Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 20:14

Όταν λοιπόν κάνει λόγο για κάποια άλλη εντολή, η οποία δεν μας έχει γίνει γνωστή από τη συνείδηση, δεν απαγορεύει μόνο, αλλά προσθέτει και την αιτία. Νομοθετώντας, για παράδειγμα, για το Σάββατο και λέγοντας, «Την έβδομη ημέρα δεν θα κάνεις κανένα έργο», παρέθεσε και την αιτία της αργίας· και ποια είναι αυτή; «Διότι την έβδομη ημέρα κατέπαυσε ο Θεός από όλα τα έργα Του, τα οποία άρχισε να δημιουργεί»· και πάλι, «Επειδή ήσουν δούλος στη γη της Αιγύπτου». Για ποιον λόγο, πες μου, στην περίπτωση του Σαββάτου πρόσθεσε την αιτία, ενώ στην περίπτωση του φόνου δεν έκανε τίποτα τέτοιο; Επειδή αυτή η εντολή δεν ήταν από τις πρωταρχικές, ούτε από εκείνες που γνωρίζουμε με ακρίβεια από τη συνείδησή μας, αλλά ήταν μερική και πρόσκαιρη, γι' αυτό και καταργήθηκε αργότερα· ενώ οι αναγκαίες και εκείνες που συγκρατούν τη ζωή μας, είναι οι εξής: «Ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ου κλέψεις». Γι' αυτό πουθενά εδώ δεν παραθέτει αιτία, ούτε εισάγει διδασκαλία, αλλά αρκείται στην απλή απαγόρευση.

Έτσι λοιπόν και εδώ, αφού μίλησε για τα θαυμαστά γεγονότα, για τα θαύματα και για τα έργα του, στρέφει τον λόγο στο θέμα των εντολών λέγοντας τα εξής: «Αξιόπιστες είναι όλες οι εντολές του, στερεωμένες στον αιώνα του αιώνος, καμωμένες με αλήθεια και ευθύτητα». Δεν είπε απλώς «Όλες», αλλά έθεσε αυτήν τη λέξη ανακινώντας ένα μεγάλο πλήθος εντολών. Διότι υπάρχουν και οι εντολές της κτίσεως, τις οποίες τηρεί όλη η κτίση: ο ήλιος και η σελήνη, η ημέρα και η νύχτα, τα άστρα, καθώς και η πορεία της γης και της φύσης. Εντολές είναι και αυτές που δόθηκαν στη φύση εξ αρχής, όταν έπλαθε τον άνθρωπο, για τις οποίες λέει ο απόστολος Παύλος: «Διότι, όταν τα έθνη που δεν έχουν νόμο, πράττουν εκ φύσεως όσα προστάζει ο νόμος, αυτοί, μη έχοντας νόμο, είναι οι ίδιοι νόμος για τον εαυτό τους». Και πάλι: «Διότι ευφραίνομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο». Υπάρχουν επίσης και οι γραπτές εντολές. Και όλες αυτές έχουν παραμείνει σε ισχύ. Αν δε κάποιες καταργήθηκαν, δεν συνέβη προς το χειρότερο, αλλά επειδή μεταρρυθμίστηκαν προς το καλύτερο. Διότι η εντολή «Ου φονεύσεις» δεν καταργήθηκε, αλλά έγινε αυστηρότερη· και η εντολή «Ου μοιχεύσεις» δεν εξαφανίστηκε, αλλά απέκτησε ευρύτερη διάσταση. Γι' αυτό και έλεγε: «Δεν ήλθα για να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες, αλλά για να τους εκπληρώσω». Διότι εκείνος που δεν οργίζεται, πολύ περισσότερο θα απέχει από τον φόνο· και εκείνος που δεν κοιτάζει με ακόλαστα μάτια, έχει κατασκηνώσει πολύ μακρύτερα από τη μοιχεία.

ΠΕΡΙ ΕΙΜΑΡΜΕΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ Λόγος Γ'. Γνωρίζω ότι προηγουμένως μίλησα στην αγάπη σας για την ειμαρμένη, αλλά τίποτα δεν εμποδίζει και σήμερα να αναπτύξουμε τον λόγο μας γύρω από το ίδιο θέμα. Όχι επειδή το πάθος είναι ισχυρό, αλλά επειδή η ραθυμία μας είναι απερίγραπτη, η οποία κάνει ακόμη και τα μικρά νοσήματα να φαίνονται μεγάλα. Επειδή είναι εκ φύσεως φανερό ακόμη και σε έναν τυφλό, ότι ο πιστός δεν χρειάζεται ούτε λόγια ούτε διδασκαλία για να αποφύγει αυτό το κακό. Διότι όπως ακριβώς εκείνον που κατοικεί στη δική μας επικράτεια, που πολιτεύεται σύμφωνα με τους δικούς μας νόμους και είναι υποταγμένος στους ίδιους βασιλείς, δεν χρειάζεται να τον πείσουμε ότι δεν πρέπει να εισαγάγει το περσικό πολιτειακό σύστημα στη δική μας πολιτεία, αλλά αρκεί μόνο να του το απαγορεύσουμε· έτσι ακριβώς συμβαίνει και εδώ. Διότι, όσον αφορά τα αμαρτήματα, άλλα έχουν ανάγκη από επιχειρήματα και διδασκαλία, ενώ άλλα είναι τόσο φανερά και ξεκάθαρα, ώστε να αποτρέπονται μόνο με τον φόβο και την τιμωρία. Για παράδειγμα, το να φονεύει, να μοιχεύει, να κλέβει κανείς, δεν χρειάζεται λόγια και εξηγήσεις. Γι' αυτόν τον λόγο και ο νομοθέτης δεν διατύπωσε κάποια διδασκαλία γι' αυτά ώστε να μας πείσει ότι η πράξη είναι πονηρή, επειδή την είχε ήδη αντιληφθεί η λογική μας· αλλά απλώς απαγόρευσε: «Ου μοιχεύσεις, ου φονεύσεις». Όταν όμως μας μιλάει για την περιφρόνηση των χηρών και την κακόβουλη κατακράτηση των παρακαταθηκών, παραθέτει και αιτιολογίες: «Ελέησε τη χήρα», λέει, «και τον προσήλυτο, διότι και εσύ ήσουν προσήλυτος στη γη της Αιγύπτου». «Τίμα το Σάββατο με αργία», λέει· και στη συνέχεια προσθέτει και τη σχετική αιτιολόγηση.

Πρόσεχε, λοιπόν, εσύ που τα λέγεις αυτά· διότι ο ίδιος ο Ιωσήφ από δική του εσωτερική διάθεση περιβλήθηκε την πατρική ευλάβεια, και η μνήμη του Ιωσήφ αποτελεί παρουσία φωτός. Διότι ο Δεσπότης του φωτός, ο Χριστός, τον ελευθέρωσε από το σκοτάδι της φυλακής. Γι' αυτό περιττολογείς, άνθρωπε, και δεν κρίνεις ορθά, εσύ που λέγεις ότι ο Ιωσήφ ήταν ευλαβής και ανεξίκακος από ανάγκη. Διότι σε τέτοιο βαθμό, πριν ακόμη δοθεί ο νόμος, ο Ιωσήφ ήταν φιλόθεος και τηρητής του νόμου, ώστε, ακόμη και όταν κολακευόταν από τη δέσποινά του, αποστρεφόταν την πράξη της μοιχείας. Μήπως είχε δοθεί τότε νόμος, ο οποίος να προστάζει: «Μην μοιχεύσεις, μην κλέψεις, μην ψευδομαρτυρήσεις»; Δεν έγινε ο ίδιος νόμος για τον εαυτό του, και, προσκολλημένος στο φυσικό κριτήριο, δεν ξέφυγε γυμνός από αυτήν, για να μη μολύνει τη συζυγική κλίνη του κυρίου του; Δεν τον παρακαλούσε η δέσποινά του ξεδιάντροπα, και δεν του υποσχόταν ότι θα του παραχωρήσει έγγραφα ελευθερίας, και ότι θα τον καταστήσει κύριο όλων των υπαρχόντων της, εάν συγκατατεθεί στις επιδιώξεις της; Δεν συνέβαινε ότι, όσο εκείνη ορμούσε προς τα εμπρός, τόσο αυτός απομακρυνόταν, έχοντας ευνουχίσει τον εαυτό του σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου, όχι με ξίφος, αλλά με την πίστη; Δεν έλεγε αυτά τα λόγια προς αυτήν ο δίκαιος: «Εάν ο κύριός μου, δέσποινα, δεν ασχολείται με τίποτε από όσα συμβαίνουν στον οίκο του, αλλά τα εμπιστεύθηκε όλα στα χέρια μου, και τίποτε δεν έχει κρατήσει για τον εαυτό του αποκλείοντάς το από εμένα, παρά μόνο εσένα, επειδή είσαι γυναίκα του, πώς λοιπόν θα διαπράξω αυτήν την πονηρή αμαρτία ενώπιον του Θεού;»

Εξήλθε ο σώφρων αθλητής λέγοντας ότι εξαιτίας του όφεως ντυθήκαμε, χάριν της σωφροσύνης απεκδυόμαστε· εξαιτίας της παρακοής δεχθήκαμε το κάλυμμα, και χάριν της εντολής του Θεού που λέει, «Ου μοιχεύσεις», αυτό το αποβάλλουμε. Και απερχόταν γυμνός, ή μάλλον ντυμένος τον Χριστό.

«Φανερά είναι τα έργα της σαρκός, τα οποία είναι: μοιχεία, πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, φαρμακεία, έχθρες, έριδες, ζήλιες, θυμοί, εριθείες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, φόνοι, μέθες, κώμοι και τα παρόμοια με αυτά, για τα οποία σας προειδοποιώ, όπως άλλωστε σας προείπα, ότι όσοι πράττουν τέτοια πράγματα δεν πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι: αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια. Εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος». Εκείνος που έχει το Πνεύμα όπως πρέπει, μέσω αυτού σβήνει κάθε πονηρή επιθυμία. Όποιος δε έχει απαλλαγεί από αυτές, δεν έχει ανάγκη τη βοήθεια του νόμου, έχοντας γίνει κατά πολύ ανώτερος από την διδασκαλία του. Διότι εκείνος που δεν οργίζεται, πώς έχει ανάγκη να ακούσει το «Ου φονεύσεις»; Και αυτός που δεν κοιτάζει με ακόλαστα μάτια, πώς χρειάζεται εκείνον που τον παιδαγωγεί να μη μοιχεύσει; Διότι ποιος θα μιλήσει για τον καρπό της κακίας σε αυτόν που έχει ξεριζώσει τη ρίζα της;

Επειδή, λοιπόν, δεν μπορούσε πλέον να συγκαλύψει το γεγονός, γράφει επιστολή προς τον στρατηγό, η οποία έλεγε τα εξής: «Πάρε και τοποθέτησε τον Ουρία στο πιο σφοδρό σημείο της μάχης, ώστε να σκοτωθεί». Και του εγχειρίζει την επιστολή, και ο αδικημένος βάσταζε ο ίδιος το ξίφος εναντίον του εαυτού του και μετέφερε επιστολή γεμάτη αίμα. Έπειτα στάθηκε στον πόλεμο, σκοτώθηκε και έπεσε. Ιδού και δεύτερο αμάρτημα: ο φόνος έγινε ο καρπός της μοιχείας. Αυτά τα λέω για τους αμαρτωλούς, και για όσους έχουν τη συνείδηση φορτωμένη με πολλά κακά, ώστε ακούγοντάς τα να μην απελπιστούν για τη σωτηρία τους· διότι είναι γραμμένο: «Ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις». Και αυτές τις δύο βασικές εντολές τις παρέβη. Μοίχευσε, και έπειτα φόνευσε τον αδικημένο. Βαρύ το έλκος, μεγάλο το τραύμα. Αφού λοιπόν ο Ουρίας πήγε στον πόλεμο και σκοτώθηκε, αμέσως η αμαρτία, έχοντας συγκαλυφθεί, σκίρτησε. Τότε λοιπόν πήγε σε αυτόν ο Νάθαν· ένας προφήτης πηγαίνει σε προφήτη, καίτοι και ο Δαβίδ ήταν προφήτης. Πώς, λοιπόν, δεν θεραπεύει τον εαυτό του;

Διότι ο μεν νόμος του Μωυσή, που δόθηκε παλαιά στους Ισραηλίτες, λέει: «Δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις». Ο Χριστός όμως λέει ότι «Καθένας που οργίζεται αναίτια εναντίον του αδελφού του, θα είναι ένοχος στην κρίση· και όποιος τον πει "Μωρέ", θα είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός»· και ότι «Εάν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, άφησε εκεί το δώρο σου μπροστά στο θυσιαστήριο, και πήγαινε πρώτα να συμφιλιωθείς με τον αδελφό σου»· και ότι «Καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του», αποκαλώντας έτσι μοιχεία τον μολυσμό της ψυχής και τη συγκατάθεση στο πάθος. Αλλά, και ενώ ο νόμος απαγόρευε την επιορκία, ο Χριστός έδωσε εντολή να μην ορκιζόμαστε καθόλου, παρά μόνο με το «Ναι» και το «Όχι».

Δεν μοιχεύουν, δεν πορνεύουν, δεν ψευδομαρτυρούν, δεν επιθυμούν τα ξένα, τιμούν τον πατέρα και τη μητέρα και αγαπούν τον πλησίον τους, κρίνουν δίκαια, όσα δεν θέλουν να συμβούν στους ίδιους δεν τα κάνουν σε άλλον, παρακαλούν εκείνους που τους αδικούν και τους κάνουν φίλους τους, σπεύδουν να ευεργετούν τους εχθρούς τους, είναι πράοι και επιεικείς, εγκρατεύονται από κάθε άνομη συνουσία και από κάθε ακαθαρσία, δεν περιφρονούν τη χήρα, δεν θλίβουν το ορφανό· όποιος έχει, χορηγεί με αφθονία σε εκείνον που δεν έχει· εάν δουν ξένο, τον περιμαζεύουν κάτω από τη στέγη τους και χαίρονται για αυτόν σαν να είναι αληθινός αδελφός· διότι δεν αποκαλούν ο ένας τον άλλον αδελφό κατά σάρκα, αλλά κατά πνεύμα. Είναι έτοιμοι να προσφέρουν τις ψυχές τους υπέρ του Χριστού· διότι τηρούν πιστά τα προστάγματά του, ζώντας με οσιότητα και δικαιοσύνη, όπως τους πρόσταξε ο Κύριος και Θεός, ευχαριστώντας τον κάθε ώρα για κάθε τροφή και ποτό και για τα λοιπά αγαθά. Όντως, λοιπόν, αυτή είναι η οδός της αληθείας, η οποία καθοδηγεί όσους την πορεύονται στην αιώνια βασιλεία, η οποία έχει επαγγελθεί από τον Χριστό στη μέλλουσα ζωή.

Εάν δε πράξαμε και κακά, πώς θα υπομείνουμε την ημέρα εκείνη, εφόσον βρισκόμαστε σε τέτοια κατάσταση αμέλειας; Άλλωστε, το «ου μοιχεύσεις, ου κλέψεις, ου φονεύσεις» και τα εξής, ειπώθηκαν στους αρχαίους δια του Μωυσέως· ο δε Κύριος, γνωρίζοντας ότι στον Χριστιανό δεν αρκεί η τήρηση μόνο αυτών για την τελείωση, έλεγε: «Αληθινά σας λέω, ότι εάν η δικαιοσύνη σας δεν ξεπεράσει εκείνη των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Γι' αυτόν τον λόγο, αδιάκοπα νομοθέτησε τον αγιασμό της ψυχής, δια της οποίας αγιάζεται και το σώμα, καθώς και την ειλικρινή αγάπη προς όλους τους ανθρώπους, μέσα από τα οποία μπορούμε να αποκτήσουμε και την αγάπη προς Αυτόν. Και παρέδωσε σε εμάς ως πρότυπο τον εαυτό Του μέχρι θανάτου, καθώς και τους μαθητές Του, όπως έχει ειπωθεί πολλές φορές.

ΠΣΤ΄. Ορισμένες από τις εντολές του νόμου είναι ανάγκη να τις τηρούμε και σωματικά και πνευματικά, ενώ άλλες μόνο πνευματικά. Για παράδειγμα, το «ου μοιχεύσεις», το «ου φονεύσεις», το «ου κλέψεις» και τα παρόμοια, οφείλουμε να τα τηρούμε και σωματικά και πνευματικά· και μάλιστα πνευματικά με τρεις τρόπους. Η περιτομή όμως, η τήρηση του Σαββάτου, η σφαγή του αμνού, η βρώση των αζύμων με πικρά χόρτα και τα παρόμοια, πρέπει να τηρούνται μόνο πνευματικά.

Γι' αυτό και ο Θεός, παραδίδοντας τη νομοθεσία του Δεκαλόγου, έλεγε: «Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα. —Δεν θα κατασκευάσεις για τον εαυτό σου είδωλο. —Δεν θα προφέρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου μάταια. —Να θυμάσαι την ημέρα των Σαββάτων», δηλαδή της καταπαύσεως. —«Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου. —Δεν θα φονεύσεις. —Δεν θα μοιχεύσεις. —Δεν θα κλέψεις. —Δεν θα καταθέσεις ψευδή μαρτυρία εναντίον του πλησίον σου. —Δεν θα επιθυμήσεις την οικία του πλησίον σου, ούτε τον αγρό του, ούτε τη γυναίκα του, ούτε τον δούλο του, ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου». Και αυτή μεν είναι η θεία νομοθεσία των δέκα εντολών.

Εκεί μεν: «Ου φονεύσεις»· εδώ δε: «Μην οργιστείς εναντίον του αδελφού σου» και «Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτή, από το να θυσιάσει την ψυχή του για τον φίλο του». Και εκεί μεν: «Ου μοιχεύσεις»· εδώ δε: «Ούτε να κοιτάξεις με επιθυμία», προαναστέλλοντας έτσι τις αρχές των αμαρτημάτων ως αιτίες των πράξεων. Και παλαιά μεν: «Δεν θα επιθυμήσεις τον αγρό του πλησίον»· τώρα δε: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς». Και δεν σταματά μέχρις εδώ, αλλά προστάζει να σηκώσουμε τον σταυρό και να ακολουθούμε Εκείνον που δίνει την εντολή. Μπορεί δε, όποιος θέλει, να αναλογιστεί και άλλα παρόμοια με αυτά, για να μην μακρηγορούμε επεκτεινόμενοι σε πολλά. Εάν λοιπόν τα νέα υπερέχουν ασυγκρίτως των παλαιών και η διαφορά όσων νομοθετούνται είναι τόσο μεγάλη, πώς δεν είναι εντελώς ασύνετο και ανόητο να μας επιβάλλουν το «δεν θα φτιάξεις ομοίωμα κανενός πράγματος» και όσα σχετίζονται με αυτό; Σε εμάς, των οποίων η πίστη υπερβαίνει τους ουρανούς, και των οποίων η ελπίδα δεν περιορίζεται στα εγκόσμια, αλλά υπεραίρεται των ορωμένων και κατευθύνεται προς τα νοούμενα. Εκείνα ανήκουν στη νηπιότητα, αυτά στην τελειότητα· εκείνα απευθύνονταν προς τον κατά σάρκα Ισραήλ και σε όσους σέρνονταν γύρω από τη γη και τον κόσμο· αυτά απευθύνονται προς τον πνευματικό άνθρωπο και τον νου που βλέπει τον Θεό, ο οποίος έχει καταφρονήσει τόσο πολύ τα μάταια και τα εντελώς αποκρουστικά, που έφτασε σχεδόν στο σημείο να παραδώσει στη λήθη ακόμη και τα ονόματά τους.

Περί της Ζ' Εντολής. «Ζ'. Ου μοιχεύσεις». Σε αυτήν σφάλλουν όχι μόνο όσοι μοιχεύουν με την παντρεμένη γυναίκα του πλησίον, αλλά και όσοι πορνεύουν με ανύπαντρη. Επειδή, σύμφωνα με τον Δ' Κανόνα του αγίου Γρηγορίου Νύσσης, και η πορνεία λογίζεται ως μοιχεία. Καθώς και εκείνοι οι Μοναχοί, οι οποίοι πορνεύουν ή παντρεύονται.

Με τον όρο «δόγματα» πιθανώς να εννοεί τις νομικές διατάξεις, όπως εκείνες περί της περιτομής, περί των σαββάτων, περί των θυσιών, περί των νουμηνιών (εορτών της νέας σελήνης) και όσα είναι παρόμοια με αυτά, για να δηλώσει ότι δεν έχει καταργηθεί ολόκληρος ο νόμος των εντολών· διότι δεν καταργήθηκε το «θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου και τον πλησίον σου», ούτε το «δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις» και τα παρόμοια, αλλά καταργήθηκε ο νόμος των εντολών που περιλαμβάνονται σε τέτοιου είδους διατάξεις, οι οποίες θεωρήθηκαν κατάλληλες για εκείνον τον καιρό· ή, διαφορετικά, εννοεί τα δόγματα της πίστεως· διότι η δικαίωση της σωτηρίας μας δεν προήλθε από τα έργα του νόμου, αλλά από την πίστη στον Ιησού Χριστό, αφού ο νόμος των εντολών, η παράβαση του οποίου επέφερε την καταδίκη μας, καταργήθηκε από τον Χριστό μέσω των δογμάτων της πίστεως τα οποία μας δικαιώνουν δωρεάν.

Ο Μωυσής ο νομοθέτης είπε, ή μάλλον ο κοινός Πλάστης και νομοθέτης μέσω αυτού: «ου φονεύσεις», και πάλι: «βάλτε ο καθένας τη ρομφαία του στον μηρό του και περάστε και επιστρέψτε από πύλη σε πύλη μέσα από το στρατόπεδο, και σκοτώστε ο καθένας τον αδελφό του και ο καθένας τον πλησίον του και ο καθένας τον πιο κοντινό του». Πώς λοιπόν αυτοί οι λόγοι δεν αποτελούν ο ένας την αναίρεση του άλλου; Ή είναι φανερό ότι δεν θα φονεύσεις μεν τον αναίτιο, αλλά εκείνον που είναι ένοχος θανάτου και αυτόν που εξύβρισε τους πατρώους νόμους και απέδωσε τον σεβασμό του Πλάστη στα είδωλα, θα τον τιμωρήσεις με θάνατο. Νομίζω ότι θα παραλείψω το «ου μοιχεύσεις» και το «πάρε για τον εαυτό σου γυναίκα πορνείας και τέκνα πορνείας»· διότι αυτό κρύβει κάτι βαθύτερο από το εξεταζόμενο ζήτημα, εκτός του ότι και εδώ η περίσταση καθιστά τη φαινομενική σύγκρουση μη πραγματική. Δεν επιτρέπεται να προσβάλλει κανείς προφήτη του Θεού, ούτε με το χέρι, ούτε με τη γλώσσα, ούτε με κανέναν άλλον τρόπο· και απόδειξη αυτού αποτελούν τα παιδιά που έπαιζαν και περιγελούσαν τον προφήτη, τα οποία αντί για τα σκώμματά τους πλήρωσαν με την καταστροφή των σωμάτων τους. Αλλά θα βρεις και κάποιον, ο οποίος, επειδή ακριβώς δεν χτύπησε το πρόσωπο του προφήτη, υπέστη την εσχάτη τιμωρία· και αυτό που επιτείνει μάλλον την απορία είναι ότι, και εκείνους που παραφέρθηκαν σε ύβρη τους κατασπάραξε θηρίο, και εκείνον που δίστασε να χτυπήσει τον κομμάτιασε άλλο θηρίο. Τι λοιπόν; Δεν είναι αυτά αντίθετα μεταξύ τους;

Έγινε στα μέρη μας σύνοδος, ω μακαριώτατε, πάνδημη, με τη συμμετοχή και των αρχόντων που βρίσκονται στην εξουσία. Και η σύνοδος αυτή έγινε για την αθέτηση του Ευαγγελίου του Χριστού, του οποίου εσύ έλαβες τα κλειδιά από Αυτόν, μέσω του προστάτη των αποστόλων και των διαδόχων του με τη σειρά μέχρι εκείνον που προηγήθηκε της ιερότατης κορυφής σου. Και για να ανεχθεί να μας ακούσει η θεομίμητη επιείκειά σου, ας αρχίσουμε από τον Νόμο και τους προφήτες. Λέει λοιπόν: δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις, δεν θα προφέρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω. Και ο Ιερεμίας λέει: άφρων και ασεβής είναι εκείνος που συζεί με μοιχαλίδα. Ο Μαλαχίας δε: τα χείλη του ιερέα πρέπει να διαφυλάξουν τη γνώση, και τον νόμο θα τον αναζητήσουν από το στόμα του, διότι είναι άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορα. Ας περάσουμε στο Ευαγγέλιο: Εκείνος που χωρίζει, λέει, τη γυναίκα του και παντρεύεται άλλη, μοιχεύει. Και πάλι: εκείνους που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει. Το πόση δε είναι η διαφορά μεταξύ νόμου και χάριτος, θα το μάθουμε από τα ίδια τα λόγια του Κυρίου που λέει: «και ιδού κάτι ανώτερο από τον ναό είναι εδώ». Έπειτα και από τα λόγια του αποστόλου που δηλώνει: «Όποιος αθέτησε τον νόμο του Μωυσή πεθαίνει χωρίς οίκτο με τη μαρτυρία δύο ή τριών μαρτύρων. Πόσο χειρότερη νομίζετε τιμωρία θα αξίζει εκείνος που καταπάτησε τον Υιό του Θεού, και θεώρησε κοινό το αίμα της διαθήκης, και εξύβρισε τη χάρη του Πνεύματος;»

Προς τον Ευπρεπιανό και αυτούς που είναι μαζί του. Είμαι αισιόδοξος, αγαπημένα τέκνα, για την ειρηνική και θεότακτη διαγωγή σας. Γι' αυτό θα στρέψω τον λόγο στο κατεπείγον. Ποιο είναι όμως αυτό; Όταν αποκαλύψουμε τα πονηρά τους δόγματα και υποδείξουμε τις αιτίες για τις οποίες αναθεμάτισαν εμάς μαζί με τους άλλους, αποδεικνύεται απολύτως ότι δεν είναι απλώς αιρετικοί, αλλά αποστάτες του ευαγγελίου του Θεού, αναθεματιστές των αγίων και καταλυτές των κανόνων. Πρώτον, επειδή εναντιώνονται στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. «Να μην μοιχεύσεις», λέει ο νόμος· «να μην προφέρεις το όνομα του Θεού μάταια»· «ένας νόμος ας υπάρχει για τον Ιουδαίο και για τον προσήλυτο». Πάλι το ευαγγέλιο, δηλαδή ο Χριστός, λέει: «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους 'δεν θα μοιχεύσεις'; Εγώ όμως σας λέω ούτε καν να κοιτάξετε γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσετε»· και «εκείνος που θα καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών», δηλαδή, όπως ερμηνεύουν οι πατέρες, θα ριχτεί στο πυρ.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΓ΄ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΗΡΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΘΕΙΩΝ ΕΝΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΑΣ ΑΠΕΙΛΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΣΩΝ ΔΙΑΚΕΙΝΤΑΙ ΜΕ ΑΜΕΛΕΙΑ Αδελφοί και πατέρες, ο Θεός που μας έπλασε και μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, μας τοποθέτησε σε τούτο τον βίο σαν σε σχολείο, για να διδαχθούμε το ευαγγέλιο της βασιλείας Του. Γι' αυτό και αποστέλλοντας τους μαθητές στο κήρυγμα τους έδινε την παραγγελία λέγοντας: «Πηγαίνετε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Ποια είναι όμως αυτά που παρήγγειλε; Κατά μεν την Παλαιά Διαθήκη, για να αναφέρουμε ένα μέρος τους: το «Δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις»· κατά δε τη Νέα Διαθήκη, υπάρχουν εντολές ακόμη πιο υψηλές και πιο ακριβείς. «Διότι ειπώθηκε», λέγει, «στους αρχαίους: Δεν θα φονεύσεις· όποιος όμως φονεύσει θα είναι ένοχος στο δικαστήριο. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που οργίζεται αδικαιολόγητα εναντίον του αδελφού του θα είναι ένοχος στο δικαστήριο». Και πάλι, «ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα μοιχεύσεις. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του». Πάλι, «ειπώθηκε: Δεν θα επιορκήσεις.»

Αυτό λοιπόν που λέει, ότι ο Ζαχαρίας ήταν από την εφημερία του Αβιά, πρέπει να το κατανοήσουμε ως εξής: ότι ήταν από την εβδομάδα του Αβιά. Όχι ότι αναλάμβανε αυτός τη λειτουργία μετά την εβδομάδα του Αβιά, διότι τότε θα έλεγε ότι ήταν μετά την εφημερία του Αβιά· τώρα όμως, λέγοντας «από την εφημερία του Αβιά», φανερώνει ότι ήταν από την τάξη και την εβδομάδα του Αβιά. Και επειδή θέλει να δείξει ότι ο Ιωάννης καταγόταν νομίμως από ιερατικό γένος και από τις δύο πλευρές, λέει: «Και η γυναίκα του από τις θυγατέρες του Ααρών»· διότι δεν επιτρεπόταν να πάρει γυναίκα από άλλη φυλή, παρά μόνο από την ίδια. Το όνομα Ελισάβετ ερμηνεύεται «ανάπαυση του Θεού», ενώ το Ζαχαρίας, «μνήμη Κυρίου». «Ήταν δε και οι δύο δίκαιοι ενώπιον του Θεού». Πολλές φορές κάποιοι είναι δίκαιοι, όχι όμως ενώπιον του Θεού, αλλά φαινομενικά και ενώπιον των ανθρώπων· εκείνοι, αντίθετα, ήταν πραγματικά δίκαιοι ενώπιον του Θεού. «Πορευόμενοι σε όλες τις εντολές και τα δικαιώματα του Κυρίου άμεμπτοι». Εντολές μεν είναι, για παράδειγμα, το «ου μοιχεύσεις», «ου κλέψεις»· ενώ δικαιώματα είναι, όπως το «εκείνος που κακολογεί πατέρα ή μητέρα, να θανατώνεται»· διότι αυτό είναι δίκαιο. Να γνωρίζεις δε, ότι και η εντολή μπορεί να ονομαστεί δικαίωμα, καθώς καθιστά τον άνθρωπο δίκαιο, ή μάλλον επειδή αποτελεί και δικαίωμα του Θεού. Διότι κατά την ημέρα εκείνη, ο Θεός, έχοντας τις εντολές σαν ένα έγγραφο δικαίωμα, μας κατακρίνει.