Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 6:11

Διότι, όταν αμυνόμαστε και ανταποδίδουμε την αδικία σε όσους μας αδικούν, και υβρίζουμε όσους μας υβρίζουν, αυξάνουμε και τρέφουμε εναντίον του εαυτού μας την κακία, αδικώντας όχι τόσο τους εχθρούς, αλλά τους ίδιους μας τους εαυτούς, μέσω της καταδίκης και της κρίσης που προέρχεται από την κακία και η οποία περιμένει όσους τη χρησιμοποιούν. Όταν όμως, όπως ο Κύριος, υπομένουμε τις αδικίες, και σε όσους μας χλευάζουν αντιπαραθέτουμε την ανεξικακία, σε όσους μας απειλούν την ανδρεία, και απέναντι στον θάνατο την ελπίδα της αθανασίας, τότε οπωσδήποτε με όλα αυτά θλίβουμε τον εχθρό. Και εκείνος μπροστά σε μια τέτοια πανοπλία καταπίπτει, με την οποία μας εξοπλίζει και ο Παύλος όταν λέει: «Ντυθείτε, λοιπόν, την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου». Διότι, επειδή ακριβώς κατ' αυτόν τον τρόπο υπέμεινε και ο Σωτήρας, εκπληρώθηκε το ρητό: «Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει από τον ουρανό σαν αστραπή». Αμέσως λοιπόν, αφού ο Κύριος ανδραγάθησε με αυτά και έπεσε ο εχθρός, του φόρτωσαν τον σταυρό, παρέχοντας, έστω και παρά τη θέλησή τους, ένα αληθινό σημάδι νίκης εναντίον του ίδιου τους του εαυτού. Διότι, όσο στεκόταν όρθιος ο εχθρός, οι δήμιοι κρατούσαν το ξύλο· όταν όμως αυτός έπεσε και συντρίφτηκε, τότε ο Κύριος πήρε το τρόπαιο και το βάσταξε ο Ίδιος. Διότι έπρεπε ο νικητής που θριαμβεύει κατά του διαβόλου να μην επιτρέψει σε άλλον, αλλά ο ίδιος να βαστάξει το τρόπαιο. Έλαβε δε μαζί με το τρόπαιο και τα ιμάτια από αυτούς, πορευόμενος προς τον θάνατο, ώστε να απεκδυθεί και αυτά μαζί με τον θάνατο.

Έχοντας λοιπόν πληροφορηθεί αυτά ο Απόστολος, γράφει προς αυτούς αυτήν την Επιστολή ως κατηχητική. Και πρώτα μεν αποδεικνύει ότι το δικό μας μυστήριο δεν είναι κάτι νεότερο, αλλά εξαρχής και από καταβολής κόσμου αυτή ήταν η ευδοκία του Θεού, το να πάθει δηλαδή ο Χριστός για εμάς και εμείς να σωθούμε· έπειτα, ομιλεί περί της κλήσεως των εθνών, για να δείξει ότι άξια έχουν πιστέψει. Και αποδεικνύει ότι η κλήση μας δεν έγινε μέσω ανθρώπου, αλλά μέσω του Χριστού, ο οποίος είναι Υιός του Θεού, ώστε και από αυτό να μάθουν ότι δεν έγιναν ανθρωπολάτρες πιστεύοντας στον Χριστό, αλλά αληθινοί θεοσεβείς. Επισημαίνει δε ότι και ο ίδιος για τον σκοπό αυτόν απεστάλη να κηρύξει το Ευαγγέλιο, και ότι φρόντιζε για αυτούς. Έπειτα, παραθέτει στην Επιστολή παραινετικούς λόγους προς άνδρες και γυναίκες, πατέρες και τέκνα, κυρίους και δούλους, και γενικώς προετοιμάζει τους πάντες κατά του διαβόλου και των δαιμόνων του, λέγοντας ότι εναντίον αυτών είναι η πάλη μας. Και σαν αγαθός αλείπτης, αφού άλειψε με τους λόγους του τους πάντες κατά της διαβολικής ενέργειας, με αυτόν τον τρόπο ολοκληρώνει την Επιστολή.

Κείμενο ριβ΄. «Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού.» Απόκ. Το λέγει το Άγιο Πνεύμα. Διότι ο αμέτοχος του Πνεύματος δεν είναι ισχυρός απέναντι στις αντίπαλες δυνάμεις. «Διότι η πάλη», αναφέρει, «δεν είναι προς αίμα και σάρκα»· δηλαδή, ο πόλεμος δεν διεξάγεται εναντίον ανθρώπων, «αλλά προς τις αρχές». Και αρχές αποκαλεί τους δαίμονες, επειδή εξουσιάζουν σε τούτο τον κόσμο, αλλά μόνο επί των έργων του σκότους. Η δε φράση «στα επουράνια», αναφέρεται επειδή οι δαίμονες δεν μας πολεμούν για κάποιο μικρό ζήτημα, αλλά για τα ουράνια αγαθά.

«Τόσο ανόητοι είστε; Ενώ αρχίσατε με το Πνεύμα, τώρα τελειώνετε με τη σάρκα;» Διότι περιτέμνονταν ασύνετα, αν και είχαν λάβει την πνευματική περιτομή, δηλαδή μέσω του Χριστού. Επομένως, κατ' ανάγκην για αυτά ο Θεός των όλων λέει το: «Απομακρυνθείτε», και το: «Εξέλθετε από εκεί», και το: «Αποχωριστείτε εσείς που φέρετε τα σκεύη του Κυρίου». Διότι εκείνοι που τίμησαν πλήρως με την πίστη τον Εμμανουήλ και έγιναν κοινωνοί της θείας φύσεώς Του, μέσω του ότι μετείχαν στο Άγιο Πνεύμα και γέμισαν από τα ιερά Του χαρίσματα, φέρουν τα σκεύη του Θεού. Και με ποιον τρόπο, θα το διδάξει ο πάνσοφος Παύλος λέγοντας: «Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού· αυτή δε είναι ο θώρακας της δικαιοσύνης, η περικεφαλαία του σωτηρίου, η ασπίδα της πίστεως, η μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο Λόγος του Θεού.» Διότι, έχοντας αυτή τη νοητή πανοπλία, εκστρατεύουν εναντίον του Σατανά και αντιστέκονται στις δυνάμεις που είναι μαζί του, ορμώντας μπροστά κατά κάποιον τρόπο και προασπίζοντας τις δικές τους ψυχές και τους λαούς που βρίσκονται υπό την ευθύνη τους· διότι αυτό είναι το καθήκον των ηγετών. Πλην όμως, αφού πρόσταξε να εξέλθουν από ανάμεσά της, λέει: «Δεν θα εξέλθετε με ταραχή, ούτε θα πορευθείτε ως φυγάδες». Διότι δεν προστάζει να απομακρυνθούν από τις ιουδαϊκές τάξεις ως φυγάδες, δηλαδή φοβισμένοι, αλλά μάλλον ήρεμα και σαν να έχουν εξουσία, σαν να αρνούνται να θέλουν να συζούν με τόσο μολυσμένους ανθρώπους και να συγκαταλέγονται στους βέβηλους και πονηρούς.

Διότι το έθνος των Ιουδαίων αποτινάχθηκε και αποβλήθηκε, επειδή περιύβρισε τον Χριστό που τους καλούσε στη ζωή· ωστόσο οι δικοί τους υιοί, που προέρχονται από το αίμα του Ισραήλ, οι επίλεκτοι μαθητές, έχουν γίνει βολίδες και βέλη, σαν να εκτοξεύονται από ένα πανίσχυρο χέρι, και διαπερνούν εύκολα οποιονδήποτε πλήττεται θανάσιμα. Τέτοιου είδους βολίδες αποστέλλονται μεν σαν από το χέρι του Χριστού, εμπήγονται όμως στα σπλάχνα του διαβόλου και θανατώνουν τον δράκοντα. Γι' αυτό εξάλλου και ο μακάριος Δαβίδ ψάλλει κάπου, λέγοντας προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό: «Τα βέλη σου είναι ακονισμένα, Δυνατέ, λαοί θα πέσουν κάτω από εσένα, στην καρδιά των εχθρών του βασιλέως». Επομένως, με τέτοια βέλη εξολοθρεύονται τα στίφη των δαιμόνων, και γίνονται αιτία ολέθρου για τους εχθρούς. Σε εκείνους όμως που έχουν γνωρίσει την επιφάνειά Του και Τον έχουν τιμήσει διά της πίστεως, εκπληρώνουν μια άλλη χρεία. Διότι τους καθιστούν πληγωμένους από την αγάπη, σύμφωνα με τη νύμφη που λέει στο Άσμα Ασμάτων: «Διότι εγώ είμαι πληγωμένη από την αγάπη». Ανευρίσκονται όμως και με άλλον τρόπο ως η αστραπή που φέγγει από τα όπλα Του. Και ως όπλα Του θα μπορούσαν να νοηθούν εκείνα, με τα οποία και εμείς οι ίδιοι πρέπει να εξοπλιστούμε, όπως προστάζει ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού».

Για να μάθεις δε τη δύναμη του Θεού, άκουσε τα εξής: <Εξάλειψας το όνομά τους στον αιώνα.> (B f. 35) Όχι μόνο, λέει, ασθένησαν και χάθηκαν όταν επιτιμήθηκαν οι εχθροί, αλλά εξαλείφθηκε και το όνομά τους. Και με το όνομα εδώ δεν εννοεί απλώς την ονομασία, επειδή ούτε αυτό συνέβη (διότι μέχρι σήμερα θυμόμαστε και τον Σατανά και τα ακάθαρτα δαιμόνια που είναι μαζί του)· αλλά δηλώνει τη δόξα. <Του εχθρού εξέλιπαν οι ρομφαίες μέχρι τέλους.> (A f. 61 b) Εξέλιπαν και οι ρομφαίες του διαβόλου μέχρι τέλους, δηλαδή ολοκληρωτικά. Και αυτές θα μπορούσαν να είναι είτε οι αντίπαλες δυνάμεις, μέσω των οποίων ήταν ισχυρός, είτε τα πάθη που μας τυραννούν, μέσω των οποίων υπέτασσε τους ανθρώπους πάνω στη γη και, αναδεικνύοντάς τους τραυματίες, τους έβαζε κάτω από τους δικούς του ζυγούς, είτε οι εφευρέσεις της διεστραμμένης του φύσης και οι πολύτροπες μηχανουργίες, τις οποίες δημιούργησε για τον όλεθρο των ανθρώπινων ψυχών. Διότι κάθε είδος αισχρής ηδονής και των άλλων αμαρτιών, λέμε ότι είναι διαβολικά μαχαίρια, δηλαδή βέλη των ακάθαρτων πνευμάτων, με τα οποία κατατοξεύουν την καρδιά και τη νεκρώνουν οδηγώντας την στην αμαρτία. Αλλά έχουν εξαλειφθεί οι ρομφαίες· διότι ενδυθήκαμε και εμείς την πανοπλία του Θεού, μέσω της οποίας τις αμβλύναμε. <Ετοίμασε με κρίση τον θρόνο του.> (B f. 35. b) Επομένως, ο αιώνιος βασιλιάς Χριστός, ως Θεός, βασίλευσε και επί των εθνών, υποτάσσοντάς τα και αυτά στα ευαγγελικά θεσπίσματα.

Και αν ο πόλεμος των πονηρών πνευμάτων εφορμά εναντίον μας, είναι ανάγκη εκείνοι που πήραν το θάρρος να σηκώσουν τα όπλα απέναντί τους, να είναι και να δείχνουν ζέοντες στο πνεύμα· και εφόσον καμία σωματική τέχνη και δύναμη δεν μας ωφελεί σε αυτό, είναι συνεπές με τη φωνή του Παύλου να πούμε: «Ενδυθείτε τη στρατιωτική πανοπλία του Θεού και προσαρμόστε πάνω σας καλά τον πλήρη οπλισμό της ευσέβειας προς Αυτόν». Διότι έτσι θα μπορούσαν να σβήσουν τα πυρωμένα βέλη του πονηρού, και το να μείνουν εντελώς αλώβητοι από κάθε τραύμα θα αποτελεί κατόρθωμα εκείνων που αγωνίζονται με ανδρεία. Αλλά, για να μεταφέρω και πάλι τον λόγο στους αγώνες των σκηνών, λέω το εξής: Πρέπει, δηλαδή, να σταχυολογούν το ωφέλιμο από παντού εκείνοι που έχουν βάλει σκοπό να το πράττουν αυτό, και υποθέτω ότι και εσείς οι ίδιοι συμφωνείτε πρόθυμα μαζί μου.

«Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας.» Επομένως, επειδή ακριβώς στον παρόντα καιρό ο θεσμός της νηστείας μάς προτρέπει ότι πρέπει να πολεμήσουμε κατά της σάρκας και των παθών, εμπρός ας εξοπλιστούμε γενναία με τα κατάλληλα όπλα και ας ενδυθούμε την πνευματική πανοπλία. Ας παρουσιαστεί λοιπόν μπροστά μας ο στρατιώτης του Χριστού για να αγωνιστεί, όχι θωρακισμένος με λαμπρό σίδερο, ούτε υψώνοντας φοβερή περικεφαλαία, ούτε προβάλλοντας χάλκινη ασπίδα και δόρυ, αλλά, όπως λέει ο θεσπέσιος Παύλος, «έχοντας ενδυθεί την πανοπλία του Θεού, την πίστη, την ελπίδα, την αγάπη και την υπομονή, την καρτερία για τα αγαθά»· με φρόνημα ρωμαλέο και ακατάβλητο, και καρδιά που δεν κλονίζεται εύκολα, αλλά μάλλον ακλόνητη και στερεωμένη, φιλειρηνική μεν προς τους αδελφούς, αλλά εμπειροπόλεμη απέναντι στους εχθρούς.

Διότι αγαπά, όπως είπα, τους εκλεκτούς. Κάτι τέτοιο λέει και ο προφήτης: «Ευθείες είναι οι οδοί του Κυρίου, και οι δίκαιοι θα πορευτούν σε αυτές· οι δε ασεβείς θα ασθενήσουν σε αυτές.» Επομένως, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: «Στο εξής να ενδυναμώνεστε εν Κυρίω και με το κράτος της ισχύος του· ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού για να μπορέσετε να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου. Διότι ο αγώνας μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, ενάντια στους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου, ενάντια στα πνευματικά όντα της πονηρίας στα επουράνια· γι' αυτό αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα και, αφού τα κατεργαστείτε όλα, να σταθείτε όρθιοι.» Διότι, όπως ακριβώς όταν κατοικούν σε πόλη γειτονική και όμορη με χώρα βαρβάρων, όσοι είναι έμπειροι στον πόλεμο και γνώστες της τακτικής θεωρούν εντελώς ανάξιες λόγου τις επιδρομές εκείνων, ενώ όσοι υστερούν στον αναγκαίο κόπο και στο να αντισταθούν ανδρεία σε όσους έχουν επιλέξει να λεηλατούν, θα αποτελέσουν ευκολότατη λεία· έτσι συμβαίνει και με όσους επιμελούνται την κατά νόμον ζωή. Κοντά τους βρίσκονται αυτοί που τους πολεμούν, διότι αυτοί είναι πάρα πολλοί και σκληροί. Όμως εκείνοι που έχουν τον νου τους δυνατό, και έχοντας εφαρμόσει ως πνευματική πανοπλία την ευσέβεια προς τον Χριστό αντεπιτίθενται, θα αποδειχθούν ανώτεροι από τη σκαιότητα εκείνων.

Γι' αυτό ακριβώς και ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού». Επομένως, όπως στον τύπο των λεπρών, εκείνον που έχει νοσήσει από την αμαρτία και έχει μολυνθεί, ο Θεός τον απομακρύνει από το πλήθος των αγίων. Αλλά ήταν βέβαια πολύ πιθανό κάποιος από αυτούς που είχαν νοσήσει να αποβάλει το πάθος. Διότι παύουμε από τις αμαρτίες κάποιες φορές, μεταστρέφοντας τον νου ώστε να επιλέγει να πράττει και να φρονεί τα καλύτερα και τα πιο πρέποντα.

Περί εκείνου που πολεμά εναντίον των αντιπάλων. «Αναλάβετε όπλα και ασπίδα», προσφώνησε σε κάποιους ο προφήτης Ησαΐας. Ο δε σοφότατος Παύλος λέει: «Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού». Διότι οι γνώριμοι του Θεού, και εραστές της αρετής, και σύντροφοι με τις πανέμορφες επιείκειες, εκστρατεύουν μεν όσο το δυνατόν πιο γενναία εναντίον κάθε βέβηλης και σαρκικής ηδονής, αντιπαρατάσσουν δε απέναντι στις δυστροπίες του διαβόλου τη σταθερότητα στην πίστη, το ακατάσειστο στην υπομονή, την καρτερία στους κόπους και την προθυμία στη φιλεργία, δηλαδή σε όλα τα αξιοθαύμαστα έργα. Αλλά δεν θα μπορούσε ποτέ, νομίζω, κανείς να φτάσει σε τέτοιο μέτρο πνευματικής ευρωστίας, ώστε να κατακτήσει την τόσο περίφανη και υπεράνω κάθε θαύματος δόξα, εάν δεν έχει τον Χριστό ως προασπιστή. Και οπωσδήποτε Εκείνος θα συναθλήσει και θα συμπαρασταθεί πρόθυμα σε όσους έχουν επιλέξει να φρονούν το θέλημά Του, και έχουν πλουτίσει μέσω της κάθαρσης που προέρχεται από Αυτόν, και έχουν μεριμνήσει να κάνουν καύχημά τους τον ονειδισμό Του.

Και βέβαια ο μακάριος Δαβίδ λέει ότι και ο στολισμός της Εκκλησίας φέρει κρόσσια. ΠΑΛΛ. Πειστικός ο λόγος. ΚΥΡ. Από το λόγιο των κρίσεων, τυλιγμένη σε χρυσούς κρίκους, ανεβαίνει μια ποικιλόχρωμη και εύχρωμη αλυσίδα, όπως λέγαμε, και περνώντας μέσα από τις δύο ασπιδίσκες, φτάνει στο ίδιο το άκρο της επωμίδας, πάνω στην οποία βρίσκονται οι λίθοι της απογραφής. Τι άραγε να σημαίνει και αυτό, πώς να μην αξίζει να το δούμε; Μου φαίνεται λοιπόν ότι το αίνιγμα υποδηλώνει και πάλι κάτι τέτοιο: Ότι δηλαδή οι πολύτιμοι λίθοι, οι οποίοι βρίσκονται στη γνώση και στη μνήμη του Χριστού, σπεύδοντας προς την άνω απογραφή, κερδίζουν αυτή την ιδιότητα μέσω των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών· διότι έτσι γράφει σαφώς ο θεσπέσιος Παύλος. Και μάλιστα αλλού λέει: «Ντυθείτε την πανοπλία του Θεού». Χρυσά είναι τα όπλα του βασιλιά, χρυσές είναι παρομοίως και οι ασπιδίσκες, υποδηλώνοντας αινιγματωδώς την πανοπλία του Θεού. Δεν θα βρεθούμε λοιπόν με άλλον τρόπο στη μνήμη και στην απογραφή του Θεού, παρά μόνο αν πιάσουμε τα όπλα της δικαιοσύνης και πορευτούμε με αυτά έμπρακτα. Το ότι δε το λόγιο είναι προσαρτημένο στην επωμίδα θα μπορούσε να σημαίνει, νομίζω, το ότι τα κάτω ενώνονται με τα άνω, με τη μεσιτεία του Χριστού. «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, αυτός που έκανε και τα δύο ένα», σύμφωνα με τις Γραφές, και ένωσε τα ανθρώπινα με το πλήθος των αγίων αγγέλων μέσω του συνδέσμου της αγάπης.

Και πρώτα χρίεστε στο μέτωπο, για να απαλλαγείτε από την ντροπή που ο πρώτος παραβάτης άνθρωπος περιέφερε παντού, και για να αντικατοπτρίζετε με ακάλυπτο πρόσωπο τη δόξα του Κυρίου. Έπειτα στα αυτιά, για να αποκτήσετε αυτιά, για τα οποία έλεγε ο Ησαΐας: «Και μου πρόσθεσε ο Κύριος αυτί για να ακούω», και ο Κύριος στα Ευαγγέλια: «Εκείνος που έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει.» Έπειτα στην όσφρηση, ώστε, αισθανόμενοι το θείο μύρο, να λέτε: «Είμαστε ευωδία Χριστού για τον Θεό ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται.» Μετά από αυτά στο στήθος, για να «ντυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης και να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου.» Διότι, όπως ακριβώς ο Σωτήρας μετά το βάπτισμα και την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος βγήκε και κατατρόπωσε τον αντίπαλο, έτσι και εσείς, μετά το ιερό βάπτισμα και το μυστικό χρίσμα, έχοντας ντυθεί την πανοπλία του Αγίου Πνεύματος, στέκεστε απέναντι στην εχθρική ενέργεια και την κατατροπώνετε, λέγοντας: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει.» Αφού αξιωθήκατε αυτό το άγιο χρίσμα, ονομάζεστε χριστιανοί, επαληθεύοντας το όνομα αυτό με την αναγέννησή σας.

Προσέξτε τις υποσχέσεις σας και θα καταλάβετε ότι δεν ψεύδομαι. Ακούστε τον Απόστολο και θα κατανοήσετε σαφώς τα λεγόμενα. Λέει ότι καταπονώ το σώμα μου και το δουλαγωγώ, και μη φροντίζετε για τη σάρκα, και ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού, και ότι έτσι τρέχω, όχι με αβεβαιότητα.

Έχεις λοιπόν όπλα, ω άνθρωπε, ενάντια σε κάθε εχθρό. Εάν όμως, αμελώντας όλα αυτά που σου δόθηκαν για βοήθεια, βρεθείς ηττημένος, είσαι στερημένος από κάθε δικαιολογία κατά την ώρα της κρίσεως. Διότι έχεις διάφορα όπλα απέναντι στις μηχανουργίες του αντιπάλου. Εάν ο Εχθρός ρίξει τα πυρωμένα βέλη του σε εμάς, έχουμε και εμείς ακαταμάχητη ασπίδα την προσευχή· εάν κινήσει εναντίον μας τον πόλεμο των ηδονών, ας προετοιμάσουμε ως σύμμαχο εναντίον του την αγάπη της ψυχής· εάν επιχειρήσει να μας αιχμαλωτίσει με την αδικία, ας καταφύγουμε στη δικαιοσύνη, και θα σωθούμε· εάν θελήσει να σε τραυματίσει με τη μισανθρωπία, απάντησέ του με τη δύναμη της φιλανθρωπίας· εάν σε πολεμά με την υπερηφάνεια, αντιμετώπισέ τον με την ταπεινοφροσύνη· εάν κινήσει προς εσένα τη σωματική επιθυμία, περιβλήσου γρήγορα τον θώρακα της σωφροσύνης· εάν ρίξει βλήματα ασέλγειας εναντίον μας, ας αναλάβουμε την περικεφαλαία της αγνείας εναντίον του.

Γι' αυτό και ο Απόστολος μας διδάσκει, λέγοντας: ντυθείτε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε στις μεθοδείες του Διαβόλου· ώστε, όταν μας επιτεθεί ο Εχθρός, να εξοπλιστούμε εναντίον του από τα προαναφερθέντα οπλοστάσια. Και τα όπλα μας δεν είναι σαρκικά, αλλά ισχυρά μέσω του Θεού· διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις πνευματικές δυνάμεις της πονηρίας. Μέσα στους θησαυρούς υπάρχουν πάρα πολλά και διάφορα βοηθήματα, όπως ο λόγος περί μετανοίας και σωτηρίας, ώστε, εάν κάποιος που παρατάσσεται εναντίον του Διαβόλου τραυματιστεί, να προστρέξει με σπουδή στον θησαυρό των θεραπειών και, αφού τοποθετήσει στο τραύμα το φάρμακο της μετάνοιας και γίνει καλά, να πολεμήσει πάλι υπέρ του Δεσπότη του.

Αυτήν δίδαξε ο Απόστολος ότι είναι η νέα εν Χριστώ κτίση, αλλά και το χωρίο «καθαρίστε την παλιά ζύμη, για να είστε νέο φύραμα», και το «ας εορτάζουμε όχι με παλιά ζύμη, αλλά με τα άζυμα της ειλικρίνειας και της αλήθειας», τον ίδιο σκοπό φανερώνει. Και επειδή δεν επαρκούμε από μόνοι μας για την πάλη απέναντι στις αρχές και τις εξουσίες, και απέναντι στα πνεύματα της πονηρίας, μας προτρέπει να αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού: «ντυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης, φορέστε υποδήματα στα πόδια σας με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης, και περιζωστείτε τη μέση σας με την αλήθεια· πάνω από όλα αυτά, αφού αναλάβετε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία», λέει, «θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πύρινα βέλη του Πονηρού» – τα οποία είναι οι ενέργειες των μιαρών παθών –, «και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου, και την αγία μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού», ώστε μέσω των προαναφερθέντων πνευματικών όπλων, τα οποία υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση, να μπορέσουμε να σταθούμε όρθιοι απέναντι στις σκληρές μεθοδείες του Διαβόλου.

Καλό λοιπόν, και μάλιστα το πιο χαρμόσυνο, θα ήταν αν δεν είχαμε αυτούς που μας αντιπράττουν και μας πολεμούν· επειδή όμως αυτό είναι αδύνατον, και αυτό που θέλουμε δεν το μπορούμε (θέλουμε δηλαδή να μην έχουμε αυτούς που μας παρασύρουν στα πάθη)—διότι τότε θα σωζόμασταν χωρίς κόπο—και αυτό που θέλουμε δεν γίνεται, αλλά γίνεται αυτό που δεν θέλουμε (διότι πρέπει να δοκιμαζόμαστε, όπως είπα), ας μην ενδίδουμε, ω ψυχή, ας μην ενδίδουμε στον πονηρό, «αλλά αφού αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού» που μας υπερασπίζεται και αγωνίζεται για εμάς, «ας ενδυθούμε τον θώρακα της δικαιοσύνης και ας υποδηθούμε τα πόδια με την ετοιμασία του Ευαγγελίου, και μαζί με όλα ας αναλάβουμε τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσουμε να σβήσουμε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού και την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, ώστε να μπορέσουμε να σταθούμε απέναντι στη μεθοδεία του διαβόλου», «για να καθαιρούμε λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται κατά της γνώσεως του Θεού»· «διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Για τον λόγο αυτόν τα λέω αυτά, επειδή αυτός είναι ο τρόπος των συγγραμμάτων του Αποστόλου. Διότι πολλά μπορούν να αποδειχθούν και για καθένα από όσα λέγονται σε αυτήν την επιστολή, ότι είναι διατυπωμένα με ορθόδοξο και μελετημένο τρόπο· αλλά θα ήταν μακροσκελές να εξετάσουμε το καθένα από αυτά με αυτόν τον τρόπο. Διότι προς το παρόν έχω προτιμήσει να δείξω μόνο τον χαρακτήρα και την πρόθεσή του. «

Ζ΄. Ας γεμίσουμε δε τους οίκους μας με λάφυρα Του Ευσεβίου. Οι δαίμονες λαφυραγωγούν εκείνους που νικούν, παίρνοντας από αυτούς την πανοπλία του Θεού, δηλαδή την περικεφαλαία και τον θώρακα και τη μάχαιρα του πνεύματος· οίκοι τους δε είναι οι εκκλησίες των κακούργων, τις οποίες και επιθυμούν να γεμίσουν με λάφυρα, δηλαδή με τους καρπούς που αρπάζουν από τους δικαίους· πώς όμως ονομάζεις λάφυρα αυτά που δεν έχουν ληφθεί σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου, αλλά κακώς περιήλθαν στην κατοχή σου από απροκάλυπτη αδικία;

Ένα φάρμακο έχω για όλα, μία οδό προς τη νίκη: εν Χριστώ θα καυχηθώ, για τον υπέρ Χριστού θάνατο. ΠΗ΄. Απέναντι όμως στον δικό μου πόλεμο δεν γνωρίζω τι να γίνω, ποια συμμαχία να βρω, ποιον λόγο σοφίας, ποιο χάρισμα, με ποια πανοπλία να οπλιστώ ενάντια στις μεθοδείες του πονηρού. Ποιος Μωυσής θα τον νικήσει, εκτείνοντας τα χέρια στο όρος, ώστε να υπερισχύσει ο σταυρός, που με αυτόν τον τρόπο προτυπωνόταν και προαναγγελλόταν; Ποιος Ιησούς μετά από αυτόν, παρατασσόμενος μαζί με τον αρχιστράτηγο των θεϊκών παρατάξεων; Ποιος Δαβίδ, είτε ψάλλοντας, είτε πολεμώντας με σφενδόνες, και όντας περιζωσμένος από τον Θεό με δύναμη για πόλεμο, και ασκώντας τα δάχτυλά του για τη μάχη; Ποιος Σαμουήλ, προσευχόμενος για τον λαό και προσφέροντας θυσίες, και χρίοντας ως βασιλιά αυτόν που μπορεί να νικήσει; Ποιος Ιερεμίας θα θρηνήσει για αυτά επάξια, γράφοντας θρήνους για τον Ισραήλ;

Διότι, όταν εκδιωχθεί μεν ο στρατιώτης που είναι σύμμαχος της κακίας, και εισέλθει στη θέση του ο οπλίτης της αρετής, ενδεδυμένος τον θώρακα της δικαιοσύνης και φέροντας στο χέρι τη μάχαιρα του πνεύματος, προβάλλοντας δε τα προστατευτικά όπλα, δηλαδή την περικεφαλαία του σωτηρίου και τον θυρεό της πίστεως, και φέροντας επάνω του ολόκληρη την πνευματική πανοπλία, τότε το σώμα, ως δούλος, φοβάται τον κύριό του, τον νου, και δέχεται με προθυμία τα παραγγέλματα εκείνου που το εξουσιάζει, μέσω των οποίων κατορθώνεται η αρετή με την υπηρεσία του σώματος. Διότι αυτό ακριβώς καταδεικνύει ο λόγος του εκατοντάρχου που λέγει: «Και λέγω στον δούλο μου· κάνε αυτό, και το κάνει».

Ω, πόσο καλά εξασκήθηκαν στα σωματικά τρόπαια! Ω, πόσο καλά μετέφεραν την πολεμική τους εμπειρία στην παράταξη εναντίον του διαβόλου· χωρίς να οπλίσουν τα χέρια τους με ξίφος, ούτε να προβάλουν μπροστά τους ξύλινη ασπίδα, ούτε να προστατευθούν με χάλκινη περικεφαλαία και περικνημίδες, αλλά αναλαμβάνοντας την πανοπλία του Θεού, την οποία περιγράφει ο στρατηγός της Εκκλησίας, ο θείος Απόστολος, δηλαδή τον θυρεό, τον θώρακα, την περικεφαλαία και τη μάχαιρα· έτσι προχωρούσαν εναντίον της αντίπαλης δύναμης. Στρατηγός σε αυτούς μεν ήταν η ουράνια χάρις, ενώ στην παράταξη του διαβόλου ήταν εκείνος που έχει το κράτος του θανάτου. Ο τόπος δε της παρατάξεώς τους ήταν το δικαστήριο των μιαιφόνων· μέσα σε αυτό στάθηκαν αντιμέτωποι και αγωνίζονταν, οι μεν επιτιθέμενοι με απειλές, οι δε αμυνόμενοι μέσω της υπομονής.

Όπως ακριβώς στους ανθρώπινους πολέμους εκείνοι που υπερέχουν των υπολοίπων σε ανδρεία και δύναμη, και, έχοντας θωρακιστεί με τα όπλα και αποκτήσει την πολεμική εμπειρία μέσα από την άσκηση στους κινδύνους, παρατάσσονται στο μέτωπο της φάλαγγας, προκινδυνεύοντας για όσους έχουν παραταχθεί στα μετόπισθεν, ενώ το υπόλοιπο πλήθος, που χρησιμεύει μόνο για να δίνει την εντύπωση της πολυαριθμίας, με την ίδια τη συμπαγή του παράταξη φαίνεται να προσφέρει κάποιο όφελος στον κοινό αγώνα, έτσι συμβαίνει και στους δικούς μας αγώνες. Ο γενναίος στρατιώτης του Χριστού και σφοδρός αγωνιστής κατά των αλλοφύλων, ο μέγας οπλίτης του Πνεύματος, ο Βασίλειος, ο οποίος έχει ενδυθεί την αποστολική πανοπλία και έχει θωρακιστεί με τον θυρεό της πίστεως, προβάλλοντας πάντοτε το αμυντικό όπλο, εννοώ τη μάχαιρα του Πνεύματος, αυτός πολεμά στην πρώτη γραμμή της στρατιάς του Κυρίου, παραμένοντας ζωντανός μέσα από το σύγγραμμα που εκπόνησε κατά της αιρέσεως, αμυνόμενος και αριστεύοντας εναντίον των εχθρών. Εμείς δε, το πλήθος, έχοντας προφυλάξει τους εαυτούς μας πίσω από τον θυρεό του προμάχου της πίστεως, ακολουθώντας την πορεία του στρατηγού εναντίον των αντιπάλων, δεν θα απόσχουμε από τους κατά δύναμιν αγώνες.

Απέναντι, λοιπόν, στον εξωτερικό πόλεμο που γίνεται στις αισθήσεις, ο παλαιός νόμος όπλιζε περισσότερο το ανθρώπινο γένος, παραγγέλλοντας την αποφυγή της τέλεσης των αμαρτημάτων. Απέναντι, όμως, στον εσωτερικό πόλεμο, αυτόν που διεξάγεται μέσα μας, μας εγείρει ο νόμος της χάριτος, η διδασκαλία του ευαγγελίου, η οποία απαγορεύει την οργή στην καρδιά, τη μοιχεία στην καρδιά, την επιθυμία που κινείται στην καρδιά από την προσβολή του διαβόλου, και μας οπλίζει και μας διεγείρει για να παραταχθούμε απέναντί της, όπως ακριβώς λέει και ο απόστολος γράφοντας προς τους Εφεσίους: «Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου. Διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, προς τα πνευματικά όντα της πονηρίας στα επουράνια». Επειδή, λοιπόν, εξέπεσαν από αυτά, το φέρουν βαρέως και κινούνται μανιωδώς εναντίον μας, αφού εμείς έχουμε το πολίτευμά μας στους ουρανούς μέσω της νοερής ανατάσεως προς τον Θεό.

Ως προς τα σύμβολα του σχήματος υπολείπεται λίγο· διότι το σχήμα δεν είναι τίποτα, λέει ο θείος Εφραίμ, χωρίς το έργο, όπως ακριβώς και το έργο χωρίς το σχήμα δεν προσφέρει τίποτα στην κατάσταση των μοναχών, αλλά το έργο που γίνεται χωρίς υποταγή είναι κοσμικό· και είναι φανερό από εδώ, από τα σημεία του σχήματος, ότι ο μοναχός φέρει τα σύμβολα κατά το πρότυπο των αγγέλων, και στρατεύεται στον επουράνιο βασιλιά ενδεδυμένος την πανοπλία του Θεού, και παρατάσσεται πάντοτε ενάντια στις αρχές και τις εξουσίες του σκότους· διότι περιβάλλεται τον θώρακα της δικαιοσύνης, την αρμονική πράξη όλων των αισθητών αρετών, και καθώς η καθεμία συνδέεται με την άλλη σαν τους κρίκους, αναλαμβάνοντας δε τον θυρεό της πίστεως, δηλαδή την εν πνεύματι φωτιστική έξη της ψυχής της θεοειδούς καταστάσεως, εννοώ τη σωφροσύνη, και φορώντας την περικεφαλαία του σωτηρίου, η οποία είναι η φωτεινή και καθαρή φρόνηση του Πνεύματος, και ακονίζοντας πάντοτε τη μάχαιρα του Πνεύματος εναντίον των εχθρών, η οποία είναι η ανδρεία του θυμικού· διότι πάντοτε ο αληθινός μοναχός πολιτεύεται και εξοπλίζεται σύμφωνα με το σχήμα των όπλων του, ώστε να μη φανεί ότι φέρει ξένο σχήμα, σύμφωνα με τους πατέρες· και αν κάποιος εξετάσει το σχήμα της μοναχικής πολιτείας και της συμβολικής ιεραρχίας, θα βρει ότι τα σύμβολα αρμόζουν στην αλήθεια· και έχοντας τα σχήματα των αρετών ως τύπο της εν πνεύματι κατάστασης της ψυχής, όπως θέσπισαν οι θείοι πατέρες, ώστε, σύμφωνα με το σχήμα και τον βίο και την αλήθεια, να έχουμε και τους τρόπους ισότιμους.

Ας μην σε πλανήσουν ασεβείς άνδρες. [cod. f. 7. a.] Αναφέρεται στα μυστήρια που συνέβησαν στον Χριστό από τους Ιουδαίους, και στο πώς ο Ιούδας απέκτησε κοινό βαλάντιο με τους Ιουδαίους, καταλήγοντας να σχιστεί στη μέση. Ας καταλάβουμε την πολύτιμη περιουσία του, και ας γεμίσουμε τους οίκους μας με λάφυρα. [cod. f. 8. a.] Η περιουσία του δικαίου είναι η σοφία και η φρόνηση, την οποία ιδιοποιούνται οι ασεβείς, πείθοντας τον δίκαιο να πράξει κάτι από τα απαγορευμένα, ώστε ο νους του, τυφλωμένος από την αμαρτία, να εκπέσει από αυτά τα άγια αποκτήματα. Αυτό θα μπορούσαν να το πουν και εκείνοι που είπαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κατασχέσουμε την κληρονομιά του». Και οι δαίμονες λεηλατούν αυτούς που νικούν, αφαιρώντας τους τη θεία πανοπλία, την περικεφαλαία του σωτηρίου, τον θώρακα και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού. Και οίκοι τους θα μπορούσαν να είναι οι εκκλησίες εκείνων που πράττουν την πονηριά, τις οποίες επιθυμούν να γεμίσουν με λάφυρα.

Όλα αυτά σας τα ανέφερα, για να κατανοήσετε ότι η σύναξή μας δεν είναι ολιγάριθμη. Διότι, εάν εκεί μία μόνο γυναίκα υπήρξε επαρκές ακροατήριο, πολύ περισσότερο εμείς, βλέποντας τόσους άνδρες και τόσες γυναίκες με τέτοια προθυμία, δεν θα διστάσουμε, αλλά θα προχωρήσουμε στη συνήθη διδασκαλία μας. Διότι, εάν ο Δεσπότης των αγγέλων, ενώπιον του οποίου φρίττουν τα Χερουβείμ, δεν αρνήθηκε να συνομιλήσει με μία μόνο γυναίκα πόρνη, ποια απολογία θα μπορούσαμε να έχουμε και ποια συγχώρηση, εάν παραβλέπαμε μία τόσο πολυπληθή σύναξη; Εμπρός, λοιπόν, ας ετοιμάσουμε πάλι για εσάς τη συνήθη τράπεζα, ας τοποθετήσουμε τον κρατήρα και ας προσφέρουμε τον άκρατο οίνο, συγκροτώντας ένα πνευματικό συμπόσιο. Διότι τα κρέατα αυτά δεν καταπονούν το στομάχι, αλλά θωρακίζουν τη διάνοια· ο οίνος αυτός δεν καθιστά τον ακροατή παράφρονα, αλλά κάνει σώφρονα ακόμη και εκείνον που μεθάει. Τέτοια είναι η φύση της τράπεζας αυτής, η οποία μπορεί να μας επαρκέσει αντί για πλήρη πανοπλία. Διότι πράγματι έχουμε ανάγκη από όπλα, επειδή καθημερινά διεξάγουμε πόλεμο, όχι ενάντια σε ανθρώπους της ίδιας φύσης με εμάς, αλλά ενάντια σε αόρατες δυνάμεις, ενάντια στις φάλαγγες των δαιμόνων, οι οποίες είναι πιο βάρβαρες από μυριάδες εχθρούς, ενάντια σε έναν τύραννο αδιάλλακτο, ο οποίος μας πολεμά με πόλεμο ακήρυχτο, και ούτε προαναγγέλλει την ώρα της επίθεσης ούτε είναι ορατός, αλλά βάλλει εναντίον μας από την αφάνεια.

Γ΄. Δεν έλεγα ορθά από την αρχή ότι η οικία του καθενός αποτελεί ένα ολόκληρο στρατόπεδο; Διότι, ιδού, αφού καθόρισε όλες τις εξουσίες, στη συνέχεια τους εξοπλίζει και τους οδηγεί σε πόλεμο. Επειδή, αν κανείς δεν σφετερίζεται την εξουσία του άλλου, αλλά ο καθένας παραμένει στη θέση του, όλα θα βαίνουν καλώς. «Ενδυναμώνεσθε», λέγει, «εν Κυρίω και με το κράτος της ισχύος Του»· δηλαδή, με την ελπίδα σε Αυτόν μέσω της δικής Του βοήθειας. Διότι, επειδή παρήγγειλε πολλά που έπρεπε να γίνουν, «μη φοβάσθε», λέγει, «εναποθέστε την ελπίδα σας στον Κύριο και Εκείνος θα τα διευκολύνει όλα». Και ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου.

Αφού έχετε επιτελέσει τα πάντα, λέει, και όχι το ένα ναι και το άλλο όχι· διότι και μετά τη νίκη χρειάζεται σταθερότητα. Χτυπήθηκε μεν κάποτε ο εχθρός, αλλά πάλι αναζωογονούνται αυτά που χτυπήθηκαν· αν δεν σταθούμε σταθεροί, όσα έπεσαν αμέσως ξανασηκώνονται. Όσο εμείς στεκόμαστε όρθιοι, εκείνος παραμένει πεσμένος· όσο δεν κλονιζόμαστε, εκείνος δεν ανασηκώνεται. Ας ενδυθούμε την πανοπλία του Θεού.

Αν όμως στην Παλαιά Διαθήκη αυτά είχαν απαγορευτεί, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό στην εποχή της χάριτος, όπου η φιλοσοφία είναι ανώτερη. Αυτά τα λέω και προς τους άνδρες και προς τις γυναίκες· διότι το στάδιο του αγώνα είναι κοινό. Το στρατόπεδο του Χριστού δεν έχει διαιρεθεί με βάση τη φύση του φύλου, αλλά η σύναξη είναι μία. Μπορούν και οι γυναίκες να φορέσουν θώρακα, να προβάλουν ασπίδα και να ρίξουν βέλος, και σε καιρό μαρτυρίου, αλλά και σε κάθε άλλη παρόμοια περίσταση που απαιτεί μεγάλη παρρησία. Και όπως ακριβώς ένας άριστος τοξότης, ρίχνοντας εύστοχα το βέλος από τη χορδή, συνταράσσει ολόκληρη την παράταξη των εχθρών, έτσι και οι άγιοι μάρτυρες, καθώς και όλοι οι αγωνιστές της αλήθειας, οι οποίοι μάχονται ενάντια στις μεθοδείες του διαβόλου, εκτοξεύουν εύστοχα τα λόγια τους από τη γλώσσα τους σαν από άλλη χορδή. Και αυτά τα λόγια, πετώντας σαν βέλη μέσα στον αέρα και πέφτοντας πάνω στις αόρατες φάλαγγες των δαιμόνων, συνταράσσουν ολόκληρη την παράταξή τους. Αυτό ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση αυτού του μακάριου Βαρλαάμ· διότι με απλά λόγια, σαν να ήταν βέλη που πετούσαν, προκάλεσε σύγχυση στο στρατόπεδο του διαβόλου. Αυτήν την ευστοχία ας μιμηθούμε και εμείς. Δεν βλέπετε αυτούς που κατεβαίνουν από τα θέατρα να γίνονται πιο μαλθακοί;

Δεν γνωρίζω πώς πρέπει να αποκαλέσω αυτόν τον θαυμαστό άνδρα. Γεωργό να τον πω; «Εγώ», λέει, «φύτεψα». Οικοδόμο να τον πω; «Ως σοφός αρχιτέκτων έθεσα το θεμέλιο». Να τον προσαγορεύσω δρομέα; «Έτσι τρέχω, όχι αδήλως». Να τον ονομάσω πυγμάχο, που πλήττει την κεφαλή του διαβόλου; «Έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα». Να τον αποκαλέσω παλαιστή; «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Να τον πω στρατηγό, που συντάσσει την παράταξη του Χριστού; «Ενδυθείτε», λέει, «την πανοπλία του Θεού, ώστε να μπορέσουμε να σταθούμε απέναντι στις μεθοδείες του εχθρού». Να τον καλέσω χειροτέχνη, που με τους δικούς του μόχθους τρέφει τους πιστούς; Διότι, όπως λέει, «Στις ανάγκες μου και σε όσους ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν τα χέρια αυτά». Αλλά προηγουμένως μεν κατασκεύαζε σκηνές από δέρματα, αργότερα όμως έγινε για τους πιστούς πρόξενος των επουρανίων σκηνών.

Όπως λοιπόν, αφού παρέλθει ο χειμώνας και φανεί το θέρος, ο ναύτης καθελκύει το πλοίο στο πέλαγος, ο στρατιώτης στιλβώνει τα όπλα και προετοιμάζει τον ίππο για πόλεμο, ο γεωργός ακονίζει το δρεπάνι, ο οδοιπόρος με θάρρος ξεκινά για μακρινό ταξίδι, και ο αθλητής ενόψει των αγώνων εκδύεται και γυμνώνεται· έτσι ακριβώς και εμείς, καθώς η νηστεία ανεφάνη σαν κάποιο πνευματικό θέρος, ας στιλβώσουμε τα όπλα ως στρατιώτες, ας ακονίσουμε το δρεπάνι ως γεωργοί, ας αντιτάξουμε τους λογισμούς ως κυβερνήτες απέναντι στα κύματα των άτοπων επιθυμιών, ας ξεκινήσουμε το ταξίδι προς τον ουρανό ως οδοιπόροι, και ως αθλητές ας αποδυθούμε στους αγώνες. Διότι ο πιστός είναι και γεωργός, και κυβερνήτης, και στρατιώτης, και αθλητής, και οδοιπόρος. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: Δεν είναι η πάλη μας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες· ενδυθείτε, λοιπόν, την πανοπλία του Θεού. Είδες τον αθλητή; Είδες τον στρατιώτη;

Κατηχητικές ομιλίες του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου, αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Χρυσοστόμου, προς αυτούς που πρόκειται να φωτιστούν, προς τους νεοφωτίστους και στην επιγραφή των Πράξεων των Αποστόλων. Κατήχηση πρώτη προς αυτούς που πρόκειται να φωτιστούν. Ο παρών καιρός είναι καιρός πνευματικής χαράς και ευφροσύνης· διότι ιδού, έφτασαν σε εμάς οι ποθητές και αξιαγάπητες ημέρες των πνευματικών γάμων. Και δεν θα έσφαλλε καθόλου κανείς εάν ονόμαζε αυτά που συμβαίνουν τώρα γάμο, και όχι μόνο γάμο, αλλά και μια θαυμαστή και παράδοξη στρατολογία. Και ας μην νομίσει κάποιος ότι τα όσα λέγονται είναι αντιφατικά μεταξύ τους, αλλά ας ακούσει τον μακάριο Παύλο, τον διδάσκαλο της οικουμένης, ο οποίος χρησιμοποιεί και τα δύο αυτά παραδείγματα και άλλοτε μεν λέει: «Σας μνήστευσα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό»· αλλού δε, σαν να εξοπλίζει στρατιώτες που πρόκειται να βγουν σε πόλεμο, λέει πάλι: «Ντυθείτε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σταθείτε όρθιοι απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου» [...].

Της θείας δε δουλείας, την οποία υπέμεινε Εκείνος που πήρε μορφή δούλου, τύπος γίνεται η ανθρώπινη υπηρεσία εκείνων που δουλεύουν με καθαρότητα και εκούσια, εφόσον η δουλεία τους ανάγεται στον Θεό. «Στο εξής, να ενδυναμώνεστε εν Κυρίω και με το κράτος της ισχύος του. Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σταθείτε.» Πρέπει να δοθεί στους ανθρώπους, οι οποίοι έχουν περιπέσει στην αδυναμία, δύναμη προερχόμενη από τον Θεό, προκειμένου η ανάκτηση της δυνάμεως να εξαλείψει την αδυναμία. Αυτή δε τη δύναμη την παρομοιάζει με πανοπλία, δηλώνοντας ότι, όπως ακριβώς ο γυμνός δεν είναι ικανός για πόλεμο, έτσι και εκείνος που δεν μετέχει στο Πνεύμα, δεν είναι ικανός να αντιμετωπίσει τον διάβολο που απεργάζεται την κακία. «Απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου. Διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, προς τα πνεύματα της πονηρίας στα επουράνια. Γι' αυτό αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα και, αφού τα επιτελέσετε όλα, να σταθείτε όρθιοι.»

Διότι ή θα μισήσει τον έναν και θα αγαπήσει τον άλλον, ή θα προσηλωθεί στον έναν και θα καταφρονήσει τον άλλον. Δεν μπορείτε να δουλεύετε και στον Θεό και στον μαμωνά.» «Αλήθεια σας λέω· δεν υπάρχει κανείς που άφησε σπίτι, ή γονείς, ή αδελφούς, ή γυναίκα, ή παιδιά εξαιτίας της βασιλείας του Θεού, ο οποίος δεν θα λάβει πολλαπλάσια σε τούτον τον καιρό, και στον ερχόμενο αιώνα ζωή αιώνια.» «Εκείνοι που τρέχουν στο στάδιο, όλοι μεν τρέχουν, αλλά ένας λαμβάνει το βραβείο· έτσι να τρέχετε, ώστε να το κατακτήσετε. Και καθένας που αγωνίζεται, εγκρατεύεται σε όλα· εκείνοι μεν λοιπόν το κάνουν για να λάβουν φθαρτό στεφάνι, εμείς όμως άφθαρτο.» «Αδελφοί αγαπητοί, να είστε σταθεροί, αμετακίνητοι, να περισσεύετε πάντοτε στο έργο του Κυρίου, γνωρίζοντας ότι ο κόπος σας δεν είναι μάταιος εν Κυρίω.» «Αδελφοί, ενδυναμώνεστε εν Κυρίω και με το μεγαλείο της ισχύος Του. Ντυθείτε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου· διότι η πάλη σας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, στις εξουσίες, στους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου του αιώνα, ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους. Γι' αυτό, αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα και, αφού τα φέρετε όλα εις πέρας, να σταθείτε όρθιοι.

Έπειτα, αφού περιβληθείς την πανοπλία του Πνεύματος, ζώσεις τη μέση σου με αλήθεια, ενδυθείς τον θώρακα της δικαιοσύνης, φορέσεις την περικεφαλαία του σωτηρίου, υποδηθείς τα πόδια σου με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης, πάρεις στα χέρια σου τον θυρεό της πίστεως και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι το ρήμα του Θεού, και αφού καθοπλιστείς άριστα και οχυρωθείς από παντού, έξελθε με τέτοια πεποίθηση στον πόλεμο κατά της ασέβειας, ώστε, αφού την κατατροπώσεις και καταρρίψεις στη γη τον αρχηγό της διάβολο, να κοσμηθείς με τα στεφάνια της νίκης από τη ζωαρχική δεξιά του Δεσπότου.

Να παραμένεις σταθερός στη διάνοιά σου, και δεν θα ταλαιπωρηθείς στους πειρασμούς· εάν όμως απομακρυνθείς από αυτήν, να υπομένεις τα επερχόμενα. Να προσεύχεσαι να μη σου έρθει πειρασμός· όταν όμως έρθει, αποδέξου τον ως δικό σου και όχι ως κάτι ξένο. Απομάκρυνε τη σκέψη σου από κάθε πλεονεξία, και τότε θα μπορέσεις να δεις τις μεθοδείες του διαβόλου.

Ω παμβασίλεια, πανάχραντη Μητέρα του Θεού, έντυσε τον βασιλιά μας με τη θεία σου βοήθεια από το ουράνιο ύψος, ζώσε τον με τη στερεότητα της αλήθειας και με την ασπίδα της πίστης και με το ξίφος του πνεύματος και περιφρούρησέ τον με την πανοπλία της δικαιοσύνης.

Τα αναγνώσματα που γίνονται μετά από αυτήν φανερώνουν γενικώς τα θεία θελήματα και τις βουλές, σύμφωνα με τα οποία οφείλουν όλοι να παιδαγωγούνται και να πολιτεύονται· ειδικώς δε, υποδηλώνουν τη διδασκαλία της πίστεως και την προκοπή εκείνων που έχουν πιστέψει, καθώς και τη σταθερή διάθεση προς την αρετή των πρακτικών, σύμφωνα με την οποία, ακολουθώντας τον θείο νόμο των εντολών, στέκονται ανδρεία και ακλόνητα απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου και διαφεύγουν από τις αντίπαλες ενέργειες· τέλος, φανερώνουν τη θεωρητική έξη των γνωστικών, σύμφωνα με την οποία, συλλέγοντας κατά το δυνατόν τους πνευματικούς λόγους των αισθητών πραγμάτων και της πρόνοιας που ασκείται σε αυτά, κατευθύνονται χωρίς καμία πλάνη προς την αλήθεια.

Τα αναγνώσματα που γίνονται μετά από αυτήν, γενικώς μεν φανερώνουν τα θεία θελήματα και τις βουλές, σύμφωνα με τα οποία πρέπει όλοι να διαπαιδαγωγούνται και να πολιτεύονται, ειδικώς δε τη διδασκαλία σχετικά με την πίστη και την προκοπή όσων πίστεψαν. Επιπλέον, φανερώνουν την παγιωμένη διάθεση των πρακτικών πιστών ως προς την αρετή, σύμφωνα με την οποία, στοιχώντας με τον θείο νόμο των εντολών, αντιστέκονται ανδρείως και ακλονήτως στις μεθοδείες του διαβόλου και διαφεύγουν τις αντίθετες ενέργειες, καθώς και την κατά θεωρίαν έξη των γνωστικών, σύμφωνα με την οποία, συλλέγοντας κατά δύναμη τους πνευματικούς λόγους των αισθητών πραγμάτων και της θείας πρόνοιας για αυτά, κατευθύνονται απλανώς προς την αλήθεια. Οι δε θείες μελωδίες των ασμάτων υποδηλώνουν τη θεία αγαλλίαση και τερπνότητα που αναφύεται στις ψυχές όλων, χάρη στην οποία, ενδυναμωνόμενες μυστικώς, αφενός λησμονούν τους παρελθόντες κόπους της αρετής, και αφετέρου ανανεώνουν την εύτονη έφεσή τους προς τα υπολειπόμενα θεία και ακήρατα αγαθά.