Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 6:12

Ή με τη λέξη «κόσμο» εννοεί εδώ τους πονηρούς ανθρώπους· διότι οι δαίμονες εξουσιάζουν περισσότερο αυτούς. «Προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τα πνευματικά», λέει, «της πονηρίας στα επουράνια». Αναφέρει «αρχές» και «εξουσίες», όπως ακριβώς και στα επουράνια υπάρχουν θρόνοι, κυριότητες, αρχές, εξουσίες.

δ'. Βλέπεις πώς αφαίρεσε τον φόβο; Διότι, εάν είναι δυνατόν να κατατροπώσεις τους πάντες και να σταθείς όρθιος, γιατί αποφεύγεις τη μάχη; Στάσου όρθιος, αφού τους κατατροπώσεις, και έχεις κιόλας νικήσει. Και μην απορείς που αναλύει τόσα πολλά για τη δύναμη των εχθρών· διότι το να τα αναλύει αυτά δεν προκαλεί δειλία και φόβο, αλλά αποτινάσσει τη ραθυμία. «Για να μπορέσετε», λέει, «να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα». Και τους παρηγορεί με βάση τον χρόνο. Μικρός, λέει, είναι ο καιρός· γι' αυτό πρέπει να στέκεστε σταθεροί· μην αποκάμετε μετά τη σφαγή. Εάν λοιπόν πρόκειται για πόλεμο, εάν τέτοιες είναι οι παρατάξεις, εάν οι αρχές είναι ασώματες, εάν είναι κοσμοκράτορες, εάν είναι πνεύματα της πονηρίας, πώς ζεις με τρυφή, πες μου; Πώς είσαι τόσο χαλαρωμένος; Πώς θα μπορέσουμε να επικρατήσουμε αν είμαστε αφοπλισμένοι; Αυτά ας τα λέει ο καθένας στον εαυτό του κάθε μέρα· όταν κυριεύεται από τον θυμό, όταν από την επιθυμία, όταν αναζητά αυτόν τον τρυφηλό και μάταιο βίο. Ας ακούει τον μακάριο Παύλο που λέει: «Δεν είναι η πάλη μας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες». Σκληρότερος είναι αυτός ο πόλεμος από τον αισθητό, σφοδρότερη η μάχη. Σκέψου πόσον χρόνο αυτός παλεύει, για ποιο πράγμα αγωνίζεται, και γίνε πιο προσεκτικός. Ναι, λέει, αλλά θα έπρεπε ο διάβολος να βγει από τη μέση, και τότε θα σώζονταν όλοι.

Διότι, εάν όσοι ζουν αυτόν τον στρατιωτικό βίο τα απαρνούνται όλα, και όπου τους καλεί ο πόλεμος, εκεί παρευρίσκονται και οδοιπορούν, και τα υπομένουν όλα με προθυμία· πολύ περισσότερο εμείς, οι στρατιώτες του Χριστού, πρέπει να προετοιμαζόμαστε με αυτόν τον τρόπο και να παρατασσόμαστε για τον πόλεμο των παθών. Δεν υπάρχει διωγμός τώρα, και μακάρι να μην υπάρξει ποτέ· αλλά υπάρχει άλλος πόλεμος, αυτός της φιλαργυρίας, της βασκανίας και των άλλων παθών. Περιγράφοντας αυτόν τον πόλεμο, ο Παύλος λέει: «Δεν είναι η πάλη μας προς αίμα και σάρκα». Αυτός ο πόλεμος είναι πάντοτε παρών. Γι' αυτό θέλει να στεκόμαστε πάντοτε οπλισμένοι. «Σταθείτε, λοιπόν», λέει, «περιζωσμένοι»· φράση που δηλώνει ενεστώτα χρόνο· και με αυτό φανέρωσε ότι πρέπει διαρκώς να οπλιζόμαστε. Διότι μεγάλος είναι ο πόλεμος μέσω της γλώσσας, μεγάλος και μέσω των οφθαλμών· αυτόν, λοιπόν, ας τον ελέγξουμε· μεγάλος είναι και ο πόλεμος των επιθυμιών. Γι' αυτό από εκεί ξεκινά να καθοπλίζει τον στρατιώτη του Χριστού. «Σταθείτε, λοιπόν», λέει, «έχοντας περιζωσμένη την οσφύ σας»· και πρόσθεσε: «εν αληθεία». Γιατί «εν αληθεία»; Διότι η επιθυμία είναι εμπαιγμός και ψεύδος, όπως κάπου είπε και ο Δαβίδ: «Οι οσφύες μου επλήσθησαν εμπαιγμάτων». Δεν είναι ηδονή το πράγμα, αλλά σκιά ηδονής. Γι' αυτό λέει, «περιζωσμένοι την οσφύ σας εν αληθεία»· δηλαδή με την αληθινή ηδονή, με τη σωφροσύνη, με την κοσμιότητα.

Διότι, για να μην υπερηφανεύονται, αλλά να είναι μετριοπαθείς, και για να μη νομίζουν ότι έχουν προσφέρει κάτι το σπουδαίο, αλλά να ταπεινώνονται, ονομάζει την πράξη αυτή λειτουργία και υστέρημα. Ας μην έχουμε, λοιπόν, ούτε εμείς μεγάλη ιδέα για τον εαυτό μας όταν προσφέρουμε στους αγίους, ούτε να νομίζουμε ότι τους κάνουμε χάρη με αυτό· διότι πράγματι οφείλουμε αυτή την προσφορά στους αγίους, και δεν τους κάνουμε καμία απολύτως χάρη. Όπως ακριβώς, δηλαδή, στους στρατιώτες που βρίσκονται στο στρατόπεδο και πολεμούν οφείλονται οι εισφορές από εκείνους που ζουν ειρηνικά και δεν πολεμούν (επειδή οι πρώτοι παρατάσσονται για χάρη των δεύτερων), έτσι συμβαίνει και εδώ. Διότι, αν δεν δίδασκε ο Παύλος, ποιος θα τον έριχνε τότε στη φυλακή; Επομένως, πρέπει να υπηρετούμε προσφέροντας στους αγίους. Πώς, αλήθεια, δεν είναι παράλογο σε αυτόν που στρατεύεται για τον επίγειο βασιλιά να τα εισφέρουμε όλα, και ενδύματα και τροφές, όχι μόνο για την κάλυψη των αναγκών, αλλά και με αφθονία, ενώ σε αυτόν που στρατεύεται για τον επουράνιο Βασιλιά και παρατάσσεται απέναντι σε πολύ πιο σκληρούς εχθρούς (διότι «ο αγώνας μας», λέει, «δεν είναι προς αίμα και σάρκα»), να μην του χορηγούμε ούτε τα απολύτως αναγκαία; Πόση αγνωμοσύνη, πόση αχαριστία, πόση μικροπρέπεια δείχνει αυτό;

Είδες πόσα άτοπα γεννιούνται και αντιμάχονται τις Γραφές, όταν κανείς εκλαμβάνει με ανθρώπινο τρόπο τα λεγόμενα; Και ποια αρχή, άραγε, λέει εδώ ότι καταργεί; Των αγγέλων; Μη γένοιτο. Αλλά αυτή των πιστών; Ούτε και αυτό. Αλλά ποια; Αυτή των δαιμόνων, για την οποία λέει: Δεν είναι η πάλη μας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνος τούτου. Διότι τώρα βέβαια δεν έχουν ακόμη καταργηθεί τελείως· επειδή ενεργούν σε πολλά μέρη· τότε όμως θα παύσουν. Διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει, μέχρις ότου θέσει όλους τους εχθρούς κάτω από τα πόδια του. Και πάλι από αυτό γεννιέται άλλο ένα άτοπο, εάν δεν το εκλάβουμε και τούτο θεοπρεπώς.

Έτσι, λοιπόν, και εκείνον που είχε πορνεύσει τον παρέδωσε σε αυτόν, μολονότι βρισκόταν μακριά, και πάλι τον άρπαξε από τα χέρια του. Έτσι έπραξε και με άλλους, για να παιδαγωγηθούν να μη βλασφημούν. Πρόσεξε δε πώς παρατάσσει εναντίον του και όσους έχουν ταχθεί υπό τις διαταγές του, παρακινώντας και προετοιμάζοντάς τους για τον αγώνα· και τώρα μεν λέει στους Εφεσίους: «Δεν είναι η πάλη μας ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές και στις εξουσίες»· έπειτα τοποθετεί και το έπαθλο στα επουράνια, λέγοντας: «Διότι ο αγώνας μας, λέει, δεν αφορά γήινα πράγματα, αλλά τους ουρανούς και όσα βρίσκονται στους ουρανούς»· τώρα δε, σε άλλους λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους, πόσο μάλλον τα βιοτικά ζητήματα;». Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, όλα αυτά, ας σταθούμε γενναία.

Ποιος από τους πνευματικούς στρατιώτες το έπραξε αυτό; Ούτε ένας. Γι' αυτόν τον λόγο στους πολέμους γινόμαστε μαλθακοί και χαμερπείς, και αποβαίνουμε ευάλωτοι στους πάντες. Και πόση νωθρότητα φανερώνει το να μη θεωρούμε ότι η παρούσα εποχή είναι καιρός πολέμου, τη στιγμή που ο Παύλος βροντοφωνάζει: «Όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού θα διωχθούν»; Και ενώ ο Χριστός λέει: «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη»; Και πάλι, ενώ ο μακάριος Παύλος με δυνατή φωνή βροντοφωνάζει και λέει: «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα»; Και πάλι: «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια»;

Διότι, εάν εγώ ο Παύλος τα πάσχω αυτά, πολύ περισσότερο εσύ οφείλεις να τα υπομένεις· εάν ο δάσκαλος, πολύ περισσότερο ο μαθητής. Και με πολλή φιλοστοργία απευθύνει την προτροπή, αποκαλώντας τον τέκνο, και όχι απλώς έτσι, αλλά, «Τέκνο μου». Εάν είσαι τέκνο, λέγει, να μιμείσαι τον πατέρα· εάν είσαι τέκνο, να ενδυναμώνεσαι με όσα είπα· μάλλον δε όχι μόνο από τα όσα διηγήθηκα, αλλά και από τη χάρη του Θεού. Διότι λέγει, «Ενδυναμώνου με τη χάρη που υπάρχει στον Χριστό Ιησού»· δηλαδή, διά της χάριτος του Χριστού. Δηλαδή, στάσου γενναία, γνωρίζεις την παράταξη της μάχης. Επειδή, και όταν αλλού λέγει, «Δεν είναι η πάλη μας ενάντια σε αίμα και σάρκα», δεν το λέγει για να τους καταβάλει, αλλά για να τους αφυπνίσει.

Δεν βλέπεις στους γυμνικούς αγώνες πόσο μεγάλη φροντίδα δείχνουν για τον εαυτό τους όσοι αναλαμβάνουν την πάλη εναντίον ανθρώπων, και με πόση εγκράτεια επιδεικνύουν τη σωματική τους άσκηση; Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και εδώ. Επειδή η πάλη μας δεν είναι εναντίον ανθρώπων, αλλά εναντίον των πνευμάτων της πονηρίας, ας είναι και η δική μας άσκηση και εγκράτεια πνευματική· διότι και τα όπλα μας, με τα οποία μας έντυσε ο Δεσπότης, είναι πνευματικά. Ας έχει, λοιπόν, και ο οφθαλμός όρια και κανόνες, ώστε να μην ορμάει άκριτα σε καθετί που παρουσιάζεται μπροστά του· και η γλώσσα ας έχει τείχος, ώστε να μην προτρέχει της διανοίας. Διότι για τον λόγο αυτόν έχουν δημιουργηθεί τα δόντια και τα χείλη, για την ασφάλεια της γλώσσας, προκειμένου να μην εξέρχεται ποτέ η γλώσσα ανοίγοντας απερίσκεπτα τις θύρες, αλλά αφού πρώτα ρυθμίσει καλά τα του εαυτού της, τότε να προβάλλει με κάθε ευπρέπεια, και να προφέρει τέτοια λόγια που να μεταδίδουν χάρη σε αυτούς που τα ακούν, και να φθέγγεται εκείνα που συντελούν στην οικοδομή των ακροατών. Και το άτακτο γέλιο πρέπει να αποφεύγεται εντελώς, και το βάδισμα να είναι ήρεμο και ήσυχο, και η ενδυμασία σεμνή, και γενικά, αρμόζει σε εκείνον που έχει εγγραφεί στο στάδιο της αρετής να ρυθμίζεται απόλυτα σε όλα του· διότι η ευταξία των εξωτερικών μελών αποτελεί μια εικόνα της καταστάσεως της ψυχής.

Ζʹ. Μη ζητείς, λοιπόν, από τον Θεό αυτά τα οποία λαμβάνεις από τον διάβολο. Διότι ίδιον του Θεού είναι να δίδει καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη, νηφάλια, σώφρονα και συγκρατημένη, που μετανοεί και κατανύσσεται. Αυτά είναι τα δικά Του δώρα, επειδή ακριβώς αυτά έχουμε και τη μεγαλύτερη ανάγκη. Διότι σκληρός αγώνας βρίσκεται μπροστά μας, και η πάλη μας είναι προς τις αόρατες δυνάμεις, η μάχη προς τα πνεύματα της πονηρίας, ο πόλεμος προς τις αρχές και τις εξουσίες· και θα είναι ευτύχημα εάν, επιδεικνύοντας ζήλο και νηφαλιότητα και εγρήγορση, μπορέσουμε να αντέξουμε εκείνη την άγρια φάλαγγα. Εάν όμως γελάμε και παίζουμε, και συνεχώς ραθυμούμε, τότε και πριν ακόμη από τη σύγκρουση θα καταπέσουμε εξαιτίας της δικής μας ραθυμίας. Δεν αρμόζει, λοιπόν, σε εμάς να γελάμε συνεχώς και να ζούμε με μαλθακότητα και τρυφηλότητα, αλλά σε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη σκηνή των θεάτρων, στις γυναίκες που πορνεύουν, στους άνδρες που ξυρίζονται για τον σκοπό αυτό, στα παράσιτα, στους κόλακες· δεν αρμόζει σε εκείνους που έχουν κληθεί στον ουρανό, σε εκείνους που είναι εγγεγραμμένοι ως πολίτες στην άνω πόλη, σε εκείνους που φέρουν πνευματικά όπλα, αλλά σε αυτούς που υπηρετούν τον διάβολο. Διότι εκείνος είναι, εκείνος, που κατέστησε αυτήν την κατάσταση τέχνη, προκειμένου να αποδυναμώσει τους στρατιώτες του Χριστού και να χαλαρώσει τα νεύρα της προθυμίας τους.

Αυτό, λοιπόν, να αναλογίζεσαι και για τον Παύλο και τον Πέτρο. Διότι και εδώ είχε ξεσπάσει ένας σκληρός πόλεμος, και υπήρχε παράταξη και μάχη, όχι μόνο εναντίον ανθρώπων, αλλά εναντίον των αρχών, των εξουσιών, των κοσμοκρατόρων του σκότους τούτου του αιώνος, και επρόκειτο για μάχη υπέρ της σωτηρίας των ανθρώπων. Αλλά όμως, τόσο πολύ σεβόταν τον Πέτρο, ώστε, αν και επικρέματο και τον πίεζε μια τόσο μεγάλη ανάγκη, έσπευσε για χάρη του στα Ιεροσόλυμα, έμεινε κοντά του δεκαπέντε ημέρες και τότε επέστρεψε. Γνωρίσατε την ανδρεία του Πέτρου, μάθατε τη φιλοφροσύνη του Παύλου, την οποία έδειχνε προς όλους τους αποστόλους, αλλά και προς τον ίδιο τον Πέτρο. Είναι ανάγκη, λοιπόν, να προχωρήσουμε στη λύση του ζητήματος. Διότι, εάν και αυτός αγαπούσε τον Πέτρο, και εκείνος δεν ήταν δειλός και άνανδρος, και η φιλονικία και η αντίσταση δεν πήγαζαν από την ψυχή τους, τι άραγε σημαίνουν τα όσα λέγονται; Και για ποιον λόγο οικονομήθηκαν όλα αυτά;

Γιατί μιλώ για τους ανθρώπους; Ή μάλλον, μέχρι πότε θα περιορίζω τον λόγο μου πάνω στη γη, ενώ μου είναι επιτρεπτό να αναφερθώ στις ανώτερες δυνάμεις, στις αρχές, στις εξουσίες, και στους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου του αιώνα; Διότι, σε τι τους ωφέλησε το ότι έτυχαν μιας τέτοιας φύσεως; Δεν έρχονται όλες αυτές οι δυνάμεις να κριθούν από τον Παύλο και από όσους είναι όμοιοι με εκείνον;

Και πώς είναι δυνατόν, λέει, να μιμηθούμε τους μάρτυρες τώρα; Διότι δεν είναι καιρός διωγμού. Το γνωρίζω κι εγώ· καιρός διωγμού μεν δεν είναι, αλλά είναι καιρός μαρτυρίου· δεν είναι καιρός τέτοιων αγώνων, αλλά είναι καιρός στεφάνων. Δεν μας διώκουν άνθρωποι, αλλά μας διώκουν δαίμονες· δεν μας κατατρέχει τύραννος, αλλά μας κατατρέχει ο διάβολος, που είναι ο πιο σκληρός από όλους τους τυράννους. Δεν βλέπεις αναμμένα κάρβουνα τοποθετημένα μπροστά σου, αλλά βλέπεις να ανάβει η φλόγα της επιθυμίας. Εκείνοι καταπάτησαν τα κάρβουνα, καταπάτησε εσύ τη φωτιά της φύσεως· εκείνοι πάλεψαν με τα θηρία, χαλιναγώγησε εσύ τον θυμό, το ανήμερο και ατίθασο θηρίο· εκείνοι στάθηκαν ανυποχώρητοι απέναντι σε αφόρητους πόνους, υπερίσχυσε εσύ απέναντι στους άτοπους και πονηρούς λογισμούς που αναβλύζουν στην καρδιά σου· έτσι θα μιμηθείς τους μάρτυρες. Διότι τώρα η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου, προς τα πνεύματα της πονηρίας. Φωτιά είναι η επιθυμία της φύσεως, φωτιά άσβεστη και συνεχής· είναι σκύλος λυσσασμένος και μανιασμένος, που ακόμη κι αν τον αποκρούσεις χιλιάδες φορές, χιλιάδες φορές επιτίθεται και δεν απομακρύνεται. Σκληρή μεν είναι η φλόγα των ανθράκων, αλλά τούτη εδώ της επιθυμίας είναι φοβερότερη. Ποτέ δεν έχουμε εκεχειρία σε αυτόν τον πόλεμο, ποτέ δεν έχουμε ανακωχή κατά τον παρόντα βίο, αλλά ο αγώνας είναι διαρκής, ώστε να γίνει και το στεφάνι λαμπρό.

Δεν γνωρίζω πώς πρέπει να αποκαλέσω αυτόν τον θαυμαστό άνδρα. Γεωργό να τον πω; «Εγώ», λέει, «φύτεψα». Οικοδόμο να τον πω; «Ως σοφός αρχιτέκτων έθεσα το θεμέλιο». Να τον προσαγορεύσω δρομέα; «Έτσι τρέχω, όχι αδήλως». Να τον ονομάσω πυγμάχο, που πλήττει την κεφαλή του διαβόλου; «Έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα». Να τον αποκαλέσω παλαιστή; «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Να τον πω στρατηγό, που συντάσσει την παράταξη του Χριστού; «Ενδυθείτε», λέει, «την πανοπλία του Θεού, ώστε να μπορέσουμε να σταθούμε απέναντι στις μεθοδείες του εχθρού». Να τον καλέσω χειροτέχνη, που με τους δικούς του μόχθους τρέφει τους πιστούς; Διότι, όπως λέει, «Στις ανάγκες μου και σε όσους ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν τα χέρια αυτά». Αλλά προηγουμένως μεν κατασκεύαζε σκηνές από δέρματα, αργότερα όμως έγινε για τους πιστούς πρόξενος των επουρανίων σκηνών.

Γι' αυτόν τον λόγο και όταν προσευχόμαστε λέμε: «ζητήστε τον άγγελο της ειρήνης», επειδή υπάρχει και άγγελος μάχης και πολέμων — τον διάβολο εννοώ. Διότι και εκείνοι ονομάζονται άγγελοι, όπως ακριβώς λέει ο Σωτήρας: «Πηγαίνετε από μένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Διότι η λέξη «άγγελος» είναι όρος μέσος. Εάν δεν προσθέσεις το «του Θεού» ή το «του διαβόλου», δεν έχεις δηλώσει ακόμη τίποτα. Γι' αυτόν τον λόγο πουθενά δεν αναφέρεται απλώς «άγγελος», αλλά «άγγελος Κυρίου είναι». Και αυτό σημαίνει ότι έχουν επιφορτιστεί με την οικονομία της οικουμένης — διότι αυτό σημαίνει το να παρίστανται ενώπιον του Κυρίου —, όπως ακριβώς ο Ζαχαρίας λέει ότι είδε τα άλογα, υποδηλώνοντας την ορμή και την ταχύτητα των αγγελικών δυνάμεων. Αφού περιήλθε, λέει, τη γη και περπάτησε σε αυτήν. Βλέπεις ότι ο ουρανός δεν είναι βατός σε αυτόν τον πονηρό δαίμονα; Εάν όμως πει κάποιος: «Λοιπόν, ο ουρανός είναι άβατος, αλλά η γη τον δέχθηκε;», ναι, για το δικό σου συμφέρον. Διότι, εάν ενώ έχεις απέναντί σου έναν τόσο άγρυπνο εχθρό, ούτε και έτσι δεν βρίσκεσαι σε εγρήγορση, εάν είχες απαλλαγεί και από αυτή τη φροντίδα και τη μέριμνα, από ποιον δεν θα ήσουν πιο βυθισμένος στον ύπνο; Ένα τέτοιο φόβητρο σου έθεσε, και δεν ξυπνάς; Δεν βλέπεις πώς και ο Παύλος δείχνει το κέρδος που προκύπτει από αυτό, λέγοντας: «Διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνος τούτου»; Τι κάνεις, Παύλε;

Διότι, αν για αυτόν τον σκοπό έχουν δημιουργηθεί, αυτό είναι το έργο τους, όπως ακριβώς λέει και ο μακάριος Παύλος: αποστέλλονται για εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία. Και ο διάβολος, λέει, βρισκόταν ανάμεσά τους. Βλέπεις για ποιον σκοπό παρίστανται εκείνοι, και για ποιον αυτός; 〈Εκείνοι για να λειτουργούν,〉 αυτός για να πειράζει. Εκείνοι μεν για να οικονομούν τα δικά μας, αυτός δε για να διαστρέφει τα δικά μας. Και για ποιον λόγο ερωτάται πάλι ενώπιον των αγγέλων; Αναγκαστικά, μπροστά σε αυτούς στους οποίους και προηγουμένως είχε πει: «σίγουρα κατά πρόσωπο θα σε ευλογήσει». Ω, τι αναίσχυντη φύση! Τόλμησε πάλι να έλθει. 〈Και είπε ο Κύριος στον διάβολο: από πού έρχεσαι;〉 〈Τότε είπε ο διάβολος ενώπιον του Κυρίου:〉 〈Αφού διέσχισα την υπ' ουρανόν και περπάτησα τη γη, βρίσκομαι εδώ.〉 Δες και αυτόν να περιοδεύει καθημερινά την οικουμένη. Διότι το ότι και οι άγγελοι περιοδεύουν, το έχουμε μάθει από τον Ζαχαρία. Αλλά και αυτός δεν περιοδεύει χωρίς λόγο· διότι είναι και αυτό έργο της πρόνοιας του Θεού το να περιοδεύει αυτός καθημερινά, ώστε αφενός η δική του καταδίκη να γίνει μεγαλύτερη, αφετέρου εμείς να νήφουμε περισσότερο. Γι' αυτό ονομάζεται κοσμοκράτορας του σκότους του αιώνα τούτου, της πονηρίας. «Πες, διάβολε, τι έκανες;» «Αφού περιήλθα», λέει, «τη γη και την περπάτησα, βρίσκομαι εδώ.» «Τι έπραξες;» Τίποτε το χρηστό, τίποτε το αγαθό.

Διότι η πάλη μας δεν είναι εναντίον αίματος και σάρκας, αλλά εναντίον των αρχών, εναντίον των εξουσιών, εναντίον των κοσμοκρατόρων του σκότους τούτου του αιώνος. Ας σπεύσουμε, λοιπόν, να αποφύγουμε την αιώνια κόλαση. Διότι ο Θεός δεν δημιούργησε την κόλαση για να μας ρίξει μέσα, αλλά για να σε ανασύρει εάν έχεις πέσει· διότι τέτοιον φιλάνθρωπο και ελεήμονα Θεό έχουμε. Διότι το μαρτυρεί ο Δαβίδ λέγοντας: Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος, και δεν επιφέρει την οργή Του κάθε μέρα.

Όπως λοιπόν, αφού παρέλθει ο χειμώνας και φανεί το θέρος, ο ναύτης καθελκύει το πλοίο στο πέλαγος, ο στρατιώτης στιλβώνει τα όπλα και προετοιμάζει τον ίππο για πόλεμο, ο γεωργός ακονίζει το δρεπάνι, ο οδοιπόρος με θάρρος ξεκινά για μακρινό ταξίδι, και ο αθλητής ενόψει των αγώνων εκδύεται και γυμνώνεται· έτσι ακριβώς και εμείς, καθώς η νηστεία ανεφάνη σαν κάποιο πνευματικό θέρος, ας στιλβώσουμε τα όπλα ως στρατιώτες, ας ακονίσουμε το δρεπάνι ως γεωργοί, ας αντιτάξουμε τους λογισμούς ως κυβερνήτες απέναντι στα κύματα των άτοπων επιθυμιών, ας ξεκινήσουμε το ταξίδι προς τον ουρανό ως οδοιπόροι, και ως αθλητές ας αποδυθούμε στους αγώνες. Διότι ο πιστός είναι και γεωργός, και κυβερνήτης, και στρατιώτης, και αθλητής, και οδοιπόρος. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: Δεν είναι η πάλη μας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες· ενδυθείτε, λοιπόν, την πανοπλία του Θεού. Είδες τον αθλητή; Είδες τον στρατιώτη;

«Εξασθένησα», λέει, «εξαιτίας των εχθρών μου». Διότι, πράγματι, ο βίος μας είναι εναγώνιος και η ζωή μας έχει γεμίσει από αναρίθμητους εχθρούς, οι οποίοι γίνονται ισχυρότεροι, όταν περιπέσουμε σε αμαρτήματα. Γι' αυτό πρέπει να κάνουμε τα πάντα, ώστε να διαφύγουμε από τις λαβές τους, και ποτέ να μην συμφιλιωνόμαστε μαζί τους· διότι αυτή είναι για εμάς η μεγαλύτερη προϋπόθεση ασφαλείας. Φανερώνοντας τη φάλαγγα αυτών των εχθρών ο Παύλος, έλεγε: «Δεν είναι η πάλη μας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνος τούτου».

Πλην όμως, υπάρχει και ένας άλλος πόλεμος, πιο σκληρός από αυτόν, όπου χρειαζόμαστε ιδιαίτερα την άνωθεν βοήθεια, όταν παρατασσόμαστε απέναντι στις αντίπαλες δυνάμεις. Και για το ότι διεξάγουμε πόλεμο απέναντι σε αυτές, άκουσε τον Παύλο που λέει: Η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, στις εξουσίες, στους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου· για αυτόν τον λόγο είναι και πιο σκληρός, επειδή οι στρατιές προέρχονται από διαφορετική φύση, και μάλιστα αόρατη, και επειδή ο αγώνας δεν διεξάγεται για μικρά ζητήματα, αλλά για τη σωτηρία και την απώλεια. Εδώ δεν είναι δυνατόν να δει κανείς όσους κατασφάζονται, ούτε να γνωρίζει εκ των προτέρων τον χρόνο, τη δυσκολία, τον τόπο, ούτε κανένα άλλο από τα παρόμοια. Διότι αυτές οι στρατιές επιτίθενται και στην αγορά, και στο σπίτι, και την ώρα που διασκεδάζουμε ή ραθυμούμε· επομένως, πρέπει να είμαστε διαρκώς οχυρωμένοι. Διότι ο πόλεμος αυτός δεν γνωρίζει ανακωχή, δεν διαθέτει κήρυκες, ούτε πρέσβεις, ούτε τίποτε άλλο από όλα αυτά, αλλά η μάχη είναι ακήρυχτη· γι' αυτό ακριβώς πρέπει να θωρακιζόμαστε από παντού και να τρεφόμαστε δυναμικά. Τροφή δε σε αυτόν τον πόλεμο, και όπλα των στρατιωτών αυτών, είναι η ακρόαση των Θείων Γραφών. Όποιος δεν την απολαμβάνει, φθίνει από την πείνα.

Διότι δεν καλεί και αυτές προς τον ύμνο, δηλαδή τις αρχές τούτου του κόσμου και τις εξουσίες, και τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου, και τα πνεύματα της πονηρίας. Όλα δε τα ουράνια τάγματα τα ονόμασε αγγέλους και δυνάμεις· αφενός μεν αγγέλους, επειδή υπηρετούν τα θεία προστάγματα και μεταφέρουν τους θείους λόγους· αφετέρου δε δυνάμεις, επειδή είναι ικανοί να εκτελούν το προστασσόμενο και έχουν λάβει αυτή τη δυνατότητα στη φύση τους από τον Δημιουργό τους.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΙΕ΄ Εσύ λοιπόν περίμενες, έχοντας επιδείξει τέτοια φιλοσοφία από τη νεότητά σου και έχοντας καταπατήσει την ανθρώπινη ματαιοδοξία, ότι θα ζήσεις έναν βίο ατάραχο και χωρίς πολέμους; Και πώς είναι δυνατόν αυτό; Διότι, εάν οι άνθρωποι που παλεύουν με ανθρώπους δέχονται αμέτρητα τραύματα και στους αγώνες και στους πολέμους, εσύ, που αποδύθηκες σε αγώνα ενάντια στις ίδιες τις αρχές και τις εξουσίες, ενάντια στους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας, και που αγωνίστηκες τόσο γενναία και έστησες τόσα τρόπαια και με τόσα πολλά προκάλεσες οδύνη σε εκείνον τον άγριο και ολέθριο δαίμονα, από πού αντλούσες την ελπίδα ότι θα ζήσεις έναν βίο ήσυχο και αμέριμνο;

Παραμείνετε, λοιπόν, αδιαλείπτως στην καρδιά, κράζοντας το όνομα του Κυρίου Ιησού, ώστε να καταπιεί η καρδιά τον Κύριο και ο Κύριος την καρδιά, και να γίνουν τα δύο ένα. Αλλά το έργο αυτό δεν είναι υπόθεση μίας ή δύο ημερών, αλλά χρειάζεται πολύς χρόνος και καιρός και αγώνας και πόνος, έως ότου εκβληθεί ο εχθρός και ενοικήσει ο Χριστός· διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τα πνεύματα της πονηρίας, όπως λέγει ο απόστολος.

Η μνήμη θα ελέγξει την αμαρτία που κατοικεί μέσα σας και η μνήμη θα την εξαλείψει. Η μνήμη θα κινήσει όλη τη δύναμη του διαβόλου μέσα στην καρδιά και η μνήμη θα τη νικήσει και θα την ξεριζώσει σταδιακά, ώστε το όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού, κατεβαίνοντας στον βυθό της καρδιάς, αφενός να ταπεινώσει τον δράκοντα που κατέχει τις νομές της, αφετέρου να σώσει και να ζωοποιήσει την ψυχή, με το να παραμένει αδιαλείπτως το όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού και να κράζει, ώστε η καρδιά να καταπιεί τον Κύριο και ο Κύριος την καρδιά, και να γίνουν τα δύο ένα. Αλλά το έργο αυτό δεν είναι υπόθεση μίας ή δύο ημερών, αλλά πολλού χρόνου και πολλού καιρού· διότι υπάρχει ανάγκη από πολύν αγώνα και χρόνο, μέχρις ότου εκβληθεί ο εχθρός και ενοικήσει ο Χριστός· διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τα πνευματικά της πονηρίας, όπως λέγει ο απόστολος. Εκείνοι, λοιπόν, που αποτάσσονται τα εγκόσμια και καταβάλλουν κάθε προσπάθεια να ευαρεστήσουν τον Κύριο, οφείλουν να ταπεινώσουν και να θλίψουν τον εαυτό τους σε όλα, προκειμένου και μόνο να επιτύχουν τα μέλλοντα αγαθά και την ατελεύτητη ανάπαυση.

Διότι ο μεν Ελληνισμός, αφού εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη γη και κατέλαβε τις ψυχές όλων των ανθρώπων, έτσι αργότερα, ύστερα από τόση μεγάλη ισχύ και εξάπλωση, καταλύθηκε από τη δύναμη του Χριστού· το δικό μας κήρυγμα, όμως, δεν αντιμετώπισε όσους το πολεμούσαν αφού πρώτα διαδόθηκε παντού και εδραιώθηκε σταθερά, αλλά, πριν καν στερεωθεί και φυτευτεί στις ψυχές των ακροατών, από τα ίδια του τα προοίμια αναγκάστηκε να παραταχθεί σε μάχη εναντίον ολόκληρης της οικουμένης: «Προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας». Διότι έτσι, μόλις άναψε καλά ο σπινθήρας της πίστεως, ποταμοί και άβυσσοι συνέρρεαν καταπάνω του από παντού.

Αλλά από πού είναι σαφές ότι μιλάει για εκείνες τις επουράνιες δυνάμεις; Διότι γνωρίζει να ονομάζει αρχές και εξουσίες και τους δαίμονες, λέγοντας: «Ο αγώνας μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνος τούτου». Άραγε λοιπόν μήπως και εδώ εννοεί αυτό, ότι δηλαδή οι δαίμονες γνώρισαν τότε; Σε καμία περίπτωση, αλλά μιλάει για εκείνες τις άνω δυνάμεις, διότι, αφού ανέφερε «τις αρχές και τις εξουσίες», πρόσθεσε «στα επουράνια». Επειδή εκείνες μεν οι αρχές και εξουσίες είναι επουράνιες, αυτές δε οι αρχές και εξουσίες βρίσκονται κάτω από τον ουρανό· γι' αυτό και τους ονομάζει κοσμοκράτορες, δείχνοντας ότι ο ουρανός είναι άβατος για αυτούς και πως όλη την τυραννία τους την επιδεικνύουν μόνο στον παρόντα κόσμο.

Μην παραβλέπεις τον φτωχό αποβλέποντας στα χρηματικά κέρδη, ούτε πάλι να παραβλέπεις τον πλούσιο εξαιτίας του κατάπτυστου πλούτου, αλλά να προτρέπεις φτωχό και πλούσιο μαζί να σωφρονούν. Κανέναν μην απελπίζεις, ούτε τον υπερβολικά αμαρτωλό, για να μην τους ρίψουμε εντελώς στον βυθό της αμαρτίας, αλλά να δίνεις το χέρι σε εκείνον που έχει πέσει λέγοντας: «Δεν ήλθε ο Κύριος για να σώσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς»· ώστε, αποκτώντας προθυμία, να απομακρυνθούν από το κακό, να πράξουν το αγαθό και να σωθούν. Πράττε τα πάντα για την υγεία αυτών που ασθενούν, τρεφόμενος με την ελπίδα εκείνων που σώζονται και με την αγαλλίαση που προσδοκάται από τον Θεό. Ως αθλητής, αγωνίσου νομίμως· διότι κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως. Η πάλη δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, ενάντια στους κοσμοκράτορες αυτού του σκότους, ενάντια στα πνευματικά όντα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους. Να αποδέχεσαι με αγάπη τους ασκητικούς κόπους, να αποφεύγεις τις διαβολικές παγίδες. Δες τον Παύλο και να τρέχει και να πυγμαχεί και να παλεύει. «Έτσι τρέχω», λέει, «για να κατακτήσω το βραβείο· έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου, μήπως, ενώ κήρυξα σε άλλους, εγώ ο ίδιος αποδειχθώ αδόκιμος».

Την Κυριακή της Τυροφάγου, περί μετανοίας και ελεημοσύνης. Λόγος Β'. 1. Τους στρατιώτες του επίγειου βασιλιά τους προετοιμάζουν για μάχη οι σάλπιγγες που ηχούν δυνατά· ενώ τους στρατιώτες του επουράνιου βασιλιά Ιησού Χριστού τους διεγείρει προς δοξολογία και φόβο Θεού η ανάγνωση των θείων Γραφών. Όμως, εκείνους μεν τους προετοιμάζουν για να παραταχθούν απέναντι σε αισθητούς εχθρούς και πολεμίους, εμάς δε απέναντι σε αόρατους εχθρούς και δαίμονες. Καθώς λέει ο απόστολος Παύλος: «Διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, προς τα πνευματικά όντα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους».

Διότι «δεν είναι η πάλη μας ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, στις εξουσίες, στους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, στα πνεύματα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους». Και πρέπει, νύχτα και μέρα, να παραμένουμε με οπλισμένους τους λογισμούς μας και να γινόμαστε φοβεροί απέναντι στις αναιδείς επιθυμίες. Επειδή, αν αυτοί υποχωρήσουν έστω και λίγο, ο διάβολος στέκεται έτοιμος με τη φωτιά στα χέρια, για να την εξαπολύσει και να κατακάψει τον ναό του Θεού. Γι' αυτό, πρέπει να είμαστε οχυρωμένοι από παντού. Διότι η μάχη μας είναι ενάντια στην ανάγκη της φύσεως, ο ζήλος μας αποβλέπει στην πολιτεία των αγγέλων, και ο αγώνας μας συμπορεύεται με τις ασώματες δυνάμεις. Το χώμα και η στάχτη αγωνίζονται να εξισωθούν με εκείνους που κατοικούν στον ουρανό, και η φθορά έθεσε ως στόχο την άμιλλα με την αφθαρσία.

Όπως ακριβώς λοιπόν οι κακούργοι της θάλασσας, όπου υπάρχει πόλη ή επίνειο ή λιμάνι, δεν επιτίθενται στους ναυτιλλομένους· διότι αυτό συνιστά μάταιο κίνδυνο. Εάν όμως απομονώσουν το σκάφος στη μέση του πελάγους, έχοντας την απουσία βοηθείας ως εφόδιο για την τόλμη τους, τα κινούν και τα ανατρέπουν όλα και δεν αποχωρούν προτού είτε βυθίσουν τους επιβαίνοντες είτε πάθουν το ίδιο οι ίδιοι. Έτσι και αυτός ο φοβερός πειρατής προκαλεί στην παρθένο σφοδρή καταιγίδα και βαρύ κλύδωνα και αφόρητες τρικυμίες, ανακατεύοντας τα πάντα άνω-κάτω, ώστε με τη βία και την ορμή του να ανατρέψει το σκάφος. Διότι άκουσε ότι η παρθένος δεν έχει τη δυνατότητα της συζυγικής συνεύρεσης, αλλά είναι ανάγκη να παλεύει ακατάπαυστα η ίδια, να μάχεται διαρκώς ενάντια στα πνευματικά όντα της πονηρίας, έως ότου καταπλεύσει στο αληθινά γαλήνιο λιμάνι. Διότι ο Παύλος, έχοντας αποκλείσει την παρθένο έξω από τα τείχη σαν γενναίο στρατιώτη, δεν επιτρέπει να της ανοιχθούν οι πύλες, ακόμη και αν ο εχθρός αγριεύει σφοδρά εναντίον της, ακόμη και αν γίνεται επιθετικότερος εξαιτίας αυτού ακριβώς του γεγονότος, ότι δηλαδή ο αντίπαλος δεν έχει καμία δυνατότητα ανακωχής. Δεν είναι δε μόνον ο διάβολος, αλλά και η ίδια η ορμή της επιθυμίας που ενοχλεί εντονότερα τους αγάμους. Και αυτό είναι προφανές σε όλους. Διότι για όσα έχουμε τη δυνατότητα της απόλαυσης, δεν κυριευόμαστε εύκολα από την επιθυμία, αφού η ελευθερία της ικανοποίησης επιτρέπει στην ψυχή να εφησυχάζει.

Γιατί προτρέπει στην παρθενία με αφορμή τα ευχάριστα της παρούσας ζωής; Τι λες; Ενώ με προσκαλείς να πολεμήσω με δαίμονες —«Διότι η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα»—, προτρέποντάς με να αντισταθώ στη μανία της φύσης, και παρακαλώντας με να κατορθώσω, αν και φέρω σάρκα και αίμα, τα ίδια που κατορθώνουν οι ασώματες δυνάμεις, μνημονεύεις τα επίγεια καλά και το ότι δεν θα έχουμε τις θλίψεις του γάμου; Γιατί, αλήθεια, δεν είπε το εξής: Διότι, ακόμη και αν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε, αλλά στέρησε τον εαυτό της από τα στεφάνια της παρθενίας, από τις μεγάλες και ανείπωτες δωρεές; Γιατί δεν περιέγραψε τα αγαθά που είναι αποταμιευμένα για αυτές στην αθανασία, πώς δηλαδή, κρατώντας τις λαμπάδες για να τον προϋπαντήσουν, εισέρχονται μαζί με τον Βασιλιά στον νυμφώνα με πολλή δόξα και παρρησία; Πώς λάμπουν, περισσότερο από όλους, κοντά σε εκείνον τον θρόνο και στους βασιλικούς νυμφώνες;

Αν όμως επιδίδεται στη μέθη και την κραιπάλη, και δαπανά και αναλώνει την ημέρα σε κώμους και μεθύσια, γινόμενος εξαιτίας του πάθους πιο μαλακός και από το κερί, πώς θα μπορέσω να αποκαλέσω άνδρα έναν τέτοιον, τον αιχμάλωτο, τον αργυρώνητο δούλο, αυτόν που ενδίδει σε όλα τα πάθη, που λυγίζει, που μαλθακώνει, που ζει τρυφηλά, που καταβάλλεται από τους πάντες, που δεν μπορεί ούτε καν να σταθεί στην παράταξη της μάχης; Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι ο πόλεμος και η παράταξή μας δεν είναι ενάντια σε ανθρώπους της ίδιας φύσης με εμάς, αλλά ενάντια στις αόρατες δυνάμεις, ενάντια στις φάλαγγες των δαιμόνων, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο: «Δεν είναι η πάλη μας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες»;

Διότι, όσον αφορά τη φιλανθρωπία του Θεού, τους ονόμασε θεούς· όσον αφορά όμως τη δική τους κακία, πέθαιναν ως άνθρωποι και έπεφταν όπως ένας από τους άρχοντες. Άρχοντες δε, όχι τους επίγειους ανθρώπους, αλλά εκείνους που εξέπεσαν από τις ουράνιες αψίδες, για τους οποίους λέει και ο Παύλος: Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου, προς τα πνευματικά όντα της πονηρίας στα επουράνια.

Διότι, γράφοντας προς τους Εφεσίους, λέγει περίπου τα εξής: Ο αγώνας μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, προς τα πνεύματα της πονηρίας στα επουράνια. Αυτά δε τα έλεγε, επιθυμώντας όχι να τους καταβάλει, αλλά να τους αφυπνίσει.

Δεν μας όπλισε γι' αυτόν τον λόγο με τα πνευματικά όπλα, για να αναλάβουμε υπηρεσία ευτελών κορασίδων, για να ασχολούμαστε με έρια και αργαλειούς και τέτοιου είδους διακονίες, για να παρακαθόμαστε σε γυναίκες που γνέθουν και υφαίνουν, για να περνάμε όλη την ημέρα αποτυπώνοντας στη δική μας ψυχή γυναικεία ήθη και λόγια· αλλά για να πλήττουμε τις αόρατες δυνάμεις που μας εναντιώνονται, για να χτυπάμε τον διάβολο που τις διοικεί, για να καταδιώκουμε τις άγριες φάλαγγες των δαιμόνων, για να καταγκρεμίζουμε τα οχυρώματά τους, για να δέσουμε και να οδηγήσουμε ως αιχμαλώτους τις εξουσίες του κοσμοκράτορα του σκότους, για να τρέψουμε σε φυγή τα πνεύματα της πονηρίας, για να πνέουμε πυρ, για να είμαστε έτοιμοι και προετοιμασμένοι για καθημερινούς θανάτους.

Της θείας δε δουλείας, την οποία υπέμεινε Εκείνος που πήρε μορφή δούλου, τύπος γίνεται η ανθρώπινη υπηρεσία εκείνων που δουλεύουν με καθαρότητα και εκούσια, εφόσον η δουλεία τους ανάγεται στον Θεό. «Στο εξής, να ενδυναμώνεστε εν Κυρίω και με το κράτος της ισχύος του. Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σταθείτε.» Πρέπει να δοθεί στους ανθρώπους, οι οποίοι έχουν περιπέσει στην αδυναμία, δύναμη προερχόμενη από τον Θεό, προκειμένου η ανάκτηση της δυνάμεως να εξαλείψει την αδυναμία. Αυτή δε τη δύναμη την παρομοιάζει με πανοπλία, δηλώνοντας ότι, όπως ακριβώς ο γυμνός δεν είναι ικανός για πόλεμο, έτσι και εκείνος που δεν μετέχει στο Πνεύμα, δεν είναι ικανός να αντιμετωπίσει τον διάβολο που απεργάζεται την κακία. «Απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου. Διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, προς τα πνεύματα της πονηρίας στα επουράνια. Γι' αυτό αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα και, αφού τα επιτελέσετε όλα, να σταθείτε όρθιοι.»

Β'. Αλλά εγερθείτε λοιπόν, ω φιλόχριστη και φιλόμαρτυρη ομήγυρη, και, αφού συγκεντρώσετε και περιστείλετε τον νου σας από την εξωτερική περιπλάνηση, ακούστε με προσοχή τα λεγόμενα. Διότι είναι άτοπο στα μεν κοσμικά θεάματα, εννοώ στις ιπποδρομίες ή στις παλαίστρες ή σε κάποιους παρόμοιους γυμνικούς αγώνες, να προστρέχετε με προθυμία και να θέλετε να παρακολουθείτε με προσήλωση την άμιλλα του αγώνα και τη συμπλοκή των αντιπάλων, και να μην αποχωρείτε, έστω κι αν σας περισπούν μύρια άλλα πράγματα, πριν έρθει το τέλος και πριν δείτε εκείνον που κατήγαγε τη νίκη, που έλαβε το βραβείο και φόρεσε το στεφάνι, παρόλο που δεν αποκομίζετε από εκεί κανένα όφελος για τους εαυτούς σας. Εδώ όμως, όπου βρίσκεται ενώπιόν μας ένα ψυχωφελές και πνευματικό θέατρο, το οποίο έχει ως αγωνοθέτη όχι κάποιον από τους επίγειους βασιλείς, αλλά τον παντάνακτα Χριστό τον Θεό μας, που ηγεμονεύει σε όλα τα ορατά και τα αόρατα, και ως θεατές τις χιλιάδες και τις μυριάδες των επουρανίων στρατιών και δυνάμεων, και ως αγωνιζόμενη την αοίδιμη Βαρβάρα, την παμπόθητη στεφανηφόρο και μάρτυρα του Χριστού, και ως αντιπάλους όχι απλώς έναν ή δύο, αλλά πρωτίστως, όπως λέει ο Απόστολος: «Διότι δεν έχουμε να παλέψουμε προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους, προς τα πνευματικά όντα της πονηρίας στα επουράνια», δηλαδή, για τα επουράνια.

Διότι, όπως ακριβώς οι στρατιώτες, και οι πυγμάχοι, και οι γεωργοί, και οι έμποροι αναλαμβάνουν με πολλή προθυμία τους κόπους, και ριψοκινδυνεύουν στη θαλασσοταραχή του πελάγους, και δεν λογαριάζουν τα θηρία και τους πειρατές, προκειμένου να επιτύχουν το ποθούμενο κέρδος, και όσο βλέπουν αυτούς που κόπιασαν πριν από αυτούς να απολαμβάνουν τα κέρδη, τόσο περισσότερο παρακινούνται στην υπομονή των κόπων· έτσι και οι πνευματικοί υπασπιστές, και οι πυγμάχοι, και οι γεωργοί, και οι έμποροι του Δεσπότη, μη επιθυμώντας γήινα κέρδη ούτε επιδιώκοντας παροδικά αγαθά, όταν αντικρίσουν με τα ίδια τους τα μάτια όσα ελπίζουν, και δουν αυτούς που έχουν ήδη κοπιάσει να απολαμβάνουν την αφθονία των ελπιζόμενων αγαθών, θα ριχτούν στους αγώνες με μεγαλύτερη προθυμία, χωρίς να παρατάσσονται εναντίον ανθρώπων, ούτε χτυπώντας τον αέρα, ούτε βάζοντας κάτω από τον ζυγό βόδια για όργωμα ώστε να ανοίξουν με αυτά αυλάκια στη γη, ούτε πλέοντας στην τρικυμία των θαλασσών, αλλά πολεμώντας εναντίον των αρχών, των εξουσιών και των κοσμοκρατόρων του σκότους, και χαιρόμενοι όταν δέχονται χτυπήματα, και συγκεντρώνοντας πλούτο όταν στερούνται τα πάντα, και αντιπαραβάλλοντας το πηδάλιο του σταυρού στις τρικυμίες του κόσμου και στα πνεύματα της πονηρίας που τις προκαλούν, και διώχνοντας με τη δύναμη του Πνεύματος (τους δαίμονες) σαν θηρία που ωρύονται και αρπάζουν, και σπέρνοντας τον λόγο της ευσέβειας στις καρδιές των ανθρώπων σαν σε άλλα αυλάκια, και θερίζοντας για τον Δεσπότη πλούσια τα στάχυα της σοδειάς. Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο.

Αδελφοί, τι φόβο, και τρόμο, και αγωνία πρόκειται να αντικρίσουμε, όταν η ψυχή χωρίζεται από το σώμα. Διότι καταφθάνει επάνω μας στρατιά και ισχύς των εναντίων δυνάμεων, οι άρχοντες του σκότους, οι κοσμοκράτορες της πονηρίας, οι αρχές και οι εξουσίες, και σαν σε κάποιο είδος δίκης κατακρατούν την ψυχή, προσάπτοντάς της όλα τα αμαρτήματά της, όσα έπραξε εν γνώσει και εν αγνοία, από τη νεότητά της έως την ηλικία κατά την οποία την κατέλαβε ο θάνατος.

Διότι ή θα μισήσει τον έναν και θα αγαπήσει τον άλλον, ή θα προσηλωθεί στον έναν και θα καταφρονήσει τον άλλον. Δεν μπορείτε να δουλεύετε και στον Θεό και στον μαμωνά.» «Αλήθεια σας λέω· δεν υπάρχει κανείς που άφησε σπίτι, ή γονείς, ή αδελφούς, ή γυναίκα, ή παιδιά εξαιτίας της βασιλείας του Θεού, ο οποίος δεν θα λάβει πολλαπλάσια σε τούτον τον καιρό, και στον ερχόμενο αιώνα ζωή αιώνια.» «Εκείνοι που τρέχουν στο στάδιο, όλοι μεν τρέχουν, αλλά ένας λαμβάνει το βραβείο· έτσι να τρέχετε, ώστε να το κατακτήσετε. Και καθένας που αγωνίζεται, εγκρατεύεται σε όλα· εκείνοι μεν λοιπόν το κάνουν για να λάβουν φθαρτό στεφάνι, εμείς όμως άφθαρτο.» «Αδελφοί αγαπητοί, να είστε σταθεροί, αμετακίνητοι, να περισσεύετε πάντοτε στο έργο του Κυρίου, γνωρίζοντας ότι ο κόπος σας δεν είναι μάταιος εν Κυρίω.» «Αδελφοί, ενδυναμώνεστε εν Κυρίω και με το μεγαλείο της ισχύος Του. Ντυθείτε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου· διότι η πάλη σας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, στις εξουσίες, στους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου του αιώνα, ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους. Γι' αυτό, αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα και, αφού τα φέρετε όλα εις πέρας, να σταθείτε όρθιοι.