Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ 6:17

Διότι πολλές είναι οι μεθοδείες αυτού, δηλαδή οι τρόποι με τους οποίους επιχειρεί να υποσκελίσει τους πιο ράθυμους, και πρέπει κανείς να τις γνωρίζει αυτές με ακρίβεια, ώστε να διαφύγει από τις λαβές του και να μην του αφήσει καμία δυνατότητα παρείσδυσης, αλλά και να επιδεικνύει ακρίβεια στη γλώσσα, και ασφάλεια στους οφθαλμούς, και καθαρότητα στη διάνοια, και να βρίσκεται συνεχώς σε αγωνιστική εγρήγορση, σαν να του επιτίθεται κάποιο θηρίο που επιχειρεί να τον κατασπαράξει. Γι' αυτόν τον λόγο και εκείνη η ουρανομήκης ψυχή, ο διδάσκαλος των εθνών, η γλώσσα της οικουμένης, αυτός που μεριμνούσε με κάθε τρόπο για τη σωτηρία των μαθητών του, αφού είπε: «Αναλάβετε την πανοπλία του Θεού», πρόσθεσε πάλι, περιφράσσοντάς μας από παντού και καθιστώντας μας αήττητους, τα εξής λόγια: «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωσμένη την οσφύ σας με την αλήθεια, και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της πίστεως, και έχοντας υποδηθεί τα πόδια σας με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω από όλα, αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού· και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού».

Είδες πώς περιφρούρησε όλα τα μέλη, και, όπως ακριβώς κάποιος που πρόκειται να μας οδηγήσει σε πόλεμο, έτσι πρώτα μεν μας ασφάλισε με τη ζώνη, ώστε να μας είναι εύκολος ο δρόμος, έπειτα μας έντυσε με τον θώρακα, για να μην πληττόμαστε από τα βέλη, και ασφάλισε τα πόδια, και από παντού μας περιέφραξε με την πίστη; Διότι αυτή, λέει, αυτή θα μπορέσει να σβήσει και τα πυρωμένα βέλη του πονηρού. Και ποια είναι τα βέλη του διαβόλου; Οι πονηρές επιθυμίες, οι ακάθαρτοι λογισμοί, τα ολέθρια πάθη, ο θυμός, η βασκανία, ο φθόνος, η οργή, το μίσος, η επιθυμία των χρημάτων και κάθε άλλη ραθυμία. Όλα αυτά, λέει, θα μπορέσει να τα σβήσει η μάχαιρα του Πνεύματος.

Ομιλία ΚΔ΄. Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας ζωστεί τη μέση σας με την αλήθεια, και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας φορέσει στα πόδια σας την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης· επιπλέον όλων αυτών, αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του Πονηρού, και δεχθείτε την περικεφαλαία της σωτηρίας, καθώς και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού.

Διότι άκουσε τον Χριστό που λέει προς τους μαθητές: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σινάπεως, θα πείτε στο βουνό αυτό, μετακινήσου από εδώ εκεί, και θα μετακινηθεί». Πώς όμως θα αποκτήσουμε την πίστη; Όταν κατορθώσουμε εκείνα. Και ως «βέλη του Πονηρού» εννοεί τους πειρασμούς και τις άτοπες επιθυμίες. Πολύ ορθά μάλιστα πρόσθεσε το «πεπυρωμένα»· διότι τέτοιας λογής είναι οι επιθυμίες. Εάν λοιπόν η πίστη πρόσταξε δαίμονες, πολύ περισσότερο επιβάλλεται και στα πάθη της ψυχής. «Και να δεχθείτε», λέει, «την περικεφαλαία του σωτηρίου»· δηλαδή, της σωτηρίας σας. Διότι τους θωρακίζει σαν να τους οδηγεί σε πόλεμο. «Και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού».

Πάνω από όλα, λέει, αφού αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως. Τι σημαίνει, «Πάνω από όλα»; Και στην αλήθεια, και στη δικαιοσύνη, και στην ετοιμασία του Ευαγγελίου. Δηλαδή, όλα αυτά την έχουν ανάγκη. Γι' αυτό πρόσθεσε: Και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου, δηλαδή, μέσω αυτής θα μπορέσετε πλέον να βρεθείτε σε ασφάλεια και να διαφύγετε κάθε κίνδυνο.

γ΄. Και όχι μόνο αυτό, αλλά θα δεχθούμε και τη μάχαιρα του Πνεύματος, ώστε να μην προφυλασσόμαστε πλέον μόνο από όσα εκτοξεύονται εναντίον μας, αλλά να πλήττουμε και τον ίδιο τον διάβολο. Διότι μια ψυχή που δεν έχει απελπιστεί για τον εαυτό της, ούτε δέχεται τα πυρωμένα βέλη, θα σταθεί με πολλή προθυμία απέναντι στον Εχθρό, θα διαρρήξει τον θώρακά του με αυτήν τη μάχαιρα, με την οποία και ο Παύλος τον διέρρηξε και αιχμαλώτισε τα νοήματά του· θα κατακόψει και θα αποκεφαλίσει τον δράκοντα. «Το οποίο είναι το ρήμα του Θεού». Όταν λέει ρήμα του Θεού εδώ, εννοεί το πρόσταγμα ή το κέλευσμα· αυτό ακριβώς που έλεγαν παντού και οι απόστολοι όταν θαυματουργούσαν στο όνομα του Ιησού Χριστού. Αρκεί μόνο και εμείς να τηρούμε σε όλα τα προστάγματα του Θεού· διότι εάν τα πράττουμε, μέσω αυτών θα τον εξολοθρεύσουμε και θα σκοτώσουμε τον δράκοντα, το σκολιό φίδι. Και παρατήρησέ μου εδώ τη σύνεση του Παύλου. Επειδή, δηλαδή, είπε: «Θα μπορέσετε να σβήσετε τα πυρωμένα βέλη του διαβόλου», για να μην τους γεμίσει με υπερηφάνεια, δείχνει ότι περισσότερο από όλα για τον σκοπό αυτόν έχουν ανάγκη τον Θεό. Διότι τι λέει; «Με κάθε προσευχή και δέηση». Σαν να έλεγε: Αυτά θα γίνουν, και θα κατορθώσετε τα πάντα εάν προσεύχεστε· αλλά όταν προσέρχεσαι, ποτέ να μην παρακαλάς μόνο για τον εαυτό σου, και έτσι θα βρεις τον Θεό ίλεω. «Προσευχόμενοι», λέει, «με κάθε προσευχή και δέηση σε κάθε καιρό, εν πνεύματι, και αγρυπνώντας γι' αυτό ακριβώς με κάθε επιμονή, και με δέηση για όλους τους αγίους».

Μπορείς και εσύ, εάν θέλεις, να προσφέρεις μια τέτοια θυσία. Διότι τι σημαίνει εάν δεν κάψεις το σώμα σου στη φωτιά; Μπορείς όμως με μια άλλη φωτιά· όπως, με τη φωτιά της εκούσιας πενίας και της θλίψης. Διότι το να έχει κανείς τη δυνατότητα να ζει με τρυφή και πολυτέλεια, αλλά να αναλαμβάνει τον κοπιαστικό και κατάπικρο βίο, και να νεκρώνει το σώμα του, δεν αποτελεί ολοκαύτωμα; Νέκρωσε το σώμα σου και σταύρωσέ το, και θα λάβεις και εσύ τον στέφανο αυτού του μαρτυρίου. Διότι ό,τι ακριβώς κατεργάζεται εκεί το ξίφος, αυτό ας το πράττει εδώ η προθυμία. Ας μην κατακαίει ούτε ας κυριεύει τον άνθρωπο ο έρωτας των χρημάτων, αλλά ας κατακαίγεται και ας σβήνεται αυτή η άτοπη επιθυμία από το πυρ του Πνεύματος, και ας κατακόβεται με τη μάχαιρα του Πνεύματος. Αυτή είναι θυσία καλή, η οποία δεν έχει ανάγκη από ιερέα, παρά μόνο από τον ίδιο που την προσφέρει· θυσία καλή, η οποία επιτελείται κάτω, αλλά αμέσως αναλαμβάνεται άνω.

Το ότι δε το Άγιο Πνεύμα είναι ρήμα, ας το μαρτυρήσει ο Παύλος: «Λάβετε τη μάχαιρα του Αγίου Πνεύματος, που είναι το ρήμα του Θεού». «Η μία ημέρα στην άλλη ημέρα αναβλύζει ρήμα, και η μία νύχτα στην άλλη νύχτα αναγγέλλει γνώση». «Διότι νεφέλη και γνόφος υπάρχουν γύρω του». Ο ίδιος είναι ημέρα και ο ίδιος είναι νύχτα, και Θεός και άνθρωπος. Ημέρα κατά τη θεότητα, Νύχτα κατά την ανθρωπότητα· διότι σε σύγκριση με τη θεότητα, η ανθρωπότητα είναι νύχτα. Αυτό άλλωστε σημαίνει το: «έθεσε το σκότος ως αποκρυφή του». «Το δε σκότος το ονόμασε νύχτα». «Η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση». Ο Χριστός κατά την ανθρωπότητα, ως νύχτα σε όλη τη γη, δηλαδή στην ανθρωπότητα, αναγγέλλει τη γνώση περί του Πατρός και του εαυτού του και του Αγίου Πνεύματος. Σε αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων.

Στο «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». Τη Μεγάλη Παρασκευή. Σε τίποτα δεν διαφέρουν οι δάσκαλοι της Εκκλησίας από μια φιλόστοργη μητέρα, η οποία υπομένει κάθε πόνο και κόπο για την ανατροφή των αγαπημένων της τέκνων. Διότι, όπως εκείνη προσφέροντας τον μαστό, παρέχει την αστείρευτη τροφή του γάλακτος στο αγαπημένο της τέκνο, έτσι ακριβώς και ο δάσκαλος της Εκκλησίας, προβάλλοντας τη θηλή της διάνοιας στα παιδιά της Εκκλησίας, τα παρακινεί με πόθο ψυχής να αντλήσουν το γάλα του λόγου. Και όπως η μητέρα, μετά την περίοδο της ανατροφής με το γάλα, θρυμματίζει τον σκληρό άρτο, και, νοστιμίζοντας τα λαχανικά με καρυκεύματα και μαλακώνοντάς τα στη φωτιά, καθίσταται υπηρέτρια της ζωής των δικών της παιδιών· με τον ίδιο τρόπο και ο δάσκαλος, μετά την κατήχηση των θείων λογίων, και τρόπον τινά μετά τον γαλακτουχικό θηλασμό, αφού τεμαχίσει τον δυσερμήνευτο άρτο του λόγου με τη μάχαιρα του Πνεύματος, και αφού συγκεντρώσει τις ποικίλες και διαφορετικές ερμηνείες και θεωρήσεις των Γραφών σε ένα ενιαίο κράμα διδασκαλίας, μεταδίδει εύγευστο τον λόγο στα παιδιά που τρέφονται από αυτόν. Γι' αυτό λοιπόν και εμείς, αγαπητοί, αφού κατά τις προηγούμενες ημέρες σας θρέψαμε σαν με γάλα με τα εύληπτα νοήματα, τώρα ας σας οδηγήσουμε στη θεωρητική εμβάθυνση των διδαγμάτων, με το Άγιο Πνεύμα να αρτύει και να καθιστά εύγευστο για εσάς τον λόγο της διδασκαλίας.

Δεν αρκέστηκε βέβαια σε αυτές τις θυσίες, αλλά, αφού πρώτα αφιέρωσε σωστά τον εαυτό του, πρόσφερε και ολόκληρη την οικουμένη, στεριά και θάλασσα, και Έλληνες και βαρβάρους, και με μια λέξη όλη τη γη που επιβλέπει ο ήλιος. Αυτήν, σαν να είχε αποκτήσει φτερά, τη διέτρεξε ολόκληρη, όχι απλώς περπατώντας, αλλά ξεριζώνοντας τα αγκάθια των αμαρτιών, και σπέρνοντας τον λόγο της ευσέβειας, διώχνοντας μακριά την πλάνη, επαναφέροντας την αλήθεια, μεταβάλλοντας τους ανθρώπους σε αγγέλους, ή μάλλον κάνοντας τους ανθρώπους αγγέλους από δαίμονες που ήταν. Γι' αυτό και όταν επρόκειτο να αναχωρήσει, μετά από τους πολλούς ιδρώτες και τα αλλεπάλληλα αυτά τρόπαια, παρηγορώντας τους μαθητές του, έλεγε: «Ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή επάνω στη θυσία και τη λειτουργία της πίστης σας, χαίρω και συγχαίρω με όλους σας· γι' αυτό και εσείς να χαίρεστε και να χαίρεστε μαζί μου». Τι θα μπορούσε λοιπόν να σταθεί ίσο με αυτήν τη θυσία, την οποία πρόσφερε τραβώντας τη μάχαιρα του Πνεύματος, και την οποία προσκόμισε στο θυσιαστήριο που βρίσκεται υπεράνω των ουρανών; Αλλά βέβαια, ο Άβελ σκοτώθηκε δολοφονημένος από τον Κάιν, και εξαιτίας αυτού έγινε πιο λαμπρός. Εγώ όμως σου απαρίθμησα αμέτρητους θανάτους, και μάλιστα τόσους, όσες ήταν οι ημέρες που έζησε κηρύττοντας αυτός ο μακάριος.

Διότι τον στρατιώτη τον εμψυχώνει μεν η φήμη του γενναίου πολεμιστή, πολύ περισσότερο όμως η εικόνα και η θέα του, και μάλιστα όταν, εισερχόμενος στην ίδια τη σκηνή του γενναίου μαχητή, δει το ξίφος ματωμένο, το κεφάλι του εχθρού να κείτεται, τα λάφυρα να κρέμονται ψηλά, το νωπό αίμα να στάζει από τα χέρια εκείνου που έστησε το τρόπαιο, και παντού να βρίσκονται δόρατα, ασπίδες, τόξα και όλη η υπόλοιπη πανοπλία. Γι' αυτόν τον λόγο έχουμε συγκεντρωθεί και εμείς εδώ. Διότι ο τάφος των μαρτύρων είναι στρατιωτική σκηνή· και αν ανοίξεις τα μάτια της πίστης, θα δεις να βρίσκεται εδώ ο θώρακας της δικαιοσύνης, ο θυρεός της πίστης, η περικεφαλαία του σωτηρίου, η περικνημίδα του Ευαγγελίου, η μάχαιρα του Πνεύματος, και το ίδιο το κεφάλι του διαβόλου πεταμένο καταγής. Διότι, όταν βλέπεις έναν δαιμονισμένο άνθρωπο να κείτεται ανάσκελα δίπλα στον τάφο του μάρτυρα και να σφαδάζει, δεν βλέπεις τίποτε άλλο παρά το κομμένο κεφάλι του Πονηρού. Επειδή ακόμη και τώρα αυτά τα όπλα παραμένουν δίπλα στους στρατιώτες του Χριστού, και όπως ακριβώς οι βασιλείς θάβουν τους αριστείς πολεμιστές μαζί με τα όπλα τους, έτσι έπραξε και ο Χριστός, και τους έθαψε μαζί με τα όπλα τους, ώστε και πριν από την ανάσταση να δείξει όλη τη δόξα και τη δύναμη των αγίων. Γνώρισε, λοιπόν, την πνευματική τους πανοπλία, και θα αναχωρήσεις από εδώ έχοντας αποκομίσει τα μέγιστα.

Όταν ο Ιησούς κατέβηκε στον Ιορδάνη, μπορούσε κανείς να δει, αγαπητοί, ένα μέγα θαύμα: μια πηγή να λούζεται μέσα στον ποταμό και έναν ποταμό να βαπτίζεται μέσα στον ποταμό. Διότι ο Χριστός είναι η πηγή, όπως λέει ο ίδιος: «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζώντος ύδατος». Και η νύμφη, η Εκκλησία, λέει προς αυτόν: «Πηγή σφραγισμένη, που αποστέλλει ύδατα». Ο ίδιος είναι και ποταμός, όπως αναφέρει ο προφήτης: «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα». Κατήλθε στα ύδατα, και εκείνα αγιάστηκαν, και τα θεράπευσε. Εάν κάποιος από εσάς, αγαπητοί, είναι αμύητος στο βάπτισμα, ας έλθει και ας δει πώς ο Πατέρας κράζει από τον ουρανό: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα, αυτόν να ακούτε». Ο Ιορδάνης βοά, το Πνεύμα καθαρίζει τον αέρα, ο Πατέρας καλεί τον Υιό, ο Υιός καθαρίζει τον ουρανό, το Πνεύμα καλλωπίζει τη γη και λαμπρύνει τον αέρα. Τώρα εκπληρώνεται εκείνο που ειπώθηκε παλαιότερα από τον προφήτη: «Η μία ημέρα στην άλλη ημέρα αναβλύζει λόγο». Ημέρα είναι ο Πατέρας, ημέρα και ο Υιός. Ο Πατέρας αναβλύζει λόγο στον Υιό, όπως λέει ο Παύλος: «Λάβετε τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού»· με τον οποίο λόγο θα μας παραστήσει όλους εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Διότι, εάν μία γυναίκα που παρακαλούσε υπέρ των Ιουδαίων κατόρθωσε να καταστείλει τον βαρβαρικό θυμό, πολύ περισσότερο ο δικός μας δάσκαλος, δεόμενος υπέρ μιας τέτοιας πόλεως και μαζί με μία τόσο μεγάλη Εκκλησία, θα μπορέσει να πείσει αυτόν τον πραότατο και ημερώτατο βασιλέα. Διότι, εάν έλαβε την εξουσία να συγχωρεί τα αμαρτήματα προς τον Θεό, πολύ περισσότερο θα μπορέσει να εξαλείψει και να αφανίσει αυτά που έγιναν εις βάρος ανθρώπου. Είναι και αυτός άρχοντας, και μάλιστα άρχοντας σεμνότερος από εκείνον. Διότι οι ιεροί νόμοι έφεραν και υπέταξαν στα δικά του χέρια ακόμη και αυτή την ίδια τη βασιλική κεφαλή· και όταν πρέπει να δοθεί κάτι καλό άνωθεν, ο βασιλέας συνηθίζει να καταφεύγει στον ιερέα, και όχι ο ιερέας στον βασιλέα. Έχει και αυτός θώρακα, τον θώρακα της δικαιοσύνης, έχει και ζώνη, αυτήν της αληθείας, έχει και υποδήματα πολύ πιο σεμνά, αυτά του Ευαγγελίου της ειρήνης, έχει και μάχαιρα, όχι από σίδερο, αλλά από το Πνεύμα· έχει και στέφανο τοποθετημένο στο κεφάλι του. Πιο λαμπρή είναι αυτή η πανοπλία, πιο σεμνά τα όπλα, μεγαλύτερη η παρρησία, περισσότερη η ισχύς. Ώστε και λόγω του κύρους της εξουσίας του, και λόγω της δικής του μεγαλοψυχίας, και πριν από όλα τα άλλα, λόγω της ελπίδας του στον Θεό, θα συνομιλήσει με τον βασιλέα με πολλή παρρησία και με πολλή σύνεση.

Κατέστησε τη σάρκα εύπειθη, σου χάρισε όπλα, θώρακα δικαιοσύνης, ζώνη αλήθειας, κράνος σωτηρίας, ασπίδα πίστεως, μάχαιρα του Πνεύματος, σου έδωσε αρραβώνα, με το σώμα του σε τρέφει, με το αίμα του σε ποτίζει, σου ενεχείρισε τον σταυρό ως δόρυ, δόρυ που ποτέ δεν λυγίζει· εκείνον τον έδεσε, τον έριξε κατά γης. Επομένως, είναι πλέον αδικαιολόγητη η ήττα σου, και δεν έχεις καμία δικαιολογία αν πληγείς. Διότι έχεις αμέτρητα εφόδια για να νικήσεις. Η παγίδα συντρίφθηκε, και εμείς σωθήκαμε. Η βοήθειά μας βρίσκεται στο όνομα του Κυρίου, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη. Βλέπεις τι είδους στρατηγό έχεις; Τι είδους βασιλιά; Τον δημιουργό ολόκληρου του σύμπαντος; Αυτόν που με έναν λόγο έφερε στην ύπαρξη τόσα σώματα, τόσο όγκο, τόσο μέγεθος; Μην καταπέσεις, στάσου γενναία· τίποτα δεν εμποδίζει να στηθεί λαμπρό το τρόπαιό σου. Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, αγαπητοί, ας βρισκόμαστε σε πνευματική εγρήγορση, ας αγωνιζόμαστε, ας μην κοιμόμαστε, αλλά, αφού στιλβώσουμε τα όπλα μας και δυναμώσουμε την προθυμία μας, ας πλήττουμε ακατάπαυστα τον εχθρό, ώστε, αφού κατακτήσουμε λαμπρή τη νίκη, με πολλή δόξα να απολαύσουμε τη βασιλεία των ουρανών· την οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων.

Διότι θέλω να μιλήσω στους απόντες σαν να είναι παρόντες. Τέτοια είναι άλλωστε η πονεμένη ψυχή· έστω και αν δεν ακούνε οι εγκαλούμενοι, μιλάει προς αυτούς σαν να είναι παρόντες και να ακούνε. Έτρεξες, λοιπόν, να ακούσεις τις σάλπιγγες, πες μου; Μαζί με τους ανδροφόνους, μαζί με τους αγύρτες, μαζί με τους παράφρονες και μανιώδεις Ιουδαίους; Δεν άκουσες τον Χριστό που λέει: «Όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, την έχει ήδη μοιχεύσει μέσα στην καρδιά του»; Διότι, όπως ακριβώς το ακόλαστο βλέμμα διαπράττει μοιχεία, έτσι και η άκαιρη ακρόαση κατεργάζεται ασέβεια. Αλλά επιθυμείς να ακούσεις σάλπιγγα. Άκουσε λοιπόν την πνευματική σάλπιγγα του Παύλου, η οποία βοά από τους ουρανούς και λέει: αναλάβετε την πανοπλία του Θεού· περιζωστείτε τη μέση σας με την αλήθεια, ενδυθείτε τον θώρακα της δικαιοσύνης, υποδηθείτε στα πόδια σας την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης, αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, την περικεφαλαία του σωτηρίου και τη μάχαιρα του Πνεύματος.

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤ΄. Ομιλία που εκφωνήθηκε στον ναό των Αποστόλων κατά την ημέρα της μνήμης του βασιλιά Θεοδοσίου, προς αυτούς που αποκαλούν τους εαυτούς τους Καθαρούς, αφού είχαν ήδη μιλήσει άλλοι δύο επίσκοποι. α΄. Πόσο ωραίο είναι το ζεύγος αυτών που μίλησαν, εκ των οποίων ο ένας σέρνει την κιβωτό με τα βόδια, και ο άλλος προσφέρει τις απαρχές των λόγων. Διότι, αν και είναι διαφορετική η ηλικία τους, είναι κοινό το είδος της πνευματικής τους καλλιέργειας. Μάλλον, όμως, ούτε η ηλικία τους είναι διαφορετική· διότι και ο νέος διαθέτει τη σταθερότητα του γέροντα, και ο ηλικιωμένος το σφρίγος και την ακμή του νέου· ώστε δεν θα έκανε λάθος κανείς αν τους αποκαλούσε και τους δύο και πρεσβύτες και νέους, όχι με βάση την κατάσταση της ηλικίας τους, αλλά με βάση τη διάθεση του φρονήματός τους. Ας καταθέσουμε, λοιπόν, και εμείς τη δική μας συνεισφορά. Διότι βλέπω ότι η ακοή σας είναι αχόρταγη, και το χρέος που οφείλουμε στον μακάριο Θεοδόσιο δεν είναι τυχαίο, όχι επειδή ήταν βασιλιάς, αλλά επειδή ήταν ευσεβής· όχι επειδή ήταν ντυμένος με την πορφύρα, αλλά επειδή είχε ενδυθεί τον Χριστό, ένδυμα που δεν παλιώνει ποτέ, και είχε φορέσει τον θώρακα της δικαιοσύνης, και τα υποδήματα του ευαγγελίου της ειρήνης, και τη μάχαιρα του πνεύματος, και την ασπίδα της πίστεως, και την περικεφαλαία του σωτηρίου. Με αυτά τα όπλα κατέλυσε τους τυράννους, και τον πρώτο και τον τελευταίο. Διότι τον πρώτο, αφού τον συνέλαβε αβίαστα και αναίμακτα, έστησε τρόπαιο, χωρίς να χάσει ούτε ένα μικρό μέρος του στρατοπέδου του· ενώ τον δεύτερο, όταν συνήφθη η μάχη, τον καθαίρεσε μόνος του.

Επομένως, με θάρρος ας αποδυθούμε στα παλαίσματα· διότι μας περιέβαλε με όπλα πιο λαμπερά από κάθε χρυσό, πιο ισχυρά από κάθε αδάμαντα, πιο θερμά και σφοδρά από κάθε φωτιά, πιο ελαφριά από κάθε αέρα. Διότι η φύση αυτών των όπλων δεν βαραίνει τα γόνατα, αλλά αναπτερώνει τα μέλη και τα ανυψώνει, και ακόμη και αν θελήσεις να πετάξεις προς τον ουρανό με τα όπλα αυτά, τίποτα δεν σε εμποδίζει. Διότι είναι καινή η φύση των όπλων, επειδή καινός είναι και ο τρόπος αυτής της μάχης· διότι, ενώ είμαι άνθρωπος, αναγκάζομαι να πυγμαχώ με δαίμονες, και ενώ περιβάλλομαι από σάρκα, παλεύω εναντίον ασώματων δυνάμεων. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Θεός έφτιαξε τον θώρακά μου όχι από σίδηρο, αλλά από δικαιοσύνη· γι' αυτό μου κατασκεύασε τον θυρεό όχι από χαλκό, αλλά από πίστη. Έχω και ακονισμένη μάχαιρα, το ρήμα του Πνεύματος. Εκείνος εκτοξεύει βέλη εναντίον μου, εγώ έχω μάχαιρα· εκείνος είναι τοξότης, εγώ είμαι οπλίτης.

Κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο, όπως δηλαδή αυτόν δεν θα τον αποκαλούσα άνδρα, αλλά πιο μαλθακό από γυναίκα, έτσι και τη γυναίκα που αποκτά ανδρείο φρόνημα τη θεωρώ πιο ισχυρή από κάθε άνδρα, εάν, αφού αρπάξει τα πνευματικά όπλα, και ντυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και φορέσει το κράνος του σωτηρίου, και προτάξει την ασπίδα της πίστεως, και ζωστεί με τη ζώνη της αληθείας, και λάβει τη μάχαιρα του Πνεύματος, σταθεί στην παράταξη λάμποντας από την πανοπλία, γινόμενη χάρη στο φρόνημά της υψηλότερη από τους ουρανούς, διαλύοντας τις φάλαγγες των δαιμόνων, συντρίβοντας την τυραννία του διαβόλου, κατατρυπώντας τα πάθη, και σωριάζοντας πτώματα πιο πυκνά από εκείνα των πολέμων — όχι ανθρώπων, αλλά άτοπων λογισμών. Διότι η γυναίκα και ο άνδρας είναι μεν διαχωρισμένοι όσον αφορά τα σωματικά έργα, και στη μεν γυναίκα έχουν οριστεί ο αργαλειός, η ρόκα, το καλαθάκι του εργόχειρου, η φροντίδα του οίκου, η παραμονή στα ενδότερα και η ανατροφή των παιδιών, στον δε άνδρα τα δικαστήρια, τα βουλευτήρια, η αγορά, οι πόλεμοι, οι μάχες και οι στρατιωτικές παρατάξεις· στα παλαίσματα όμως της ευσέβειας, το στάδιο είναι κοινό, κοινοί είναι και οι αγώνες. Ομοίως και οι γυναίκες αποδύονται για την πάλη, και δεν αποκλείονται από τον αγώνα, αλλά και αυτές παρατάσσονται, στεφανώνονται και ανακηρύσσονται νικήτριες, κερδίζουν έπαθλα ανδραγαθίας, βραβεία και στεφάνια, και κατέχουν τρόπαια λαμπρά, και νίκες συνεχείς και αλλεπάλληλες.

Περίσφιξε το κτήμα σου με αγκάθια. Με ποια; Με τη νηστεία, με την προσευχή, με τη διδασκαλία. Εάν έχεις αυτόν τον φραγμό, δεν θα εισέλθει το θηρίο, εννοώ τον διάβολο. Σαν καλό αμπέλι να καλλιεργείς την ψυχή σου. Και όπως εκείνοι που φυλάνε τα αμπέλια χτυπούν τα χέρια τους, φωνάζουν δυνατά και με τους κρότους αναχαιτίζουν αυτούς που τα επιβουλεύονται, έτσι και εσύ φώναξε δυνατά με την προσευχή, αλάλαξε με την ψαλμωδία, και θα αποδιώξεις το δόλιο θηρίο, την αλεπού, που είναι ο διάβολος, για τον οποίο έλεγε η Γραφή: «Πιάστε μας τις μικρές αλεπούδες», και τα εξής. Να επιτηρείς πάντοτε τον Εχθρό· εάν έλθει να κατατοξεύσει την καρδιά σου παρασύροντάς την σε κάποια άτοπη επιθυμία, και εάν έλθει να κατασφενδονίσει την ψυχή σου, προσβάλλοντάς την με ρυπαρούς λογισμούς, αντιπαράταξε τον θυρεό της πίστεως, φόρεσε την περικεφαλαία της ελπίδας, σύρε τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού· και έτσι οπλισμένος κατά του Εχθρού, δείξε υπομονή και μην ολιγωρείς στον πόλεμο, αλλά να νήφεις σε όλα.

Γι' αυτό μας έντυσε με τον θώρακα της δικαιοσύνης, γι' αυτό μας έζωσε με τη ζώνη της αλήθειας, γι' αυτό μας φόρεσε την περικεφαλαία της σωτηρίας, γι' αυτό μας υπόδησε με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης και μας εγχείρισε τη μάχαιρα του Πνεύματος, γι' αυτό άφησε πυρ στις ψυχές μας.

Και ίσως για αυτήν κάποιος πνευματοφόρος έψαλε: Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν της περιστεράς, και θα πετάξω μέσω της πρακτικής, και θα αναπαυθώ μέσω της θεωρίας και της ταπεινώσεως; Ας μην παραλείψουμε, αν συμφωνείτε, να καταστήσουμε φανερό με τον λόγο μας και αυτό το ίδιο το σχήμα αυτών των ανδρείων πολεμιστών, πώς δηλαδή κρατούν την ασπίδα της πίστεως προς τον Θεό και προς τον πνευματικό γυμναστή, με την οποία τρόπον τινά απωθούν κάθε λογισμό απιστίας ή μετακινήσεως, και πώς υψώνουν συνεχώς τη μάχαιρα του πνεύματος, θανατώνοντας κάθε προσωπικό τους θέλημα που τους προσεγγίζει, και πώς, έχοντας ενδυθεί σιδερένιους θώρακες πραότητας και υπομονής, αποκρούουν δι' αυτών από πάνω τους κάθε ύβρη, προσβολή και βέλος· έχουν δε και ως περικεφαλαία σωτηρίου τη σκέπη του προεστώτος μέσω της προσευχής του.

Ονομάζει «μεθοδεία» την κακουργία του διαβόλου, διότι δεν φανερώνει ευθέως αυτό που θέλει να κατασκευάσει, ώστε να μην γίνει αντιληπτός, αλλά, φορώντας άλλο προσωπείο, άλλα μηχανεύεται. Και όπως ακριβώς ένας κακοποιός εχθρός, όταν επιτίθεται σε μία πόλη και στα τείχη της, σκάβει από κάτω κρυφά, ώστε με αυτόν τον τρόπο να γίνει δύσκολο να τον φυλαχτούν, και να κατορθώσει αυτά που επιδίωξε. «Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια, και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας υποδηθεί τα πόδια με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω από όλα, αφού αναλάβετε τον θυρεό της πίστεως, με τον οποίο θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού· δεχθείτε και την περικεφαλαία του σωτηρίου, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, διαμέσου κάθε προσευχής και δεήσεως, προσευχόμενοι σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και γι' αυτό ακριβώς αγρυπνώντας με κάθε υπομονή και δέηση». Γιατί λέει, με την αλήθεια; Διότι η επιθυμία είναι εμπαιγμός και ψεύδος· δεν είναι ηδονή το πράγμα, αλλά σκιά ηδονής· δηλαδή (εννοεί να περιζωστούμε) με την αληθινή ηδονή, τη σωφροσύνη. «Για όλους τους αγίους, και υπέρ εμού, ώστε να μου δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός μου, για να κάνω γνωστό με παρρησία το μυστήριο του Ευαγγελίου, υπέρ του οποίου εκτελώ χρέη πρεσβευτή όντας δεμένος με αλυσίδες, ώστε να μιλήσω γι' αυτό με παρρησία, όπως οφείλω να μιλήσω. Αλλά για να γνωρίσετε και εσείς τα δικά μου, τι πράττω».

Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια, και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας υποδηθεί στα πόδια σας την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω από όλα, αναλάβετε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού· και δεχθείτε την περικεφαλαία της σωτηρίας, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού.» «Κανένας στρατευόμενος δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, προκειμένου να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Και αν κάποιος συμμετέχει σε αγώνες, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες.» «Προσέχετε τους εαυτούς σας, ώστε να μην χάσετε αυτά για τα οποία κοπιάσατε, αλλά να λάβετε πλήρη μισθό.» Ο καλός αγωνιστής, εφόσον αποδυθεί μία φορά στο στάδιο της ευσέβειας, πρέπει να υπομένει γενναία τα πλήγματα των αντιπάλων, με την ελπίδα της δόξας των στεφάνων.

Έπειτα, αφού περιβληθείς την πανοπλία του Πνεύματος, ζώσεις τη μέση σου με αλήθεια, ενδυθείς τον θώρακα της δικαιοσύνης, φορέσεις την περικεφαλαία του σωτηρίου, υποδηθείς τα πόδια σου με την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης, πάρεις στα χέρια σου τον θυρεό της πίστεως και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι το ρήμα του Θεού, και αφού καθοπλιστείς άριστα και οχυρωθείς από παντού, έξελθε με τέτοια πεποίθηση στον πόλεμο κατά της ασέβειας, ώστε, αφού την κατατροπώσεις και καταρρίψεις στη γη τον αρχηγό της διάβολο, να κοσμηθείς με τα στεφάνια της νίκης από τη ζωαρχική δεξιά του Δεσπότου.

Ω παμβασίλεια, πανάχραντη Μητέρα του Θεού, έντυσε τον βασιλιά μας με τη θεία σου βοήθεια από το ουράνιο ύψος, ζώσε τον με τη στερεότητα της αλήθειας και με την ασπίδα της πίστης και με το ξίφος του πνεύματος και περιφρούρησέ τον με την πανοπλία της δικαιοσύνης.

ΙΓ΄. Αυτός λοιπόν ήταν ο σκοπός του Κυρίου, να υπακούσει στον Πατέρα μέχρι θανάτου ως άνθρωπος υπέρ ημών, τηρώντας την εντολή της αγάπης, και να αμυνθεί απέναντι στον διάβολο με το να πάθει από αυτόν, μέσω των Γραμματέων και των Φαρισαίων που ενεργούνταν από εκείνον· και έτσι νίκησε, με το να νικηθεί εκουσίως, αυτόν που ήλπιζε ότι θα νικήσει, και λύτρωσε τον κόσμο από τη δυναστεία του. Με αυτόν τον τρόπο ο Χριστός «εσταυρώθη εξ ασθενείας»· μέσω της οποίας ασθένειας νέκρωσε τον θάνατο και κατήργησε εκείνον που είχε το κράτος του θανάτου. Με αυτόν τον τρόπο και ο Παύλος ασθενούσε και καυχιόταν «στις ασθένειες, για να επισκηνώσει» μέσα του «η δύναμη του Χριστού». ΙΔ΄. Έχοντας μάθει τον τρόπο αυτής της νίκης, έλεγε γράφοντας προς τους Εφεσίους: «Δεν είναι η πάλη σας προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες», και τα εξής. Και λέει να αναλάβουν τον θώρακα της δικαιοσύνης, και την περικεφαλαία της ελπίδας, και τον θυρεό της πίστεως, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, για να μπορέσουν να σβήσουν όλα τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού, εκείνοι που διεξάγουν τον πόλεμο ενάντια στους αόρατους εχθρούς· υποδεικνύοντας δε έμπρακτα τον τρόπο της πάλης έλεγε: «Εγώ, λοιπόν, έτσι τρέχω, όχι αβέβαια· έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου και το υποδουλώνω, μήπως, αφού κηρύξω στους άλλους, αποδειχθώ ο ίδιος αδόκιμος».

Ας επιμείνουμε με κάθε προσευχή και δέηση, και ας δεχτούμε τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, που διαχωρίζει, για να μιλήσω συνοπτικά, τα χειρότερα από τα ανώτερα, και διδάσκει στους ευσεβείς τη διαγωγή που ταιριάζει στους Χριστιανούς, πράγμα που αποτελεί έργο τέλειας διάκρισης: την προσοχή των οφθαλμών, την εγκράτεια της γλώσσας· την παιδαγωγία του σώματος· το ταπεινό φρόνημα, την καθαρότητα της σκέψης· τον αφανισμό της οργής, όπως αναφέρει κάπου ο Μέγας Βασίλειος· την ανάταση του νου προς τον Θεό, και τον αγώνα ενάντια στους πειρασμούς προς διαφύλαξη των πολύτιμων αρετών· να προσφέρουμε περισσότερα όταν μας αγγαρεύουν· να μην καταφεύγουμε στα δικαστήρια όταν μας αποστερούν τα υπάρχοντά μας· να ανταποδίδουμε αγάπη στο μίσος· να αντισταθμίζουμε τους διωγμούς με ανοχή· τις βλασφημίες, με καλό λόγο· να νεκρωθούμε ως προς την αμαρτία· να συσταυρωθούμε με τον Χριστό· και να μεταθέσουμε ολόκληρη την αγάπη μας απερίσπαστα προς τον Θεό.

Εάν δαγκώσει όφις χωρίς επωδή, δεν υπάρχει κανένα όφελος για τον γητευτή. Δηλαδή, εκείνος που μηχανεύεται τη βλάβη των συνανθρώπων του θα βλάψει πρώτα τον εαυτό του, πέφτοντας στον λάκκο της κακίας· και αυτόν που δεν υπομένει τις επιβουλές του, αλλά καταλύει τον θείο νόμο της αγάπης που προφυλάσσει την ψυχή, αφού τον δαγκώσει ο νοητός όφις που επιβουλεύεται τις ψυχές, θα του αφήσει μέσα του το δηλητήριο του μίσους προς εκείνον που τον επιβουλεύεται· και εκείνος που αποσπά από την ψυχή του τις θείες εντολές, οι οποίες χτυπούν το κεφάλι του δράκοντα και συγκροτούν τον φραγμό της αγάπης, ελεγχόμενος από αυτές στη συνείδησή του, θα νιώσει οδύνη στην ψυχή του· και εκείνος που κρίνει τους αγαθούς και τους πονηρούς λογισμούς που αναφύονται μέσα στην ψυχή του, θα κινδυνεύσει να επιλέξει το χειρότερο αντί του καλύτερου, εάν δεν κατέχει με ασφάλεια μέσα του τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, η οποία διαχωρίζει το χειρότερο από το καλύτερο. Διότι, έχοντας αποβάλει τη θεία εντολή από την ψυχή του, μετέστρεψε τη διάθεσή της από το αγαθό προς το αντίθετο, καθώς η ψυχή απέβαλε την εικόνα του επουράνιου και ντύθηκε την εικόνα του χοϊκού. Διότι η δύναμη του θείου λόγου θα ενισχύσει την ψυχή κατά των παθών, και για εκείνον που εξαιτίας αυτού καθίσταται ισχυρός και ανένδοτος προς το κακό, η σοφία που διακρίνει το αντίθετο από το αγαθό θα είναι μεγάλη, ώστε να μπορεί να ωφελεί και άλλους.

Η δε μάχαιρα του πνεύματος είναι η διάκριση, η οποία διαχωρίζει το κρείττον από το χείρον. Αυτήν παραγγέλλει ο Απόστολος να την έχουμε πάντοτε ανά χείρας, δηλαδή μέσω της πράξεως να τη χειριζόμαστε διατηρώντας την πάντοτε ενεργή. Διότι, όπως ακριβώς η σιδερένια μάχαιρα, όταν χρησιμοποιείται διαρκώς, είναι φοβερή στους αντιπάλους, εάν όμως εναποτεθεί στην άκρη και παραμείνει αδρανής, φθείρεται από τη σκουριά, έτσι και η διάκριση, εάν δεν είναι συνδεδεμένη με την πράξη, καθίσταται ανώφελη και άχρηστη και καταναλώνεται από την κακία.

Το δε κουκούλιο φανερώνει τη χάρη του Θεού που φρουρεί και σκεπάζει τον νου μας. Διότι εκείνος που έχει αποκόψει τα νοήματα του κόσμου, δέχεται την περικεφαλαία του σωτηρίου. Τα δε σανδάλια έχουν τον εξής συμβολισμό: επειδή προέρχονται από νεκρά δέρματα και βρίσκονται κάτω από ένα μικρό μέρος του σώματος, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που σχετίζεται ολόκληρο το σώμα προς τα πέλματα του σανδαλιού, έτσι πρέπει η ψυχή να μεταχειρίζεται το σώμα, και μάλιστα θεωρώντας το νεκρό ως προς τα παρά φύσιν πάθη.

Διότι εκείνος που αναστήθηκε από την εμπαθή διάθεση προς τα φαινόμενα, θυσίασε την κίνηση των φαινομένων και, κατορθώνοντας την πρακτική, γεύτηκε την αρετή· εκείνος δε που αναστήθηκε από την ψευδή αντίληψη για τα όντα, θυσίασε μεν τα σχήματα των φαινομένων, γευόμενος δε τους αόρατους λόγους, κατόρθωσε τη φυσική θεωρία εν Πνεύματι· εκείνος δε που αναστήθηκε από την πολύθεη πλάνη, θυσίασε αυτήν την ίδια την ουσία των όντων, και γευόμενος μέσω της πίστης την αιτία των όντων, εμφορήθηκε από θεολογική δύναμη. Κάθε θεωρητικός νους, επομένως, έχοντας τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, αφού νέκρωσε μέσα του την κίνηση της φαινόμενης κτίσης, κατόρθωσε την αρετή και, αποκόπτοντας από τον εαυτό του τη φαντασία των αισθητών σχημάτων, βρήκε την αλήθεια στους λόγους των όντων, βάσει της οποίας συνίσταται η φυσική θεωρία, και, αφού υψώθηκε υπεράνω της ουσίας των όντων, δέχεται τον φωτισμό της θείας και αμάχου Μονάδας, βάσει του οποίου συνίσταται το μυστήριο της αληθινής θεολογίας.

Διότι γνωρίζουμε ότι πνευματικές θυσίες είναι όχι μόνον η νέκρωση των παθών, τα οποία σφάζονται με τη μάχαιρα του Πνεύματος, δηλαδή τον λόγο του Θεού, και η εκούσια έκχυση όλης της εν σαρκί ζωής, δίκην αίματος, αλλά και η προσφορά των σύμφωνων με τη φιλοσοφία ηθών και όλων των κατά φύσιν δυνάμεων, οι οποίες αφιερώνονται στον Θεό και ολοκαυτώνονται από το πυρ της εν Πνεύματι χάριτος προς τη θεία μακαριότητα.

Αλλά ο δικός μας πόλεμος έχει καταστεί μεγαλύτερος από εκείνον· διότι εκείνος είναι αισθητός και έχει αισθητούς τους αντιπάλους και δέχεται αισθητά τραύματα και ίσως υπομένει αισθητό, δηλαδή σωματικό, θάνατο. Για εμάς όμως, τους τάχα στρατιώτες του Βασιλέως της δόξης, ο πόλεμος δεν είναι «προς αίμα και σάρκα», κατά τον θείο απόστολο, «αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνος τούτου, προς τα πνευματικά της πονηρίας στα επουράνια»· και «γι' αυτό», λέει, «αναλάβετε την πανοπλία του Θεού, για να μπορέσετε να αντισταθείτε κατά την πονηρή ημέρα» εκείνου του αόρατου πολέμου «και αφού τα κατεργαστείτε όλα, να σταθείτε» και να μην καταπίπτετε καθόλου με τους λογισμούς, αλλά να σταθείτε καλά· «σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια», με την αγνεία και τη σωφροσύνη, «και έχοντας υποδηθεί τα πόδια με την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης», για να τρέχετε ανεμπόδιστα στην οδό των εντολών του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού («έτρεξα», λέει, «στην οδό των εντολών σου, όταν πλάτυνες την καρδιά μου») «και δεχθείτε την περικεφαλαία του σωτηρίου» η οποία δύναται να φυλάξει την ψυχή μαζί με το σώμα και «τη μάχαιρα του πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού», και μέσω αυτής να εξολοθρεύετε τα στίφη των αφανών πολεμίων και τις άτοπες σκέψεις, και με αυτήν να αποκόψετε τα ολέθρια πάθη σαν ιστό αράχνης.

Κυνηγώντας κάποτε με κακό σκοπό ο Σαύλος και καταστρέφοντας φοβερά την εκκλησία του Θεού και «όντας βλάσφημος και διώκτης και υβριστής», όπως ο ίδιος γράφοντας για τον εαυτό του λέει, και πηγαίνοντας στη Δαμασκό για να κυνηγήσει με κακό σκοπό, αλιεύεται ο ίδιος με καλό σκοπό. Διότι, αφού άκουσε «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με διώκεις;», τυφλώνεται για καλό αυτός που έβλεπε για κακό. Ο βλάσφημος γίνεται ξαφνικά κήρυκας· ο διώκτης, απόστολος· αυτός που σπάρασσε το ποίμνιο του Χριστού σαν λύκος, αναδεικνύεται πρόβατο του Χριστού και καταρτίζεται ως «σκεύος εκλογής» και πορεύεται «σε έθνη μακρινά» βαστάζοντας το όνομα του Χριστού, και κοπιάζοντας για το Ευαγγέλιο περισσότερο από τους αποστόλους που προηγήθηκαν από αυτόν δεν χορταίνει, και δεν παύει να πεθαίνει καθημερινά με τους κόπους, και η καθημερινή του έγνοια γίνεται η μέριμνα για όλες τις εκκλησίες. Και αυτός που αλιεύτηκε καλώς από άνωθεν, αγωνίζεται να αλιεύσει πολλούς, μεταξύ των οποίων, όπως προαναφέραμε, αλιεύει και τον μέγα Διονύσιο. Στάλθηκαν ως ιατροί, χωρίς να φέρουν καθόλου τα συνηθισμένα φάρμακα και νυστέρια, αλλά έχοντας «τη μάχαιρα του Πνεύματος». Έκοβαν, έκαιγαν, έβαζαν επιθέματα με χαρά και θεράπευαν καλώς τις ψυχές μαζί με τα σώματα. Στάλθηκαν ως γεωργοί, και καθάρισαν από την ασθένεια τις γεμάτες άγρια βλάστηση έμψυχες χώρες, και «οργώνοντας νέα χωράφια» με το άροτρο της χάριτος, έσπειραν τον θείο λόγο.

Και αυτή μεν ως βασίλισσα κατοίκησε στη βασιλίδα Σιών και προστάτευε τον κόσμο με τις προσευχές της, ενώ εκείνοι διασκορπίστηκαν ως γενναιότατοι στρατιώτες στα πέρατα της γης, καταβάλλοντας βασιλιάδες και τυράννους και σοφούς, χωρίς να κινούν όπλα και δόρατα, χωρίς να κρατούν ξίφη, αλλά ούτε καν σακίδιο ή ραβδί δεν τους επιτράπηκε να φέρουν, παρά μόνο την «περικεφαλαία του σωτηρίου» και ως «μάχαιρα του Πνεύματος τον λόγο του Θεού»· και αφού στάλθηκαν ως αμνοί, κατανίκησαν τους λύκους.

Διότι κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης του παμβασιλέως Χριστού, κατέκοψε φάλαγγες πολεμίων παθών με το ξίφος της χάριτος, έτρεψε σε φυγή πλήθη ακοίμητων εχθρών έχοντας την άνωθεν προστασία. Διότι, αφού ζώστηκε την πανοπλία του Θεού και έλαβε τη μάχαιρα του Αγίου Πνεύματος και έστεψε το κεφάλι του με την περικεφαλαία της σωτηρίας και σκεπάστηκε με τον θώρακα της πίστεως, νίκησε κατά κράτος και κατέβαλε τους αντιπάλους του και τους πολεμίους εχθρούς. Και ως απόλυτα δοκιμασμένος πλέον αριστέας και τροπαιούχος νικητής, πλησιάζει και συναγάλλεται με τον βασιλιά του και στεφοδότη Χριστό, επειδή τον αγάπησε και αγαπήθηκε από αυτόν και έλαβε από αυτόν ακένωτη χάρη και βρήκε αλάνθαστα το κλέος της αψευδούς υπόσχεσής του. Ποιας υπόσχεσης παρά αυτής; «Εγώ», λέει, «αγαπώ αυτούς που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα βρουν χάρη».

Ο Αρκάδιος, λοιπόν, βρισκόταν στον θρόνο ως φως, ως άρτος, ως ύδωρ, ως αλάτι, ως οικοδόμος, ως τέκτονας, ως γεωργός, ως θεριστής, ως ποιμένας και ως στρατιώτης του Χριστού καθοπλισμένος με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, και εξ αυτού φώτιζε, έτρεφε, πότιζε, αλάτιζε, οικοδομούσε, κατασκεύαζε, έσπερνε, θέριζε, έβοσκε, ποίμαινε και εξόντωνε αμείλικτα τους εχθρούς των προβάτων· και αφενός φώτιζε, οδηγώντας προφανώς στη θεογνωσία, έτρεφε με τον λόγο της χάριτος, πότιζε με τα νάματα της ευσέβειας, αλάτιζε προς την αρετή, διότι ακόμη και το πιο εκλεκτό από τα φαγητά χωρίς αλάτι είναι άχρηστο, οικοδομούσε μέσω της μετάνοιας τις πεπτωκυίες ψυχές, ναυπηγούσε πλοίο για τον προς τα άνω πλου, έσπερνε στους λογικούς αγρούς το σωτήριο κήρυγμα, θέριζε και έκαιγε τα ζιζανιώδη και πανωλέθρια σπέρματα των κακοδόξων, έβοσκε και ποίμαινε σε ζωηφόρες νομές το λογικό ποίμνιο του Χριστού, ενώ τους λύκους και τους κλέφτες, τους ορατούς και αόρατους εχθρούς, τους πλήγωνε θανάσιμα ως τροπαιούχος πολεμιστής με την κοφτερή «μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι», όπως λέει, «ο λόγος του Θεού».

Και ως ποιμένας να παραδίδει την ψυχή του υπέρ των προβάτων, ως κυβερνήτης να κατευθύνει τη νοητή ολκάδα προς τους άνω λιμένες, ως ιατρός να θεραπεύει τις σηπεδόνες των πολυχρόνιων αμαρτημάτων, ως οικοδόμος να οικοδομεί σταθερά τα δόγματα της ευσέβειας, ως τέκτονας να καλλωπίζει τα φθαρμένα λογικά ξύλα «με τον πνευματικό πέλεκυ και το λαξευτήριο», ως γεωργός να σπέρνει πλουσιοπάροχα τον λόγο της χάριτος, ως στρατιώτης να κατατροπώνει τους αντιπάλους της αλήθειας «με τη μάχαιρα του Πνεύματος», ως «μεσίτης Θεού και ανθρώπων» να συμφιλιώνει τους ανθρώπους με τον Θεό, μπαίνοντας εγγυητής για τους αμαρτωλούς και λυτρώνοντας τους αδύνατους από τα χέρια εκείνων που είναι ισχυρότεροί τους. Εφόσον λοιπόν τέτοιος ήταν αυτός ο θείος και μέγας ιεράρχης, τι άλλο είναι φυσικό να λένε για αυτόν τα πλήθη των πιστών, παρά βεβαίως τον λόγο του Παύλου, ότι «τέτοιος αρχιερέας μας ταίριαζε», ο οποίος δεν έχει καθημερινά ανάγκη από «βιωτικές μέριμνες», «όσιος, άκακος», διδακτικός, ποιμαντικός, άγρυπνος, κυβερνητικός, ιατρευτικός, οικοδομικός, τεκτονικός, γεωργικός, στρατοπεδαρχικός, μεσιτευτικός και συμφιλιωτής των ανθρώπων με τον Θεό;

44. Με τα όπλα της πίστεως και τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, αφού κατατροπώσουμε το πνεύμα της φιλαργυρίας, το θανατώνουμε· έχοντας πλέον ανέλθει προς τη θεωρία των όντων με τον λόγο της σοφίας, και έχοντας υψωθεί πάνω από την ευτέλεια των ορατών μέσω του λόγου της γνώσης, αναπαυόμαστε στα βασίλεια της αγάπης μαζί με τους πάμπλουτους θησαυρούς της ελπίδας στον Θεό.

λδʹ. Ο Θεός έκρινε πρέπον να μη σταματήσει, από γενιά σε γενιά, να αναδεικνύει τους προφήτες και τους φίλους Του μέσω του Πνεύματος, για τον καταρτισμό της Εκκλησίας Του. Διότι, εάν ο παλαιός δράκοντας δεν σταμάτησε να εκβάλλει το δηλητήριο της αμαρτίας στις ακοές των ανθρώπων, μέσω του οποίου προξενείται και πάλι ο όλεθρος της ψυχής, πώς Εκείνος που έπλασε μόνος Του τις καρδιές μας δεν θα αναστήσει τον πένητα από το χώμα της ταπεινώσεως; Και πώς δεν θα εγείρει τον φτωχό από την κοπριά των παθών, φέροντας τη μάχαιρα του πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού, προς βοήθεια της κληρονομίας Του; Εύλογα λοιπόν, εκείνοι που απαρνούνται τον εαυτό τους και ξεκινούν από την ταπείνωση, ανεβαίνουν στο ύψος της γνώσεως, και τους δίδεται άνωθεν λόγος σοφίας, με τη δύναμη του Θεού, για να ευαγγελίζονται τη σωτηρία στην Εκκλησία Του. λεʹ. «Γνώρισε τον εαυτό σου»· και αυτή όντως είναι η αληθινή ταπείνωση, αυτή που διδάσκει την ταπεινοφροσύνη, αυτή που συντρίβει την καρδιά, και το να εργάζεται κανείς και να φυλάσσει ακριβώς αυτό. Εάν όμως δεν γνώρισες ακόμη τον εαυτό σου, τότε ούτε τι είναι η ταπείνωση γνωρίζεις, ούτε άγγιξες την αληθινή πνευματική εργασία και νήψη· διότι η επίγνωση του εαυτού είναι ο τελικός σκοπός της εργασίας των αρετών.