Πατερικές αναφορές στο ΕΞΟΔΟΣ 4:10

Και παρατήρησε πόσο είναι το κέρδος της εξομολογήσεως. Κατηγόρησε τον εαυτό του και αμέσως καθαρίστηκε. Διότι, επειδή είπε αυτά τα λόγια: «Στάλθηκε σε εμένα», λέει, «ένα από τα Σεραφείμ και στο χέρι του είχε έναν άνθρακα, τον οποίο πήρε με τη λαβίδα από το θυσιαστήριο. Και άγγιξε το στόμα μου και είπε: Ιδού, αυτό άγγιξε τα χείλη σου και θα αφαιρέσει τις ανομίες σου και θα καθαρίσει πλήρως τις αμαρτίες σου». Κάποιοι βέβαια ισχυρίζονται ότι αυτά αποτελούν σύμβολα των μελλοντικών μυστηρίων: δηλαδή το θυσιαστήριο, το πυρ που βρίσκεται επάνω του, η δύναμη που διακονεί, το να δίνεται στο στόμα, το να καθαρίζει τα αμαρτήματα. Εμείς όμως προς το παρόν παραμένουμε στην ιστορική διήγηση και εξηγούμε για ποιον λόγο συνέβη αυτό. Επρόκειτο να σταλεί προς τον ιουδαϊκό λαό, για να αναγγείλει κάποια μηνύματα φοβερά και δυσβάσταχτα. Στέλνεται, λοιπόν, το Σεραφείμ, ώστε να τον απαλλάξει από τον φόβο και να τον γεμίσει με παρρησία. Και για να μην προβάλει δικαιολογίες, όπως ο Μωυσής λέγοντας ότι έχει αδύναμη φωνή, και ο Ιερεμίας ότι είναι πολύ νέος, έτσι και αυτός ότι έχει ακάθαρτα χείλη και δεν δύναται να διακονήσει τα όσα του παραγγέλλονται, έρχεται το Σεραφείμ καθαρίζοντάς του τα αμαρτήματα, όχι με δική του δύναμη (διότι αυτό αποτελεί έργο αποκλειστικά του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος), αλλά κατόπιν προσταγής και με την προσφορά του άνθρακα. Διότι δεν είπε: «Ιδού, εγώ αφαιρώ», αλλά: «Ιδού, αυτό αφαιρεί τις ανομίες σου και θα καθαρίσει πλήρως τις αμαρτίες σου», εξαιτίας της προσταγής Εκείνου που το απέστειλε.

Και άκουσα τη φωνή του Κυρίου να λέει: «Ποιον να αποστείλω και ποιος θα πορευθεί προς τον λαό αυτόν;» Βλέπεις πόσα επέτυχε το όραμα, πόσα κατόρθωσε ο φόβος; Καίτοι κάτι τέτοιο συνέβη και στην περίπτωση του Μωυσή· διότι, αν και δεν εμφανίστηκαν Σεραφείμ, ούτε ο Ίδιος καθόταν πάνω σε θρόνο, εντούτοις ένα άλλο παράδοξο θέαμα παρουσιάστηκε τότε στον προφήτη και μάλιστα τέτοιο, ώστε κανείς να μην μπορεί να στρέψει το βλέμμα του σε αυτό που φαινόταν. Διότι η βάτος καιγόταν, λέει, και δεν κατακαιγόταν. Αλλά όμως, ακόμη και μετά από εκείνα και παρά τη μεγάλη προτροπή του Θεού, ο μέγας Μωυσής διστάζει, προφασίζεται και επινοεί μύριες αφορμές παραίτησης, λέγοντας: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος», και: «Επίλεξε εσύ άλλον, τον οποίο θα αποστείλεις». Και ο Ιερεμίας πάλι προβάλλει ως δικαιολογία την ηλικία του. Και ο Ιεζεκιήλ, αφού έλαβε την εντολή, παρέμεινε επτά ημέρες κοντά στον ποταμό, διστάζοντας και αδρανώντας. Γι' αυτό και ο Θεός πρόσθεσε εκείνη την παραβολή λέγοντας: «Σκοπό σε έθεσα στον οίκο Ισραήλ»· και ότι: «Την ψυχή τους από τα χέρια σου θα αναζητήσω».

Τι λέει όμως αυτός; Κύριε, έκκραξα προς εσένα, εισάκουσέ με. Τι λέγεις; Πες μου· επειδή έκκραξας, θεωρείς ότι αξίζεις να εισακουστείς, και προβάλλεις αυτό ως αιτία, ως τον εύλογο λόγο για να εισακουστείς; Άρα λοιπόν, υπάρχει τώρα ανάγκη από μεγαλόφωνους, και από ανθρώπους που η φωνή τους έχει ένταση; Αλλά αυτό δεν θα είχε καμία λογική. Διότι τι έφταιξε ο μικρόφωνος, ο ισχνόφωνος και ο βραδύγλωσσος;

Μήπως δεν ήταν τέτοιος ο Μωυσής, και όμως εισακουγόταν περισσότερο από όλους; Μήπως οι Ιουδαίοι δεν φώναζαν περισσότερο από όλους, αλλά ο Θεός δεν συγκατένευσε στις δεήσεις τους; Διότι το να έχει κανείς δυνατή ή αδύναμη φωνή αποτελεί φυσικό πλεονέκτημα ή ελάττωμα. Και αυτά δεν αποτελούν αιτία ούτε για να εισακούεται κανείς ούτε για να παραβλέπεται· διότι δεν είναι άξια ούτε επαίνων ούτε κατηγοριών. Διότι πολλά από τα φυσικά πλεονεκτήματα τα διαθέτουν και οι μιαροί. Μήπως δεν ήταν όμορφος και ευειδής ο Αβεσσαλώμ, του οποίου η σωματική ομορφιά εκτεινόταν μέχρι και στους ίδιους τους βοστρύχους των μαλλιών του; Και τι μ' αυτό; Μήπως δεν ήταν φαλακρός ο Ελισσαίος, σε σημείο να χλευάζεται ακόμη και από τα παιδιά; Αλλά ούτε εκείνον τον ωφέλησε σε τίποτα η ομορφιά, ούτε τούτον τον έβλαψε η ασχήμια. Και γιατί μιλώ για τον ισχνόφωνο ή τον βραδύγλωσσο, όταν ο Μωυσής εισακουγόταν ακόμη και όταν σιωπούσε, όπως και η Άννα χωρίς καν να βγάζει φωνή; Απευθυνόμενος όμως στους Ιουδαίους ο Θεός, έλεγε: «Εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω».

Ευλόγησες εμάς τους μαθητές, αντίκρισες την αναδειγμένη και στερεωμένη κλίμακα των αρετών, της οποίας, σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που σου δόθηκε, ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσες το θεμέλιο, ή μάλλον και την πλήρωσή της. Αν και εμάς τους απλοϊκούς, ωθούμενος από ταπεινοφροσύνη, μας εξανάγκασες να σου δανείσουμε το ρυπαρό μας στόμα για να απευθυνθούμε στον λαό σου. Και δεν είναι παράξενο. Διότι συνηθιζόταν και από τον Μωυσή, σύμφωνα με τον τύπο της ιστορίας, να αποκαλεί τον εαυτό του ισχνόφωνο και βραδύγλωσσο. Όμως εκείνος βρήκε τον Ααρών, ο οποίος ήταν άριστος και ως εκφραστής και ως ρήτορας. Εσύ όμως, ω μύστα, δεν γνωρίζω πώς κατέληξες σε αυτή την επιλογή, προστρέχοντας σε μια πηγή άνυδρη και εξ ολοκλήρου γεμάτη από αιγυπτιακούς βατράχους, ή μάλλον γεμάτη από άνθρακες.

Διότι, αν ο Μωυσής, εκείνος ο θείος νομοθέτης, ο οποίος απομακρύνθηκε από κάθε ανθρώπινο θέαμα και εγκατέλειψε τις τρικυμίες του βίου, και αφού απέβαλε κάθε υλική παράσταση και καθάρισε το οπτικό αισθητήριο της ψυχής του, καθιστάμενος έτσι κατάλληλος για θεοπτία, αυτός που αξιώθηκε να δει τη φιλάνθρωπη συγκατάβαση του Θεού Λόγου προς εμάς και την υπερφυή Του σάρκωση στη βάτο και στο άυλο πυρ –το οποίο πύρωνε και φώτιζε το αγκάθι και το μετέβαλλε στη δική του λαμπρότητα, χωρίς όμως να το κατακαίει ούτε να το εξαφανίζει, ούτε βέβαια να το εξιστά από τη φυσική του κατάσταση–, ο πρώτος που μυήθηκε στο όνομα του Όντος και αυτού που είναι αληθώς υπεράνω κάθε ουσίας, όταν του ανατέθηκε από τον Θεό η προστασία των οικείων και των ομοεθνών του, αποκαλούσε τον εαυτό του ισχνόφωνο και βραδύγλωσσο, θεωρώντας ότι δεν μπορούσε να υπηρετήσει το θείο θέλημα, να το φέρει στο φως και να καταστεί μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων· πώς εγώ, που είμαι στιγματισμένος από τον ρύπο κάθε αμαρτίας και φέρω μέσα μου τον πολυτάραχο κλύδωνα των λογισμών, που δεν έχω καθαρμένο ούτε τον νου ούτε τη διάνοια ώστε να γίνω κάτοπτρο του Θεού και των θείων ελλάμψεων, ούτε διαθέτω λόγο ικανό να αποδώσει όσα έχουν νοηθεί, πώς θα αρθρώσω τα θεία και άρρητα, τα οποία υπερβαίνουν την ικανότητα κατανόησης κάθε λογικής φύσης;

Διότι, εάν ο Μωυσής, εκείνος ο θείος νομοθέτης, ο οποίος απομακρύνθηκε από κάθε ανθρώπινο θέαμα, εγκατέλειψε τις τρικυμίες του βίου, απέβαλε κάθε υλική παράσταση και καθάρισε το οπτικό μέρος της ψυχής του, καθιστάμενος έτσι κατάλληλος για θεοπτία· αυτός που αξιώθηκε να δει μέσα στη βάτο και το άυλο πυρ τη φιλάνθρωπη συγκατάβαση του Θεού Λόγου προς εμάς και την υπερφυή Του σάρκωση, ένα πυρ που από τη μία φώτιζε και πύρωνε το αγκάθι και το μετέβαλλε στη δική του λαμπρότητα, χωρίς όμως να το κατακαίει ούτε να το αφανίζει ούτε βέβαια να το απομακρύνει από τη φυσική του ιδιότητα· αυτός που πρώτος μυήθηκε στο όνομα του Όντος, Εκείνου που αληθώς υπάρχει πάνω από κάθε ουσία, όταν του ανατέθηκε από τον Θεό η προστασία των οικείων και των ομοεθνών του, αποκαλούσε τον εαυτό του ισχνόφωνο και βραδύγλωσσο, θεωρώντας ότι δεν έχει τη δύναμη να υπηρετήσει το θείο θέλημα, να το κάνει φανερό και να καταστεί μεσίτης Θεού και ανθρώπων· πώς εγώ, που είμαι στιγματισμένος από τον ρύπο κάθε αμαρτίας, φέρω μέσα μου τον πολυτάραχο κλύδωνα των λογισμών, και δεν έχω καθαρθεί ούτε στον νου ούτε στη διάνοια ώστε να χρησιμεύσω ως κάτοπτρο του Θεού και των θείων φανερώσεων, ούτε διαθέτω λόγο ικανό να εκφράσει επαρκώς τα νοήματα, πώς θα αρθρώσω τα θεία και άρρητα, τα οποία υπερβαίνουν την ικανότητα κατάληψης κάθε λογικής φύσης;

ΤΙΤΛΟΣ Εʹ. —Περί των ταπεινοφρόνων. «Αποκρίθηκε ο Αβραάμ και είπε: Τώρα άρχισα να μιλώ προς τον Κύριό μου, εγώ όμως είμαι γη και στάχτη.» «Είπε ο Μωυσής προς τον Κύριο: Σε παρακαλώ, Κύριε, δεν είμαι ικανός ούτε εύγλωττος, είμαι αδύναμος στη φωνή και βραδύγλωσσος.» «Είπε η Αβιγαία προς τον Δαβίδ: Σε εμένα, κύριε, ας πέσει το σφάλμα. Ας μιλήσει, σε παρακαλώ, η δούλη σου στα αυτιά σου, και άκουσε τον λόγο της δούλης σου. Ας μην δώσει προσοχή ο κύριός μου σε αυτόν τον ολέθριο άνθρωπο· διότι η αφροσύνη είναι μαζί του.» Η ταπείνωση συνίσταται στο να θεωρεί κανείς τον εαυτό του αμαρτωλό, και ότι δεν πράττει τίποτα καλό ενώπιον του Θεού. Το δε έργο της ταπεινώσεως είναι η σιωπή, και το να μην υπολογίζει τον εαυτό του σε τίποτα, ούτε να φιλονικεί.

Αυτήν, λοιπόν, την ακρίβεια των θείων δογμάτων βρήκα εγώ σοφά συνυφασμένη στα δικά σας γράμματα· και αφού έστρεψα σε αυτήν τον νου μου, σύμφωνα με τη μέτρια ικανότητα κατανόησης που διαθέτω, προσευχήθηκα να καταστώ ικανός να την διαφυλάξω και να την συγκρατήσω στη διάνοιά μου, χωρίς να δεχθεί κανέναν περιορισμό από κάποια λήθη. Εσύ όμως, θεοτίμητε Πατέρα, δείξε συμπάθεια σε εμένα τον δούλο σου και παράσχε μου ως φιλάνθρωπος την πρέπουσα συγγνώμη, καθώς αδυνατώ να επιχειρήσω όσα μου προστάξατε. Και μην με καταδικάσεις για απείθεια, αλλά μάλλον αποδέξου με ως κάποιον που σπεύδει να αποκτήσει επίγνωση της δικής του αμάθειας. Διότι η προπέτεια είναι μισητή, και αποτελεί το πρώτο γέννημα της έσχατης άγνοιας, μέσω της οποίας εκ φύσεως διαφαίνεται η νόσος της υπερηφάνειας, δημιουργώντας σε όσους έχουν καταληφθεί από αυτήν μια αντίθεη έξη. Αποδέξου, λοιπόν, την παραίτησή μου από αυτό το έργο ως καθαρή από κάθε πάθος· και μην με αποπέμψεις όταν σου προβάλλω τα ίδια λόγια, τα οποία για τέτοια ζητήματα προέβαλαν προς τον Θεό προηγουμένως ο Μωυσής και αργότερα ο Ιερεμίας. Ο μεν πρώτος λέγοντας: «Σε παρακαλώ, Κύριε, δεν είμαι ικανός ούτε χθες ούτε προχθές, ούτε αφότου άρχισες να μου μιλάς· διότι έχω ισχνή φωνή και είμαι βραδύγλωσσος». Ο δε δεύτερος λέγοντας: «Ω Δέσποτα Κύριε, δεν γνωρίζω να μιλώ, διότι είμαι πολύ νέος». Διότι, στ' αλήθεια, έχω ισχνή φωνή και είμαι βραδύγλωσσος, και είμαι στερημένος από τη σύνεση του να λέω τα καλά, ούτε διαθέτω νου που να μπορεί να εμβαθύνει στα θεία.

Αυτά λοιπόν, αδελφέ, τα ανέπτυξα συνοπτικά με πολλή συντομία, θέλοντας να υπενθυμίσω την πολλή πρόνοια του Θεού για εμάς, ότι δηλαδή, επειδή ήθελε να μας συγκαλέσει όλους στη θεογνωσία, φανέρωσε μέσω του Μωυσή, μετά από 3858 έτη, τη δημιουργία των κτισμάτων του. Και όπως ακριβώς οι μαθητές και «αυτόπτες του Λόγου», όχι από δική τους αλιευτική τέχνη, αλλά από τη σοφία του Θεού Λόγου και από την παρουσία του θείου Πνεύματος επιτελούσαν τα θαύματα και ρητόρευαν τα θεία και με θάρρος κήρυτταν τον Χριστό ενώπιον τυράννων και βασιλέων και ρητόρευαν το θείο Ευαγγέλιο, έτσι και αυτός, αν και είχε αδύναμη φωνή και ήταν βραδύγλωσσος, όπως ο ίδιος είπε για τον εαυτό του, αξιώθηκε με τη χάρη του θείου Πνεύματος να πει μεγάλα και θαυμαστά, παλαιά και παρόντα και μελλοντικά. Και για αυτόν τον λόγο προείπα και εγώ ότι, επειδή ο παρών λόγος εκτίθεται κατά τις ημέρες της πάνσεπτης νηστείας, πρέπει εμείς να λαμβάνουμε τις μαρτυρίες από αυτό το μωσαϊκό βιβλίο, μαζί και με άλλα θεία ρητά· πράγμα το οποίο και έχουμε κάνει και επειγόμαστε να κάνουμε.

Γιατί θέλησε ο άγγελος να θανατώσει τον Μωυσή; Η γυναίκα του μεν υπέθεσε ότι αυτό συνέβη επειδή το ένα από τα παιδιά ήταν απερίτμητο, γι' αυτό και αμέσως το περιέτεμε. Κάποιοι δε λένε ότι αυτό έγινε διότι, ενώ είχε σταλεί για την απελευθέρωση των ομοφύλων του, πήρε μαζί του ως συνοδοιπόρο τη σύζυγό του. Αυτοί θα έπρεπε να κατανοήσουν ότι, θέλοντας να πείσει τον πεθερό του ότι δεν θα παραμελήσει τη γυναίκα του ούτε θα προτιμήσει άλλην αντί γι' αυτήν, αναγκάστηκε να την πάρει μαζί του, και όχι επειδή υπηρετούσε με περιφρόνηση το θείο πρόσταγμα. Αμέσως, λοιπόν, παίρνοντας αφορμή από τον άγγελο, πρόσταξε αυτήν να επιστρέψει στους δικούς της. Και ότι αυτό είναι αληθές, το διδάσκει η ιστορία. Διότι μετά την έξοδο από την Αίγυπτο, αφού διέσχισαν την Ερυθρά θάλασσα και έφτασαν στο όρος Σινά, ήρθε προς αυτόν ο πεθερός του μαζί με τη γυναίκα και τα δύο παιδιά του. Επομένως, για να επιτύχει κάτι άλλο ο άγγελος έδειξε γυμνή τη ρομφαία. Διότι, επειδή ο μέγας Μωυσής φοβόταν τον Φαραώ, όπως πολλές φορές φανέρωσε τον φόβο του, λέγοντας τη μια φορά: «ποιος είμαι εγώ, για να πάω στον Φαραώ, τον βασιλιά της Αιγύπτου;», και την άλλη: «επίλεξε άλλον ικανό, τον οποίο θα αποστείλεις», και πάλι: «είμαι βραδύγλωσσος και δυσκολεύομαι στην ομιλία», του απειλεί τιμωρία ο άγγελος, διώχνοντας τον φόβο με φόβο, δηλαδή με τον μεγαλύτερο τον μικρότερο, λέγοντας σχεδόν με τη γυμνωμένη ρομφαία: «αν φοβάσαι τον Φαραώ, μάλλον φοβήσου εμένα, που μπορώ και αόρατα να σου επιφέρω το πλήγμα».

Υπάρχει ακόμη μία επιστολή προς τον Πύρρο, ο οποίος κατείχε ακόμη τον βαθμό του πρεσβυτέρου και δεν είχε ανέλθει στον αρχιερατικό θρόνο. Σε αυτήν εξυμνεί τον Πύρρο, και επιμαρτυρεί την ευσεβή του γνώση και οσιότητα. Αλλά και για ορισμένα θέματα, όπως φαίνεται, όταν ο Πύρρος του ζήτησε να γράψει, ο σοφός Μάξιμος όχι μόνο αρνείται, αποκαλώντας τον εαυτό του ισχνόφωνο και βραδύγλωσσο, αλλά του ζητάει ανταποδίδοντας να τον διδάξει μάλλον εκείνος με επιστολή του, τι είναι η ενέργεια, και με πόσους τρόπους νοείται, και τι είναι το ενέργημα σε σχέση με αυτήν, και σε τι διαφέρει από αυτά η πράξη και το έργο, και πώς μπορεί κανείς να λέγει ή να εννοεί τη μία ενέργεια. Αυτό λοιπόν είναι το περιεχόμενο και της επιστολής προς τον Πύρρο.

Η πέτρα λοιπόν τους ακολουθούσε, μέσα από την οποία έβγαιναν τα ύδατα, και αυτή χώρισε τη θάλασσα, αυτή έγινε στύλος νεφέλης την ημέρα και στύλος πυρός τη νύχτα, αυτή έφερε από τον ουρανό το μάννα στους Ισραηλίτες, αυτή τους οδηγούσε και τους παρείχε όλες τις ευεργεσίες, η οποία ήταν ο Χριστός. Σε τούτο το μέρος η πέτρα ευεργετούσε, σε άλλο μέρος το ραβδί, όπως έχει προειπωθεί, εφόσον η δύναμη του Θεού κατοικούσε και στο ραβδί και στην πέτρα. Διότι, όταν ο Θεός εμφανίστηκε στον Μωυσή στην έρημο, «Πήγαινε, λέει, στον Φαραώ και πες, “Άφησε τον λαό να φύγει, για να με λατρεύσουν”». Εκείνος όμως αποκρίθηκε: «Είμαι βραδύγλωσσος, λέει, και δυσκολεύομαι στην ομιλία και δεν μπορώ να πάω. Διότι κανείς δεν θα με ακούσει». Τον πείθει ο Θεός: «Πήγαινε, εγώ θα ετοιμάσω τον δρόμο μπροστά σου, ώστε να σε ακούσουν». Έπειτα, για να τον πείσει πιο ολοκληρωμένα: «Τι κρατάς, του λέει, στο χέρι σου;». Εκείνος απάντησε: «Ραβδί». Του λέει ο Θεός: «Πέταξέ το», και το πέταξε, και ιδού έγινε φίδι που σερνόταν, και ο Μωυσής φοβήθηκε και έφυγε. Του λέει ο Θεός: «Μη φοβάσαι, πιάσε την ουρά του», και όταν την έπιασε έγινε πάλι ραβδί. Δες θαυμάσια πράγματα: το ραβδί το μεταβάλλει σε φίδι και το φίδι το κάνει ραβδί —Δόξα στη μεγαλωσύνη Του— πόσο μάλλον δύναται να μεταστρέψει και να μεταβάλει την ψυχή που πιστεύει, από την προηγούμενη κακή προδιάθεση, σε μια άλλη κατάσταση και θεία φύση αρετής;

«Διότι εγώ είμαι γέροντας, και η γυναίκα μου προχωρημένη στην ηλικία της·» τα οποία καθόλου δεν άρμοζε να τα πει ο πατέρας του Ιωάννη. Τα είπε, όμως, όχι ο πατέρας του Ιωάννη, της φωνής που βοούσε μεγάλα και εξαίσια, αλλά καθώς έφερε το πρόσωπο του στενόφωνου και βραδύγλωσσου νόμου· διότι στενόφωνος και βραδύγλωσσος έχει καταγραφεί ο Μωυσής που συνέγραψε αυτόν τον νόμο. Γι' αυτό και αμέσως με καθετί που του επιτασσόταν, εικονίζει στον εαυτό του τη σιωπή του Μωσαϊκού νόμου, η οποία σιωπή επήλθε όταν φανερώθηκε σε εμάς εν σαρκί ο μεγάλος νομοθέτης Χριστός, επειδή θέλησε να γίνει προτύπωμα του νόμου· διότι υπάκουσε στον άγγελο που του επέβαλε τη σιωπή: «Εγώ είμαι ο Γαβριήλ που παρίσταμαι ενώπιον του Θεού, και απεστάλην για να σου μιλήσω και να σου ευαγγελιστώ αυτά· και ιδού, θα είσαι σιωπηλός και δεν θα μπορείς να μιλήσεις μέχρι την ημέρα που θα γίνουν αυτά, διότι δεν πίστεψες στα λόγια μου, τα οποία θα πληρωθούν στον καιρό τους.» Και πολύ εύλογα του επιβάλλει την αφωνία, παρόλο που επρόκειτο να γίνει γεννήτορας της φωνής· όχι μόνο επειδή δέχθηκε να γίνει τύπος εκείνων που αμφέβαλλαν υπό τον νόμο, αλλά επειδή δεν πίστεψε ότι η φωνή που αποστελλόταν να κηρύξει αυτά θα προερχόταν από τον ίδιο, και, εφόσον απίστησε στην προέλευση της φωνής, δικαίως στερήθηκε τη φωνή του.

ΛΟΓΟΣ ΜΗ'. Το να ερευνούμε με ακρίβεια τους βίους των πατέρων. Αδελφοί μου και πατέρες και τέκνα, είναι βεβαίως φανερό ότι εγώ ο ταλαίπωρος δεν θα οκνήσω να σας υπενθυμίζω τα σχετικά με τη σωτηρία των τιμίων ψυχών σας, παρόλο που είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος.

Διότι, επειδή είχαν ακούσει τον Μωυσή να λέει ότι θα αναστηθεί προφήτης, ήλπιζαν ότι κάποια εποχή θα εμφανιζόταν αυτός ο προφήτης. Έπειτα πάλι επιμένουν: «Πες μας, λοιπόν, ποιος είσαι;» Τότε τους αποκρίνεται: «Εγώ φωνή βοώντος εν τη ερήμω». «Εγώ», λέει, «είμαι εκείνος για τον οποίο έχει γραφτεί: Φωνή βοώντος εν τη ερήμω». Διότι, εάν δεν προσθέσεις το «για τον οποίο έχει γραφτεί», η σύνταξη του λόγου φαίνεται κάπως άτοπη. Και τι φωνάζει; «Ευθύνατε την οδόν Κυρίου». Είμαι δούλος, λέει, και προετοιμάζω την οδό για τον Κύριο στις καρδιές σας. Ευθύνετέ τες, λοιπόν, εσείς οι σκολιοί και δόλιοι, και εξομαλύνετέ τες, ώστε να ανοιχτεί δρόμος για τον Κύριο Χριστό μέσα από εσάς. Έπειτα εισάγει τον Ησαΐα ως μάρτυρα. Διότι, αφού είπε μεγάλα λόγια για τον Χριστό, ότι δηλαδή είναι Κύριος, και ότι ο ίδιος επιτελεί έργο δούλου και κήρυκα, καταφεύγει στον προφήτη. Ίσως, πάλι, κάποιος θα μπορούσε να ερμηνεύσει το «Εγώ φωνή βοώντος» ως εξής: Ότι εγώ είμαι η φωνή του Χριστού που βοά, δηλαδή εκείνου που διακηρύττει την αλήθεια ξεκάθαρα. Διότι όλοι οι εκπρόσωποι του νόμου είχαν ασθενική φωνή, καθώς δεν είχε έρθει ακόμη ο καιρός της αλήθειας του Ευαγγελίου· και αυτή ακριβώς ήταν η ισχνόφωνη κατάσταση του Μωυσή, το ασαφές και αμυδρό του νόμου. Ο Χριστός όμως, επειδή είναι η ίδια η αλήθεια, και αφού μας ανήγγειλε όλα όσα αφορούν τον Πατέρα, είναι αυτός που βοά. Ο Ιωάννης, επομένως, λέει: Εγώ είμαι η φωνή του Λόγου που βοά, ενώ διαμένω στην έρημο.

Όχι μόνο εγώ, αλλά και οι άγιοι αυτό φοβήθηκαν. Πρώτος δε ο Μωυσής, όταν στελλόταν από τον Θεό για τον λαό, αρνιόταν από ταπεινοφροσύνη, μέχρι που οργίστηκε μαζί του ο Θεός για τον λόγο αυτό, και τότε ανέλαβε τη διακονία. Και εμείς λοιπόν, αδελφοί, ακούγοντας το γεγραμμένο ότι «Καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί», ας προφυλάξουμε τους εαυτούς μας. Δεν είναι έργο όλων το να κυβερνούν ψυχές, παρά μόνο του τέλειου ανθρώπου. Διότι υπάρχει για το θέμα αυτό η εξής παραβολή: Ο άψητος πλίνθος, όταν τοποθετηθεί σε θεμέλιο κοντά σε ποτάμι, δεν αντέχει ούτε μία ημέρα, ενώ ο ψημένος παραμένει σταθερός όπως ο λίθος. Έτσι και ο άνθρωπος που έχει σαρκικό φρόνημα και δεν έχει πυρωθεί σύμφωνα με το παράδειγμα του Ιωσήφ με τον λόγο του Θεού, διαλύεται όταν αναλάβει εξουσία· διότι είναι πολλοί οι πειρασμοί για τέτοιους ανθρώπους όταν βρίσκονται εν μέσω των ανθρώπων. Είναι λοιπόν καλό για κάποιον, εφόσον γνωρίσει τα δικά του μέτρα, να αποθέσει το βάρος της εξουσίας μετά την εγκατάστασή του σε αυτήν, για να μην κινδυνεύσει περισσότερο· ενώ όσοι είναι εδραίοι στην πίστη παραμένουν αμετακίνητοι. Ακόμη και για αυτόν τον αγιότατο Ιωσήφ μπορεί να πει κανείς ότι ήταν νέος και όχι ακόμη τέλειος στα πάντα· αλλά πόσο δοκιμάστηκε, και μάλιστα σε μια χώρα όπου δεν μπορούσε κανείς να δει τότε ούτε ίχνος θεοσέβειας. Γι' αυτό και ο Θεός των πατέρων του, Αβραάμ και Ισαάκ και Ιακώβ, ο οποίος ήταν μαζί του, τον λύτρωσε από κάθε θλίψη και τον προετοίμασε ώστε να αναδειχθεί δόκιμος στην εξουσία· και τώρα βρίσκεται μαζί με τους πατέρες στη βασιλεία των ουρανών.