Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 6:12

Τι λοιπόν; «Μία, ή περισσότερες; Εγώ θα απαντήσω εκ μέρους σας. Ας υποθέσουμε ότι δεν είναι καθόλου λιγότερες από δύο, τόσο εκείνη που ευεργετεί όσο και εκείνη που μπορεί να απεργάζεται τα αντίθετα». Ομοίως και στον Φαίδρο γράφει τα εξής: «Υπάρχουν βεβαίως και άλλα κακά, αλλά κάποιος δαίμονας έχει αναμείξει στα περισσότερα την άμεση ηδονή». Αλλά και στο δέκατο βιβλίο των Νόμων καταδεικνύει άμεσα εκείνο το αποστολικό ρητό: «Ο αγώνας μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τα πνευματικά στα επουράνια»· γράφοντας περίπου ως εξής: «Επειδή δηλαδή παραδεχθήκαμε μεταξύ μας ότι ο ουρανός είναι μεν γεμάτος από πολλά αγαθά, είναι όμως γεμάτος και από τα αντίθετα, και μάλιστα περισσότερα είναι τα μη αγαθά· μια τέτοια μάχη, λέμε, είναι αθάνατη και απαιτεί θαυμαστή φρούρηση». Εξάλλου, η βάρβαρη φιλοσοφία γνωρίζει, από τη μια πλευρά, τον νοητό κόσμο, και από την άλλη, τον αισθητό· και τον μεν τον θεωρεί ως αρχέτυπο, τον δε ως εικόνα του καλού παραδείγματος. Και τον μεν τον αποδίδει στη μονάδα, εφόσον είναι νοητός, ενώ τον αισθητό στην εξάδα· διότι στους Πυθαγορείους η εξάδα, ως γόνιμος αριθμός, ονομάζεται γάμος. Και στη μεν μονάδα συγκροτεί τον αόρατο ουρανό και την άγια γη και το νοητό φως. «Στην αρχή δηλαδή», λέει, «εποίησεν ο Θεός τον ουρανό και τη γη· η δε γη ήταν αόρατη». Έπειτα προσθέτει: «Και είπε ο Θεός: Γενηθήτω φως, και εγένετο φως». Στην αισθητή κοσμογονία, όμως, δημιούργησε ένα στερεό ουρανό (και το στερεό είναι αισθητό), μια ορατή γη και ένα φως που βλέπεται.

Παρόμοια με αυτά διδάσκουν και οι πιο διακεκριμένοι από τους Στωικούς, όταν πραγματεύονται περί της εκπυρώσεως και της διοικήσεως του κόσμου, καθώς και περί του ιδίως ποιού του κόσμου και του ανθρώπου, και περί της μεταθανάτιας επιβίωσης των ψυχών μας. Πάλι, εξάλλου, ο Πλάτων στο έβδομο βιβλίο της Πολιτείας ονόμασε την επίγεια ημέρα «νυκτερινή ημέρα» εξαιτίας, νομίζω, «των κοσμοκρατόρων του σκότους τούτου»· ενώ την πορεία της ψυχής προς το σώμα την ονόμασε ύπνο και θάνατο, κατά τον ίδιο τρόπο με τον Ηράκλειτο. Και μήπως αυτό ακριβώς δεν προφήτευε το Πνεύμα για τον Σωτήρα, λέγοντας μέσω του Δαβίδ: «Εγώ κοιμήθηκα και υπνώττησα· εξυπνήθηκα, διότι ο Κύριος θα με αντιληφθεί»· διότι δεν αλληγορεί μόνο την ανάσταση του Χριστού ως έγερση από τον ύπνο, αλλά και την κάθοδο του Κυρίου στη σάρκα την αλληγορεί ως ύπνο. Αμέσως, άλλωστε, ο ίδιος ο Σωτήρας παραγγέλλει: «Γρηγορείτε», το οποίο σημαίνει, μελετάτε πώς να ζείτε και προσπαθείτε να χωρίζετε την ψυχή από το σώμα. Την δε Κυριακή ημέρα στο δέκατο βιβλίο της Πολιτείας ο Πλάτων την προμαντεύει με τα εξής λόγια: «Όταν παρήλθαν επτά ημέρες για τον καθένα από όσους βρίσκονταν στο λειβάδι, έπρεπε, αφού σηκωθούν από εκεί, να αναχωρήσουν την όγδοη ημέρα και να φτάσουν κατά την τέταρτη».

Γι' αυτό, εξαιτίας της σκληροκαρδίας τους, τους παρουσίαζαν τη διδασκαλία περί ενός Θεού, παιδαγωγώντας τους προσωρινά με το να τους αποτρέπουν αφενός από το να νομίζουν ότι υπάρχουν πολλοί θεοί, και με το να τους οδηγούν αφετέρου στην εισαγωγή της πίστης στον Ένα. Έτσι, ο Μωυσής παρέδιδε ατελή τη διδασκαλία στους συγχρόνους του εξαιτίας της ατελούς τους αντίληψης, ώστε να μην κάνει καμία απολύτως αναφορά στη δημιουργία των αγγέλων κατά τη διήγηση της κοσμοποιίας, καίτοι οι μεταγενέστεροι προφήτες δεν μνημόνευσαν μόνο τους αγγέλους, αλλά και τις θεϊκές δυνάμεις και τα άγια πνεύματα, καθώς και τους υπερουράνιους λειτουργούς του Θεού, για τους οποίους ο Δανιήλ δίδασκε λέγοντας: «χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες στέκονταν μπροστά του». Παρόλα αυτά, ο Μωυσής παρέδωσε στη σιωπή τους λόγους για όλα αυτά, αν και δεν τα αγνοούσε, έχοντας εκ των προτέρων λάβει την ακριβή γνώση των πάντων μέσω του θείου Πνεύματος· ωστόσο, στην κοσμοποιία δεν έκανε καμία απολύτως αναφορά σε αυτά ως δημιουργήματα του Θεού. Και ως αιτία αυτού κανείς δεν θα μπορούσε να αναφέρει άλλη από το γεγονός ότι υπήρχε η σκληροκαρδία του λαού, όπως ακριβώς δίδαξε και ο ίδιος ο Σωτήρας. Θα μπορούσες, επίσης, να μάθεις από τα αναγνώσματα της Καινής Διαθήκης ότι υπάρχουν και μύρια άλλα πράγματα στη σύσταση του σύμπαντος, τα οποία δεν αναφέρονται καθόλου στη γραφή του Μωυσή· συνεπώς, δεν μνημόνευσε τις αρχές, ούτε τις εξουσίες, ούτε τους κοσμοκράτορες, ούτε τα πνευματικά όντα «της πονηρίας», προς τα οποία ο θείος απόστολος λέει ότι διεξάγεται η πάλη μας. Τι συμβαίνει, λοιπόν;

Και βεβαίως έλεγα: «Δέσποτα και δημιουργέ κάθε φύσης, που μετατρέπεις σε ζωή τη σκιά του θανάτου, και μεταθέτεις το θνητό σε αφθαρσία, και τα πάντα πράττεις και μεταπλάθεις μόνο με τη θέλησή σου· και τίποτα δεν είναι ακατόρθωτο ούτε αδύνατο για εσένα, όπως το γνωρίζει και το ομολογεί ο καθένας που σε γνωρίζει και σε ομολογεί ως αληθινό Θεό· αλλά επειδή είναι δικός σου ακατάλυτος νόμος, το να επιστρέφουν στη γη όσοι προέρχονται από τη γη, και είναι απόλυτη ανάγκη να υποκύπτουν στον θάνατο όσοι εξ αρχής έλαβαν γένεση, γιατί άραγε, Πατέρα των χρόνων, πρόσθεσες για χάρη μου ημέρες στις δικές της ημέρες, ώστε η διάλυση να επέλθει λίγο αργότερα και όχι τώρα;» Αγωνίστηκε καλώς υπέρ της δόξας σου, έδειξε ανδρεία απέναντι στις αρχές, αντιστάθηκε στις εξουσίες, εναντιώθηκε στην αμαρτία, για να τηρήσει την πίστη, όπως ακριβώς και την τήρησε. Έπρεπε λοιπόν να παραμείνει και αυτή για λίγο ακόμη· έπρεπε να βρίσκεται ακόμη εν ζωή ανάμεσά μας, αν όχι για χάρη του εαυτού της και των στεφάνων της —διότι αυτά τα έχει ήδη λάβει ολοκληρωτικά— τουλάχιστον για να οικοδομήσει, να στηρίξει και να καταρτίσει εκείνους που πλήττονται από τη βασκανία, κλονίζονται και καταπορθούνται.

Γι’ αυτό, αφού εκείνος εγκαταστάθηκε σε αυτόν τον τόπο της ησυχίας, την έρημο, τον παράδεισο της αρετής, καθώς δεν θέλησε να επιστρέψει πάλι στη λαύρα, έχοντας πλέον κυριευθεί ολοκληρωτικά από την έρημο, έστησε έναν στύλο κοντά σε μια τρομερά υψηλή και νεφοσκεπή φάραγγα και ανέβηκε σε αυτόν. Άφησε κάτω καθετί γεώδες και υλικό, και μάλιστα από την ίδια του την πρώτη τρίχα, όπως ήδη προηγουμένως φανέρωσε ο λόγος. Τότε όμως αυτό έγινε τελειότερα, όταν, σαν ετοιμοπόλεμος στρατιώτης, ανέβηκε στον στύλο και διεξήγαγε φανερό πόλεμο, όχι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας. Εκεί πέρασε αρκετά χρόνια και, αφού διεξήγαγε τον αγώνα πολύ γενναία και θαρραλέα, κατήγαγε μεγάλα τρόπαια εναντίον των αντιπάλων του. 16. Αλλά επειδή η άνωθεν πρόνοια επρόκειτο να καταστήσει τον μεγάλο αυτόν άνδρα περίφημο και στην πατρίδα του, τι συμβαίνει και πώς οικονομήθηκαν τα σχετικά με αυτόν; Όταν κάποτε ο μέγας κατέβηκε από τον στύλο και περιφερόταν στο πλάτωμα της φάραγγας, λέγεται ότι άκουσε από ψηλά μια φωνή, η οποία του έλεγε: «Πρέπει, Λάζαρε, να μεταβείς στην πατρίδα σου». Εκείνος απόρησε, όπως ήταν φυσικό, με τη φωνή και έστρεψε διερευνητικά το βλέμμα του από εδώ και από εκεί, και επειδή δεν έβλεπε απολύτως κανέναν παρά μόνο την έρημο, και μάλιστα άγρια, υποψιάστηκε ότι αυτό που έβγαζε τη φωνή εκείνη ήταν κάποιο φάσμα, από τα πολλά που εμφανίζονται στις ερήμους.

Ας αγωνιστούμε εναντίον των αρχών, εναντίον των εξουσιών, εναντίον των αόρατων διωκτών και τυράννων, εναντίον των κοσμοκρατόρων του σκότους του αιώνος τούτου, εναντίον των πνευμάτων της πονηρίας στα επουράνια, και για τα ουράνια αγαθά εναντίον του εσωτερικού πολέμου των παθών που διεξάγεται μέσα μας, εναντίον των καθημερινών επιθέσεων των εξωτερικών περιστάσεων.

Διότι στα στάδια, ενώ άλλοι είναι αγωνοθέτες, άλλοι κρίνουν τη νόμιμη διεξαγωγή του αγώνα, άλλοι αγωνίζονται και άλλοι παροτρύνουν με επευφημίες τους αγωνιζομένους —οι οποίοι ομολογουμένως είναι πολύ κατώτεροι από όσους αγωνίζονται—, ο Ευνόμιος βλέπει το Άγιο Πνεύμα ως έναν από τους θεατές του πλήθους ή ως κάποιον από εκείνους που υπηρετούν τους αθλητές. Κατ' αυτόν, το Πνεύμα ούτε αγωνοθετεί, ούτε κρίνει τη νίκη, ούτε αγωνίζεται εναντίον του αντιπάλου, αλλά μέσω της απλής επευφημίας δεν συνεισφέρει καθόλου στη νίκη (αφού ούτε συναγωνίζεται ούτε εμφυσά δύναμη γι' αυτόν ακριβώς τον σκοπό), επιθυμεί δε μόνο να μην ηττηθεί από τους αντιπάλους εκείνος τον οποίο υποστηρίζει. Και ενώ ο Παύλος αγωνίζεται προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους και προς τα πνευματικά της πονηρίας στα επουράνια, το Πνεύμα της δυνάμεως, αντίθετα, δεν ενισχύει τους αθλητές ούτε διανέμει σε αυτούς τα χαρίσματα, μοιράζοντάς τα ξεχωριστά στον καθένα καθώς βούλεται, αλλά η δύναμή του περιορίζεται μέχρι του σημείου να επευφημεί αυτούς που παλεύουν.

Ο δε μέγας Μωυσής, όντας βρέφος χαριτωμένο και θηλάζον, αφού υπέπεσε στην κοινή και σκυθρωπή απόφαση την οποία εξέδωσε ο σκληρός Φαραώ εναντίον των αρσενικών βρεφών, εκτέθηκε στις όχθες του ποταμού όχι γυμνός, αλλά αφού τοποθετήθηκε σε λάρνακα (διότι έπρεπε τυπικώς ο νόμος να βρίσκεται μέσα σε κιβωτό), και εναποτέθηκε κοντά στο νερό. Διότι ο νόμος γειτονεύει με τη χάρη, καθώς και οι εφήμεροι ραντισμοί των Εβραίων, οι οποίοι λίγο αργότερα επρόκειτο να καλυφθούν από το τέλειο και θαυμαστό βάπτισμα. Όπως δε θεωρεί ο θεσπέσιος Παύλος, και ο ίδιος ο λαός, αφού διέβη την Ερυθρά θάλασσα, ευαγγελιζόταν τη σωτηρία μέσω του ύδατος: πέρασε ο λαός, και ο Αιγύπτιος βασιλιάς βυθίστηκε μαζί με τον στρατό του, και το μυστήριο προφητευόταν μέσα από τα ίδια τα γεγονότα. Διότι και τώρα, όταν ο λαός εισέλθει στο ύδωρ της παλιγγενεσίας φεύγοντας από την Αίγυπτο, δηλαδή τη μοχθηρή αμαρτία, ο ίδιος μεν ελευθερώνεται και σώζεται, ο δε διάβολος μαζί με τους δικούς του υπηρέτες (εννοώ δηλαδή τα πνεύματα της πονηρίας) αποπνίγεται από τη λύπη και καταστρέφεται, θεωρώντας τη σωτηρία των ανθρώπων δική του συμφορά.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄ Το να καταγράφουμε με ακρίβεια, λέξη προς λέξη, το καθετί από όσα περιέχονται στην ψαλμωδία θα ήταν περιττό, εφόσον παρέχεται μεγάλη ευκολία σε όποιον επιθυμεί, μέσω όσων έχουν ήδη ειπωθεί, να κατανοήσει και όσα παραλείφθηκαν. Επομένως, θεωρώ ότι δεν χρειάζεται καθόλου να μακρηγορώ επιμηκύνοντας τον λόγο. Αντιθέτως, μόνο τούτο είναι αναγκαίο να επαναλάβω από όσα εξετάστηκαν προηγουμένως: ότι και με τους δύο τρόπους ο μέγας Δαβίδ ευεργετεί την ανθρώπινη φύση, αφενός με όσα προτυπώνει συμβολικά για τη σωτηρία μας και αφετέρου με όσα υποδεικνύει στους ανθρώπους για τον τρόπο της μετάνοιας, εφαρμόζοντας σαν κάποια τέχνη σε αυτό το κατόρθωμα μέσω του πεντηκοστού ψαλμού, με τον οποίο προετοιμάζεται για εμάς άλλη μία νίκη κατά του αντιπάλου. Διότι το να γνωρίζουμε πώς να καθαίρουμε τους εαυτούς μας από τα κακά, αποτελεί προετοιμασία και προϋπόθεση για τη διαρκή νίκη κατά του εχθρού. Επειδή η πάλη που διεξάγουμε στη ζωή μας απέναντι στον κοσμοκράτορα αυτού του σκότους και απέναντι στα πνεύματα της πονηρίας στα επουράνια είναι αδιάλειπτη, και επειδή ως μοναδικό μέσο αντίστασης απέναντι σε κάθε προσβολή των πειρασμών έχουμε τη μετάνοια, εκείνος που το κατορθώνει αυτό στον εαυτό του, καθίσταται παντοτινός νικητής εναντίον εκείνου που διαρκώς τον πολεμά. Έπειτα από αυτό, ακόμη και αν η ιστορική αφήγηση στις επιγραφές παρουσιάζει ανακολουθία, εντούτοις το πνευματικό νόημα διατηρεί την αλληλουχία του. Διότι το γεγονός σχετικά με τη Βηρσαβεέ και τον Ουρία είναι πολύ μεταγενέστερο από τη διήγηση για τον Ιδουμαίο Δωήκ.

Διότι και ο ψαλμωδός, λέγοντας «ας εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη και οι άνομοι, ώστε να μην υπάρχουν πια», εύχεται να εκλείψει η αμαρτία και η ανομία· διότι δεν είναι ο άνθρωπος εχθρός του ανθρώπου, αλλά η ροπή της προαίρεσης προς την κακία κατέταξε σε θέση εχθρού εκείνον που είναι ενωμένος μαζί του κατά τη φύση. Επομένως, εύχεται να εκλείψει το κακό. Ο άνθρωπος όμως δεν είναι κακό· διότι πώς θα μπορούσε να είναι κακό το ομοίωμα του Αγαθού; Έτσι, ακόμη κι αν εύχεται να πέσει αισχύνη και ντροπή στους εχθρούς, σου υποδεικνύει το στίφος των ενάντιων δυνάμεων που υποκινούνται από τον αόρατο εχθρό και καταπολεμούν την ανθρώπινη ζωή, για τις οποίες και ο Παύλος αναφέρεται σαφέστερα, λέγοντας ότι η πάλη μας είναι ενάντια στις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες του κόσμου τούτου, ενάντια στις πνευματικές δυνάμεις της πονηρίας στους επουράνιους τόπους.

Όμως, οποιουσδήποτε και αν υποθέτει ο λόγος ότι είναι οι κυνηγοί, διδασκόμαστε το μεγαλείο και το άρρητο της θείας δυνάμεως μέσα από όσα τους έχουν προσταχθεί· διότι δεν είπε: κυνηγήστε τον αγριόχοιρο του δάσους που λυμαίνεται την άμπελο του Θεού, ή τον άγριο μονιό, ή τον ωρυόμενο λέοντα, ή το μεγάλο κήτος, ή τον υποβρύχιο δράκοντα (επειδή, με τέτοιες αναφορές, ο λόγος θα υποδείκνυε στους κυνηγούς κάποια μεγάλη ισχύ των πολεμίων), αλλά, όπως λέει, όλες εκείνες οι περίγειες δυναστείες, εναντίον των οποίων διεξάγεται η πάλη των ανθρώπων, δηλαδή οι αρχές, οι εξουσίες, οι κοσμοκράτορες του σκότους και τα πνεύματα της πονηρίας, είναι μικρές αλεπούδες, δόλιες και αξιοθρήνητες, όταν συγκρίνονται με τη δική σας δύναμη. Εάν υπερισχύσετε αυτών, τότε ο δικός μας αμπελώνας, η ανθρώπινη φύση, θα ανακτήσει την ιδιαίτερη χάρη της, και θα προαναγγείλει την καρποφορία των σταφυλιών μέσω του άνθους της ενάρετης πολιτείας. Πιάστε μας, λοιπόν, τις μικρές αλεπούδες που αφανίζουν τους αμπελώνες, διότι τα αμπέλια μας ανθίζουν.

Διότι, όταν εκδιωχθεί μεν ο στρατιώτης που είναι σύμμαχος της κακίας, και εισέλθει στη θέση του ο οπλίτης της αρετής, ενδεδυμένος τον θώρακα της δικαιοσύνης και φέροντας στο χέρι τη μάχαιρα του πνεύματος, προβάλλοντας δε τα προστατευτικά όπλα, δηλαδή την περικεφαλαία του σωτηρίου και τον θυρεό της πίστεως, και φέροντας επάνω του ολόκληρη την πνευματική πανοπλία, τότε το σώμα, ως δούλος, φοβάται τον κύριό του, τον νου, και δέχεται με προθυμία τα παραγγέλματα εκείνου που το εξουσιάζει, μέσω των οποίων κατορθώνεται η αρετή με την υπηρεσία του σώματος. Διότι αυτό ακριβώς καταδεικνύει ο λόγος του εκατοντάρχου που λέγει: «Και λέγω στον δούλο μου· κάνε αυτό, και το κάνει».

Ω, πόσο καλά εξασκήθηκαν στα σωματικά τρόπαια! Ω, πόσο καλά μετέφεραν την πολεμική τους εμπειρία στην παράταξη εναντίον του διαβόλου· χωρίς να οπλίσουν τα χέρια τους με ξίφος, ούτε να προβάλουν μπροστά τους ξύλινη ασπίδα, ούτε να προστατευθούν με χάλκινη περικεφαλαία και περικνημίδες, αλλά αναλαμβάνοντας την πανοπλία του Θεού, την οποία περιγράφει ο στρατηγός της Εκκλησίας, ο θείος Απόστολος, δηλαδή τον θυρεό, τον θώρακα, την περικεφαλαία και τη μάχαιρα· έτσι προχωρούσαν εναντίον της αντίπαλης δύναμης. Στρατηγός σε αυτούς μεν ήταν η ουράνια χάρις, ενώ στην παράταξη του διαβόλου ήταν εκείνος που έχει το κράτος του θανάτου. Ο τόπος δε της παρατάξεώς τους ήταν το δικαστήριο των μιαιφόνων· μέσα σε αυτό στάθηκαν αντιμέτωποι και αγωνίζονταν, οι μεν επιτιθέμενοι με απειλές, οι δε αμυνόμενοι μέσω της υπομονής.

Όπως ακριβώς στους ανθρώπινους πολέμους εκείνοι που υπερέχουν των υπολοίπων σε ανδρεία και δύναμη, και, έχοντας θωρακιστεί με τα όπλα και αποκτήσει την πολεμική εμπειρία μέσα από την άσκηση στους κινδύνους, παρατάσσονται στο μέτωπο της φάλαγγας, προκινδυνεύοντας για όσους έχουν παραταχθεί στα μετόπισθεν, ενώ το υπόλοιπο πλήθος, που χρησιμεύει μόνο για να δίνει την εντύπωση της πολυαριθμίας, με την ίδια τη συμπαγή του παράταξη φαίνεται να προσφέρει κάποιο όφελος στον κοινό αγώνα, έτσι συμβαίνει και στους δικούς μας αγώνες. Ο γενναίος στρατιώτης του Χριστού και σφοδρός αγωνιστής κατά των αλλοφύλων, ο μέγας οπλίτης του Πνεύματος, ο Βασίλειος, ο οποίος έχει ενδυθεί την αποστολική πανοπλία και έχει θωρακιστεί με τον θυρεό της πίστεως, προβάλλοντας πάντοτε το αμυντικό όπλο, εννοώ τη μάχαιρα του Πνεύματος, αυτός πολεμά στην πρώτη γραμμή της στρατιάς του Κυρίου, παραμένοντας ζωντανός μέσα από το σύγγραμμα που εκπόνησε κατά της αιρέσεως, αμυνόμενος και αριστεύοντας εναντίον των εχθρών. Εμείς δε, το πλήθος, έχοντας προφυλάξει τους εαυτούς μας πίσω από τον θυρεό του προμάχου της πίστεως, ακολουθώντας την πορεία του στρατηγού εναντίον των αντιπάλων, δεν θα απόσχουμε από τους κατά δύναμιν αγώνες.

Η δε νηστεία που δεν είναι τέτοια και δεν εκτελείται με αυτόν τον τρόπο έχει μεγαλύτερη συγγένεια με τους πονηρούς αγγέλους· διότι δικό τους χαρακτηριστικό είναι η αποχή από την τροφή που συνοδεύεται από οργή, μίσος, υπερηφάνεια και αντίθεση προς τον Θεό. Εμείς, ως δούλοι και υπηρέτες του αγαθού, αντιτασσόμαστε απέναντί τους· διότι «δεν είναι η πάλη μας προς αίμα και σάρκα», λέει ο απόστολος, «αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας». Επομένως, δεν αντιτασσόμαστε σε αυτούς απλώς με τη νηστεία, αλλά έχουμε ανάγκη για τη δική μας προστασία και τον θώρακα της δικαιοσύνης, και την περικεφαλαία της σωτηρίου ελεημοσύνης, και τον θυρεό της πίστεως· και ακόμη την ικανότατη για άμυνα μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο σωτήριος λόγος του Θεού προς εμάς. Διότι έτσι ας αγωνιστούμε τον καλό αγώνα και ας τηρήσουμε βεβαία την πίστη και ας σβήσουμε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, ώστε, αναδεικνυόμενοι σε όλα νικητές εναντίον του, να επιτύχουμε τα ουράνια και άφθαρτα στεφάνια, συνευφραινόμενοι αιώνια με τους αγγέλους στους ουρανούς, στον ίδιο τον Χριστό τον Κύριό μας. Στον Οποίο ανήκει κάθε δόξα, κράτος, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον άναρχο Πατέρα Του και το πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Απέναντι, λοιπόν, στον εξωτερικό πόλεμο που γίνεται στις αισθήσεις, ο παλαιός νόμος όπλιζε περισσότερο το ανθρώπινο γένος, παραγγέλλοντας την αποφυγή της τέλεσης των αμαρτημάτων. Απέναντι, όμως, στον εσωτερικό πόλεμο, αυτόν που διεξάγεται μέσα μας, μας εγείρει ο νόμος της χάριτος, η διδασκαλία του ευαγγελίου, η οποία απαγορεύει την οργή στην καρδιά, τη μοιχεία στην καρδιά, την επιθυμία που κινείται στην καρδιά από την προσβολή του διαβόλου, και μας οπλίζει και μας διεγείρει για να παραταχθούμε απέναντί της, όπως ακριβώς λέει και ο απόστολος γράφοντας προς τους Εφεσίους: «Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου. Διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, προς τα πνευματικά όντα της πονηρίας στα επουράνια». Επειδή, λοιπόν, εξέπεσαν από αυτά, το φέρουν βαρέως και κινούνται μανιωδώς εναντίον μας, αφού εμείς έχουμε το πολίτευμά μας στους ουρανούς μέσω της νοερής ανατάσεως προς τον Θεό.

Διότι, όταν κανείς αναλογιστεί τους υπερφυείς αγώνες των μαρτύρων, πώς με την ασθένεια της σάρκας καταντρόπιασαν αυτόν που είναι ισχυρός στην κακία, πώς, σαν να μην ένιωθαν τους πόνους και τα τραύματα, αγωνίζονταν με το σώμα απέναντι στη φωτιά, στο ξίφος, σε ποικίλες και θανατηφόρες μορφές βασανιστηρίων, αντιπαρατασσόμενοι με την καρτερία τους, και ενώ κόβονταν οι σάρκες τους και διαλύονταν οι αρθρώσεις τους και συντρίβονταν τα οστά τους, εκείνοι διαφύλατταν σώα, ακέραιη, αβλαβή και ακλόνητη την ομολογία της πίστεως στον Χριστό, γι' αυτό και τους χαρίστηκε η αναντίρρητη σοφία του Πνεύματος και η δύναμη των θαυμάτων· όταν αναλογιστεί την υπομονή των οσίων, πώς, σαν να ήταν ασώματοι, υπέμειναν θεληματικά τις πολυήμερες ασιτίες, τις αγρυπνίες και τις άλλες ποικίλες κακουχίες του σώματος, αντιτασσόμενοι μέχρι τέλους προς τα πονηρά πάθη, προς τα ποικίλα είδη της αμαρτίας, προς τον αόρατο πόλεμο που διεξάγεται μέσα μας, προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τα πονηρά πνεύματα, και φθείροντας και εξουθενώνοντας τον εξωτερικό άνθρωπο, ενώ παράλληλα ανανέωναν και θέωναν τον εσωτερικό άνθρωπο, από τον Οποίο τους χαρίστηκαν τα χαρίσματα των θεραπειών και οι ενέργειες των θαυματουργικών δυνάμεων· όταν κανείς τα φέρει αυτά στον νου του και συλλογιστεί επιπλέον ότι όλα αυτά ξεπερνούν τη δική μας φύση, θαυμάζει και δοξάζει τον Θεό, ο Οποίος τους παραχώρησε τόσο μεγάλη χάρη και δύναμη.

Και εδώ πρώτα μεν έδειξε ότι γνωρίζει να κάνει καλή αρχή, υποτασσόμενος στους εκλεκτούς εκ των πατέρων. Αφού δε τους παρέσχε επί μακρόν αποδείξεις της δικής του ταπείνωσης, λαμβάνει ως αντάλλαγμα από αυτούς την πείρα της τέχνης των τεχνών, δηλαδή της ησυχίας, και αναδεικνύεται αρχηγός εκείνων που αποδύονται μέσα στον νοητό κόσμο σε «πάλη» ενάντια στα «πνευματικά της πονηρίας», για τους οποίους μάλιστα συνέταξε συλλογή πατερικών διδασκαλιών, η οποία τους προετοιμάζει για τους αγώνες, καθορίζει τους τρόπους των πνευματικών αθλημάτων, προβάλλει τα έπαθλα και περιγράφει τα στεφάνια της νίκης. Έπειτα, επιπλέον αυτών, επειδή έβλεπε πολλούς από τους αρχάριους να μην μπορούν ούτε καν στοιχειωδώς να συγκρατήσουν την αστάθεια του νου τους, τους υποδεικνύει και έναν τρόπο μέσω του οποίου θα μπορούσαν να περιορίσουν σε κάποιο βαθμό την περιπλάνηση και τη φαντασιοπληξία του.

Ως προς τα σύμβολα του σχήματος υπολείπεται λίγο· διότι το σχήμα δεν είναι τίποτα, λέει ο θείος Εφραίμ, χωρίς το έργο, όπως ακριβώς και το έργο χωρίς το σχήμα δεν προσφέρει τίποτα στην κατάσταση των μοναχών, αλλά το έργο που γίνεται χωρίς υποταγή είναι κοσμικό· και είναι φανερό από εδώ, από τα σημεία του σχήματος, ότι ο μοναχός φέρει τα σύμβολα κατά το πρότυπο των αγγέλων, και στρατεύεται στον επουράνιο βασιλιά ενδεδυμένος την πανοπλία του Θεού, και παρατάσσεται πάντοτε ενάντια στις αρχές και τις εξουσίες του σκότους· διότι περιβάλλεται τον θώρακα της δικαιοσύνης, την αρμονική πράξη όλων των αισθητών αρετών, και καθώς η καθεμία συνδέεται με την άλλη σαν τους κρίκους, αναλαμβάνοντας δε τον θυρεό της πίστεως, δηλαδή την εν πνεύματι φωτιστική έξη της ψυχής της θεοειδούς καταστάσεως, εννοώ τη σωφροσύνη, και φορώντας την περικεφαλαία του σωτηρίου, η οποία είναι η φωτεινή και καθαρή φρόνηση του Πνεύματος, και ακονίζοντας πάντοτε τη μάχαιρα του Πνεύματος εναντίον των εχθρών, η οποία είναι η ανδρεία του θυμικού· διότι πάντοτε ο αληθινός μοναχός πολιτεύεται και εξοπλίζεται σύμφωνα με το σχήμα των όπλων του, ώστε να μη φανεί ότι φέρει ξένο σχήμα, σύμφωνα με τους πατέρες· και αν κάποιος εξετάσει το σχήμα της μοναχικής πολιτείας και της συμβολικής ιεραρχίας, θα βρει ότι τα σύμβολα αρμόζουν στην αλήθεια· και έχοντας τα σχήματα των αρετών ως τύπο της εν πνεύματι κατάστασης της ψυχής, όπως θέσπισαν οι θείοι πατέρες, ώστε, σύμφωνα με το σχήμα και τον βίο και την αλήθεια, να έχουμε και τους τρόπους ισότιμους.

Γι' αυτό λέει ο Παύλος: Δεν είναι η πάλη μας ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες. Καθώς όμως κυριεύτηκε από έπαρση και επιθύμησε ανώτερα πράγματα, έπεσε. Το ίδιο ακριβώς συνέβη και στον άνθρωπο. Διότι, όταν άκουσε το φίδι να λέει: Γνώριζε ο Θεός ότι την ημέρα που θα φάτε από αυτό, δηλαδή από το δέντρο, θα ανοιχτούν τα μάτια σας και θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το κακό, παρέδωσε τον εαυτό του στην παρακοή, ώστε αναγκαστικά να συγκρίνεται με αυτόν εξαιτίας του πάθους και της πτώσης.

Και εσείς έχετε χρίσμα από τον Άγιο. Και γνωρίζετε όλοι για ποιο λόγο χρίεται κανείς, για να αποδυθεί στον αγώνα με θάρρος. γι' αυτό και είχε ανάγκη από την ακόλουθη βοήθεια. Διότι το χέρι μου θα τον συνδράμει και ο βραχίονάς μου θα τον ενδυναμώσει. Επειδή πώς θα μπορούσε να αγωνιστεί ενάντια στις αρχές, στις εξουσίες, στους κοσμοκράτορες του σκότους, στα πνεύματα της πονηρίας, εκείνος που προηγουμένως ήταν υποταγμένος σε αυτά, εάν δεν ενδυναμωνόταν από το χέρι και τον βραχίονα του Θεού;

Τα λόγια αυτά είναι ταυτόχρονα λόγια ευγνωμοσύνης και αλήθειας. Διότι με την ελπίδα στον Θεό φέραμε εις πέρας με επιτυχία τον πόλεμο εναντίον των αρχών, των εξουσιών και των κοσμοκρατόρων του σκότους, καθώς διαφορετικά δεν θα μπορούσαμε εμείς οι σαρκικοί να επικρατήσουμε επί των ασάρκων. Τον Ύψιστο έθεσες καταφύγιό σου.

Η πάλη δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους, προς τα πνεύματα της πονηρίας· εναντίον των οποίων ζητά και επιζητεί συμμαχία. Ποιος μπορεί να σηκωθεί για να μας βοηθήσει και να συμπολεμήσει εναντίον τους; Μην αρέσκεσαι, λοιπόν, σε εκείνους που μηχανεύονται πονηριές, ούτε να τέρπεσαι με αυτούς που εργάζονται την ανομία, τους οποίους ο προφήτης όχι μόνο έχει ετοιμαστεί να πολεμήσει, αλλά αναζητά και συμπολεμιστή, τον οποίο μάλιστα και επικαλέστηκε: Αν δεν με είχε βοηθήσει ο Κύριος, παρά λίγο η ψυχή μου θα είχε κατοικήσει στον άδη. Έχουμε ανάγκη, λέει, τη συμμαχία μόνο του Θεού· αυτός μόνος μπορεί να μας υπερασπιστεί απέναντι σε μια τέτοια παράταξη. Άραγε, έχοντας θυμηθεί το παράπτωμα που έγινε με τη Βηρσαβεέ, μελοποίησε τα παρόντα λόγια; Διότι, αν τότε ο Θεός, αποστέλλοντας τον Νάθαν, δεν είχε βοηθήσει τον Δαβίδ, εγείροντάς τον με τα λόγια εκείνου σε μετάνοια, η ψυχή του κινδύνευε να κατοικήσει στον άδη, δηλαδή στον θάνατο της αμαρτίας.

Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές και προς τις εξουσίες. Επειδή όμως υπερηφανεύθηκε και επιθύμησε ανώτερα, έπεσε. «Ανάστηθι, Θεέ, κρίνε τη γη.» Επομένως, ο Προφήτης δεν υπονοεί την παρούσα κληρονομιά, αλλά τη μέλλουσα. γι' αυτό παρακαλεί τον Θεό να εγερθεί και να κρίνει τη γη, δηλαδή τον άνθρωπο. διότι, όταν εγερθεί, θα δώσει κληρονομιά σε όλα τα έθνη. Διότι σε όλους θα απονείμει τον αρμόζοντα κλήρο, άλλον μεν στους ταπεινούς, άλλον στους σώφρονες, και άλλον στους ελεήμονες, διαφορετικό δε στους υπερηφάνους, και άλλον στους πλεονέκτες. Διότι ως «έθνη» στο παρόν χωρίο, δεν εννόησε τις διαφορές των γλωσσών, αλλά των τρόπων ζωής.

Να φροντίζετε, λοιπόν, να συνέρχεσθε συχνότερα για την ευχαριστία και τη δόξα του Θεού. Διότι, όταν συγκεντρώνεστε συνεχώς στο ίδιο μέρος, καταλύονται οι δυνάμεις του σατανά, και επιστρέφουν άπρακτα τα πύρινα βέλη του που ωθούν προς την αμαρτία. Επειδή η δική σας ομόνοια και η σύμφωνη πίστη είναι γι' αυτόν όλεθρος, και για τους υπηρέτες του βάσανο. Τίποτε δεν είναι καλύτερο από την κατά Χριστόν ειρήνη, μέσω της οποίας καταργείται κάθε πόλεμος των εναέριων και των επίγειων πνευμάτων. Διότι η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, ενάντια στους κοσμοκράτορες του σκότους, ενάντια στα πνεύματα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους.

Και όταν δει αυτό το όπλο επάνω σε κάποιον από τους ανθρώπους ο διάβολος, αμέσως φοβάται, ο αντίδικος και τύραννος, και ευθύς θυμάται και έρχεται στη μνήμη του η ήττα του στην έρημο από τον Σωτήρα, και η δύναμή του συντρίβεται με τη θέα του όπλου που μας δόθηκε από τον αρχιστράτηγό μας. Ποιο όπλο είναι πιο δυνατό από αυτό και παρέχει θάρρος στην καρδιά, στην πάλη κατά των πνευμάτων της πονηρίας, όπως η πείνα που υφίσταται κανείς για χάρη του Χριστού; Διότι, όσο μοχθεί το σώμα και κακοπαθεί τον καιρό που το περικυκλώνει η φάλαγγα των δαιμόνων, τόσο στηρίζεται η καρδιά του από την πεποίθηση. Και εκείνος που ενδύεται το όπλο της νηστείας, πυρπολείται από ζήλο σε κάθε καιρό.

161. Στον πρεσβύτερο Αφράσιο. Αν και ο αγώνας μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, εντούτοις από εκείνους που παλεύουν ενάντια σε αίμα και σάρκα πρέπει να διδαχθούμε τους αθλητικούς νόμους. Όπως λοιπόν εκείνοι όχι μόνο απεκδύονται τα ενδύματά τους (διότι η αρχή του αγώνα είναι η απεκδύση), αλλά και κόβουν τα μαλλιά τους και αλείφονται με λάδι, ώστε αφενός να μην πιαστούν από τις τρίχες, αφετέρου να κάνουν τα χέρια του αντιπάλου να γλιστρούν εξαιτίας του λαδιού, και με αυτόν τον τρόπο προχωρούν στον αγώνα, έτσι κι εμείς, εάν επιθυμούμε να στεφανωθούμε, αφού απεκδυθούμε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και αφού αποκόψουμε τα εξωτερικά αγαθά και τα δαπανήσουμε σε ελεημοσύνες, γυμνοί από κάθε μέριμνα και χωρίς χιτώνα ας εισέλθουμε στο στάδιο της αρετής, αγωνιζόμενοι για τα Ολύμπια της ψυχής. Εάν όμως, χωρίς να πράττουμε τίποτα από αυτά, νομίζουμε ότι αγωνιζόμαστε και υπερηφανευόμαστε για αυτό, τότε καταρχάς ήδη από αυτήν τη ζωή θα γίνουμε περίγελος των συνετών ανθρώπων.

Γι' αυτόν τον λόγο και ο πνευματικός νόμος απαγόρευσε σε όσους νυμφεύθηκαν και φύτεψαν αμπέλια να εξέλθουν στον πόλεμο εναντίον των πνευματικών δυνάμεων της πονηρίας. Ας μη νομίζουν, λοιπόν, όσοι δεσμεύονται από έναν τέτοιο δεσμό ότι μπορούν να ανταγωνιστούν εκείνους που είναι ελεύθεροι από δεσμά, διότι αυτό δεν είναι καν εφικτό.

Ας μην σε πλανήσουν ασεβείς άνδρες. [cod. f. 7. a.] Αναφέρεται στα μυστήρια που συνέβησαν στον Χριστό από τους Ιουδαίους, και στο πώς ο Ιούδας απέκτησε κοινό βαλάντιο με τους Ιουδαίους, καταλήγοντας να σχιστεί στη μέση. Ας καταλάβουμε την πολύτιμη περιουσία του, και ας γεμίσουμε τους οίκους μας με λάφυρα. [cod. f. 8. a.] Η περιουσία του δικαίου είναι η σοφία και η φρόνηση, την οποία ιδιοποιούνται οι ασεβείς, πείθοντας τον δίκαιο να πράξει κάτι από τα απαγορευμένα, ώστε ο νους του, τυφλωμένος από την αμαρτία, να εκπέσει από αυτά τα άγια αποκτήματα. Αυτό θα μπορούσαν να το πουν και εκείνοι που είπαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κατασχέσουμε την κληρονομιά του». Και οι δαίμονες λεηλατούν αυτούς που νικούν, αφαιρώντας τους τη θεία πανοπλία, την περικεφαλαία του σωτηρίου, τον θώρακα και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού. Και οίκοι τους θα μπορούσαν να είναι οι εκκλησίες εκείνων που πράττουν την πονηριά, τις οποίες επιθυμούν να γεμίσουν με λάφυρα.

Θέλεις να ζήσεις με τρυφή; Θρέψε την ψυχή σου, μετάδωσέ της τις τροφές που έχει συνηθίσει· μην την αφήνεις να λιμοκτονεί. Είναι καιρός πολέμου, καιρός αγώνα· και εσύ κάθεσαι απολαμβάνοντας τρυφές; Δεν βλέπεις ότι ακόμη και εκείνοι στους οποίους έχουν εμπιστευθεί τα σκήπτρα της εξουσίας ζουν λιτά κατά τη διάρκεια των εκστρατειών; Η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα· και εσύ παχαίνεις τον εαυτό σου ενώ πρόκειται να παλέψεις; Ο αντίπαλος στέκεται τρίζοντας τα δόντια του, και εσύ βρίσκεσαι παραδομένος στη χαλάρωση και στρέφεις την προσοχή σου στο τραπέζι; Γνωρίζω ότι μάταια τα λέω αυτά, αλλά όχι για όλους.

Δεν είναι, λέγει, η πάλη μας προς αίμα και σάρκα. Και όταν γευματίζουμε, και όταν βαδίζουμε, και όταν λουζόμαστε, ο εχθρός είναι παρών. Διότι δεν γνωρίζει καιρό ανακωχής, παρά μόνον αυτόν του ύπνου· πολλές φορές όμως ακόμη και τότε πολεμά, υποβάλλοντας ακάθαρτους λογισμούς και καθιστώντας μας πιο ασελγείς μέσα από τα όνειρα.

Όλα αυτά σας τα ανέφερα, για να κατανοήσετε ότι η σύναξή μας δεν είναι ολιγάριθμη. Διότι, εάν εκεί μία μόνο γυναίκα υπήρξε επαρκές ακροατήριο, πολύ περισσότερο εμείς, βλέποντας τόσους άνδρες και τόσες γυναίκες με τέτοια προθυμία, δεν θα διστάσουμε, αλλά θα προχωρήσουμε στη συνήθη διδασκαλία μας. Διότι, εάν ο Δεσπότης των αγγέλων, ενώπιον του οποίου φρίττουν τα Χερουβείμ, δεν αρνήθηκε να συνομιλήσει με μία μόνο γυναίκα πόρνη, ποια απολογία θα μπορούσαμε να έχουμε και ποια συγχώρηση, εάν παραβλέπαμε μία τόσο πολυπληθή σύναξη; Εμπρός, λοιπόν, ας ετοιμάσουμε πάλι για εσάς τη συνήθη τράπεζα, ας τοποθετήσουμε τον κρατήρα και ας προσφέρουμε τον άκρατο οίνο, συγκροτώντας ένα πνευματικό συμπόσιο. Διότι τα κρέατα αυτά δεν καταπονούν το στομάχι, αλλά θωρακίζουν τη διάνοια· ο οίνος αυτός δεν καθιστά τον ακροατή παράφρονα, αλλά κάνει σώφρονα ακόμη και εκείνον που μεθάει. Τέτοια είναι η φύση της τράπεζας αυτής, η οποία μπορεί να μας επαρκέσει αντί για πλήρη πανοπλία. Διότι πράγματι έχουμε ανάγκη από όπλα, επειδή καθημερινά διεξάγουμε πόλεμο, όχι ενάντια σε ανθρώπους της ίδιας φύσης με εμάς, αλλά ενάντια σε αόρατες δυνάμεις, ενάντια στις φάλαγγες των δαιμόνων, οι οποίες είναι πιο βάρβαρες από μυριάδες εχθρούς, ενάντια σε έναν τύραννο αδιάλλακτο, ο οποίος μας πολεμά με πόλεμο ακήρυχτο, και ούτε προαναγγέλλει την ώρα της επίθεσης ούτε είναι ορατός, αλλά βάλλει εναντίον μας από την αφάνεια.

Περιγράφοντας, λοιπόν, αυτόν ακριβώς τον πόλεμο ο μακάριος Παύλος, ο στρατηγός της οικουμένης, αναφωνούσε λέγοντας: «Τέλος, αδελφοί, να ενδυναμώνεστε εν Κυρίω και με το κράτος της ισχύος του»· και πάλι αλλού: «Διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου».

Έπλευσε ο Ιησούς στη θάλασσα, Θεός μέσα σε πλοιάριο· το ξύλο έδωσε εφήμερη την ωφέλεια· εγώ όμως έλαβα ξύλο αιώνιο, αγαθό, το οποίο, χρησιμοποιώντας το αντί για πηδάλιο, απωθώ τα πνευματικά κύματα της πονηρίας. Τράφηκαν πεντακισχίλιοι με ένα μόνο σημείο του σταυρού. Πού είναι λοιπόν τα υπολείμματα της τροφής; Πώς εγώ, που δεν ήμουν παρών, να λάβω τα υπολείμματα εκείνων που ήταν παρόντες;

Ε΄. Γνωρίζοντας, λοιπόν, όλα αυτά, πριν από κάθε άλλο βιοτικό ζήτημα, ας συζητούμε με τους συνανθρώπους μας για τη σωτηρία της ψυχής, παρακινώντας τους προς αυτή τη μέριμνα. Διότι είναι ευκταίο, είναι πολύ ευκταίο, η ψυχή, καθώς διδάσκεται συνεχώς αυτά, να μπορέσει να ανανήψει από την άβυσσο των κακών που στροβιλίζονται γύρω της και να υπερισχύσει της επαναστάσεως των παθών, τα οποία αδιάκοπα πολιορκούν την ψυχή μας. Και για τον λόγο αυτόν έχουμε ανάγκη από πολλή αγρυπνία, επειδή ο πόλεμός μας είναι διαρκής και δεν γνωρίζει ποτέ ανακωχή· γι’ αυτό και ο Παύλος έλεγε, γράφοντας προς τους Εφεσίους: «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνα τούτου, προς τα πονηρά πνεύματα στους επουράνιους τόπους». Μη νομίσετε, λέει, ότι έχουμε μπροστά μας έναν τυχαίο αγώνα· η πάλη μας δεν γίνεται με όντα της ίδιας φύσεως με εμάς, ούτε διεξάγεται η μάχη επί ίσοις όροις. Διότι, ενώ είμαστε περιβεβλημένοι με σώμα, έχουμε κληθεί να παλέψουμε με ασώματες δυνάμεις. Όμως, μη φοβηθείτε· διότι, αν και η μάχη είναι άνιση, ωστόσο είναι μεγάλη η δύναμη των δικών μας όπλων. Πρόσθεσε, λοιπόν, σαν να έλεγε: αφού μάθατε τη φύση των εχθρών σας, μην καταπέσετε ούτε να οκνήσετε μπροστά στην πάλη· αλλά, «Γι’ αυτό αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, ώστε να μπορέσετε να σταθείτε απέναντι στις μεθοδείες του διαβόλου».

Και τι λέω να σβήσει; Θα μπορέσει να αποκόψει και αυτήν ακόμη την κεφαλή του εχθρού. Είδες πώς ενδυνάμωσε τους μαθητευομένους; Πώς, ενώ ήταν πιο μαλακοί από το κερί, τους κατέστησε πιο στερεούς από το σίδερο; Διότι, επειδή ο πόλεμός μας δεν είναι εναντίον αίματος και σάρκας, αλλά εναντίον των ασώματων δυνάμεων, για τον λόγο αυτό δεν μας περιέβαλε με όπλα σαρκικά, αλλά με όλα πνευματικά, τα οποία είναι τόσο αστραφτερά, ώστε να μην μπορεί να αντέξει ούτε καν τη λάμψη τους εκείνος ο πονηρός δαίμονας.

Γι' αυτό ακριβώς φέραμε τώρα στο μέσο αυτόν τον δίκαιο, για να τον ακολουθήσουμε όλοι. Αυτόν, λοιπόν, ας μιμηθούμε όλοι με ζήλο, και ας γίνουμε ανώτεροι από τις ηδονές· και γνωρίζοντας ότι η πάλη μας δεν διεξάγεται εναντίον αίματος και σαρκός, αλλά εναντίον των αρχών, εναντίον των εξουσιών, εναντίον των κοσμοκρατόρων του σκότους του αιώνα τούτου, ας εξοπλίζουμε με αυτόν τον τρόπο τον εαυτό μας. Και αναλογιζόμενοι ότι, αν και είμαστε περιβεβλημένοι με σώμα, αναγκαζόμαστε να παλεύουμε με ασώματες δυνάμεις, ας θωρακιζόμαστε με τα όπλα του Πνεύματος. Γι' αυτόν τον λόγο ο φιλάνθρωπος Δεσπότης, επειδή, αν και φέρουμε σάρκα, διεξάγουμε την πάλη εναντίον αόρατων δυνάμεων, κατασκεύασε και τα όπλα μας αόρατα, έτσι ώστε με τη δύναμη των όπλων να υπερνικούμε τη φύση των αντιπάλων. Έχοντας λοιπόν θάρρος στη δύναμη αυτών των όπλων, ας συνεισφέρουμε και τη δική μας προσπάθεια, και θα μπορέσουμε, οχυρωμένοι με αυτήν την πνευματική πανοπλία, να συντρίψουμε την ίδια την όψη του διαβόλου. Διότι δεν μπορεί καν να αντέξει την αστραπή που εκπέμπεται από αυτήν, αλλά, ακόμη κι αν επιχειρήσει να σταθεί απέναντί μας, αμέσως τυφλώνεται στα μάτια.

Ως σοφός αρχιτέκτονας, έθεσα θεμέλιο. Θέλεις να τον δεις παγκρατιαστή; Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα. Θέλεις να τον δεις αθλητή; Η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα. Θέλεις να τον δεις δρομέα; Ώστε από την Ιερουσαλήμ και στα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό να έχω κηρύξει πλήρως το Ευαγγέλιο του Θεού. Έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της πίστεως. Θέλεις να τον δεις αγωνιστή; Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί. Θέλεις να τον δεις στεφανίτη; Στο εξής φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης. Αν και ήταν ένας, έγινε τα πάντα, μιμούμενος τον Δεσπότη του. Διότι και ο δικός μας Δεσπότης, αν και ένας κατά την ουσία, προσαρμοζόταν παίρνοντας την κατάλληλη μορφή για τα πάντα.

Διότι, για να μην ακούσεις τον όρο «κοσμοκράτορες» και ισχυριστείς ότι αυτός είναι άκτιστος, προσθέτει: «του σκότους του αιώνος». Και αλλού αποκαλεί «πονηρό αιώνα» τον διεστραμμένο καιρό, χωρίς να αναφέρεται στα κτίσματα. Διότι μου φαίνεται ότι, έχοντας γίνει άρχοντας κάτω από τον ουρανό, δεν απώλεσε την εξουσία του, ακόμη και μετά την παράβαση.

Και πρώτα μεν, με αφορμή τη φύση και το πλήθος των εχθρών, ενθαρρύνει τους μαθητές. Επειδή δεν ήθελε να αποθαρρύνει τους στρατιώτες που βρίσκονταν υπό τις διαταγές του, αλλά να τους ανυψώσει το ηθικό και να τους διεγείρει, τους εξέθεσε τα τεχνάσματα και τους προετοίμασε ώστε να γρηγορούν. Διότι, αν τους είχε περιγράψει μόνο τη δύναμή τους και σταματούσε τον λόγο του μέχρι εκεί, θα τους είχε καταβάλει· εφόσον όμως, και πριν από αυτό αλλά και μετά από αυτό, δείχνει ότι είναι δυνατόν να κατατροπωθεί ένας τέτοιος εχθρός, τους ενθαρρύνει περισσότερο. Διότι, όσο πιο ξεκάθαρα αναγγέλλεται από εμάς στους δικούς μας η ισχύς των αντιπάλων, τόσο πιο δραστήριους κάνει τους δικούς μας. Διότι ο αγώνας μας, λέει, δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου του αιώνος, προς τα πνεύματα της πονηρίας στα επουράνια. Αφού λοιπόν τους προέτρεψε με βάση το είδος της μάχης, στη συνέχεια τους διεγείρει και με τα έπαθλα που έχουν οριστεί. Γιατί άραγε; Λέγοντας ότι οι εχθροί είναι σφοδροί, πρόσθεσε ότι και από μεγάλα αγαθά μας αποστερούν.