Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 6:17

Βλέπε πάλι τον διδάσκαλο να ομολογεί στον Χριστό φύσεις και όχι πρόσωπα. Και αν η φύση και το πρόσωπο είναι το ίδιο, πώς ο μακάριος Κύριλλος, όταν στην Σύνοδο της Εφέσου παρέθεσε τη χρήση αυτών των όρων, δηλαδή ότι στον Χριστό υπάρχουν δύο φύσεις, αλλά ένα πρόσωπο, προσέθεσε, λέγοντας προς την αγία σύνοδο, τα εξής: «Βλέπετε, λοιπόν, πώς οι θεσπέσιοι Πατέρες είπαν ότι ο Χριστός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα κατά τη θεότητα και ο ίδιος ομοούσιος με εμάς κατά την ανθρωπότητα, διπλός ως προς την ουσία, δηλαδή ως προς τη φύση, όχι όμως διπλός ως προς την υπόσταση, δηλαδή ως προς το πρόσωπο;» Ιδού λοιπόν ότι και η μάχαιρα του Πνεύματος, δηλαδή η γλώσσα του θεολόγου Κυρίλλου, στην έκτη σύνοδο των αγίων Πατέρων, είπε ότι άλλο είναι η φύση και άλλο το πρόσωπο, δηλαδή η υπόσταση.

Προχωρώντας παρακάτω, αναφέρει ότι οι επτά αστέρες είναι οι άγγελοι των εκκλησιών. Ως δίστομη ρομφαία αναφέρει την απόφαση εναντίον των ασεβών, η οποία είναι πιο κοφτερή από κάθε δίστομο μαχαίρι, ή και τη μάχαιρα του πνεύματος που περιτέμνει τον εσωτερικό μας άνθρωπο. Το δε πρόσωπό του λάμπει σαν τον ήλιο, έχοντας όχι αισθητή λάμψη, αλλά νοητή. Διότι είναι ο ήλιος της δικαιοσύνης που καταυγάζει με την οικεία του δύναμη και εξουσία, και όχι όπως ο αισθητός ήλιος, ο οποίος, ως κτίσμα, λάμπει με θεόσδοτη δύναμη και θείο πρόσταγμα.

Ομιλία 4 στον Ψαλμό 5. Στον ίδιο ψαλμό, με άλλο τρόπο: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε, εννόησε την κραυγή μου.» «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε», εσύ που βαστάζεις τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς σου. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε», εσύ που δημιούργησες τα πάντα με ρήμα και λόγο. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε», του οποίου ο λόγος είναι μάχαιρα: «Και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού.» Πρόσεχε, αδελφέ, πώς λες στον Θεό: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε;» Έπειτα: «Εννόησε την κραυγή μου, πρόσεξε τη φωνή της δεήσεώς μου.» Διότι πρώτα ο Κύριος ερευνά τα λόγια σου, αυτά που μιλάς διαρκώς, μήπως είναι λόγια αισχρολογίας ή βλασφημίας ή επιορκίας, μήπως είναι λόγια λοιδορίας, καταλαλιάς και συκοφαντίας, μήπως είναι λόγια καταποντισμού που με τη συκοφαντία μπορούν να καταποντίσουν τον συκοφαντούμενο —«Αγάπησες λόγια καταποντισμού, με γλώσσα δόλια»— μήπως είναι λόγια ανομίας: «Τα λόγια του στόματός του είναι ανομία.» Διότι, αν για έναν αργό λόγο μας ζητείται ευθύνη, όπως λέει: «Κάθε αργό λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο γι' αυτόν», πόσο μάλλον όταν προφέρεις κακοποιά λόγια, τα οποία γίνονται προς βλάβη και απώλεια της δικής σου ψυχής;

Κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης και αγωνίσου νομίμως, για να στεφανωθείς, γνωρίζοντας τούτο: ότι κάθε αγωνιζόμενος εγκρατεύεται στα πάντα. Εκείνο όμως που σκέφτηκα μόλις τώρα καθώς μιλούσα, αξίζει να μην το παραβλέψουμε: ότι στους μεν στρατιώτες του κόσμου το σιτηρέσιο αυξάνεται ανάλογα με τους κόπους τους· στους πνευματικούς οπλίτες όμως, εκείνος που καταναλώνει λιγότερη τροφή κατέχει το μεγαλύτερο αξίωμα. Διότι, όπως ακριβώς η δική μας περικεφαλαία διαφέρει ως προς τη φύση της από τη φθαρτή (αφού της μεν φθαρτής το υλικό είναι ο χαλκός, ενώ η δική μας έχει συγκροτηθεί από την ελπίδα της σωτηρίας)· και όπως η ασπίδα για εκείνους είναι φτιαγμένη από ξύλο και δέρμα, ενώ για εμάς προκάλυμμα είναι η πίστη· και όπως εμείς έχουμε περιβληθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, ενώ εκείνοι φορούν κάποιον αλυσιδωτό χιτώνα· και η μάχαιρα για εμάς, προς άμυνά μας, είναι η του πνεύματος, ενώ εκείνοι προβάλλουν τη σιδερένια· έτσι είναι φανερό ότι δεν είναι οι ίδιες τροφές που χορηγούν την ισχύ και στους δύο. Αλλά εμάς μάς δυναμώνουν τα δόγματα της ευσέβειας, ενώ για εκείνους είναι αναγκαίος ο χορτασμός της κοιλιάς. Επειδή, λοιπόν, το κύλισμα του χρόνου μάς έφερε και πάλι αυτές τις πολυπόθητες ημέρες, ας τις υποδεχθούμε όλοι με χαρά, σαν παλιές τροφούς, μέσω των οποίων η Εκκλησία μάς ανέθρεψε στην ευσέβεια.

Εάν δε είμαστε ναός του Αγίου Πνεύματος, το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός. Λέγεται βέβαια και ναός του Σολομώντα, αλλά με την έννοια αυτού που τον κατασκεύασε. Εάν λοιπόν κατ' αυτόν τον τρόπο είμαστε ναοί του Αγίου Πνεύματος, το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός· «διότι αυτός που τα κατασκεύασε όλα είναι ο Θεός»· εάν πάλι είμαστε ναοί Του με την έννοια ότι προσκυνείται και κατοικεί μέσα μας, θα ομολογήσουμε ότι αυτό είναι Θεός. «Διότι Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις». Εάν δε απορρίπτουν τη λέξη Θεός, ας μάθουν τι ακριβώς υποδηλώνει το όνομα αυτό. Διότι ονομάζεται Θεός από το ότι έχει θέσει τα πάντα ή από το ότι τα θεάται. Εάν λοιπόν λέγεται Θεός από το ότι έχει θέσει ή θεάται τα πάντα, και το Πνεύμα γνωρίζει όλα τα του Θεού, όπως ακριβώς το πνεύμα που βρίσκεται μέσα μας γνωρίζει τα δικά μας, το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός. Και πάλι, εάν η μάχαιρα του Πνεύματος είναι ρήμα Θεού, το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός. Διότι δική του είναι η μάχαιρα εκείνου του οποίου ονομάζεται και ρήμα.

Ότι τη σχέση που έχει ο Υιός προς τον Πατέρα, την ίδια έχει και το Πνεύμα προς τον Υιό. Γι' αυτόν τον λόγο, ο μεν Υιός είναι Λόγος του Θεού, το δε Πνεύμα είναι ρήμα του Υιού. Διότι, λέει η Γραφή, «συγκρατεί τα πάντα με το ρήμα της δυνάμεώς του». Και επειδή είναι ρήμα του Υιού, γι' αυτό είναι και ρήμα του Θεού· «τη μάχαιρα», λέει, «του Πνεύματος, που είναι το ρήμα του Θεού». Ο Λόγος δε του Θεού και το ρήμα είναι ζωντανό και ενεργό. Διότι πρόσεξε να μην εκπέσεις στα ανθρώπινα ομοιώματα, αλλά παντού να αντιλαμβάνεσαι το υψηλότερο σχετικά με τον Θεό, λαμβάνοντας το παράδειγμα του λόγου για την απόδειξη της μίας ενέργειας· επειδή και ο δικός σου νους μέσω του λόγου επεξεργάζεται τα πάντα.

Διότι ό,τι φαίνεται να κατέχει, αυτό προέρχεται από τον Πατέρα και είναι θεόσδοτο. Διότι είπε ότι ζει μέσω του Πατέρα, και δοξάζεται και αγιάζεται από Αυτόν, και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα με τη δύναμη του Πατέρα, και το ίδιο το όνομα της θεότητας το πλούτισε μεθεκτικώς, και προσκυνά μαζί μας και υποτάσσεται στον Πατέρα, και λαμβάνει βασιλεία και εξουσία· διότι αυτοί οι ιεροί και θείοι λόγοι μας παραδόθηκαν. Α. Πω πω, ω Ερμεία! Πόσο τεράστιος και φοβερός αριθμός βλασφημιών έχει περικυκλώσει κατά κάποιον τρόπο την αλήθεια και της επιτίθεται ανόσια! Και είναι καιρός, καθώς φαίνεται, να οπλιστούμε και εμείς με την πανοπλία του Θεού, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, να την ανασύρουμε ανδρεία, χωρίς να δειλιάζουμε σε τίποτα, ακόμη κι αν μας καταφέρνουν χτυπήματα με ακόμη πιο αισχρά και άγρια λόγια. Αλλά εάν τα θεωρήματα εξετάζονται ανακατεμένα και χωρίς τάξη, εύκολα ο λόγος μας θα γλιστρήσει από το ένα ζήτημα στο άλλο και πάλι από εκείνο στο άλλο, καθιστώντας ασαφή και δυσδιάκριτη τη γνώση για το καθένα. Θα καταδείξει όμως πολύ καλά το αληθινό και το αδιάβλητο, εάν προβεί κανείς σε ξεχωριστή και τμηματική εξέταση της κάθε βλασφημίας. Εμπρός λοιπόν ας μιλήσουμε με μεγάλη σαφήνεια, για το κάθε θέμα χωριστά και με τάξη. Θα ήθελα όμως πρώτα να σε ρωτήσω το εξής: άραγε θα επικυρώσουν τα λόγια των θεηγόρων ανδρών με τις ψήφους της αλήθειας και της ορθότητας, ή απορρίπτοντάς τα με τον πιο ανόητο τρόπο, δεν θα τα υπολογίσουν καθόλου; Β.

Διότι το να υπομένει κανείς καρτερικά τις δοκιμασίες είναι άγιο, ω Ερμεία. Β. Έτσι είναι. Α. Εμπρός λοιπόν, προχωρώντας προς το ίδιο το τέλος του αγώνα μας, ας περιζώσουμε την οσφύ μας με την πιο τέλεια προθυμία, και αφού ενδυθούμε τον θώρακα της δικαιοσύνης και αναλάβουμε την πιο κοφτερή μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, και την ασπίδα της πίστεως, όπως έχει γραφτεί, ας αντιπαραταχθούμε ανδρείως στις σοφιστείες των ετεροδόξων, οι οποίοι ακονίζουν τον νου και την αναιδή τους γλώσσα υβρίζοντας το ίδιο το θείο Πνεύμα, και λεηλατούν τον νου των πιο αδύναμων, απομακρύνοντάς τους από την απλανή και αληθινή γνώση, ρίχνοντάς τους σαν σε λάκκους της απώλειας και εκχέοντας το δηλητήριο της δικής τους ασυνεσίας, παρόλο που ο μεν νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή ορίζει ρητώς: «Όποιος άνθρωπος πατάξει οποιαδήποτε ψυχή ανθρώπου, και πεθάνει, πρέπει να θανατώνεται», ο δε Χριστός έχει πει ξεκάθαρα και απερίφραστα: «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί γύρω από τον λαιμό του μύλος ονικός και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας». Β. Πάρα πολύ μεγάλο και πραγματικά δυσβάσταχτο είναι το κρίμα τέτοιων ανθρώπων. Διότι, συμπεριφερόμενοι υβριστικά στους αδελφούς και πλήττοντας την αδύναμη συνείδησή τους, αμαρτάνουν εις βάρος του Χριστού. Ποιο είναι άραγε το επιχείρημά τους; Α. Παραλογισμός είναι βέβαια το πράγμα, έστω κι αν αποκαλείται από αυτούς δόγμα και λογικό επιχείρημα αυτό που έχουν αποφασίσει να φρονούν.

Πρέπει, λοιπόν, να γίνουν ανώτεροι από την καχυποψία εκείνων όσοι θέλουν να ακολουθούν την επιείκεια του Σωτήρα, και να μην πολιτεύονται σαρκικά. Διότι αν κάποιοι απειθούν, δεν πρέπει να τους εξαναγκάζουμε χτυπώντας τους με ξύλα, αλλά μάλλον να περιμένουμε την εκούσια επιστροφή τους στον Θεό. <Διότι, αν και ζούμε μέσα στη σάρκα, δεν διεξάγουμε σαρκικό πόλεμο· γιατί τα όπλα της στρατείας μας δεν είναι σαρκικά, αλλά ισχυρά με τη δύναμη του Θεού.> Επειδή όσοι γνωρίζουν να διακρίνονται στις μάχες και αντιτάσσονται σαρκικά σε αυτούς που τους πολεμούν, πολύ φυσιολογικά θα είχαν και σαρκική πανοπλία· διότι διαθέτουν κράνη και θώρακες, όπλα και ξίφη, και όλα όσα θα μπορούσαν να τους βοηθήσουν να νικήσουν· για εμάς όμως, η πάλη και ο τρόπος του πολέμου χρειάζονται όπλα πνευματικά. Γι' αυτό άλλωστε ο θεσπέσιος Παύλος λέει πολύ σωστά ότι ο εν Χριστώ στρατιώτης πρέπει να σεμνύνεται με τόσο λαμπρά όπλα· διότι του φοράει ως θώρακα τη δικαιοσύνη, ως περικεφαλαία το σωτήριο κράνος, «και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού», και επιπλέον «τον θυρεό της πίστεως», μέσω του οποίου κατασβήνονται όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού.

Δεν επιτρέπει όμως καθόλου να καλλιεργείται δέντρο κοντά στο δικό του θυσιαστήριο· διότι αναγγέλλει με σαφήνεια: «Δεν θα φυτέψεις για τον εαυτό σου κανένα άλσος κοντά στο θυσιαστήριο του Κυρίου του Θεού σου». Και αν πρέπει να προσθέσω κάτι σε αυτά, σύμφωνα με τον σοφότατο Παύλο θα πω: «Μήπως ο Θεός νοιάζεται για τα δέντρα; Ή μήπως το λέει οπωσδήποτε για εμάς;», οδηγώντας μας χειραγωγικά μέσω πιο υλικών παραδειγμάτων στη θεώρηση των πνευματικών. Λοιπόν, ας πούμε τώρα ότι τα συγγράμματα των ανόσιων αιρετικών θα μπορούσαν να νοηθούν ως πόλεις, και μάλιστα όχι άκομψα οχυρωμένες σαν με πύργους με την κοσμική σοφία και τις πολύπλοκες απάτες των νοημάτων. Έρχεται όμως για να τις εκπολιορκήσει, και κατά κάποιον τρόπο τις περικυκλώνει και στρατοπεδεύει γύρω τους, «αναλαμβάνοντας την ασπίδα της πίστεως και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού», ο καθένας που αγωνίζεται για τα ιερά δόγματα της Εκκλησίας και με όλη του τη δύναμη αντιτάσσεται στις δικές τους ψευδολογίες, έχοντας μελετήσει πώς να γκρεμίζει τους λογισμούς, όπως λέει ο Παύλος, «και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Θεού, και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού».

Διότι διέλυσε την ομίχλη της απάτης, και ενέβαλε στις καρδιές όλων την αυγή της αληθινής θεογνωσίας. Μετέβαλε δηλαδή την οικουμένη σε ευσεβή πολιτεία, και ανέδειξε όλους εραστές των αγαθών έργων. Εξάλειψε την αμαρτία του κόσμου, δικαιώνοντας τον ασεβή μέσω της πίστης, γεμίζοντας με Άγιο Πνεύμα όσους προσέρχονται και αναδεικνύοντάς τους υιούς του Θεού, ενσταλάζοντας σε αυτούς ρωμαλέο και μαχητικότατο φρόνημα, και δίνοντάς τους τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, ώστε, αντιστεκόμενοι σε εκείνους που κάποτε τους είχαν υποδουλώσει, να τρέχουν προς το βραβείο της άνω κλήσεως, χωρίς να τους εμποδίζει τίποτα. Το ότι δε η δια του Χριστού παιδαγωγία και μυσταγωγία κατέλυσε την τυραννία του διαβόλου για τους ανθρώπους στη γη, το αποσαφηνίζει ο προφήτης Ησαΐας λέγοντας: Εκείνη την ημέρα θα επιφέρει ο Θεός την αγία και μεγάλη μάχαιρα εναντίον του δράκοντα, του σκολιού όφεως, και θα εξοντώσει τον δράκοντα.

«Τόσο ανόητοι είστε; Ενώ αρχίσατε με το Πνεύμα, τώρα τελειώνετε με τη σάρκα;» Διότι περιτέμνονταν ασύνετα, αν και είχαν λάβει την πνευματική περιτομή, δηλαδή μέσω του Χριστού. Επομένως, κατ' ανάγκην για αυτά ο Θεός των όλων λέει το: «Απομακρυνθείτε», και το: «Εξέλθετε από εκεί», και το: «Αποχωριστείτε εσείς που φέρετε τα σκεύη του Κυρίου». Διότι εκείνοι που τίμησαν πλήρως με την πίστη τον Εμμανουήλ και έγιναν κοινωνοί της θείας φύσεώς Του, μέσω του ότι μετείχαν στο Άγιο Πνεύμα και γέμισαν από τα ιερά Του χαρίσματα, φέρουν τα σκεύη του Θεού. Και με ποιον τρόπο, θα το διδάξει ο πάνσοφος Παύλος λέγοντας: «Ενδυθείτε την πανοπλία του Θεού· αυτή δε είναι ο θώρακας της δικαιοσύνης, η περικεφαλαία του σωτηρίου, η ασπίδα της πίστεως, η μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο Λόγος του Θεού.» Διότι, έχοντας αυτή τη νοητή πανοπλία, εκστρατεύουν εναντίον του Σατανά και αντιστέκονται στις δυνάμεις που είναι μαζί του, ορμώντας μπροστά κατά κάποιον τρόπο και προασπίζοντας τις δικές τους ψυχές και τους λαούς που βρίσκονται υπό την ευθύνη τους· διότι αυτό είναι το καθήκον των ηγετών. Πλην όμως, αφού πρόσταξε να εξέλθουν από ανάμεσά της, λέει: «Δεν θα εξέλθετε με ταραχή, ούτε θα πορευθείτε ως φυγάδες». Διότι δεν προστάζει να απομακρυνθούν από τις ιουδαϊκές τάξεις ως φυγάδες, δηλαδή φοβισμένοι, αλλά μάλλον ήρεμα και σαν να έχουν εξουσία, σαν να αρνούνται να θέλουν να συζούν με τόσο μολυσμένους ανθρώπους και να συγκαταλέγονται στους βέβηλους και πονηρούς.

Είναι λοιπόν πικρό το να αποτολμά κανείς να ατιμάζει με την απείθειά του Εκείνον που τον σώζει, και ακόμη κι αν προσφερόταν σε κάποιους η δυνατότητα να διαφύγουν τις συνέπειες των σφαλμάτων τους χάρη στην ημερότητα του Θεού, η ραθυμία δεν παραμένει αζήμια. Διότι θα κατοικήσουμε στην Αίγυπτο, δηλαδή θα γίνουμε εξόριστοι και πλάνητες οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο, όχι εγκαταλείποντας την αισθητή γη και μετοικώντας σε άλλη, αλλά εγκαταλείποντας την κληρονομία των αγίων. Θα βρεθούμε επίσης κάτω από την εξουσία του Ασσούρ, δηλαδή του άρχοντα αυτού του αιώνα, και θα υποταχθούμε σε αυτόν ως δούλοι και αιχμάλωτοι, υποκύπτοντας στα θελήματά του, εξαιτίας του ότι αδυνάτισε και σταμάτησε σε εμάς η ρομφαία. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν σε εκείνους που αγαπούν την αμαρτία να μπορέσουν να λάβουν «την πανοπλία του Θεού» «και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού». Ως μάχαιρα δε, θα εννοήσεις και την πλέον μαχητική και φιλόθεη κίνηση της διανοίας μας, την οποία όταν την προβάλλουμε ενάντια στα πάθη και την αντιπαρατάσσουμε στις διαβολικές πανουργίες, διανύουμε την ευσεβή και άμεμπτη οδό, και στεφανώνουμε τα κεφάλια μας με τα καυχήματα της ευαγγελικής πολιτείας. <Και ο λαός του θα παραμένει μετέωρος από την κατοικία του· και ο Θεός θα οργιστεί για τα τίμιά του, και δεν πρόκειται να τον υψώσει.> Το νόημα των προκειμένων λόγων είναι εντελώς δύσκολο να εκφραστεί, και η σύνθεση των λέξεων τραχιά, και θα απαιτούσε πολλή σαφήνεια για όσους επιθυμούν να τους κατανοήσουν.

Και ποια θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί ως η ρομφαία, την οποία έχουν ως συνήθεια να χρησιμοποιούν οι άγιοι, το διασαφηνίζει ο ψαλμωδός λέγοντας γι' αυτούς: «Και ρομφαίες δίστομες είναι στα χέρια τους, για να εκτελέσουν εκδίκηση στα έθνη και ελέγχους στους λαούς». «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίστομη μάχαιρα». Εξοπλίζοντας δε και ο Παύλος τον κατά Χριστόν νοούμενο στρατιώτη, του δίνει «Την μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού». Ότι δε καταδιώκει τον Ασσούρ η θεία και πανίσχυρη ρομφαία, δηλαδή ο Λόγος του Θεού, καθόλου λιγότερο μας πείθει λέγοντας και ο προφήτης Ησαΐας: «Και θα συμβεί κατά την ημέρα εκείνη να επιφέρει ο Θεός την μάχαιρα την άγια, την μεγάλη και την ισχυρή επί τον δράκοντα, το σκολιό φίδι, και θα θανατώσει τον δράκοντα»· και πάλι: «Και θα συμβεί, όταν συντελέσει ο Κύριος τα πάντα ενεργώντας στο όρος Σιών και στην Ιερουσαλήμ, θα επιφέρει τιμωρία επί τον μεγάλο νου, τον άρχοντα των Ασσυρίων, και επί το ύψος της δόξας των οφθαλμών του. Διότι είπε: Με την ισχύ θα ενεργήσω, και με τη σοφία της συνέσεως θα αφαιρέσω όρια εθνών, και την ισχύ τους θα λεηλατήσω, και θα σείσω κατοικημένες πόλεις». Με αυτήν λοιπόν την ρομφαία θα ποιμάνουν τον Ασσούρ, καθώς και όλη την γη του Νεβρώδ μέσα στην τάφρο της. Θέλει δε διαμέσου αυτών να πει το εξής.

Αυτή δε είναι ο θώρακας της δικαιοσύνης, η περικεφαλαία του σωτηρίου, ο θυρεός της πίστεως, η υπόδηση των ποδών με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης, η μάχαιρα του Πνεύματος. Επομένως, τέτοια είναι τα όπλα του Χριστού, τα οποία δεν περιβάλλουν τον ίδιο, αλλά μάλλον δωρίζονται από αυτόν στους αξίους. Τα όπλα αυτά είναι λαμπρά και σαν να είναι γεμάτα από αστραπή· διότι η αρετή είναι ολόφωτη· επομένως οι βολίδες θα γίνουν το φέγγος της αστραπής των όπλων σου. Διότι, επειδή τα όπλα αστράφτουν, αυτοί θα φωτίσουν διδάσκοντας όσους βρίσκονται σε άγνοια. Διότι σε όσους αγαπούν την αμαρτία η αρετή μοιάζει σαν κάτι άσχημο και καθόλου λαμπρό· ενώ σε εκείνους που τη γνωρίζουν δεν είναι καθόλου κατώτερη από την αστραπή, καθιστώντας τον άνθρωπο λαμπρό και διαφανή, και παντού γνωστότατο. Πρώτοι λοιπόν οι θεσπέσιοι μαθητές, έχοντας την αστραπή των όπλων σου, θα γίνουν και για άλλους το φέγγος της.

Κατατροπώνουν δε τα τέκνα των Ελλήνων, και εκστρατεύουν εναντίον των πεπλανημένων, καθώς ο Θεός τούς έχει τοποθετήσει ως ρομφαία πολεμιστή. Έτσι και ο θεσπέσιος Παύλος φαίνεται να στολίζει τον εν Χριστώ νοούμενο στρατιώτη. Διότι τον περιβάλλει με τον θώρακα της εν Χριστώ δικαιοσύνης· και βεβαίως και με την περικεφαλαία του σωτηρίου. Έπειτα, του δίδει τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι το ρήμα του Θεού. Χρησιμοποιώντας, λοιπόν, αυτή τη μάχαιρα εναντίον των τέκνων των Ελλήνων, αποκόπτουν την πλάνη που βλαστάνει μέσα τους, και επιφέροντάς τους τον οξύτατο λόγο του Θεού, ο οποίος είναι ζωντανός και ενεργός, εκκόπτουν το πονηρό και ακάθαρτο πνεύμα, ώστε να μπορέσουν πλέον, με νου καθαρό και ελεύθερο και απαλλαγμένο από την πλεονεξία των δαιμόνων, να αποδεχθούν τον λόγο της αληθινής θεογνωσίας. <Και θα είναι ο Κύριος πάνω τους, και θα εξέλθει ως αστραπή το βέλος.> Μέσα από αυτά υποδηλώνει ότι ο Κύριος και Θεός θα είναι μαζί τους, και θα τους υπερασπιστεί, και θα συντρίψει μαζί τους τούς αντιπάλους· διότι λέει, «θα είναι ο Κύριος πάνω τους», εννοώντας προφανώς εναντίον εκείνων που έχουν μελετήσει να αντιταχθούν σε όσους ιερουργούν το ευαγγέλιό Του. Και το κάθε βέλος (βολίδα), δηλαδή ο μυσταγωγός ή ο απόστολος· διότι τους παρομοιάζει πάλι με βέλος ή βολίδα που αποστέλλεται από τον Θεό· θα τρέξει «ως αστραπή», λέει, γεγονός που φανερώνει ότι θα καταυγάζει και θα προσπίπτει στα μάτια όλων ακοπίαστα.

και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου, «και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού». Και ότι πρέπει εμείς να φαινόμαστε λαμπροί και να επιτυγχάνουμε μια ενάρετη ζωή, το είπε και ο θεσπέσιος Παύλος: «Διά των όπλων της δικαιοσύνης, των δεξιών και των αριστερών», και επιπλέον αυτών, σχεδόν μας υπέδειξε τις φάλαγγες των εχθρών λέγοντας: «Στο εξής, ενδυναμώνεστε εν Χριστώ και με το κράτος της ισχύος του. Διότι δεν είναι για εμάς η πάλη προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας στα επουράνια». Χιλίαρχοι, λοιπόν, και πολύ δικαιολογημένα, είναι οι θεσπέσιοι μαθητές, οι οποίοι και θα πουν, λέγει, μέσα στις καρδιές τους: «Θα βρούμε για τον εαυτό μας τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ, εν Κυρίω παντοκράτορι, τω Θεώ αυτών». Διότι επιθυμούσαν οι θεσπέσιοι μαθητές να βλέπουν την όντως αγία Ιερουσαλήμ, δηλαδή την Εκκλησία, γεμάτη από προσκυνητές, και, σαν μια πόλη περίφανη και ξακουστή, να σεμνύνεται πολύ για το πολυάριθμο πλήθος των κατοίκων της. Γι' αυτό και διακήρυτταν την πίστη, ευαγγελίζονταν τον Ιησού, επισφραγίζοντας τα λόγια τους με σημεία και τέρατα. Όμως δεν έπεισαν τον Ισραήλ· παρέμεινε σκληρός και άκαμπτος και σαν ένα ατίθασο άλογο.

Έτσι και ο σοφότατος Παύλος εξοπλίζει τον άριστο και δυνατότατο μαχητή για εμάς, λέγοντας: «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας ζωστεί τη μέση σας με αλήθεια, και έχοντας ντυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας υποδηθεί στα πόδια σας την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω από όλα αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πυρωμένα βέλη του Πονηρού, και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Χριστού.» Θα σεμνύνεται, λοιπόν, ο άριστος μαχητής για το ότι πρέπει να είναι λαμπρά εξοπλισμένος, και θα αποκομίσει τη δόξα του αξιόμαχου για αυτό, έχοντας επιλέξει να φρονεί και να πράττει εκείνα με τα οποία θα φαινόταν γενναίος, και έχοντας στραφεί με απόλυτη ετοιμότητα προς οτιδήποτε είναι άριστο. Σοφός, συνετός, και απέναντι στους θείους νόμους ευαίσθητος και ευπειθής.

Διότι τα όπλα των αγίων δεν είναι σαρκικά, αλλά μάλλον ισχυρά χάρη στον Θεό, και ο τρόπος της πανοπλίας δεν συνίσταται σε ορατά και αισθητά πράγματα, αλλά στη δύναμη του Πνεύματος, και της δικαιοσύνης, και του αγιασμού, και στην ορθότητα και ακρίβεια των δογμάτων. Διότι έπρεπε αυτοί να φέρουν τον θώρακα της δικαιοσύνης, και την περικεφαλαία του σωτηρίου, και βεβαίως το όπλο της ευδοκίας, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού.

Αλλά, όπως λέει ο μακάριος Ψαλμωδός, "Βέλη νηπίων έγιναν οι πληγές τους, και εξασθένησαν εναντίον τους οι γλώσσες τους." Διότι δεν εφησύχασε το άγιο πλήθος των πανταχόθεν σεπτών ορέων του Θεού, αλλά, αφού συγκεντρώθηκαν όλοι σε έναν χορό και πήραν τον θυρεό της πίστεως, όπως έχει γραφτεί, "έχοντας υποδεθεί τα πόδια με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης", δηλαδή του Χριστού, και υψώνοντας "τη μάχαιρα του πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού", κατατρόπωναν το στίφος των ανόσιων, φωνάζοντας εκείνο το ψαλμικό: "Οι εχθροί του Κυρίου του είπαν ψέματα· και ο καιρός τους θα παραμείνει στον αιώνα." 2. Κάτι τέτοιο λέμε ότι συνέβη και στα παλαιά χρόνια, όταν ο Μωυσής παιδαγωγούσε ακόμη τον κατά σάρκα Ισραήλ. Εξήλθαν μεν από την Αίγυπτο, αποτινάσσοντας τον ζυγό της ωμότητας των καταπιεστών τους· όταν όμως στρατοπέδευσαν κάπου στην έρημο, δεν έμειναν στο απυρόβλητο του φθόνου, ούτε βέβαια προχώρησαν προς τη γη που τους είχε υποσχεθεί χωρίς ιδρώτα και κόπους.

ΑΠΟ ΤΟ ΛΕΥΙΤΙΚΟ, ΠΕΡΙ ΘΥΣΙΩΝ. Ο Θεός δεν ευαρεστείται με τις ζωοθυσίες· διότι αυτό είναι χαρακτηριστικό του εμπαθούς. Συμβολικά όμως, μέσω αυτών, νομοθέτησε τις πνευματικές θυσίες, εννοώ δηλαδή τη νέκρωση των παθών που σφαγιάζονται με τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, και την προσφορά των φυσικών δυνάμεων, που γίνονται ολοκαύτωμα στο πυρ του Πνεύματος. Διότι ο μεν κριός είναι σύμβολο του λογιστικού μέρους της ψυχής, λόγω του ηγεμονικού του χαρακτήρα, ο δε ταύρος του θυμικού, και η αίγα του επιθυμητικού.

Και πάλι ο ίδιος λέει: αυτό που σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως αποκαλύφθηκε τώρα στους αγίους του αποστόλους και προφήτες μέσω του Πνεύματος, και τα εξής. Και πάλι: γι' αυτό, καθώς λέει το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι: μαρτυρεί σε εμάς και το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι απευθύνεται στους οπλίτες της δικαιοσύνης λέγοντας: και δεχθείτε την περικεφαλαία της σωτηρίας και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, με κάθε προσευχή και δέηση. Και πάλι: μη μεθάτε με κρασί, στο οποίο υπάρχει ασωτία, αλλά να πληρούστε με το Πνεύμα, μιλώντας μεταξύ σας με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές. Και πάλι: η χάρη του Κυρίου Ιησού και η αγάπη του Θεού και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος να είναι μαζί με όλους σας.

Βλέπω ένα βρέφος να εισέρχεται από τη Βηθλεέμ στην Ιερουσαλήμ και από την άνω Ιερουσαλήμ να μην αποχωρίζεται καθόλου. Βλέπω ένα βρέφος, σύμφωνα με τον νόμο, να προσφέρει θυσία στον ναό πάνω στη γη, αλλά το ίδιο να δέχεται τις ευσεβείς θυσίες όλων στους ουρανούς, τον ίδιο να βρίσκεται στις αγκάλες του πρεσβύτη κατά θεία οικονομία και τον ίδιο στους χερουβικούς θρόνους θεοπρεπώς, τον ίδιο να προσφέρεται και να αγνίζεται και τον ίδιο να αγνίζει και να καθαρίζει τα πάντα. Αυτός είναι το δώρο και Αυτός είναι ο ναός. Αυτός είναι ο αρχιερέας και Αυτός το θυσιαστήριο, Αυτός το ιλαστήριο [και Αυτός εκείνος που πρεσβεύει]. Και Αυτός είναι που προσφέρει και Αυτός που προσφέρεται ως θυσία υπέρ του κόσμου, και Αυτός το ξύλο της ζωής και της γνώσης, Αυτός είναι ο αμνός και Αυτός το πυρ. Αυτός το ολοκαύτωμα και Αυτός η μάχαιρα του πνεύματος. Αυτός ο ποιμένας και Αυτός το αρνίο. Αυτός ο θύτης και Αυτός ο θυόμενος. Αυτός που αναφέρεται ως θυσία και Αυτός που δέχεται τη θυσία. Αυτός είναι ο νόμος και Αυτός που τώρα υποτάσσεται στον νόμο.

Επομένως, πρέπει να κατανοήσουμε ότι, εφόσον το Άγιο Πνεύμα βρίσκεται μέσα μας, ο Σατανάς δεν μπορεί να εισέλθει και να παραμείνει στο βάθος της ψυχής. Αλλά και ο θεσπέσιος Παύλος μάς διδάσκει φανερά το νόημα αυτής της θεωρίας: διότι, αφού εξέτασε τη μορφή του ζητήματος μέσα από την αγωνιστική γνώση, λέει τα εξής: Διότι συμφωνώ με χαρά με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο. Βλέπω όμως έναν άλλον νόμο στα μέλη μου, ο οποίος αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μου και με αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μου. Ενώ από την πλευρά της τελειότητας λέει: Καμία κατάκριση δεν υπάρχει τώρα πλέον για όσους είναι ενωμένοι με τον Χριστό Ιησού. Διότι ο νόμος του Πνεύματος της ζωής με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου. Λέει δε και αλλού, για να μας διδάξει πάλι, ότι ο Σατανάς πολεμά μέσω του σώματος την ψυχή που μετέχει στο Άγιο Πνεύμα: Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί τη μέση σας με την αλήθεια και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας υποδηθεί τα πόδια σας με την ετοιμότητα του ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω από όλα, αναλάβετε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού. Και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού. Άλλο πράγμα όμως είναι η αιχμαλωσία και άλλο η πάλη. Επειδή το πρώτο υποδηλώνει βίαιη απαγωγή, ενώ το δεύτερο φανερώνει έναν αγώνα μεταξύ ίσων δυνάμεων.

Αλλά είπε ο Απόστολος ότι αμφότερα είναι το Άγιο Πνεύμα, λέγοντας να αναλάβετε και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού. Επομένως, οι άξιοι του Αγίου Πνεύματος, έχοντας τη δική Του χάρη, εγκαταλείποντας τον βίο μαζί με τα ξύλα, βαστάζουν τον σταυρό του Χριστού πνευματικά, αποδημώντας από τον κόσμο διά της εγκράτειας. Αφού δε μιλήσαμε περί του Ισαάκ, οφείλουμε στη συνέχεια να μιλήσουμε και περί του φυτού. Το όνομα λοιπόν του φυτού λέγεται σαβέκ· και η Θεία Γραφή δεν συνηθίζει να το ονομάζει με κάποιο κοινό όνομα δέντρου· ούτε κέδρο, ούτε κυπαρίσσι, ούτε πεύκο, ούτε έλατο, ούτε λεύκα, ούτε πλατάνι, ούτε κανένα άλλο από τα παρόμοια. Άραγε λοιπόν τι είναι, και από πού προέρχεται τούτο; Και για ποιο λόγο έχει ξένο όνομα;

Όχι, αδελφέ, μην γυρίσεις την πλάτη στους εχθρούς, αλλά αντιστάσου και πολέμησε, και θα φύγουν μακριά σου. Διότι αναλογίζομαι ότι εκείνος που ανέλαβε την προστασία σου, δεν χαίρεται με το σφάλμα σου, καθώς δίνει λόγο για εσένα στον Κύριο. Χαρά του, αντίθετα, είναι εάν σε παρουσιάσει τέλειο στον Κύριο. Έλα λοιπόν στον εαυτό σου, αγαπητέ, και επίστρεψε στην ανάπαυσή σου. Ένδυσου τον θώρακα της πίστεως και φόρεσε την περικεφαλαία της σωτηρίας· ανάλαβε τη μάχαιρα του Αγίου Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού. Γίνε πρότυπο πραότητας στους ομόψυχους αδελφούς. Ας θαυμάσουν και οι ανώτεροί σου την υπομονή σου. Ας χαρεί και το Άγιο Πνεύμα, το οποίο ενοικεί μέσα σου, για την ανδραγαθία σου. Εάν όμως δεν αντέχεις έναν μικρό πειρασμό, πώς θα βαστάξεις έναν μεγάλο; Και εάν δεν μπορείς να υπερισχύσεις απέναντι σε ένα παιδί, πώς θα καταβάλεις έναν τέλειο άνδρα; Και εάν δεν βαστάζεις έναν λόγο, πώς θα υπομείνεις μια πληγή; Και εάν δεν υποφέρεις ένα ράπισμα και μια πληγή, πώς θα βαστάξεις τον σταυρό σου; Και εάν δεν βαστάζεις τον σταυρό, πώς θα συγκληρονομήσεις δόξα στους ουρανούς, μαζί με εκείνους που λένε: «Όλα αυτά ήλθαν σε εμάς, και δεν σε λησμονήσαμε και δεν αθετήσαμε τη διαθήκη σου»; Και πάλι: «Διότι εξαιτίας σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα προς σφαγή».

Έχεις λοιπόν όπλα, ω άνθρωπε, ενάντια σε κάθε εχθρό. Εάν όμως, αμελώντας όλα αυτά που σου δόθηκαν για βοήθεια, βρεθείς ηττημένος, είσαι στερημένος από κάθε δικαιολογία κατά την ώρα της κρίσεως. Διότι έχεις διάφορα όπλα απέναντι στις μηχανουργίες του αντιπάλου. Εάν ο Εχθρός ρίξει τα πυρωμένα βέλη του σε εμάς, έχουμε και εμείς ακαταμάχητη ασπίδα την προσευχή· εάν κινήσει εναντίον μας τον πόλεμο των ηδονών, ας προετοιμάσουμε ως σύμμαχο εναντίον του την αγάπη της ψυχής· εάν επιχειρήσει να μας αιχμαλωτίσει με την αδικία, ας καταφύγουμε στη δικαιοσύνη, και θα σωθούμε· εάν θελήσει να σε τραυματίσει με τη μισανθρωπία, απάντησέ του με τη δύναμη της φιλανθρωπίας· εάν σε πολεμά με την υπερηφάνεια, αντιμετώπισέ τον με την ταπεινοφροσύνη· εάν κινήσει προς εσένα τη σωματική επιθυμία, περιβλήσου γρήγορα τον θώρακα της σωφροσύνης· εάν ρίξει βλήματα ασέλγειας εναντίον μας, ας αναλάβουμε την περικεφαλαία της αγνείας εναντίον του.

Να προσέχεις πάντοτε τον Εχθρό, εάν κατατοξεύσει την επιθυμία σου προς άτοπες πράξεις. Εάν κατασφενδονίσει την ψυχή σου ρίχνοντας σε αυτήν ρυπαρούς λογισμούς, αντίταξε τον θυρεό της πίστεως και φόρεσε την περικεφαλαία της ελπίδας. Σύρε τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, και αφού οπλιστείς με αυτόν τον τρόπο εναντίον του Εχθρού, κάνε υπομονή και μην ολιγωρείς στον πόλεμο.

Αυτήν δίδαξε ο Απόστολος ότι είναι η νέα εν Χριστώ κτίση, αλλά και το χωρίο «καθαρίστε την παλιά ζύμη, για να είστε νέο φύραμα», και το «ας εορτάζουμε όχι με παλιά ζύμη, αλλά με τα άζυμα της ειλικρίνειας και της αλήθειας», τον ίδιο σκοπό φανερώνει. Και επειδή δεν επαρκούμε από μόνοι μας για την πάλη απέναντι στις αρχές και τις εξουσίες, και απέναντι στα πνεύματα της πονηρίας, μας προτρέπει να αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού: «ντυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης, φορέστε υποδήματα στα πόδια σας με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης, και περιζωστείτε τη μέση σας με την αλήθεια· πάνω από όλα αυτά, αφού αναλάβετε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία», λέει, «θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πύρινα βέλη του Πονηρού» – τα οποία είναι οι ενέργειες των μιαρών παθών –, «και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου, και την αγία μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού», ώστε μέσω των προαναφερθέντων πνευματικών όπλων, τα οποία υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση, να μπορέσουμε να σταθούμε όρθιοι απέναντι στις σκληρές μεθοδείες του Διαβόλου.

Και για τον λόγο αυτόν ο Όμηρος αναγκάζεται να την περιγράψει να στέκεται επάνω σε έναν πύργο και με έναν πυρσό να φανερώνει στους Έλληνες την επιβουλή εναντίον των Φρυγών. Με τη λάμψη δε του πυρσού, όπως είπα, συμβόλιζε την εκδήλωση του άνωθεν φωτός». Γι' αυτό και τον δούρειο ίππο που επινοήθηκε στον Όμηρο, για τον οποίο οι Έλληνες νομίζουν ότι κατασκευάστηκε σκόπιμα, ο γόης έλεγε πάλι ότι αποτελεί την άγνοια των εθνών· και «όπως οι Φρύγες, σέρνοντάς τον από άγνοια, επέφεραν τον ίδιο τους τον όλεθρο, έτσι και τα έθνη, δηλαδή οι άνθρωποι που βρίσκονται εκτός της δικής μου γνώσεως, εξαιτίας της άγνοιας ελκύουν στους εαυτούς τους την απώλεια». Αλλά πάλι και την Αθηνά έλεγε ότι είναι η ίδια η λεγόμενη από αυτόν Έννοια, χρησιμοποιώντας δήθεν ο πλάνος τα λόγια του αγίου αποστόλου Παύλου και μετατρέποντας την αλήθεια στο δικό του ψεύδος, το «ενδυθείτε τον θώρακα της πίστεως και την περικεφαλαία του σωτηρίου και τις κνημίδες και τη μάχαιρα και τον θυρεό», μετατρέποντας ο απατεώνας όλα αυτά που ειπώθηκαν από τον απόστολο για τον στερεό λογισμό και την πίστη της αγνής αναστροφής και τη δύναμη του θείου και επουρανίου λόγου, σύμφωνα με τη μιμολογία του Φιλιστίωνος, σε χλεύη πλέον και σε τίποτε άλλο. «Διότι τι συμβαίνει;» λέει, «όλα αυτά τα διαμόρφωνε μυστηριωδώς σε τύπους της Αθηνάς».

Καλό λοιπόν, και μάλιστα το πιο χαρμόσυνο, θα ήταν αν δεν είχαμε αυτούς που μας αντιπράττουν και μας πολεμούν· επειδή όμως αυτό είναι αδύνατον, και αυτό που θέλουμε δεν το μπορούμε (θέλουμε δηλαδή να μην έχουμε αυτούς που μας παρασύρουν στα πάθη)—διότι τότε θα σωζόμασταν χωρίς κόπο—και αυτό που θέλουμε δεν γίνεται, αλλά γίνεται αυτό που δεν θέλουμε (διότι πρέπει να δοκιμαζόμαστε, όπως είπα), ας μην ενδίδουμε, ω ψυχή, ας μην ενδίδουμε στον πονηρό, «αλλά αφού αναλάβουμε την πανοπλία του Θεού» που μας υπερασπίζεται και αγωνίζεται για εμάς, «ας ενδυθούμε τον θώρακα της δικαιοσύνης και ας υποδηθούμε τα πόδια με την ετοιμασία του Ευαγγελίου, και μαζί με όλα ας αναλάβουμε τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσουμε να σβήσουμε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού και την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, ώστε να μπορέσουμε να σταθούμε απέναντι στη μεθοδεία του διαβόλου», «για να καθαιρούμε λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται κατά της γνώσεως του Θεού»· «διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Για τον λόγο αυτόν τα λέω αυτά, επειδή αυτός είναι ο τρόπος των συγγραμμάτων του Αποστόλου. Διότι πολλά μπορούν να αποδειχθούν και για καθένα από όσα λέγονται σε αυτήν την επιστολή, ότι είναι διατυπωμένα με ορθόδοξο και μελετημένο τρόπο· αλλά θα ήταν μακροσκελές να εξετάσουμε το καθένα από αυτά με αυτόν τον τρόπο. Διότι προς το παρόν έχω προτιμήσει να δείξω μόνο τον χαρακτήρα και την πρόθεσή του. «

Ζ΄. Ας γεμίσουμε δε τους οίκους μας με λάφυρα Του Ευσεβίου. Οι δαίμονες λαφυραγωγούν εκείνους που νικούν, παίρνοντας από αυτούς την πανοπλία του Θεού, δηλαδή την περικεφαλαία και τον θώρακα και τη μάχαιρα του πνεύματος· οίκοι τους δε είναι οι εκκλησίες των κακούργων, τις οποίες και επιθυμούν να γεμίσουν με λάφυρα, δηλαδή με τους καρπούς που αρπάζουν από τους δικαίους· πώς όμως ονομάζεις λάφυρα αυτά που δεν έχουν ληφθεί σύμφωνα με τον νόμο του πολέμου, αλλά κακώς περιήλθαν στην κατοχή σου από απροκάλυπτη αδικία;

Διότι εκείνος που οδηγείται κατ' αυτόν τον τρόπο από τον Κύριο προς αυτήν την ιερωσύνη, αφού νεκρώσει το φρόνημα της σάρκας με τη μάχαιρα του πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, έτσι εξιλεώνει τον Θεό, καθώς εισέρχεται στα άδυτα, προσφέροντας τον εαυτό του ιερουργικά μέσω μιας τέτοιας θυσίας και παριστώντας το σώμα του ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό. Αλλά ίσως πει κάποιος ότι το νόημα της προσευχής που προτιθέμεθα να εξηγήσουμε δεν τα υποδηλώνει αυτά με την πρώτη ματιά, και ότι εμείς επινοούμε τέτοιους λόγους προσαρμόζοντάς τους χωρίς να πηγάζουν από το ίδιο το κείμενο. Λοιπόν, ας του υπενθυμιστούν πάλι τα πρώτα λόγια της προσευχής. Διότι εκείνος που έχει προετοιμάσει έτσι τον εαυτό του, ώστε να τολμήσει με παρρησία να ονομάσει τον Θεό πατέρα του, αυτός ακριβώς έχει περιβληθεί εκείνη τη στολή που περιέγραψε ο λόγος, και ηχεί με τους κώδωνες, και ανθοφορεί με τα ρόδια, και λάμπει γύρω από το στήθος με τις ακτίνες των εντολών, και φέρει στους ώμους του τους πατριάρχες και τους προφήτες, έχοντας μετατρέψει σε δικό του στολισμό, αντί για τα ονόματα, τις αρετές εκείνων, και κοσμεί το κεφάλι του με το στεφάνι της δικαιοσύνης, και έχει την κόμη του διαποτισμένη με το ουράνιο μύρο, και εισέρχεται στα επουράνια άδυτα, τα οποία για κάθε βέβηλο λογισμό είναι πραγματικά άδυτα και απροσπέλαστα.

Διότι, όταν εκδιωχθεί μεν ο στρατιώτης που είναι σύμμαχος της κακίας, και εισέλθει στη θέση του ο οπλίτης της αρετής, ενδεδυμένος τον θώρακα της δικαιοσύνης και φέροντας στο χέρι τη μάχαιρα του πνεύματος, προβάλλοντας δε τα προστατευτικά όπλα, δηλαδή την περικεφαλαία του σωτηρίου και τον θυρεό της πίστεως, και φέροντας επάνω του ολόκληρη την πνευματική πανοπλία, τότε το σώμα, ως δούλος, φοβάται τον κύριό του, τον νου, και δέχεται με προθυμία τα παραγγέλματα εκείνου που το εξουσιάζει, μέσω των οποίων κατορθώνεται η αρετή με την υπηρεσία του σώματος. Διότι αυτό ακριβώς καταδεικνύει ο λόγος του εκατοντάρχου που λέγει: «Και λέγω στον δούλο μου· κάνε αυτό, και το κάνει».

Ω, πόσο καλά εξασκήθηκαν στα σωματικά τρόπαια! Ω, πόσο καλά μετέφεραν την πολεμική τους εμπειρία στην παράταξη εναντίον του διαβόλου· χωρίς να οπλίσουν τα χέρια τους με ξίφος, ούτε να προβάλουν μπροστά τους ξύλινη ασπίδα, ούτε να προστατευθούν με χάλκινη περικεφαλαία και περικνημίδες, αλλά αναλαμβάνοντας την πανοπλία του Θεού, την οποία περιγράφει ο στρατηγός της Εκκλησίας, ο θείος Απόστολος, δηλαδή τον θυρεό, τον θώρακα, την περικεφαλαία και τη μάχαιρα· έτσι προχωρούσαν εναντίον της αντίπαλης δύναμης. Στρατηγός σε αυτούς μεν ήταν η ουράνια χάρις, ενώ στην παράταξη του διαβόλου ήταν εκείνος που έχει το κράτος του θανάτου. Ο τόπος δε της παρατάξεώς τους ήταν το δικαστήριο των μιαιφόνων· μέσα σε αυτό στάθηκαν αντιμέτωποι και αγωνίζονταν, οι μεν επιτιθέμενοι με απειλές, οι δε αμυνόμενοι μέσω της υπομονής.

Διότι, όταν η ψυχή μισήσει την αμαρτία, οικειωθεί τον Θεό όσο της είναι δυνατόν με την πολιτεία της αρετής και, έχοντας μεταμορφωθεί ως προς τον βίο της, δεχθεί μέσα της τη χάρη του Πνεύματος, γίνεται ολόκληρη καινή και αναδημιουργείται. Και το ρητό «Αποκαθάρετε την παλαιά ζύμη, για να είστε νέο φύραμα», αυτό ακριβώς δηλώνει, καθώς και το «Ας εορτάζουμε, όχι με παλαιά ζύμη, αλλά με άζυμα ειλικρίνειας και αλήθειας». Διότι, επειδή ο πειραστής στήνει πολλές παγίδες στην ψυχή, προβάλλοντάς της από παντού τη δική του κακία, και η ανθρώπινη δύναμη από μόνη της υπολείπεται για την εναντίον του νίκη, ο απόστολος μας προστάζει να οπλίσουμε τα μέλη μας με τα ουράνια όπλα. Έτσι, παραγγέλλει να ενδυθούμε τον θώρακα της δικαιοσύνης, να βάλουμε ως υπόδημα στα πόδια την ετοιμότητα της ειρήνης και να περιζώσουμε την οσφύ μας με την αλήθεια. Πάνω από όλα δε, αφού αναλάβουμε τον θυρεό της πίστεως, διά του οποίου λέει ότι «Θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού» —και πεπυρωμένα βέλη είναι τα ακόλαστα πάθη— μας προτρέπει να δεχθούμε την περικεφαλαία του σωτηρίου και την αγία μάχαιρα του Πνεύματος. Και ως αγία μάχαιρα ονομάζει τον γεμάτο θεία δύναμη λόγο του Θεού, με τον οποίο πρέπει κανείς, αφού οπλίσει τη δεξιά της ψυχής του, να αποκρούει τις μηχανουργίες του εχθρού.

Όπως ακριβώς στους ανθρώπινους πολέμους εκείνοι που υπερέχουν των υπολοίπων σε ανδρεία και δύναμη, και, έχοντας θωρακιστεί με τα όπλα και αποκτήσει την πολεμική εμπειρία μέσα από την άσκηση στους κινδύνους, παρατάσσονται στο μέτωπο της φάλαγγας, προκινδυνεύοντας για όσους έχουν παραταχθεί στα μετόπισθεν, ενώ το υπόλοιπο πλήθος, που χρησιμεύει μόνο για να δίνει την εντύπωση της πολυαριθμίας, με την ίδια τη συμπαγή του παράταξη φαίνεται να προσφέρει κάποιο όφελος στον κοινό αγώνα, έτσι συμβαίνει και στους δικούς μας αγώνες. Ο γενναίος στρατιώτης του Χριστού και σφοδρός αγωνιστής κατά των αλλοφύλων, ο μέγας οπλίτης του Πνεύματος, ο Βασίλειος, ο οποίος έχει ενδυθεί την αποστολική πανοπλία και έχει θωρακιστεί με τον θυρεό της πίστεως, προβάλλοντας πάντοτε το αμυντικό όπλο, εννοώ τη μάχαιρα του Πνεύματος, αυτός πολεμά στην πρώτη γραμμή της στρατιάς του Κυρίου, παραμένοντας ζωντανός μέσα από το σύγγραμμα που εκπόνησε κατά της αιρέσεως, αμυνόμενος και αριστεύοντας εναντίον των εχθρών. Εμείς δε, το πλήθος, έχοντας προφυλάξει τους εαυτούς μας πίσω από τον θυρεό του προμάχου της πίστεως, ακολουθώντας την πορεία του στρατηγού εναντίον των αντιπάλων, δεν θα απόσχουμε από τους κατά δύναμιν αγώνες.

Ως προς τα σύμβολα του σχήματος υπολείπεται λίγο· διότι το σχήμα δεν είναι τίποτα, λέει ο θείος Εφραίμ, χωρίς το έργο, όπως ακριβώς και το έργο χωρίς το σχήμα δεν προσφέρει τίποτα στην κατάσταση των μοναχών, αλλά το έργο που γίνεται χωρίς υποταγή είναι κοσμικό· και είναι φανερό από εδώ, από τα σημεία του σχήματος, ότι ο μοναχός φέρει τα σύμβολα κατά το πρότυπο των αγγέλων, και στρατεύεται στον επουράνιο βασιλιά ενδεδυμένος την πανοπλία του Θεού, και παρατάσσεται πάντοτε ενάντια στις αρχές και τις εξουσίες του σκότους· διότι περιβάλλεται τον θώρακα της δικαιοσύνης, την αρμονική πράξη όλων των αισθητών αρετών, και καθώς η καθεμία συνδέεται με την άλλη σαν τους κρίκους, αναλαμβάνοντας δε τον θυρεό της πίστεως, δηλαδή την εν πνεύματι φωτιστική έξη της ψυχής της θεοειδούς καταστάσεως, εννοώ τη σωφροσύνη, και φορώντας την περικεφαλαία του σωτηρίου, η οποία είναι η φωτεινή και καθαρή φρόνηση του Πνεύματος, και ακονίζοντας πάντοτε τη μάχαιρα του Πνεύματος εναντίον των εχθρών, η οποία είναι η ανδρεία του θυμικού· διότι πάντοτε ο αληθινός μοναχός πολιτεύεται και εξοπλίζεται σύμφωνα με το σχήμα των όπλων του, ώστε να μη φανεί ότι φέρει ξένο σχήμα, σύμφωνα με τους πατέρες· και αν κάποιος εξετάσει το σχήμα της μοναχικής πολιτείας και της συμβολικής ιεραρχίας, θα βρει ότι τα σύμβολα αρμόζουν στην αλήθεια· και έχοντας τα σχήματα των αρετών ως τύπο της εν πνεύματι κατάστασης της ψυχής, όπως θέσπισαν οι θείοι πατέρες, ώστε, σύμφωνα με το σχήμα και τον βίο και την αλήθεια, να έχουμε και τους τρόπους ισότιμους.

Ας μην σε πλανήσουν ασεβείς άνδρες. [cod. f. 7. a.] Αναφέρεται στα μυστήρια που συνέβησαν στον Χριστό από τους Ιουδαίους, και στο πώς ο Ιούδας απέκτησε κοινό βαλάντιο με τους Ιουδαίους, καταλήγοντας να σχιστεί στη μέση. Ας καταλάβουμε την πολύτιμη περιουσία του, και ας γεμίσουμε τους οίκους μας με λάφυρα. [cod. f. 8. a.] Η περιουσία του δικαίου είναι η σοφία και η φρόνηση, την οποία ιδιοποιούνται οι ασεβείς, πείθοντας τον δίκαιο να πράξει κάτι από τα απαγορευμένα, ώστε ο νους του, τυφλωμένος από την αμαρτία, να εκπέσει από αυτά τα άγια αποκτήματα. Αυτό θα μπορούσαν να το πουν και εκείνοι που είπαν: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κατασχέσουμε την κληρονομιά του». Και οι δαίμονες λεηλατούν αυτούς που νικούν, αφαιρώντας τους τη θεία πανοπλία, την περικεφαλαία του σωτηρίου, τον θώρακα και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού. Και οίκοι τους θα μπορούσαν να είναι οι εκκλησίες εκείνων που πράττουν την πονηριά, τις οποίες επιθυμούν να γεμίσουν με λάφυρα.

Διότι η καταδικαστική απόφαση δεν προηγήθηκε της ερώτησης. Επειδή, αν και η αμαρτία ήταν φανερή, για να πείσει όλους εμάς τους παρισταμένους ότι δίκαια επιβάλλει την ποινή, γι' αυτό προβαίνει στην ερώτηση, λέγοντας τα εξής: «Γιατί γέμισε ο σατανάς την καρδιά σου, ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα και να υπεξαιρέσεις μέρος από το αντίτιμο του κτήματος; Όσο έμενε απούλητο, δεν παρέμενε δικό σου; Και όταν πουλήθηκε, δεν βρισκόταν στην εξουσία σου; Δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό». Τι έπαθε λοιπόν εκείνος μόλις άκουσε αυτά τα λόγια; Έπεσε κάτω και ξεψύχησε. Είδες πώς και οι απόστολοι έχουν ξίφος; Όταν ακούσεις τον Παύλο να λέει: «Πάνω από όλα να κρατάτε τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού», να θυμηθείς αυτήν εδώ την απόφαση, ότι πουθενά δεν υπήρχε ξίφος, κι όμως ο ιερόσυλος έπεσε χτυπημένος από τον λόγο. Είδες μάχαιρα ακονισμένη και γυμνή; Πουθενά σίδερο, πουθενά λαβή, πουθενά χέρια· αλλά αντί για χέρι η γλώσσα, η οποία έβγαλε τα λόγια αντί για μάχαιρα, και αμέσως τον κατέσφαξε. Μετά από αυτόν εισήλθε η γυναίκα του, και εκείνος ήθελε να της δώσει μια αφορμή απολογίας, μια ευκαιρία για συγχώρεση· γι' αυτό τη ρωτά πάλι: «Πες μου, αντί αυτού του ποσού πουλήσατε το κτήμα;».