνητος γάμος, κατά τον οποίο ο πάναγνος Νυμφίος λαμβάνει την Εκκλησία ως παρθένα νύμφη. Και πράγματι, εδώ ο Χριστός «εκτρέφει» τον χορό των πιστών γύρω Του, και μόνο μέσω αυτού του μυστηρίου «είμαστε σάρκα από τις σάρκες Του και οστά από τα οστά Του». Με αυτά τα λόγια ο απόστολος, ορίζοντας τον γάμο, αποδεικνύει ότι ο Χριστός είναι ο Νυμφίος, και πως Αυτός «έχει τη νύμφη», όπως λέει ο νυμφαγωγός Ιωάννης.

Και το αξιοθαύμαστο βέβαια και γεμάτο έκπληξη είναι ότι, αν και τη στόλισε με αυτόν τον τρόπο, ήλθε χωρίς να επιδεικνύει τη δική του δόξα, για να μην την καταπλήξει η υπερβολή του κάλλους του και την κάνει παράφρονα, αλλά έρχεται ντυμένος με ένδυμα όμοιο με αυτό της νύμφης· διότι μετείχε σε αίμα και σάρκα παρόμοια με εκείνη. Και δεν την καλεί αυτός ψηλά, αλλά αυτός προσέρχεται σε αυτήν, τηρώντας και εδώ τον νόμο του νυμφίου, ο οποίος τον οδηγεί προς τη νύμφη· πράγμα που και ο Παύλος έλεγε: «Γι' αυτό θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του· το μυστήριο αυτό είναι μέγα, εγώ δε το λέγω για τον Χριστό και για την εκκλησία». Ερχόμενος λοιπόν στο κατάλυμά της και βρίσκοντάς την ρυπαρή, ακάθαρτη, γυμνή, βουτηγμένη στο αίμα, την έλουσε, την άλειψε, την έθρεψε, την έντυσε με ένδυμα που δεν υπάρχει όμοιό του πουθενά να βρεθεί, γινόμενος ο ίδιος περιβολή για αυτήν, και παίρνοντάς την έτσι, την ανεβάζει στον ουρανό.

Και αναφέρει ότι και ο θείος Παύλος, μετά την παράθεση αυτών των χωρίων, λέει: «Αυτό το μυστήριο είναι μεγάλο, εγώ δε αναφέρομαι στον Χριστό και στην Εκκλησία». Αλλά και το «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε» λέει ότι δεν έχει ειπωθεί μόνο για τους ανθρώπους που γεννιούνται από σπέρμα και σαρκική συνεύρεση και αυξάνονται με υλικές τροφές, αλλά και για εκείνους που τελειοποιούνται και γεννιούνται κατά πνεύμα, όπως ακριβώς διακηρύσσει και ο Παύλος, ονομάζοντας τέκνα αυτούς που γεννήθηκαν κατ' αυτόν τον τρόπο μέσω αυτού: «Τέκνα μου», λέει, «για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός», και πάλι: «Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα μέσω του Ευαγγελίου».

Επομένως, ο Χριστιανισμός δεν είναι κάτι το τυχαίο· «διότι το μυστήριο αυτό είναι μέγα». Απόκτησε, λοιπόν, επίγνωση της ευγένειάς σου, ότι κλήθηκες σε βασιλικό αξίωμα, ως «γένος εκλεκτό, ιεράτευμα και έθνος άγιο»· διότι το μυστήριο του Χριστιανισμού είναι ξένο προς αυτόν τον κόσμο. Η μεν φαινόμενη δόξα του βασιλιά και ο πλούτος είναι επίγεια, φθαρτά και παρερχόμενα, ενώ εκείνη η βασιλεία και ο πλούτος είναι πράγματα θεία, επουράνια και ένδοξα, που ποτέ δεν παρέρχονται ούτε καταλύονται· διότι συμβασιλεύουν με τον επουράνιο Βασιλιά στην επουράνια Εκκλησία. Και «Εκείνος μεν είναι πρωτότοκος εκ των νεκρών», πρωτότοκοι δε είναι και αυτοί. Αλλά, αν και είναι τέτοιοι, εκλεκτοί και δόκιμοι ενώπιον του Θεού, για τον εαυτό τους θεωρούνται ελάχιστοι και εντελώς αποδοκιμασμένοι. Και αυτό τους έχει γίνει ως κάτι το φυσικό και πάγιο, το να θεωρούν τον εαυτό τους ως ένα τίποτα. Ερώτηση: Δεν γνωρίζουν λοιπόν ότι έλαβαν κάποια προσθήκη, και ότι απέκτησαν αυτό που δεν είχαν, κάτι ξένο προς τη φύση τους; Απόκριση: Εγώ σου λέω ότι δεν είναι δεδοκιμασμένοι και δεν βρίσκονται σε προκοπή και αγνοούν ότι απέκτησαν αυτό που δεν είχαν. Αλλά, ενώ είναι τέτοιοι, η ίδια η χάρη όταν έλθει τους διδάσκει, μολονότι βρίσκονται σε προκοπή, να μην τιμούν την ψυχή τους, αλλά σαν από φυσικού τους να θεωρούν τους εαυτούς τους άτιμους· και ενώ είναι τίμιοι ενώπιον του Θεού, για τους εαυτούς τους δεν είναι.

Μετά από λίγο καιρό και ώρα τα πράγματα μεταβάλλονται, ώστε πραγματικά ένας τέτοιος άνθρωπος να θεωρεί τον εαυτό του πιο αμαρτωλό από όλους τους ανθρώπους, και πάλι κάποια άλλη ώρα να βλέπει τον εαυτό του σαν έναν μέγιστο και εξαίσιο βασιλιά ή άρχοντα που είναι φίλος του βασιλιά, και πάλι άλλη ώρα να βλέπει τον εαυτό του αδύναμο και φτωχό. Λοιπόν ο νους περιέρχεται σε αμηχανία: «γιατί έτσι, και πάλι αλλιώς;» Διότι ο σατανάς, επειδή μισεί το καλό, υποβάλλει τα πονηρά σε εκείνους που κατορθώνουν την αρετή και αγωνίζεται να τους μεταστρέψει· διότι αυτό είναι το έργο του. Αλλά εσύ να μην του υποταχθείς, εργαζόμενος τη δικαιοσύνη που επιτελείται στον εσωτερικό άνθρωπο, μέσα στον οποίο έχει στηθεί το βήμα του Χριστού μαζί με το άχραντο αγιαστήριο, ώστε το «μαρτύριο της συνειδήσεώς» σου να καυχηθεί στον σταυρό του Χριστού, ο οποίος καθάρισε «τη συνείδησή σου από νεκρά έργα», για να λατρεύσεις τον Θεό με το πνεύμα σου, για να γνωρίσεις τι προσκυνάς, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «εμείς προσκυνούμε αυτό που γνωρίζουμε». Υπάκουσε στον Θεό που σε οδηγεί, ας κοινωνήσει η ψυχή σου με τον Χριστό όπως κοινωνεί η νύμφη με τον νυμφίο· διότι «το μυστήριο τούτο είναι μέγα», λέει, «εγώ δε το λέγω για τον Χριστό και για την άμωμη ψυχή». Στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Ας ενωθεί η ψυχή σου με τον Χριστό, όπως ενώνεται η νύμφη με τον νυμφίο· διότι «το μυστήριο αυτό είναι μεγάλο, και εγώ το λέγω ως προς τον Χριστό και ως προς την» άμωμη ψυχή. Διότι κανείς δεν εγγράφεται στην «εκκλησία» των «πρωτοτόκων στους ουρανούς», παρά μόνον η άμωμη ψυχή, και κανείς δεν «στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως».

Ερώτηση. Τι σημαίνει το ότι «κάθε αμαρτία είναι έξω από το σώμα· εκείνος όμως που πορνεύει, αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα»; Απόκριση. Το νόημα έχει δύο ερμηνείες. Η μία είναι ότι η γυναίκα του ανθρώπου ονομάζεται σώμα του· «διότι θα γίνουν, λέει, οι δύο μία σάρκα». Όταν λοιπόν κάποιος πορνεύει, αμαρτάνει στο ίδιο του το σώμα, δηλαδή στη δική του γυναίκα. Ο άλλος τρόπος είναι βαθύτερος, αναφερόμενος στο πνευματικό επίπεδο· διότι το σώμα σου είναι ο Κύριος, όπως λέει ο Παύλος· «εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη ο καθένας σας». Διότι, όπως στο σωματικό επίπεδο η Εύα ελήφθη από τον Αδάμ και, αν δεν ενώνονταν με αυτήν ο Αδάμ, δεν θα παρήγαγε καρπό τεκνογονίας, έτσι, αν η ψυχή δεν ενωθεί μέσω της χάριτος με τον Χριστό στην κοινωνία του Πνεύματος, δεν μπορεί να παραγάγει πνευματικούς και επουράνιους καρπούς τέλειων αρετών· «διότι θα γίνουν, λέει, οι δύο μία σάρκα», και προσθέτει ο απόστολος αλληγορώντας πνευματικά τη Γραφή· «το μυστήριο αυτό είναι μέγα, εγώ δε το λέω σε σχέση με τον Χριστό και την Εκκλησία», η οποία είναι οι ψυχές των αγίων. Επομένως, το σώμα σου είναι ο Κύριος. Αν, λοιπόν, η ψυχή επικοινωνεί αόρατα στους διαλογισμούς της μέσω των κρυφών παθών με τον πονηρό, όπως με έναν ξένο άνδρα, «αμαρτάνει στο ίδιο της το σώμα», δηλαδή στον Κύριο.

Δεν είναι λοιπόν κάτι το τυχαίο ο Χριστιανισμός. «Διότι το μυστήριο αυτό είναι μέγα». Αναγνώρισε λοιπόν την ευγένειά σου, ότι κλήθηκες σε βασιλικό αξίωμα, εκλεκτό γένος, άγιο ιεράτευμα. Το μυστήριο λοιπόν του Χριστιανισμού είναι ξένο προς αυτόν τον κόσμο. Διότι η φαινομενική δόξα του βασιλιά και ο πλούτος είναι επίγεια, φθαρτά και παροδικά, ενώ εκείνη η βασιλεία και ο πλούτος είναι πράγματα θεία, επουράνια και ένδοξα, τα οποία δεν καταλύονται ποτέ. Διότι συμβασιλεύουν με τον επουράνιο Βασιλιά στην επουράνια Εκκλησία· επειδή Αυτός είναι πρωτότοκος εκ των νεκρών, και αυτοί είναι πρωτότοκοι. Βλέπετε, λοιπόν, το αξίωμά σας. Ο Γαβριήλ και ο Μιχαήλ είναι πνεύματα περιγραπτά και διακονούν τους αγίους. Διότι λέει: «Δεν είναι όλοι λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία προς χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;». Οι Χριστιανοί, όμως, ενώ είναι εκλεκτοί και δόκιμοι ενώπιον του Θεού, θεωρούν τους εαυτούς τους αποδοκιμασμένους, και αυτό τους είναι κάτι το φυσικό και σταθερό, το να θεωρούν δηλαδή τους εαυτούς τους ένα τίποτα.