Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 6:12

Υπήρχε, λέει, η ύλη άναρχη, αγένητη, στα δικά της όρια, κινούμενη πάντοτε άτακτα, πάντοτε μαχόμενη τον εαυτό της και αναλώνοντας τον εαυτό της. Υπήρχε όμως, λέει, και ο Θεός στα δικά του όρια, άναρχος, αγένητος, αΐδιος, ασώματος, όλος φως, αλλά η ύλη, λέει, κινούμενη άτακτα και άλογα έφτασε στα όρια του Θεού. Και αφού θαύμασε το φως του Θεού, έπαψε τη μάχη εναντίον του εαυτού της, και επιτέθηκε μαχόμενη στο φως για να αρπάξει ένα μέρος του μέσα της· διότι διαβεβαιώνουν ότι η ύλη έχει άρχοντες, όπως σε ένα κρυφό βασίλειο, τους οποίους ισχυρίζονται ότι είναι οι «κοσμοκράτορες του σκότους» και τα «πνευματικά της πονηρίας». Συγκατατέθηκε δε, λέει, ο αγαθός Θεός, να γίνει αιχμάλωτο ένα μέρος του που αρπάχθηκε από αυτήν, ώστε να την περιγράψει και να την περιορίσει, για να μην προχωρήσει περαιτέρω στα δικά του όρια.

Και αφού εξήλθε ο άνθρωπος του Θεού, αναχώρησε στην έρημο, λυπούμενος μεν διότι δεν μαρτύρησε, μαρτυρώντας όμως καθημερινά στη συνείδησή του και παλεύοντας εναντίον των αρχών και των εξουσιών, εναντίον των κοσμοκρατόρων του σκότους του αιώνος τούτου, εναντίον των πνευματικών δυνάμεων της πονηρίας, όπως λέγει ο μακάριος Παύλος. Μετά την αναχώρησή του, λοιπόν, ο βασιλιάς οργίστηκε περισσότερο και απεργάζεται σφοδρότερο διωγμό εναντίον του μοναχικού τάγματος, ενώ αξιώνει μεγαλύτερης τιμής τους θεραπευτές και τους νεωκόρους των ειδώλων.

Ως πόλη, λοιπόν, να θεωρείς αυτόν τον μάταιο και απατηλό κόσμο, και ως πολίτες τις αρχές και τις εξουσίες των δαιμόνων, τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, οι οποίοι μας δελεάζουν με τη σαγήνη της ηδονής και μας υποβάλλουν να σκεφτόμαστε τα φθαρτά και εφήμερα σαν να ήταν άφθαρτα, σαν να επρόκειτο η απόλαυσή τους να διαιωνίζεται και να συνυπάρχει μαζί μας αθάνατα. Έτσι λοιπόν, αφού εμείς απατηθούμε και δεν φροντίσουμε καθόλου για εκείνα τα μόνιμα και αιώνια αγαθά, ούτε αποταμιεύσουμε τίποτα για τον εαυτό μας για τη μέλλουσα ζωή, επέρχεται ξαφνικά πάνω μας ο όλεθρος του θανάτου. Τότε ακριβώς, καθώς θα είμαστε γυμνοί από τα επίγεια, οι πονηροί και σκληροί πολίτες του σκότους μας παραλαμβάνουν, επειδή σε αυτούς καταναλώσαμε όλο τον χρόνο μας, και μας απάγουν σε γη σκοτεινή και ζοφερή, σε γη αιώνιου σκότους, όπου δεν υπάρχει φως, ούτε μπορεί να δει κανείς ζωή θνητών ανθρώπων. Ως αγαθό σύμβουλο, πάλι, που φανέρωσε όλη την αλήθεια και δίδαξε τα σωτήρια έργα στον συνετό και σοφότατο βασιλιά, θεώρησε τη δική μου ευτελή ταπεινότητα, που έχω έρθει για να σου υποδείξω τον αγαθό και αλάνθαστο δρόμο, κατευθύνοντάς σε στα αιώνια και ατελεύτητα αγαθά και συμβουλεύοντάς σε να αποταμιεύσεις τα πάντα εκεί, και απομακρύνοντάς σε από αυτόν τον πλάνο κόσμο, τον οποίο κι εγώ δυστυχώς αγαπούσα, παραμένοντας προσκολλημένος στα τερπνά και απολαυστικά του θέλγητρα.

Έπειτα, αφού περιβληθείς την πανοπλία του Πνεύματος, ζώσεις τη μέση σου με αλήθεια, ενδυθείς τον θώρακα της δικαιοσύνης, φορέσεις την περικεφαλαία του σωτηρίου, υποδηθείς τα πόδια σου με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης, πάρεις στα χέρια σου τον θυρεό της πίστεως και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι το ρήμα του Θεού, και αφού καθοπλιστείς άριστα και οχυρωθείς από παντού, έξελθε με τέτοια πεποίθηση στον πόλεμο κατά της ασέβειας, ώστε, αφού την κατατροπώσεις και καταρρίψεις στη γη τον αρχηγό της διάβολο, να κοσμηθείς με τα στεφάνια της νίκης από τη ζωαρχική δεξιά του Δεσπότου.

Αφού, λοιπόν, ο βασιλιάς κάθισε σε βήμα ψηλό και υπερυψωμένο, διέταξε τον γιο του να παρακαθήσει μαζί του. Εκείνος, όμως, από σεβασμό και τιμή προς τον πατέρα του δεν θέλησε να το πράξει αυτό, και κάθισε στο έδαφος κοντά του. Παρουσιάστηκαν, λοιπόν, οι γνώστες της σοφίας που μωράνθηκε από τον Θεό, των οποίων η ασύνετη καρδιά πλανήθηκε, όπως ακριβώς λέει ο Απόστολος: «Ενώ νόμιζαν ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί, και αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με το ομοίωμα θνητών ανθρώπων, τετράποδων και ερπετών». Αυτοί συγκεντρώθηκαν για να αναμετρηθούν δια των λόγων με τον γιο του βασιλιά και με όσους βρίσκονταν γύρω του, και εκπληρωνόταν σε αυτούς η παροιμία, ότι δηλαδή η ζαρκαδιά επιχειρούσε να πολεμήσει με το λιοντάρι. Διότι αυτός μεν είχε θέσει τον Ύψιστο ως καταφύγιό του και είχε εναποθέσει την ελπίδα του στη σκιά των πτερύγων Του· εκείνοι δε είχαν στηρίξει την πεποίθησή τους στους άρχοντες αυτού του αιώνα που καταργούνται, και στον κοσμοκράτορα του σκότους, στον οποίο είχαν υποτάξει τον εαυτό τους ελεεινά και άθλια.

Σε τρεις στίχους, δέκα φορές μνημόνευσε τον Ιησού Χριστό. Πώς όμως τον μιμούνταν; Επειδή, όπως ακριβώς ο Χριστός, εάν κάποιος από εσάς θελήσει να πορευτεί προς το αγαθό, του γίνεται οδός· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η οδός»· και αν θελήσει να εισέλθει στη ζωή, γίνεται θύρα· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η θύρα»· και αν θελήσει να τραφεί, γίνεται άρτος· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό»· και τα υπόλοιπα, για να μην τα αναφέρω ένα προς ένα. Έτσι και ο Παύλος, μιμούμενος εκείνον, έγινε τα πάντα για όλους για το καλό. Για παράδειγμα, αν θέλεις να τον δεις καλλιεργητή, άκουσέ τον να λέει: «εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε». Θέλεις να τον δεις οικοδόμο; «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο». Θέλεις να τον δεις παγκρατιαστή; «Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα». Θέλεις να τον δεις δρομέα; «Από την Ιερουσαλήμ και στα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό έχω διαδώσει πλήρως το Ευαγγέλιο». Θέλεις να τον δεις αθλητή; «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Θέλεις να τον δεις αγωνιστή; «Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί». Θέλεις να τον δεις στεφανωμένο;

Απάντηση Εγώ βέβαια ούτε στα προηγούμενα αναίρεσα ποτέ κάτι τέτοιο. Διότι γνωρίζω και τον Ιώβ που πειράχτηκε από τον διάβολο, και τη Γραφή που λέει ότι: «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας»· και πάλι: «Αντισταθείτε στον διάβολο και θα φύγει από εσάς», και αλλού: «Ο αντίδικός σας διάβολος περιπατεί σαν λιοντάρι που ωρύεται, ζητώντας ποιον να καταπιεί.» Αλλά επειδή εσείς νομίζετε ότι οι πονηροί λογισμοί δεν είναι δικοί σας, αλλά κάποιων άλλων, λέγοντας άλλοτε μεν ότι αυτοί είναι η αμαρτία του Αδάμ, άλλοτε ότι είναι ο ίδιος ο Σατανάς, και άλλοτε η προσβολή του Σατανά, για τον λόγο αυτόν εμείς λέμε ότι άλλο πράγμα είναι η αμαρτία του Αδάμ, και άλλο ο Σατανάς, και άλλο η προσβολή του Σατανά, και διαφορετικό οι δικοί μας πονηροί λογισμοί, έστω κι αν λαμβάνουν τις αφορμές από την προσβολή. Διότι Σατανάς είναι αυτή καθαυτή η υπόσταση του διαβόλου, η οποία επιχείρησε να πειράξει και τον Κύριο· αμαρτία του Αδάμ είναι η παράβαση της εντολής από τον πρώτο άνθρωπο· ενώ προσβολή του Σατανά είναι η εμφάνιση ενός πονηρού πράγματος ως απλός λογισμός, η οποία κατορθώνει να προσεγγίσει τον νου μας εξαιτίας της ολιγοπιστίας.

Εκείνος που κατανοεί όσα ειπώθηκαν μυστικώς από τον μακάριο Παύλο, ο οποίος δήλωσε ότι η πάλη μας είναι εναντίον των πνευμάτων της πονηρίας, θα κατανοήσει και την παραβολή του Κυρίου που έλεγε «ότι πρέπει πάντοτε να προσευχόμαστε και να μην αποκάμνουμε».

Ερώτηση: Επομένως, επειδή πολλά θλιβερά πράγματα μας συμβαίνουν, αφενός από ανθρώπους που φθονούν, καταλαλούν, διαβάλλουν, συκοφαντούν, κολακεύουν, πλανούν, εξαπατούν, υποσκάπτουν, αποστερούν, σκανδαλίζουν, εχθρεύονται, καταφρονούν, μισούν, πολεμούν, χτυπούν, κακοποιούν, διώκουν, και όσα δεινά έρχονται στους ανθρώπους από ανθρώπους· ή και από το ίδιο μας το σώμα που σφύζει, που πολεμά, που ζητά αναπαύσεις, που περιπίπτει σε ποικίλα νοσήματα και τραύματα και ασθενεί με πολλούς τρόπους· ή και όσα συμβαίνουν εκτός και εντός αυτών, όπως δαγκώματα σκύλων, ιοβόλων ή σαρκοβόρων θηρίων, και επιπλέον πείνα, λοιμοί, σεισμοί, παγετοί, καύσωνες, γηρατειά, φτώχεια, μοναξιά και όσα παρόμοια· αφετέρου (τα δεινά αυτά έρχονται) από τα πνεύματα της πονηρίας, προς τα οποία ο Απόστολος φανέρωσε ότι διεξάγεται η πάλη μας, τα οποία παρακολουθούν τα λόγια και τις πράξεις μας, μέσω των οποίων συμπεραίνουν κατά συνέπεια ότι και οι λογισμοί μας είναι αντίστοιχοι. Και δικαιολογημένα, διότι εάν ο αυτεξούσιος νους μας δεν συγκατατεθεί στις δοκιμαστικές προσβολές από απιστία και, εγκαταλείποντας την απόλυτη ελπίδα στον Θεό, δεν ανακινήσει τέτοιους λογισμούς, ούτε λόγια προφέρονται ούτε πράξεις επιτελούνται. Εσύ όμως είπες ότι όλες οι συμφορές έρχονται στον καθένα αναλόγως για κάποια αιτία, ελκύοντάς μας σε επίγνωση της δικαιοσύνης του Θεού.

Ω παμβασίλεια, πανάχραντη Μητέρα του Θεού, έντυσε τον βασιλιά μας με τη θεία σου βοήθεια από το ουράνιο ύψος, ζώσε τον με τη στερεότητα της αλήθειας και με την ασπίδα της πίστης και με το ξίφος του πνεύματος και περιφρούρησέ τον με την πανοπλία της δικαιοσύνης.

ΙΓ΄. Αυτός λοιπόν ήταν ο σκοπός του Κυρίου, να υπακούσει στον Πατέρα μέχρι θανάτου ως άνθρωπος υπέρ ημών, τηρώντας την εντολή της αγάπης, και να αμυνθεί απέναντι στον διάβολο με το να πάθει από αυτόν, μέσω των Γραμματέων και των Φαρισαίων που ενεργούνταν από εκείνον· και έτσι νίκησε, με το να νικηθεί εκουσίως, αυτόν που ήλπιζε ότι θα νικήσει, και λύτρωσε τον κόσμο από τη δυναστεία του. Με αυτόν τον τρόπο ο Χριστός «εσταυρώθη εξ ασθενείας»· μέσω της οποίας ασθένειας νέκρωσε τον θάνατο και κατήργησε εκείνον που είχε το κράτος του θανάτου. Με αυτόν τον τρόπο και ο Παύλος ασθενούσε και καυχιόταν «στις ασθένειες, για να επισκηνώσει» μέσα του «η δύναμη του Χριστού». ΙΔ΄. Έχοντας μάθει τον τρόπο αυτής της νίκης, έλεγε γράφοντας προς τους Εφεσίους: «Δεν είναι η πάλη σας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες», και τα εξής. Και λέει να αναλάβουν τον θώρακα της δικαιοσύνης, και την περικεφαλαία της ελπίδας, και τον θυρεό της πίστεως, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, για να μπορέσουν να σβήσουν όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, εκείνοι που διεξάγουν τον πόλεμο ενάντια στους αόρατους εχθρούς· υποδεικνύοντας δε έμπρακτα τον τρόπο της πάλης έλεγε: «Εγώ, λοιπόν, έτσι τρέχω, όχι αβέβαια· έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποδουλώνω, μήπως, αφού κηρύξω στους άλλους, αποδειχθώ ο ίδιος αδόκιμος».

Ας αγωνιστούμε λοιπόν, εφόσον έχουμε τον καιρό που έθεσε ενώπιόν μας ο Θεός, να κάνουμε πράξη τον σκοπό της ευσεβούς και χριστιανικής μας επαγγελίας. Και επειδή δεν είναι η πάλη μας εναντίον αίματος και σαρκός, αλλά εναντίον των αρχών, εναντίον των εξουσιών, εναντίον των κοσμοκρατόρων του σκότους του αιώνα τούτου, δηλαδή των αφανών τυράννων και εχθρών, οι οποίοι δεν παρατάσσουν τις μάχες στα φανερά, αλλά συνάπτουν τους πολέμους στα κρυφά της καρδιάς, ας αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού, όπως μας προτρέπει ο θείος απόστολος, για να μπορέσουμε να αντισταθούμε κατά την πονηρή ημέρα και, αφού τα φέρουμε όλα εις πέρας, να σταθούμε όρθιοι· έχοντας περιζωστεί την οσφύ μας με την αλήθεια και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, με τον οποίο θα σβήσουν όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού.

Αλλά ο δικός μας πόλεμος έχει καταστεί μεγαλύτερος από εκείνον· διότι εκείνος είναι αισθητός και έχει αισθητούς τους αντιπάλους και δέχεται αισθητά τραύματα και ίσως υπομένει αισθητό, δηλαδή σωματικό, θάνατο. Για εμάς όμως, τους τάχα στρατιώτες του Βασιλέως της δόξης, ο πόλεμος δεν είναι «προς αίμα και σάρκα», κατά τον θείο απόστολο, «αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνος τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας στα επουράνια»· και «γι' αυτό», λέει, «αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα» εκείνου του αόρατου πολέμου «και αφού τα κατεργαστείτε όλα, να σταθείτε» και να μην καταπίπτετε καθόλου με τους λογισμούς, αλλά να σταθείτε καλά· «σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια», με την αγνεία και τη σωφροσύνη, «και έχοντας υποδηθεί τα πόδια με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης», για να τρέχετε ανεμπόδιστα στην οδό των εντολών του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού («έτρεξα», λέει, «στην οδό των εντολών σου, όταν πλάτυνες την καρδιά μου») «και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου» η οποία δύναται να φυλάξει την ψυχή μαζί με το σώμα και «τη μάχαιρα του πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού», και μέσω αυτής να εξολοθρεύετε τα στίφη των αφανών πολεμίων και τις άτοπες σκέψεις, και με αυτήν να αποκόψετε τα ολέθρια πάθη σαν ιστό αράχνης.

Πιστεύουμε ότι η ανδρεία έχει δοθεί από τον Θεό διπλή, γι' αυτό και φαίνεται να έχει διπλή ενέργεια. Και είναι βέβαια χρήσιμη η σωματική ανδρεία στον καιρό της, δηλαδή όταν στρέφεται κατά βαρβάρων και εχθρών, και σε κάποιες αναγκαίες δυσχερείς περιστάσεις, σε κοπιώδη έργα και στη μεταφορά βαριών φορτίων, όπως ήταν ο Σαμψών, ο Γεδεών, ο Ιησούς του Ναυή και όσοι τέτοιοι αριστείς και παλαιότερα και σήμερα, οι οποίοι κοσμήθηκαν με ανδρεία σε πολέμους και σε άλλες δραστηριότητες. Η ανδρεία της ψυχής όμως υπερέχει από κάθε άλλη ανδρεία, διότι αυτή πολεμά εναντίον ολέθριων παθών και αόρατων εχθρών, και «δεν είναι» γι' αυτήν «η πάλη προς αίμα και σάρκα, αλλά προς» αυτές που ανέφερε ο Απόστολος, τις «αρχές και τις εξουσίες» και τους «κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνος τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας εν τοις επουρανίοις». Όποιος λοιπόν αντιστέκεται και νικά αυτούς τους εχθρούς, αυτός έχει αποκτήσει όντως την ανδρεία της ψυχής και βραβεύεται με το βραβείο της νίκης ως αληθινά ανδρείος.

Διότι κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης του παμβασιλέως Χριστού, κατέκοψε φάλαγγες πολεμίων παθών με το ξίφος της χάριτος, έτρεψε σε φυγή πλήθη ακοίμητων εχθρών έχοντας την άνωθεν προστασία. Διότι, αφού ζώστηκε την πανοπλία του Θεού και έλαβε τη μάχαιρα του Αγίου Πνεύματος και έστεψε το κεφάλι του με την περικεφαλαία της σωτηρίας και σκεπάστηκε με τον θώρακα της πίστεως, νίκησε κατά κράτος και κατέβαλε τους αντιπάλους του και τους πολεμίους εχθρούς. Και ως απόλυτα δοκιμασμένος πλέον αριστέας και τροπαιούχος νικητής, πλησιάζει και συναγάλλεται με τον βασιλιά του και στεφοδότη Χριστό, επειδή τον αγάπησε και αγαπήθηκε από αυτόν και έλαβε από αυτόν ακένωτη χάρη και βρήκε αλάνθαστα το κλέος της αψευδούς υπόσχεσής του. Ποιας υπόσχεσης παρά αυτής; «Εγώ», λέει, «αγαπώ αυτούς που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα βρουν χάρη».

Όσο για τις νοερές πλάκες της στερεότατης και αδαμάντινης ψυχής σου, τις οποίες λείανες, πάνω στις οποίες με το δάχτυλο του Θεού χαράχτηκαν οι νόμοι της αμιγούς οικειώσεως, και τις οποίες έχεις επιγνώσει, εγώ ο ίδιος δεν θα έλεγα ότι έχουν συντριβεί· διότι δεν είναι εύθραυστες όπως εκείνες του Νόμου, ούτε συντρίβονται εύκολα, αλλά απεναντίας ανθίστανται σε κάθε λαξευτικό εργαλείο, και απέναντι σε κάθε αρχή και εξουσία και κοσμοκρατορία είναι ισχυρά στερεωμένες χάρη στο ακατάλυτο της χάριτος. Τέτοιες πλάκες της διανοίας φέρεις, θεοειδέστατε βασιλιά μου, σοφότατε, εσύ που έχεις το όνομά σου γραμμένο στις ουράνιες βίβλους λόγω της ευλαβείας σου προς τον Δημιουργό και Πατέρα, από τον οποίο είθε να εκπληρωθούν τα αιτήματά σου με τρόπο ακόμη καλύτερο από αυτόν που διανοήθηκες. Διότι Αυτός, τον οποίο προέκρινες και στον οποίο φρόντισες να αρέσεις, είναι δίκαιος να εκπληρώσει τα θελήματά σου εξόχως επωφελώς· επειδή Αυτός μόνος είναι ισχυρός και με το δικό Του νεύμα καθαιρούνται δυνάστες, και όσοι Τον δοξάζουν με πίστη και με έργα αντιδοξάζονται σε μεγαλύτερο βαθμό, και απροσδόκητα υψώνονται, μεγαλύνονται και θαυμάζονται.

Διότι είμαστε πεπεισμένοι ότι η δύναμη ενυπάρχει μέσω της παρρησίας, ελκύοντας σε εμάς το έλεος από ψηλά και καθιστώντας τον Θεό ίλεω προς εμάς, ώστε να δυναμώσει και να ενισχύσει ό,τι είναι ασθενές και άτονο, και εμείς, αφού ντυθούμε τον θώρακα της πίστεως και φορέσουμε την περικεφαλαία, να σταθούμε γενναία απέναντι στις αρχές και τις εξουσίες, και τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνος τούτου, απέναντι στα πνεύματα της πονηρίας, προς τα οποία διεξάγεται η πάλη μας, και να διαφυλαχθεί σταθερή και ακαταμάχητη η ζέση της ψυχής, και ακόμη, απέναντι σε όσους απειθούν και αντιστέκονται, να φερόμαστε ευνοϊκά και επιδέξια, και να τους υιοθετούμε ως τέκνα της Εκκλησίας, καθιστώντας τους λογικά πρόβατα της εκλεκτής ποίμνης του Χριστού, και προετοιμάζοντάς τους να αυλίζονται στη θεία μάνδρα της Εκκλησίας, να γίνονται άτρωτοι από τους λύκους που κατασπαράζουν ανηλεώς, σφραγισμένοι με τα σήμαντρα της ομόνοιας και της σύμπνοιας, παραμένοντας ανεπιβούλευτοι και άτρωτοι, ώστε να υποταχθούν στον Χριστό, την κεφαλή όλων μας και αρχιποίμενα, και να του υποτάξουν τον αυχένα τους με ευπείθεια.

Έτσι, ω θεία και ιερή κεφαλή, μέσα από όλα τα άριστα και σπουδαία έργα που τιμώνται από τον Θεό και τους ανθρώπους, προσήλθες με πολύ μεγαλύτερη αξία και έχεις λάβει τα πρωτεία σε όλα αυτά. Αλλά είναι πλέον καιρός να εξιστορήσουμε τους μέγιστους και υπερφυείς αγώνες του ανδρός υπέρ της ευσέβειας και το τέλος του διά του μαρτυρίου και του αίματος, και να δείξουμε ότι και σε αυτήν την περίπτωση αγωνίστηκε με μεγάλη υπεροχή και νίκησε και στεφανώθηκε, όχι μόνο ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά και ενάντια σε αρχές και εξουσίες. Διότι, έχοντας αποκοπεί εντελώς από κάθε γήινη και υλική προσκόλληση, και έχοντας προετοιμάσει την ψυχή του αμιγή και καθαρή από την εγκόσμια ομίχλη, με το να μην αφήσει απολύτως τίποτα έξω από τον εαυτό του και τη θέλησή του που να οδηγεί σε αυτόν τον σκοπό, ποθούσε την αναχώρησή του από τη ζωή και το να ενωθεί καθαρά με τον καθαρό Χριστό, ώστε, όπως ακριβώς έγινε κοινωνός του πάθους Του, έτσι να καταστεί κοινωνός Του και στην ανάσταση και στη δόξα.

«Ο αγώνας μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, ενάντια στους κοσμοκράτορες του σκότους αυτού του αιώνα, ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους.» Αρχές και εξουσίες ονόμασε τα εναέρια και πονηρά πνεύματα, όχι επειδή έχουν από μόνα τους ή από τον Θεό κάποια κυριαρχία ή εξουσία πάνω μας, αλλά επειδή εμείς έχουμε παραδώσει τους εαυτούς μας στις αμαρτίες, των οποίων οι δαίμονες είναι σπορείς και υποκινητές, παρέχοντάς τους την κυριαρχία και την εξουσία με το να πράττουμε τα δικά τους θελήματα. Διότι, όπως λέει ο ίδιος ιερός άνθρωπος: «από όποιον νικηθεί κάποιος, σε αυτόν και υποδουλώνεται». Καθώς, λοιπόν, νικιόμαστε από τις δικές τους προκλήσεις και υποδείξεις και οδηγούμαστε προς τα έργα της αμαρτίας που εκείνοι επιθυμούν, δικαιολογημένα τους καθιστούμε άρχοντες και εξουσιαστές των παθών που γεννιούνται μέσα μας εξαιτίας τους, εφόσον βεβαίως έχουμε απομακρυνθεί από την ελευθερία του Παναγίου Πνεύματος και έχουμε στερηθεί το κυριαρχικό δικαίωμα της αυτεξουσιότητάς μας, κατατάσσοντας τους εαυτούς μας ως δούλους και υπόλογους της αμαρτίας.

Γι' αυτόν τον λόγο, δεν ονομάζει απλώς τα πνεύματα της πονηρίας αρχές και εξουσίες, αλλά «του κοσμοκράτορος» και «του κόσμου», εννοώντας ως κόσμο εδώ, όπως συνηθίζει η Γραφή, όχι το δημιούργημα που προήλθε από τον ουρανό και τη γη και όσα βρίσκονται ανάμεσά τους, προς Θεού, αλλά ως κόσμο εννοεί αυτούς που έχουν υιοθετήσει τα κοσμικά και σαρκικά φρονήματα και έχουν παρασυρθεί από όσα θέλγουν και εκθηλύνουν τις αισθήσεις. Με αυτή την έννοια και ο Σωτήρας έλεγε για τους μαθητές ότι «δεν είναι εκ του κόσμου». Διότι είναι ολοφάνερο ότι και αυτοί προέρχονταν από τη δημιουργία, όπως και ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, αλλά δεν ήταν, λέει, εκ του κόσμου, δηλαδή δεν ανήκαν σε αυτούς που έχουν παρασυρθεί προς τα φθαρτά και εφήμερα της κοσμικής ματαιότητας και απάτης.

Σχετικά με τη φράση «στα επουράνια», κάποιοι, προτιμώντας την πρόχειρη ερμηνεία του φιλανθρώπου, μεταπλάθοντας την αρχή της λέξης, δεν την κατανοούν ως «επουράνια», αλλά ως «υπουράνια», χωρίς όμως η Ιερή μας Γραφή να έχει έτσι· και λένε ότι τα δαιμόνια ονομάζονται υπουράνια, δηλαδή τα πνευματικά όντα της πονηρίας. Διότι, είτε η διαμονή τους είναι γύρω από τον αέρα είτε γύρω από τη γη, εξίσου θα μπορούσαν να ονομαστούν υπουράνια. Αλλά, παρόλο που η σκέψη αυτών δεν είναι ασεβής, εντούτοις η μεταβολή της λέξης δεν είναι ευσεβής· διότι δεν πρέπει καθόλου, ούτε σε ένα γράμμα, να παραχαράσσουμε τις ιερές λέξεις, ιδίως μάλιστα επειδή, και διατηρώντας τη λέξη απαραχάρακτη όπως είπα, το νόημα του ρητού προχωρά ανεμπόδιστα. Διότι επουράνια συνηθίζεται να ονομάζονται και όσα βρίσκονται εντός του ουρανού, όπως ο αέρας· και τίποτα δεν εμποδίζει αυτά που διαμένουν σε αυτόν, δηλαδή τα πνευματικά της πονηρίας, τα δαιμόνια, να ονομάζονται έτσι εξαιτίας της διαμονής τους σε αυτόν. Έχουν δε ονομαστεί πνευματικά επειδή δεν μετέχουν σε σάρκα και αίμα, αλλά έλαβαν εξ αρχής ως κλήρο μια άυλη και άσαρκη ουσία.

Πιο συνεπές όμως προς το προκείμενο θέμα θα μπορούσε να πει κάποιος ότι εδώ ονόμασε επουράνια την ευσέβεια και τις αρετές. Διότι χάρη σε αυτά κληρονομούμε τη βασιλεία των ουρανών, και ο αγώνας μας διεξάγεται προς τα πνευματικά της πονηρίας στον χώρο των αρετών και της ευσέβειας, με εμάς να προσπαθούμε να τα κατορθώσουμε, ενώ εκείνα να αντιτάσσονται με κάθε δυνατό τρόπο και να διεξάγουν κάθε είδους πόλεμο. Γι' αυτό σοφά και ταιριαστά ο δάσκαλος της οικουμένης είπε ότι «ο αγώνας μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τα πνευματικά της πονηρίας», δηλαδή προς τα δαιμόνια που δεν συνδέονται ούτε με σάρκα ούτε με αίμα. Και τότε, μέσα σε τι και για ποια πράγματα γίνεται ο πόλεμος; Στα επουράνια, λέει, δηλαδή στα όσα γίνονται πρόξενοι του ουράνιου σκηνώματος, το οποίο είναι, όπως ειπώθηκε, η ευσέβεια και ο χορός των αρετών. Εάν πάλι κάποιος, με τη φράση «στα επουράνια», θα ήθελε να εκλάβει πιο άμεσα την ίδια την επουράνια κατοικία, και πάλι έτσι το νόημα της ευσέβειας ευοδώνεται. Διότι ο αγώνας μας είναι εναντίον τους, καθώς εμείς αγωνιζόμαστε να επιτύχουμε την ουράνια κληρονομιά, ενώ εκείνα επιδιώκουν να στερήσουν και από εμάς αυτό από το οποίο τα ίδια έχουν ξεπέσει.

Και ότι υπάρχουν διάφορα γένη δαιμόνων, και άλλα μεν από αυτά είναι άγρια και πάρα πολύ βλαπτικά, άλλα λιγότερο, και άλλα περιπαικτικά. Με αυτά ολοκληρώνεται ο τρίτος λόγος, εφόσον ο Σέρηνος υποσχέθηκε να πραγματευθεί εν καιρώ και το ζήτημα για το οποίο ερωτήθηκε, το οποίο ήταν: «Διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα» και τα εξής. Λεόντιος δε ήταν το όνομα εκείνου προς τον οποίο προσφωνήθηκε αυτός ο τρίτος λόγος.

Έτσι, διατύπωσε τα προηγούμενα όχι επειδή έπραττε αυτά που δεν ήθελε, αλλά επειδή απλώς τα συλλογιζόταν· διότι πώς αλλιώς θα ήταν ακριβής μιμητής του Χριστού; Θα ήταν καλό λοιπόν, και εξαιρετικά ευχάριστο, να μην είχαμε αυτούς που ενεργούν εναντίον μας και μας πολεμούν· επειδή όμως αυτό είναι αδύνατο και δεν μπορούμε να έχουμε αυτό που θέλουμε (διότι θέλουμε να μην έχουμε εκείνους που μας παρασύρουν στα πάθη· καθώς έτσι θα μπορούσαμε να σωθούμε χωρίς κόπο· και δεν γίνεται αυτό που θέλουμε, αλλά αυτό που δεν θέλουμε· διότι πρέπει να δοκιμαζόμαστε όπως αρμόζει), ας μην υποχωρούμε, ω ψυχή, ας μην υποχωρούμε στον πονηρό, αλλά: «Αφού αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού για να μας προστατεύει, ας ενδυθούμε τον θώρακα της δικαιοσύνης, και ας υποδηθούμε στα πόδια την ετοιμασία του ευαγγελίου, και πάνω σε όλα ας πάρουμε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία θα μπορέσουμε να σβήσουμε όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού, καθώς και την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού», «ώστε να μπορέσουμε να σταθούμε σταθεροί απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου», «και να καθαιρέσουμε λογισμούς και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Χριστού», «διότι ο αγώνας μας δεν είναι εναντίον αίματος και σαρκός». «Διότι δεν πράττω αυτό που θέλω, αλλά αυτό που μισώ, αυτό κάνω».

Και επειδή δεν είμαστε ικανοί για την πάλη απέναντι στις αρχές, τις εξουσίες και τα πνεύματα της πονηρίας, μας προτρέπει να αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού: ενδυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης και υποδηθείτε στα πόδια την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης και περιζωστείτε τη μέση σας με την αλήθεια, αναλαμβάνοντας πάνω από όλα τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο, λέει, θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, τα οποία είναι οι ενέργειες των μιαρών παθών. Και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου και την άγια μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού. Ο απόστολος υπέδειξε ότι μέσω αυτών των προαναφερθέντων πνευματικών όπλων, που είναι υπεράνω της ανθρώπινης φύσης μας, θα έχουμε τη δύναμη να σταθούμε απέναντι στις χαλεπές μεθοδείες του διαβόλου, τον δε τρόπο, με τον οποίο μπορούμε να τα αποκτήσουμε, τον επεσήμανε με ακρίβεια λέγοντας: Να προσεύχεστε σε κάθε καιρό εν πνεύματι με κάθε προσευχή και δέηση, και να αγρυπνείτε γι' αυτό με κάθε εγκαρτέρηση και δέηση. Γι' αυτό και απευθύνει ευχή προς όλους, λέγοντας: Η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και η αγάπη του Θεού και Πατρός και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος ας είναι με όλους σας. Και πάλι: Ολόκληρο το πνεύμα σας και η ψυχή και το σώμα είθε να διατηρηθεί άμεμπτο κατά την ημέρα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Προπάντων, λοιπόν, οφείλουμε να προτιμούμε τις θλίψεις, τις στενοχώριες και τις ύβρεις, εμείς που θέλουμε να ευαρεστούμε τον Θεό, ώστε να αξιωθούμε να ζήσουμε μαζί Του σε όλους τους αιώνες· διότι ποιος είναι άξιος να πεινάσει, να γυμνητεύσει για τον Κύριο και να χαίρεται με αυτά; Μακάριος είναι ένας τέτοιος άνθρωπος, όντως μακάριος, διότι έχει αποκτήσει μεγάλη παρρησία ενώπιον του Θεού. Διότι ο Κύριος θέλει να δοκιμαστείς σε αυτά, για να φανεί εάν μέσα στις θλίψεις δεν Τον λησμονείς. Όπως λέγει: «Εις πάσαν υπομονήν και μακροθυμίαν μετά χαράς», και αλλού: «Θλίψεις και ανάγκαι εύροσάν με, αι εντολαί σου μελέτη μου»· αυτή είναι η άθληση, με αυτήν ευαρεστείται ο Θεός. Οι περισσότεροι όμως από τους ανθρώπους, που επιθυμούν βέβαια να ευαρεστούν τον Θεό, εξαιτίας της στερήσεως της αληθινής γνώσεως, κοπιάζουν μόνο με τη σάρκα. Όμως ο άνθρωπος του Θεού πρέπει να αγωνίζεται με τη διάνοια, με τους λογισμούς και με την εσωτερική κρυφή προαίρεση, γεγονός που συνιστά τον αληθινό αγώνα ενώπιον του Θεού, δηλαδή τον αγώνα της ψυχής απέναντι στους αόρατους λογισμούς των πονηρών δυνάμεων. Διότι, όπως λέγει: «Δεν είναι η πάλη μας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές και τις εξουσίες». Επειδή τα πνευματικά όντα της πονηρίας τυγχάνουν αόρατα και ασώματα σε σχέση με τα ορατά πράγματα· παρομοίως και η ψυχή είναι αόρατη και ασώματη σε σχέση με την παχύτητα των σωμάτων. Αόρατος, λοιπόν, και ασώματος πρέπει να είναι ο αγώνας και η άθληση μέσα στον εσωτερικό άνθρωπο.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑ'. Εκείνος που θέλει να ευαρεστήσει τον Θεό με ειλικρίνεια και αληθινά αποστρέφεται την αντίθετη μερίδα της κακίας, έχει να διεξαγάγει την πάλη του σε δύο αθλήσεις και σε δύο αγώνες: αφενός στα ορατά πράγματα αυτού του βίου, απομακρυνόμενος από τους γήινους περισπασμούς και από τα δεσμά της κοσμικής αγάπης και των παθών της αμαρτίας, και αφετέρου στα κρυφά, πολεμώντας εναντίον αυτών τούτων των πνευμάτων της πονηρίας, για τα οποία έλεγε ο Απόστολος: «δεν είναι η πάλη μας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας στα επουράνια».

Διότι εκείνοι που δεν αποκτούν προηγουμένως την εμπιστοσύνη στον Θεό μοιάζουν με αυτούς που οικοδομούν σπίτι χωρίς θεμέλιο. Επειδή και οι Μακκαβαίοι, οι οποίοι αγωνίστηκαν σπουδαία και επέδειξαν γενναιότητα με μεγαλοψυχία σε πολλούς και μεγάλους πολέμους, με την πίστη και την πεποίθηση προς τον Θεό υπέτασσαν τους εχθρούς τους στον σωματικό πόλεμο, τους οποίους ας λάβουμε ως παράδειγμα για τον εαυτό μας στον αόρατο πόλεμο «εναντίον των πνευματικών δυνάμεων της πονηρίας», διότι το ίδιο πρόθυμοι, ανδρείοι, γενναίοι και μεγαλόψυχοι οφείλουμε να είμαστε εμείς, οι αληθινοί πολεμιστές του Χριστού. Λέει άλλωστε ο Απόστολος: «Αυτά συνέβαιναν σε εκείνους ως πρότυπα, και γράφτηκαν για τη δική μας νουθεσία, στους οποίους έχουν φτάσει τα τέλη των αιώνων». Επομένως, στις διάφορες θλίψεις και στους ποικίλους πειρασμούς που εγείρονται εναντίον μας από τα πνεύματα της πονηρίας, εμείς, οι γενναίοι αθλητές και πολεμιστές του Χριστού, οφείλουμε να είμαστε υπομονετικοί, να επιδεικνύουμε ανδρεία και να μακροθυμούμε, ώστε να μπορέσουμε να φανούμε ευγνώμονες και για τις παρηγορίες και τις δωρεές της χάριτος.

Διότι, εάν σε αυτήν τη ζωή οι άνθρωποι δεν μπορούν να φτάσουν σε αξιώματα και προκοπές, ούτε να λάβουν κάποιο μεγαλύτερο αξίωμα από τον βασιλιά, εάν προηγουμένως δεν υποβληθούν σε πολλή άσκηση και δεν επιδείξουν πολλά ανδραγαθήματα εισερχόμενοι σε πόλεμο, μαθαίνοντας κάθε πολεμική τέχνη, ασκούμενοι, αποδεικνύοντας έμπρακτα τη νίκη, εγείροντας τρόπαια εναντίον των εχθρών και ευδοκιμώντας σε όλα ενώπιον του βασιλιά (διότι τότε αξιώνονται μεγάλων βασιλικών αξιωμάτων και τιμών) —πόσο μάλλον από τον επουράνιο και αληθινό Βασιλιά τα αξιώματα της χάριτος και της δωρεάς του Πνεύματος και τα ουράνια δώρα του Θεού κανείς δεν αξιώνεται να τα λάβει αμέσως, εάν προηγουμένως δεν ασκείται διαρκώς ο νους στη μελέτη των αγαθών εννοιών, στην προσοχή των αγίων εντολών και στην εμπιστοσύνη προς τον Θεό, ώστε να αξιωθεί έτσι της χάριτος και να λάβει το ουράνιο όπλο (το ίδιο το Πνεύμα) και με αυτό να ευδοκιμήσει μεγάλως κατά των πνευμάτων «της πονηρίας»· αγωνιζόμενος, συμφωνώντας και συνενώμενος με τη χάρη που του δόθηκε από τον Θεό, έχοντας γίνει διαπαντός σύμμαχος και συμπολεμιστής με το ουράνιο όπλο κατά της κακίας, και κατατροπώνοντας μέσα από πολλούς κόπους, αγώνες και δοκιμασίες τον πόλεμο «προς τα πνευματικά της πονηρίας».

XXIII. Μορφή αποσπάσματος C Αρ. 32b φ. 133v18—134r13 — R Αρ. 30a φ. 139v1—13 (αρχίζει με σελ. 116,10) — J Αρ. 19. Πρβλ. με Αρ. XXIII Tbr 5 Vbr 12. Διότι ο άνθρωπος του Θεού σημειώνει πάντοτε πρόοδο σε καθένα από τα αγαθά, στην ταπεινοφροσύνη, στη χρηστότητα, στη μακροθυμία· το δε θεμέλιο όλων αυτών είναι η πεποίθηση στον Θεό. Διότι όσοι δεν έχουν τέτοιο θεμέλιο μοιάζουν με αυτούς που οικοδομούν οίκο χωρίς θεμέλιο· όπως δηλαδή οι Μακκαβαίοι και οι συν αυτοίς, έχοντας επιδείξει μεγάλη ανδρεία, υπέταξαν τους εχθρούς τους στον σωματικό πόλεμο, ας τους λάβουμε ως παράδειγμα για τον εαυτό μας στον πόλεμο «προς τα πνευματικά της πονηρίας», τόσο γενναίοι και μεγαλόψυχοι είναι οι αληθινοί πολεμιστές του Χριστού. Όπως ακριβώς ο ορατός κόσμος διοικείται με χάρη και δικαιοσύνη, με χάρη μεν όσον αφορά την αφθονία των καρπών, με δικαιοσύνη δε εν καιρώ λιμού και λοιμού, έτσι και η ψυχή που επιθυμεί να κληρονομήσει τον άνω κόσμο της θεότητας, διοικείται από τη χάρη με πολλούς τρόπους και άλλοτε μεν αγάλλεται με την ευφροσύνη του πνεύματος, άλλοτε δε παραδίδεται σε πειρασμούς και θλίψεις του πονηρού πνεύματος, ώστε, αφού δοκιμαστεί σαν μέσα από τη φωτιά, να αποδειχθεί δόκιμη.

Και όπως τότε με τη δύναμη του Θεού ο λίθος αποκυλίστηκε από το μνημείο και η Μαρία είδε τον Κύριο, έτσι και με τη δύναμη και την επίσκεψη του Αγίου Πνεύματος ο λίθος που επικάθεται στην ψυχή, «το κάλυμμα» της αμαρτίας, αποκυλίεται και απομακρύνεται, και η ψυχή αξιώνεται να δει το πρόσωπο του Χριστού και να αναπαυθεί στο πνεύμα Του, λυτρωμένη και ελευθερωμένη από τον λίθο της αμαρτίας που την βάραινε. Διότι κάθε ψυχή που αγαπά τον Κύριο θλίβεται από τους πονηρούς δαίμονες που την πολεμούν και δεν την αφήνουν να πλησιάσει τον ζωοποιό Χριστό. Αυτό δε συμβαίνει κατά παραχώρηση και επιτροπή του Θεού· διότι την δοκιμάζει, αν αληθινά αγαπά τον Δεσπότη, αν εμμένει στην πρόθεσή της ακόμη και όταν οι πόνοι την ταλαιπωρούν, μήπως διστάζοντας Τον απαρνηθεί, παραιτούμενη από τον κόπο της οδού και αποφεύγοντας τον πόλεμο «προς τα πνευματικά της πονηρίας», και αν, παραμένοντας σταθερή και περνώντας πολυετή χρόνο μέσα στους πειρασμούς της κακίας, κρίνεται με παρρησία ενώπιον του Κυρίου ωσάν να ήταν εγκαταλελειμμένη και χωρίς να έχει αξιωθεί καμίας βοήθειας.

Έπειτα εισέρχεται σε θλίψη και δαμασμό και στενοχώρια για να δοκιμαστεί, ώστε λίγο-λίγο να εξημερωθεί μέσω του Πνεύματος, καθώς εκλείπει και αφανίζεται σιγά-σιγά η αμαρτία που υπάρχει μέσα της. Και έτσι η ψυχή, αφού ενδυθεί «τον θώρακα της δικαιοσύνης» και «την περικεφαλαία του σωτηρίου» και «τον θυρεό της πίστεως» και «τη μάχαιρα του πνεύματος», διδάσκεται να πολεμά τους εχθρούς της. Και έτσι εξοπλισμένη με το Πνεύμα του Κυρίου αγωνίζεται «προς τα πνευματικά της πονηρίας» και σβήνει «τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού». Διότι χωρίς τα όπλα του Πνεύματος δεν καταργείται η αμαρτία. Έχοντας όμως η ψυχή τα όπλα του Κυρίου, όταν ακούσει και αισθανθεί τους σφοδρούς πολέμους, «εκπορεύεται με αλαλαγμό και κραυγή» (καθώς λέγεται στον Ιώβ), διότι και μόνο από «τη φωνή της δεήσεώς» της καταπίπτουν οι εχθροί. Και έτσι, αφού αγωνιστεί και νικήσει στον πόλεμο μέσω του Πνεύματος, φέρει νικηφόρους στεφάνους με πολλή παρρησία, και έτσι ενώνεται με τον επουράνιο Βασιλέα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Σε αυτά τα μέτρα κάλεσε ο Χριστός το γένος των ανθρώπων να φτάσει, σε αυτή την οικοδομή έχει προσκληθεί να γίνει ίσο με το θεμέλιο, το οποίο είναι ο ίδιος ο Κύριος —δόξα στη μεγαλειότητά Του. Όλος ο κόσμος στηρίζεται στη φανερή διακονία, ενώ οι δούλοι του Θεού έχουν τη διακονία τους αόρατη εν μυστηρίω, και οι άνθρωποι δεν το γνωρίζουν. Διότι, όπως ακριβώς η αγγελική φύση, όντας αόρατη, διακονεί στα αόρατα τον αόρατο Θεό, έτσι και η ψυχή, όντας πνεύμα, διακονεί αόρατα τον αόρατο Θεό. Και ο σατανάς, όντας και αυτός πνεύμα, πολεμά κρυφά στο βάθος της καρδιάς. Όσοι όμως έχουν τώρα πνευματικό έργο, σύμφωνα με τον απόστολο, δεν διεξάγουν την πάλη «προς αίμα και σάρκα», αλλά «προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους». Αυτή είναι η δύναμη της θεότητας: όντας αόρατη, δημιούργησε τον ορατό κόσμο. Και η ψυχή παρομοίως, όντας αόρατη, δημιούργησε έναν μη ορατό κόσμο. Το ίδιο και ο πονηρός, μέσω της αφανούς δύναμής του, αιχμαλωτίζει τους ανθρώπους σε φανερές διακονίες της ανομίας.

Αυτές οι ψυχές διαφέρουν πολύ και είναι ανώτερες από τις υπόλοιπες που βρίσκονται στον κόσμο, όπως θα έλεγα ότι διαφέρει το φως από το σκοτάδι ή οι ζωντανοί από τους νεκρούς. Και όχι μόνο αυτές, αλλά και όσες υποδέχονται τον λόγο της αλήθειας μέσω της ακοής και πιστεύουν με πολλή απλότητα και παραμένουν σταθερές σε αυτή την ελπίδα προσδοκώντας τη χάρη, έστω κι αν δεν έχουν αξιωθεί ακόμη να λάβουν τα ίδια τα χαρίσματα, διαφέρουν πολύ από τους υπόλοιπους ανθρώπους εξαιτίας της πίστεως και της ελπίδας και όλης της σπουδής τους στις αρετές. Διότι αυτές, τρόπον τινά, βρίσκονται ήδη μέσα στην αυλή, εξαιτίας της ελπίδας του λόγου που έχει γίνει αποδεκτός και έχει κατασκηνώσει μέσα τους. Διότι δεν είναι μικρό πράγμα να αποδεχθεί κανείς αυτόν τον ύψιστο λόγο της αλήθειας και να κατοικήσει αυτός μέσα του, και να καθαρίσει όλα τα δικά του οικοδομήματα που στηρίζονταν στην ψευδαίσθηση των υποκειμενικών αντιλήψεων, και να αναθέσει η ψυχή τον εαυτό της στην ελπίδα του Θεού και του λόγου Του, και έτσι να αγωνιστεί με τη βοήθεια του Κυρίου «προς τα πνευματικά της πονηρίας». Δεν είναι λοιπόν μικρός αγώνας και προκοπή το να μπορέσει κάποιος έστω να σταθεί σταθερά στον λόγο του Θεού και να εναποθέσει όλη του την ελπίδα στο έλεος του Κυρίου, και, αγωνιζόμενος κατά χάριν, να πιστεύει ότι θα σωθεί και μέσω της δυνάμεως και της βοηθείας του Κυρίου να ελπίζει ότι θα νικήσει τα πνεύματα «της πονηρίας» και θα κυριαρχήσει σε όλα τα πάθη μέσω του Πνεύματος.

Δεν μακαρίζει εκείνους που πενθούν για την αναχώρηση των σαρκικών συγγενών, γονέων ή τέκνων ή συζύγων, αλλά εκείνον που κατανόησε από πού προέρχεται και ότι έγινε κοινωνός της αθάνατης ζωής. Αφού εισήλθε στις εντολές του Κυρίου και βαδίζει στην οδό της αληθείας, διεξάγει πάλη εναντίον των πνευματικών δυνάμεων της πονηρίας. Η ψυχή πενθεί, μήπως τυχόν ηττηθεί και πεθάνει πάλι, και έτσι προκόπτει στην οδό. Και βρίσκεται σε κατάσταση πένθους, μη αποδεχόμενη τη δόξα και την αγαλλίαση αυτού του αιώνα, αλλά αποβλέπει στη δόξα του πρώτου ανθρώπου, την προ της παρακοής, και, ούσα έτσι σε πένθος, προσδοκώντας πότε θα κατακτήσει εκείνη τη δόξα, εμμένει σε αυτήν την κατάσταση, έως ότου έλθει ο Παράκλητος και παρηγορηθεί από αυτόν. «Μακάριοι οι πραείς, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη». Επειδή λόγω της παρακοής, με δικό της θέλημα παρέδωσε τη γη της καρδιάς στον αντίδικο, και η ψυχή υποδουλώνεται στην αμαρτία με τρόπο απατηλό, μη έχοντας εξουσία επί της δικής της ουσίας και μη δυνάμενη από μόνη της να εκδιώξει τον αντίδικο, πορεύεται με πραότητα προς τον νομοθέτη του Πνεύματος. Μαστιζόμενη δε από τον αντίδικο και μη υπακούοντας σε αυτόν, αποβλέπει προς τον νομοθέτη και μέσα από πολλές θλίψεις μακροθυμεί, υπομένει και προσδοκά πότε ο νομοθέτης Χριστός θα εγγράψει τον νόμο του Πνεύματος στην πράα και ήσυχη καρδιά. Τότε εκδιώκεται ο αντίδικος και η ψυχή ανακτά τη δική της γη.

Διότι και οι Μακκαβαίοι, οι οποίοι αγωνίστηκαν σπουδαία και επέδειξαν γενναιότητα με μεγαλοψυχία σε πολλούς και μεγάλους πολέμους, με την πίστη και την πεποίθηση στον Θεό υπέτασσαν τους εχθρούς τους στον σωματικό πόλεμο. Αυτούς ας λάβουμε ως παράδειγμα για τον εαυτό μας στον αόρατο πόλεμο «προς τα πνευματικά της πονηρίας», κατανοώντας ότι οφείλουμε να είμαστε το ίδιο πρόθυμοι, ανδρείοι, γενναίοι και μεγαλόψυχοι εμείς οι αληθινοί πολεμιστές του Χριστού. Διότι λέει ο απόστολος: «αυτά συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς, και γράφτηκαν για δική μας νουθεσία, σε εμάς στους οποίους έχουν φτάσει τα τέλη των αιώνων». Στις διάφορες θλίψεις λοιπόν και στους ποικίλους πειρασμούς, οι οποίοι εγείρονται εναντίον μας από τα πνεύματα της πονηρίας, οφείλουμε εμείς, οι γενναίοι αθλητές και πολεμιστές του Χριστού, να είμαστε υπομονετικοί, να δείχνουμε ανδρεία και να μακροθυμούμε, ώστε να μπορέσουμε να είμαστε ευγνώμονες και στις παρηγοριές και στις δωρεές της χάριτος.

Διότι, εάν σε αυτήν τη ζωή οι άνθρωποι δεν μπορούν να φθάσουν σε αξιώματα και προόδους ούτε να λάβουν κάποιο μεγαλύτερο αξίωμα από τον βασιλιά, εάν προηγουμένως δεν υποβληθούν σε πολλή εξάσκηση και δεν επιδείξουν πολλά ανδραγαθήματα εισερχόμενοι σε πόλεμο, μαθαίνοντας κάθε πολεμική τέχνη και ασκούμενοι και αποδεικνύοντας εμπράκτως τη νίκη και αναδεικνύοντας τρόπαια κατά των εχθρών και ευδοκιμώντας σε όλα ενώπιον του βασιλιά —διότι τότε κρίνονται άξιοι μεγάλων βασιλικών αξιωμάτων και τιμών— πόσο μάλλον ενώπιον του επουράνιου και αληθινού βασιλιά κανείς δεν αξιώνεται να λάβει αμέσως τα αξιώματα της χάριτος και της δωρεάς του Πνεύματος και τα ουράνια δώρα από τον Θεό, εάν προηγουμένως ο νους δεν ασκείται διαρκώς στη μελέτη των αγαθών εννοιών και στην προσοχή των αγίων εντολών και στην εμπιστοσύνη προς τον Θεό, ώστε να αξιωθεί της χάριτος και να λάβει το ουράνιο όπλο (το ίδιο το Πνεύμα) και δι' αυτού να ευδοκιμήσει μεγάλως κατά των πνευμάτων της πονηρίας· αγωνιζόμενος και ευρισκόμενος σε συμφωνία και συναίνεση με τη χάρη που του δόθηκε από τον Θεό, καθιστάμενος διαρκώς σύμμαχος και συμπολεμιστής με το ουράνιο όπλο κατά της κακίας, και φέρνοντας εις πέρας νικηφόρα μέσα από πολλούς κόπους, αγώνες και δοκιμασίες τον πόλεμο «προς τα πνευματικά της πονηρίας».

Πάντοτε, λοιπόν, να διεξάγετε τον αγώνα «προς τα πνευματικά της πονηρίας» ανταγωνιζόμενοι όλα τα πάθη και αποστρεφόμενοι κάθε κακία, και αφού ντυθείτε με τα όπλα του Κυρίου, μέσω αυτών μπορείτε να πετύχετε τη νίκη εναντίον των αντιπάλων. Διότι, ιδού, όπως στα ορατά πράγματα ο βασιλιάς τιμά τους πολεμιστές και τους αγωνιστές και τους δίνει ενδύματα και τους ντύνει με όπλα και τους εισάγει πρώτα σε άσκηση πολέμου, προκειμένου να εκπαιδευτούν, ώστε στον καιρό του πολέμου να αποδειχθούν δόκιμοι, έτσι και ο Κύριος αυτούς που στέκονται και αγωνίζονται στον πόλεμο «προς τα πνευματικά της πονηρίας» τους τρέφει με επουράνιο άρτο και τους αλείφει με πνευματικό έλαιο αγαλλιάσεως και με καθαρά πνευματικά ύδατα ξεπλένει και καθαρίζει από αυτούς κάθε ρύπο των παθών της αμαρτίας, και τους δίνει επουράνια όπλα του Πνεύματος και ενδύματα θεϊκού φωτός, ώστε, όταν εισέλθουν στον πνευματικό πόλεμο της πονηρίας, να επαινεθούν και, κερδίζοντας τη νίκη, να στεφανωθούν. Σε αυτούς δίνει και επουράνιες κληρονομιές. Τέτοιοι άνθρωποι είναι φανερό ότι γεννιούνται από τον Θεό, και τους δίνεται άλλη, επουράνια πόλη, και αξιώνονται να γίνουν αδελφοί του Χριστού και κληρονόμοι του Πατρός.

Επομένως, τίποτε άλλο δεν επιζητεί από εμάς παρά την ελπίδα σε αυτόν για κάθε πράγμα, και βεβαίως, ανάλογα με το μέτρο της ελπίδας, έτσι έρχεται και η βοήθεια. Εκείνος που ελπίζει δεν μεριμνά πλέον για όσα ήλπισε, παραμερίζοντας τη μέριμνα με πίστη και διάκριση· διότι και το «μέτρο της πίστεως» από αυτό θα γίνει γνωστό 〈από την ισοτιμία του πράγματος που παραβλέφθηκε〉. Γι' αυτό λέγει: «πόσο στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή»· διότι θλίβεται από τα πνεύματα της πονηρίας και πιέζεται μέσω των πειρασμών η ψυχή που ζητά τον Κύριο, μέχρις ότου τον βρει, και τότε θα κραταιωθεί από το Άγιο Πνεύμα, καθώς λέγει επίσης: «ζητήστε τον Κύριο και κραταιωθείτε». Όσοι όμως λένε ότι ζητούν τη βασιλεία διά της προσευχής και δεν αποφεύγουν τη φιληδονία, δελεαζόμενοι από την ίδια, λησμονούν τον Κύριο. Διότι είναι αδύνατον να αγαπήσουμε τον Κύριο ή τον πλησίον, εάν προηγουμένως δεν μισήσουμε τις ηδονές και τη δόξα. «Διότι δεν μπορείτε», λέγει, «να δουλεύετε σε δύο κυρίους», «στον Θεό και στον μαμωνά». «Επειδή από ό,τι έχει νικηθεί κανείς, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί». Διότι πρέπει να προσπεράσουμε «τα πνευματικά της πονηρίας» σύμφωνα με τον απόστολο, και έτσι να εισέλθουμε στη βασιλεία. Και βασιλεία των ουρανών είναι το φιλάνθρωπο Πνεύμα του Χριστού, το οποίο ενεργεί και παρέχει στην ψυχή την απάθεια και την πίστη, του οποίου τον αρραβώνα λάβαμε σύμφωνα με τη Γραφή. «

Διότι ο Σωτήρας θέλει, αν και βρισκόμαστε στη σάρκα, να αξιωθούμε και τη δική Του απάθεια και να πληρωθούμε από τον αγιασμό, ώστε με θάρρος να λέμε: «Αν και περιπατούμε με σάρκα, δεν πολεμούμε κατά σάρκα, διότι τα όπλα της στρατείας μας δεν είναι σαρκικά, αλλά δυνατά ενώπιον του Θεού για την καθαίρεση οχυρωμάτων, καταρρίπτοντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως του Θεού». Πρέπει, λοιπόν, από τώρα κιόλας να προσηλώσουμε στον σταυρό τα πάθη της αμαρτίας, σύμφωνα με την προσευχή του προφήτη: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου». Διότι η σάρκα και το αίμα, για τα οποία ο απόστολος λέει ότι δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, δεν είναι αυτό το ορατό σώμα, επειδή αυτό πλάστηκε από τον Θεό, αλλά το φρόνημα της σάρκας που κινείται από τα πνεύματα της πονηρίας τα οποία ενεργούν «στους υιούς της απειθείας». Επειδή για τους τέλειους αγωνιστές εν Χριστώ «η πάλη» δεν είναι «προς αίμα και σάρκα», «αλλά προς τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας».