Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 33:11

Ο άνθρωπος έγινε οικείος αντί για αλλότριος, υιός αντί για ξένος, μύστης από βέβηλος, άγιος από ασεβής. Αυτός, λοιπόν, που πλούτισε με τόσο μεγαλοπρεπείς και ανυπέρβλητες δωρεές, όταν αμάρτησε απέναντι στον γενναιόδωρο και αγαθό ευεργέτη του, από εσάς μεν τους δύσκολους και αμείλικτους δικαστές, αμέσως, χωρίς καν να του δοθεί ο λόγος να απολογηθεί, οπωσδήποτε θα οδηγούνταν στον όλεθρο, αφού θα αποκοπτόταν από την παρούσα ζωή και θα τιμωρούνταν στην άλλη. Επειδή όμως άλλος είναι ο Κύριος της απόφασης, αυτός που δείχνει έλεος σε χιλιάδες και μυριάδες και που δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά περιμένει την επιστροφή του, ούτε έτσι τιμωρήθηκαν αυτοί που ύβρισαν την προηγούμενη χάρη, αλλά πάλι ένα δεύτερο έλεος ακολουθεί το πρώτο, και η αμνηστία συνδυάζεται με τη συγχώρεση, και το δάκρυ που στάζει ισοδυναμεί με το λουτρό, και ο επίπονος στεναγμός επαναφέρει τη χάρη που είχε αποχωρήσει για λίγο. Αν δυσπιστείς σε αυτόν τον λόγο, ρώτησε τον Πέτρο που καθόταν στην οικία του αρχιερέα, και θα σου πει πώς, αφού θρήνησε πικρά το παράπτωμα της άρνησης, καθαρίστηκε και δεν υποβιβάστηκε ξανά στον Σίμωνα, αλλά παρέμεινε ο απόστολος Πέτρος.

Στον 6ο Ψαλμό. «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου.» Η απολογία του στρατιώτη που έχει σφάλει γίνεται θεραπεία για τον βασιλιά που έχει λυπηθεί, και η ικεσία του δούλου που έχει αμαρτήσει γίνεται παράκληση για τον οργισμένο κύριο. Επειδή, λοιπόν, ο Δαβίδ αμάρτησε και ως στρατιώτης παρόργισε τον Θεό ως βασιλιά, και ως δούλος έκανε τον Δεσπότη να θυμώσει, για τον λόγο αυτόν, παρακαλώντας και ικετεύοντας τον Θεό όπως ο υπηρέτης τον κύριό του, παρακαλούσε: «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε με την οργή σου να με παιδεύσεις.» Θύμωσες μαζί μου που αμάρτησα, συμφιλιώσου μαζί μου που μετανόησα· οργίστηκες μαζί μου που πλανήθηκα, γίνε ίλεως σε εμένα που επέστρεψα. Τον δικό σου όρκο, Δέσποτα, σου προσφέρω για να σε εκλιπαρήσω. Είπες: «Ορκίστηκα στον εαυτό μου ότι δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει.» Σε παρακαλώ, κάνε αυτό που είπες.

Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματα της δικαιοσύνης σου, και απέραντη η αγαθότητα και το πολύ έλεός σου, Δέσποτα! Ποιος θα εξαγγείλει τα μεγαλεία σου, Κύριε; Ποιος θα κάνει ακουστές όλες τις αινέσεις σου, Φιλάνθρωπε, εσύ που δεν επιθυμείς τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει; Χριστέ, δόξα σε σένα. Ποιος είναι όμοιός σου, Δέσποτα; Ποιος, εκτός από εσένα, πράττει φοβερά και εξαίσια έργα; Ω, τι θαύμα! Ω, τι μεγαλειότητα του Σωτήρος! Έφριξαν και τώρα οι άνω δυνάμεις για το γεγονός αυτό. Ω, πόση μακροθυμία! Ω, πόσο έλεος! Διότι προηγουμένως, αφού σαρκώθηκε για εμάς και για τη δική μας σωτηρία ο Άσαρκος από την Παρθένο Μαρία, σταυρώθηκε με εκείνη τη σάρκα, ενώ ο ίδιος παρέμενε απαθής ως προς τη θεότητά του· και τώρα πάλι σταυρώθηκες στην εικόνα σου, ω Δέσποτα, προς έλεγχο αφενός των ασεβών και όλων των απίστων, και προς στηριγμό αφετέρου εκείνων που αληθινά έχουν πιστέψει σε εσένα. Αλλά, δόξα σε σένα, Δέσποτα, που είσαι ο μόνος που τα πάντα δύναται, μαζί με τον ευλογητό Θεό μας, τον πανάχραντο Πατέρα, και τον Υιό του Ιησού Χριστό, και το αγαθό και ζωοποιό Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και σε όλα αυτά δεν ενέδωσα, ζει Κύριος, και μην απορήσεις, διότι και ο Θεός ορκίστηκε στον εαυτό Του «ότι δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει.» Και επειδή δεν επιστρέφει, παραμένει στην απώλεια. Εσύ όμως, τέκνο μου, ζήτησες κάτι οξύγλυκο. Ξίδι αποκαλώ το θέλημά σου και μέλι τη μετάνοιά σου. Λέγοντας:

Και ενώ πονάς την ψυχή σου, δεν αγωνίζεσαι να εγκρατευθείς; Υπάρχει πολλή ανάγκη από κόπο και πόνο, όπως λέει ο Απόστολος: «Υπωπιάζω το σώμα μου και το δουλαγωγώ». Κάνε ό,τι είναι στη δύναμή σου, και ο Θεός, με τις ευχές των Πατέρων σου, θα σε συνδράμει. Διότι διψά να δει τη σωτηρία μας, Εκείνος που ορκίστηκε στον εαυτό Του ότι «δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει». Πολλή δύναμη αναβαίνει από αυτόν τον τόπο, από τις ευχές των γνήσιων δούλων του Θεού υπέρ όλων ημών. Τους οποίους πιστεύω ότι δεν θα καταισχύνει ο Κύριος. Συνεισέφερε και εσύ τα δύο σου λεπτά, και θα Τον χαροποιήσεις όπως εκείνη η χήρα. Και δέσε το πλοιάριό σου στο πλοίο των Πατέρων σου, και εκείνοι θα σε κατευθύνουν προς τον Ιησού, ο Οποίος δύναται να σου χαρίσει ταπείνωση, δύναμη, σύνεση, «στέφανο αγαλλιάσεως». Αμήν.

Απόκριση του Ιωάννου: Προείπαμε ότι για κάθε λογισμό και πράξη πρέπει να διακρίνουμε αν είναι καλό ή όχι, γεγονός που μας κάνει να τα καταφρονούμε όλα αυτά. Και αν μεν είναι καλό, πράξε το, αν όμως δεν είναι, μην το πράξεις. Όμως, για να μη γίνεται το καλό με ταραχή, πρέπει να εξετάζουμε τον ηγεμονικό λογισμό για το με ποιον τρόπο τα πράττει αυτά. Και αν τα εξετάσεις με φόβο Θεού, ο Θεός δεν θα σε αφήσει να πλανηθείς. Πώς άλλωστε θα σε άφηνε, όταν ορκίστηκε στον εαυτό Του λέγοντας: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, και δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει»; Και μάλιστα βλέποντάς σε να εξετάζεις τον λογισμό σχετικά με τη σωτηρία της ψυχής και την επιστροφή της στον Θεό. Παντού λοιπόν να επικαλείσαι το όνομά Του και θα αναπαυθείς.

Παρακάλεσα Αυτόν «που δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει», ώστε να σε κατατάξει σε αυτό μαζί με τους σωζομένους. Και ελέησε και εσένα μετά από εμένα, και αμέσως σε κατέταξε, Αυτός «που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.» Δωρεάν, λοιπόν, το έλαβες. Σε σένα, επομένως, εναπόκειται το να βρίσκεσαι ή να μη βρίσκεσαι σε μια τέτοια καταγραφή. Εφόσον, λοιπόν, εσύ το θέλεις, σε βοηθά Εκείνος που λέει: «Εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης» και τα εξής. Ιδού, σου τα είπα, πρόσεχε να μην εκπέσεις από μια τέτοια στράτευση, μήπως και νοσήσεις από ανίατο τραύμα. Διότι, εάν εκπέσεις από αυτήν, ούτε στον κόσμο θα είσαι χρήσιμος. Ο Κύριος να σε σκεπάσει από τον πονηρό και να σε διασώσει για την αιώνια ζωή. Αμήν. Τέκνο μου, «άφησε λοιπόν τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς», και βλέπεις πώς δοξάζεται ο Θεός στη σύναξη των αγίων.

Παρακάλεσε δε και τον κύριο αββά να μην καθυστερεί τόσο πολύ να μας δει, διότι τον αγαπώ σφόδρα, αλλά έχω και ανάγκη από τον στηριγμό του. Απόκριση Ιωάννου: Εάν για εμάς τους ελαχίστους έγραψε η αγάπη σου ότι δεν θέλουμε να χαθεί κανείς, τι έχεις να πεις για Εκείνον που ορκίστηκε στον εαυτό Του ότι «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά να επιστρέψει και να ζήσει», για τον οποίο μαρτυρεί ο Απόστολος λέγοντας: «Ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας;» Αδελφέ, μη διστάσεις να προσέλθεις στον Ιησού λέγοντας: «Επιστάτα, σώσε μας, χανόμαστε», και θα δεις τι θα πράξει εναντίον των εχθρών. Ικέτευέ Τον λέγοντας: «Κύριε ο Θεός μου, δείξε την από μέρους Σου εκδίκηση σε αυτούς, διότι προς Εσένα ύψωσα την ψυχή μου». Όσο για το ότι επιτρέπει να έρχονται θλίψεις και πειρασμοί, δεν υπάρχει ανάγκη να σου γράψω, αφού γνωρίζεις τι λέει ο Απόστολος για αυτό και ποιο θα είναι το τέλος της υπομονής. Ας μην αποκάμουμε, αγαπητέ μου αδελφέ, διότι ο Κύριος που φροντίζει για εμάς είναι μέγας στο να μας προστατεύει. Διότι, για να μας ενθαρρύνει, έλεγε: «Εγώ είμαι, μη φοβάστε». Και πάλι: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Ας μην αμελήσουμε, λοιπόν, να πέφτουμε ενώπιόν Του και να παρακαλούμε την αγαθότητά Του, διότι Εκείνος κάνει «πολύ περισσότερα από όσα ζητούμε ή κατανοούμε».

Ερώτηση του ίδιου προς τον μέγα Γέροντα: Πάτερ όσιε, γνωρίζω ότι με υπερβαίνει το να ρωτώ την αγιωσύνη σου περί λογισμών. Αλλά, επειδή άκουσα τη θεία φωνή να λέει ότι «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς», και βλέποντας τον εαυτό μου να συνέχεται από το πλήθος των κακών μου πράξεων και ενθυμήσεων, έρριψα τον εαυτό μου στο πέλαγος των οικτιρμών σου, χάριν Εκείνου που είπε ότι «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, και δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει», ώστε δι' εσού να ακούσω και εγώ από Αυτόν ότι «Τέκνον, συγχωρούνται οι πολλές σου αμαρτίες». Γνωρίζω και πιστεύω ότι ο Θεός σας χάρισε το να γνωρίζετε διά του Αγίου Πνεύματός Του, πριν καν σας ρωτήσω, ποιο είναι αυτό που θέλω και περί ποιων λογισμών ρωτώ. Αλλά επειδή άκουσα τον Προφήτη να λέει: «Πες πρώτος εσύ τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς», για τον λόγο αυτόν και εγώ τις σημειώνω εγγράφως, παρακαλώντας να μην παραβλέψεις την αθλιότητά μου, αλλά να δεχθείς αυτήν τη δέηση από εμένα τον αμαρτωλό. Διότι σας δόθηκε εξουσία από τον Θεό να εξάγετε ανθρώπους από το σκότος και τη σκιά του θανάτου και να τους οδηγείτε προς το αληθινό φως, επειδή είναι αγαθός. Τι λοιπόν με προστάζετε να πράξω; Να εγκαταλείψω τα πάντα μεμιάς από τώρα και να αφήσω τα πράγματά μου ατακτοποίητα, ή πρώτα να τα τακτοποιήσω και έπειτα να αναχωρήσω;

Ερώτηση: Εάν κάποιος που έζησε με αμέλεια πρόκειται να πεθάνει και υποσχεθεί στον Θεό ότι, εάν επιζήσει, θα φροντίσει να Του είναι αρεστός, άραγε του χαρίζει περισσότερη ζωή; Απόκριση: Ο Θεός είναι καρδιογνώστης και προσέχει την ευθύτητα της καρδιάς. Εάν, λοιπόν, δει ότι αληθινά και με όλη του την ψυχή πρόκειται να μετανοήσει, του δίνει παράταση ζωής. Διότι λέγει: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος σύμφωνα με την καρδιά σου»· διότι το θέλημα του Θεού είναι η σωτηρία των ανθρώπων, καθώς ο Ίδιος είπε: «Ζω εγώ και δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει». Ας κατευθύνουμε, λοιπόν, την καρδιά μας προς Αυτόν και «ας επιρρίψουμε σε Αυτόν κάθε μέριμνά μας», και Αυτός θα κατευοδώσει όσα συμφέρουν για τη δική μας σωτηρία.

Λοιπόν αδελφέ, ας έλθουμε στην ευχαριστία προς τον Θεό, επειδή μας λύτρωσε από τον μεγάλο πειρασμό που μας βρήκε ως ασύνετους. Και η φιλανθρωπία του δεν μας άφησε να καταστραφούμε ολοκληρωτικά, διότι είναι πάντοτε αληθινός εκείνος που είπε: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, και δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει». Επομένως, σε αυτόν που μας έσωσε και μας σώζει πάντοτε, ας αποδίδουμε την ευχαριστία διαπαντός. Τον οποίο ευχαριστούν άγγελοι, υπερκόσμιες δυνάμεις, επουράνιες στρατιές, χερουβείμ και σεραφείμ με τις πιο πρέπουσες φωνές, ακατάπαυστα και αδιάλειπτα, αναβοώντας, κράζοντας και λέγοντας: «Άγιος, άγιος, άγιος, Κύριος Σαβαώθ» και τα εξής. Κατανοώντας τα αυτά λοιπόν και εμείς, ας ευχαριστήσουμε αυτόν, του οποίου «ο ουρανός είναι θρόνος και η γη υποπόδιο», τον οποίο «όλη η κτίση υπηρετεί». Και από αυτήν τη γραπτή προτύπωση ας αρχίσουμε και εμείς, ας ευχαριστήσουμε τον Πατέρα διότι ελέησε τον κόσμο και δεν λυπήθηκε να στείλει τον μονογενή του Υιό ως σωτήρα και λυτρωτή των ψυχών μας. Ας ευχαριστήσουμε τον Υιό διότι «ταπείνωσε τον εαυτό του γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού», για εμάς τους ανθρώπους.

Σχετικά δε με το ρητό «Γι' αυτό παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο, για να απομακρυνθεί από εμένα», πρέπει να γνωρίζουμε ότι για τις δοκιμασίες, τόσο τις εξωτερικές όσο και τις σωματικές, υπάρχει πολύς και ποικίλος λόγος, είτε επειδή τις επιφέρει ο Θεός είτε επειδή τις παραχωρεί εξαιτίας κάποιας θείας οικονομίας ανώτερης από την άνεση της απαλλαγής από αυτές. Εάν, λοιπόν, μπορέσει κάποιος να αναγνωρίσει ότι πρέπει μέσω προσευχής και δεήσεως να απαλλαγεί από τη δοκιμασία, εισακούεται όταν το ζητήσει, όπως οι δύο τυφλοί στο Ευαγγέλιο και οι δέκα λεπροί, και πολλοί άλλοι. Εάν, όμως, κάποιος δεν κατανοήσει τον λόγο για τον οποίο περιέπεσε στον πειρασμό (διότι πολλές φορές ο σκοπός των όσων επιφέρονται σε αυτόν πρέπει να επιτευχθεί μέσω της υπομονής), και ενώ οφείλει να υπομείνει μέχρι τέλους, εκείνος παρακαλά να απαλλαγεί από τη δοκιμασία, τότε δεν εισακούεται· επειδή δεν συμπορεύεται με τον σκοπό της φιλανθρωπίας του Θεού. Όσο για το «εάν δύο από εσάς συμφωνήσουν», αυτή η περικοπή το αποσαφηνίζει. Διότι αναφέρεται σε εκείνον που ελέγχει αυτόν που αμάρτησε, και σε εκείνον που δέχεται τον έλεγχο. Ότι, επειδή ο Θεός δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει, εάν αυτός που ελέγχθηκε νιώσει κατάνυξη στην ψυχή του και συμφωνήσει με τον σκοπό εκείνου που τον ελέγχει, για κάθε πράγμα, δηλαδή για κάθε αμάρτημα για το οποίο θα ζητήσουν άφεση, αυτή θα τους δοθεί από τον φιλάνθρωπο Θεό.

Αυτά, λοιπόν, είναι όσα μου συνέβησαν. Γι' αυτό έγινα σαν κωφός που δεν ακούει, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του, και σαν άνθρωπος που δεν έχει στο στόμα του ελέγχους· γι' αυτό δεν έλεγα τίποτα στους εχθρούς, σαν να είχα νικηθεί από αυτούς. Δεν απελπίστηκα όμως εξαιτίας αυτού για τον εαυτό μου· αντίθετα συγκέντρωσα και πάλι τον εαυτό μου, απομακρυνόμενος από την αμαρτία σαν από τον θάνατο, και θεραπεύοντας την πληγή μου με τα φάρμακα της εξομολογήσεως. Και αξιώνω να βρουν θεραπεία οι μώλωπές μου που σάπισαν εξαιτίας της αφροσύνης μου. Γι' αυτό, σε Σένα, Κύριε, ήλπισα· διότι, μη έχοντας θάρρος στον εαυτό μου και μη θέτοντας προ οφθαλμών καμία άλλη ελπίδα παρά μόνο Εσένα, προδιέγραφα για τον εαυτό μου τη θεραπεία. Επειδή, λοιπόν, ήλπισα, Κύριε, και η ελπίδα δεν καταισχύνει, γι' αυτό εισάκουσέ με, διότι Εσύ είσαι θελητής του ελέους και δεν βούλεσαι τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο τη μετάνοιά του. Διότι ήλπισα σε Σένα, ικετεύω να επιτύχω τη δική Σου βοήθεια, μήπως τυχόν επιχαρούν εις βάρος μου οι εχθροί μου.

Να θυμάσαι τον Καλό Ποιμένα, ότι καταδιώκοντας θα σε ελευθερώσει. Ακόμη κι αν έχουν απομείνει μόνο δύο πόδια ή ο λοβός του αυτιού, ξέφυγε μακριά από εκείνον που σε τραυμάτισε. Να θυμάσαι τους οικτιρμούς του Θεού, ότι θεραπεύει με έλαιο και οίνο. Μην απελπίζεσαι για τη σωτηρία. Ανάκαλεσε στη μνήμη σου τα όσα έχουν γραφτεί, ότι εκείνος που πέφτει ανορθώνεται και εκείνος που απομακρύνεται επιστρέφει, εκείνος που πληγώθηκε θεραπεύεται, εκείνος που αιχμαλωτίστηκε από θηρία διασώζεται, εκείνος που εξομολογείται δεν απορρίπτεται. Διότι ο Κύριος δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει. Μην αδιαφορήσεις για τη σωτηρία σου επειδή έπεσες στο βάθος των κακών.

Αλλ' επειδή δεν είναι δυνατόν να γλυκαίνονται τα αλμυρά, μιλάμε και εμείς τώρα από την Παλαιά Διαθήκη· ας πούμε λοιπόν τι αντιτάσσουν σε όσα λέγονται από την Παλαιά. Διότι λένε ότι πριν από το πάθος του Σωτήρος, πριν χυθεί το άγιο αίμα υπέρ ημών, εάν μας διαβάσετε από την Παλαιά περί μετανοίας, εμείς απαντούμε ότι στην Παλαιά διδόταν συγχώρηση· ενώ στην Καινή, εξαιτίας του πάθους, δεν θα υπάρξει συγχώρηση. Εάν όμως αποδείξουμε από την Καινή ότι, ακόμη και μετά το βάπτισμα και τη μετάληψη του Πνεύματος, κάποιος που αμάρτησε ανακαλεί διά της μετανοίας το χάρισμα, είναι φανερό ότι υπάρχει μετάνοια για όσους παραπίπτουν και μετά το βάπτισμα· και όσα αναφέρονται στην Παλαιά υπέρ της μετανοίας θα έχουν κύρος. Τα λέγω δε αυτά σε ανθρώπους που προσέχουν· γι' αυτό και άπτομαι βαρύτερων θεμάτων, ώστε, αποκτώντας ελπίδα, να μην επιμένουμε στην πτώση μας επειδή πέσαμε μία φορά. Δεν πείστηκες σε Αυτόν που στο παρουσίαζε με παράδειγμα, πείσου στον όρκο του Θεού. Λέγει ο Θεός: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος». Αυτός δε είναι όρκος που αρμόζει στον Θεό. Διότι, επειδή δεν είχε κανέναν ανώτερό Του, ορκίζεται εξαιτίας της απιστίας εκείνων που αρνούνται τη μετάνοια, «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος», [και κανείς ας μη φοβάται], ότι «δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει». Ο Ζωντανός (Θεός) θέλει να ζήσουμε. Ούτε όταν ορκίζεται ο Θεός δεν είναι αξιόπιστος; Ούτε με λόγο, ούτε με παράδειγμα, ούτε με όρκο πείθεσαι; Πείσου με τα έργα. Δεν καταστράφηκε η Νινευή· διότι μετανόησε.

Θεέ, χάριν του Υιού σου που σήκωσε την αμαρτία του κόσμου, κάνε την αρχή να αποδεχθείς τη μετάνοια των δούλων σου εκ μέρους τους, στο φως της επίγνωσης, προς ιλασμό των αμαρτιών· διότι δεν επιθυμείς τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει· επειδή εσύ είσαι Κύριος, Κύριος ο Θεός οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και αληθινός, που εξαλείφεις ανομίες, αδικίες και αμαρτίες. Και αν σε κάτι αμαρτήσαμε ενώπιόν σου είτε με λόγο είτε με έργο, παράβλεψε, άφεσε, συγχώρεσέ μας, ως αγαθός και φιλάνθρωπος Θεός. «Διότι, εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί; Επειδή σε σένα βρίσκεται ο ιλασμός·» διότι εσύ είσαι ο ιλασμός των αμαρτιών μας, ο φωτισμός και ο Σωτήρας των ψυχών μας.

Οι λειτουργοί της χάριτος του Θεού μίλησαν για τη μετάνοια μέσω του Αγίου Πνεύματος, και ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων μίλησε για τη μετάνοια με όρκο: «Διότι ζω εγώ, λέει ο Κύριος, και δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του», προσθέτοντας και μια αγαθή απόφαση: «Μετανοήστε, οίκος του Ισραήλ, από την ανομία σας. Πες στους γιους του λαού μου: Εάν οι αμαρτίες σας φτάνουν από τη γη έως τον ουρανό, και εάν είναι πιο κατακόκκινες από το άλικο χρώμα και πιο μαύρες από τον σάκο, και επιστρέψετε σε μένα με όλη σας την καρδιά και πείτε: Πατέρα, θα σας εισακούσω ως άγιο λαό». Και σε άλλο σημείο λέει τα εξής: «Πλυθείτε και γίνεται καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου. Πάψτε τις πονηρίες σας, μάθετε να κάνετε το καλό, αναζητήστε τη δικαιοσύνη, γλιτώστε τον αδικούμενο, δώστε δίκαιο στο ορφανό και δικαιώστε τη χήρα, και ελάτε να διαλεχθούμε, λέει ο Κύριος. Και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι, και εάν είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί. Και εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Εάν όμως δεν θελήσετε και δεν με εισακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει. Διότι το στόμα του Κυρίου τα μίλησε αυτά». Θέλοντας, λοιπόν, όλοι οι αγαπητοί του να γίνουν μέτοχοι της μετάνοιας, τους εστήριξε με το παντοκρατορικό του θέλημα.

Και πώς θα ζήσουμε; Και τι λέει ο Θεός προς αυτά; Μετανοήστε και αποστραφείτε από την οδό σας, οίκος του Ισραήλ, και δεν θα αποτελέσουν για εσάς αιτία κολάσεως οι αδικίες. Όταν λοιπόν απιστείτε και εσείς, λέει ο ίδιος, ενώ εγώ, ο Παντοδύναμος, διαβεβαιώνω και λέγω ότι θα σας απαλλάξω από κάθε κηλίδα, και θα σας αναδείξω ελεύθερους από τα παλαιά σας παραπτώματα, τότε αναλογιστείτε μέσα σας, ποιος είμαι εγώ, και ποιοι είστε εσείς, και ότι τόσο πολύ απέχουν οι οδοί μου από τις δικές σας οδούς, και οι σκέψεις σας από τη δική μου σκέψη, όση είναι και η διαφορά των φύσεών μας. Διότι εσείς μεν είστε άνθρωποι, εγώ δε Θεός. Επομένως, είναι αμέτρητη η μεταξύ μας απόσταση, και εντελώς ασύγκριτα τα του Θεού. Διότι υπερέχει σε δύναμη, και δόξα, και πραότητα, και δεν υπάρχει απολύτως τίποτα στα δημιουργήματα, το οποίο να μπορεί να παραβληθεί με τις δικές του αρετές, δηλαδή να φανεί έστω και ελάχιστα κοντά. Διότι οι άνθρωποι στερούνται αοργησίας· αυτό όμως ενυπάρχει στη φύση που υπέρκειται των πάντων· διότι δεν κυριεύεται από θυμό. Ο άνθρωπος είναι σκληρός και ρέπει πολύ προς τις πονηρίες, ενώ ο Θεός είναι αγαθός κατά φύση, ή μάλλον είναι η ίδια η αγαθότητα. Θα συγχωρήσει λοιπόν ως Θεός, και θα δικαιώσει τον ασεβή, σκεπάζοντας με τη λήθη τα παραπτώματα της άγνοιας, και εξαφανίζοντας τους ρύπους που προέρχονται από την πλάνη. Και με άλλον όμως τρόπο μπορείς να προσεγγίσεις τη θεώρηση των προκειμένων.

Διότι το ιερό κείμενο έχει μαρτυρήσει ότι ο καθένας απομακρύνθηκε από την πονηρή του οδό και από την αδικία που βρισκόταν στα χέρια του. Και η πράξη αυτή ήταν σύμφωνη με τη λογική και τη σύνεση. Διότι πίστεψαν ότι ο Θεός θα αλλάξει γνώμη και θα αποτρέψει όσα προέρχονται από την οργή. Το δε «θα μετανοήσει» το λέει αντί του «θα αλλάξει απόφαση», και αν δει ότι μετέβησαν από τη φαυλότητα στο αγαθό, θα μεταβεί και ο Ίδιος στην κατεξοχήν προσφιλή σε Αυτόν γαλήνη και φιλανθρωπία. Διότι βεβαίως είναι αγαθός ως προς τη φύση Του. Όμως, επιβάλλει τις τιμωρίες σε όσους σφάλλουν, και σε εκείνους που έχουν ρέψει ακράτητα προς την ανυπακοή, σαν ένα χαλινάρι που τους ανακόπτει δραστικά και τους στρέφει προς την υπακοή, επιφέρει τα αποτελέσματα της οργής. Παρατήρησε όμως πώς οι μεν Νινευίτες λένε: «Ποιος γνωρίζει αν ο Θεός θα μετανοήσει και θα αποστρέψει την οργή του θυμού Του και δεν θα καταστραφούμε;»· ενώ ο σοφός Ισραήλ, που έχει παιδευτεί από τον νόμο ότι ο Δεσπότης είναι αγαθός και ήμερος, δεν ανέχεται να σκέφτεται έτσι. Διότι έλεγαν μέσα στην άγνοιά τους: «Οι πλάνες μας και οι ανομίες μας βρίσκονται πάνω μας, και μέσα σε αυτές εμείς λιώνουμε, και πώς θα ζήσουμε;». Αλλά άκουγαν τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Αποστραφείτε με κάθε τρόπο από την πονηρή οδό σας· και γιατί να πεθάνετε, οίκε Ισραήλ;».

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι και ο ίδιος ο Χριστός υπέμεινε αυτά πριν από εμάς, για εμάς και υπέρ ημών. <Εγώ δε ωσεί κωφός ουκ ήκουον, κ.τ.λ.> (Α φ. 211, Β φ. 138) Επειδή λοιπόν ήλπισα σε σένα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει, για αυτό θα εισακούσεις, διότι είσαι θελητής ελέους και δεν βούλεσαι τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του. Επομένως εγώ, λέει, σαν κωφός δεν άκουγα, και έγινα παρόμοιος με αυτούς που δεν έχουν λόγο στη γλώσσα τους, ούτε ακούνε καθόλου, ούτε καν μπορούν να έχουν ελέγχους στο στόμα τους. Διότι εκείνοι που θέλουν να αντιμιλούν σε όσους τους συκοφαντούν, τους ελέγχουν ως ψεύτες, απολογούμενοι δηλαδή για κάθε μία από τις λοιδορίες, και αναιρώντας τις κατηγορίες της φιλοψογίας. Αλλά εγώ, λέει, δεν έγινα τέτοιος· σιώπησα κάνοντας υπομονή, για να μην κάνω πιο πικρούς εναντίον μου αυτούς που με μισούν. Διότι στους πειρασμούς πρέπει κανείς να υποχωρεί μάλλον, και να μην αντιφέρεται με τον ίδιο τρόπο προς εκείνους που τον διώκουν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Βʹ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΩΤΙΖΟΜΕΝΟΥΣ, Στα Ιεροσόλυμα, Περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών· και περί του Αντικειμένου· και ανάγνωση από τον προφήτη Ιεζεκιήλ: «Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, και δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει», και τα εξής. Αʹ. Φοβερό πράγμα είναι η αμαρτία, και βαρύτατη ασθένεια της ψυχής η παρανομία· αποκόπτει τα νεύρα της και γίνεται αιτία του αιώνιου πυρός· είναι κακό που προέρχεται από την ελεύθερη βούληση. Και το ότι αμαρτάνουμε από δική μας προαίρεση, το λέει κάπου σαφώς ο προφήτης: «Εγώ σε φύτεψα σαν άμπελο καρποφόρα, εντελώς γνήσια· πώς μετατράπηκες σε πικρία, άμπελος αλλότρια;» Η φύτευση είναι καλή, αλλά ο καρπός της είναι κακός από προαίρεση. Και γι' αυτό ο φυτουργός είναι αναίτιος, ενώ η άμπελος θα κατακαεί στη φωτιά· επειδή φυτεύτηκε για το αγαθό και καρποφόρησε για το κακό. «Διότι ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο ευθύ», σύμφωνα με τον Εκκλησιαστή, «και αυτοί αναζήτησαν πολλούς διαλογισμούς». Και ο Απόστολος λέει: «Διότι δικό του δημιούργημα είμαστε, αφού πλαστήκαμε για τα αγαθά έργα, τα οποία προετοίμασε ο Θεός, για να πορευθούμε μέσα σε αυτά».

ΙΕ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ. Είμαστε πλάσμα και έργο αγαθού και φιλάνθρωπου Θεού, ο οποίος είπε: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει». Και πάλι: «Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Αν λοιπόν έτσι είναι και έτσι πιστεύουμε, ας εναποθέσουμε στον Κύριο τη μέριμνά μας· και αυτός θα μας διαθρέψει, ήτοι θα μας σώσει. Διότι αυτός μεριμνά για εμάς· αυτός θα παρηγορήσει και την καρδιά σου, τέκνο, με τις ευχές των αγίων. Αμήν.

Βλέποντας δε αυτά η χάρη του Θεού, σπλαχνίστηκε και έσταξε επάνω τους δροσιά ζωής και οικτιρμών. Διότι δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει. Αντιθέτως, επιθυμεί τη μετάνοια και τη σωτηρία, όντας πάντοτε φιλάνθρωπος, αγαθός, ελεήμων και μακρόθυμος, ο Πατήρ μαζί με τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα.

Λόγος εις το μαρτύριο του αγίου μεγαλομάρτυρος Βονιφατίου. Ο φιλάνθρωπος Θεός, ο οποίος προνοεί για τη σωτηρία των ανθρώπων· αυτός που είπε μέσω του Προφήτη, δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά να επιστρέψει και να ζήσει· αυτός που είπε, δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια· ο ταχύς στο να δέχεται τη μετάνοια και πλούσιος σε οικτιρμούς· αυτός που είπε, όταν αποστραφείς την αμαρτία με στεναγμούς, τότε θα σωθείς· αυτός που μας έδωσε υπόδειγμα σωτηρίας για να επιστρέφουμε σε αυτόν· ο ίδιος, από τη δική του αγαθότητα προνοώντας για εμάς, μας δίνει πρότυπο για τη σωτηρία μας, ώστε να μην απελπιζόμαστε, εάν ποτέ παγιδευθούμε σε αμαρτίες από τον πονηρό, αλλά να ελπίζουμε στο άφατο έλεος της αγαθότητάς του και στους αμέτρητους οικτιρμούς της ευσπλαχνίας του.

Εγώ ο ίδιος γνωρίζω, Κύριε, ότι ορκίστηκες στον εαυτό σου πως δεν επιθυμείς τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο το να επιστρέψει και να ζήσει, αλλά μάλλον να σωθεί από τις αμαρτίες του μέσω των δικών σου οικτιρμών. Η χάρη σου, φιλόψυχε Δέσποτα, καθημερινά νικιέται από τα ίδια της τα σπλάχνα και τους οικτιρμούς, ώστε να ελεήσει και να σώσει εκείνους που σε ποθούν. Αυτή επισκέπτεται την καρδιά μου συνεχώς, και αν βρει ανάπαυση, εισέρχεται και κατοικεί μέσα της· αν όμως δεν τη βρει καθαρή, απομακρύνεται αμέσως. Πάλι όμως οι οικτιρμοί σου την αναγκάζουν να έρθει και να επισκεφθεί εμένα τον ανάξιο· εγώ όμως ο ταλαίπωρος είμαι ευμετάβολος ως προς την προαίρεση, και όχι ως προς τη φύση.

Κεφάλαιο 59. Σε άλλον αδελφό, ο πειράζων δίνει προθυμία για άσκηση και σκληραγωγία, για έναν άκρως αυστηρό βίο. Και μετά από λίγο καιρό, ή και μετά από λίγα χρόνια, αρχίζει ο πειράζων να του προβάλλει τη μακρά διάρκεια του χρόνου, λέγοντάς του ότι είναι κόπος να υπομείνεις μέχρι τέλους αυτή τη σκληραγωγία, μήπως και τελικά εξασθενήσει το σώμα σου. Εάν όμως η ψυχή του αδελφού διψά να σωθεί, δεν παραδίδει τον εαυτό του στους απατηλούς λογισμούς, αλλά υπακούει στην παραίνεση και τη συμβουλή έμπειρων ανδρών που φοβούνται τον Κύριο, ή αποκηρύσσει από τον εαυτό του την επανάσταση των λογισμών. Εκείνος όμως που δεν διάκειται έτσι προς την αρετή, κρύβει το πάθος του, και επειδή θέλει να εγκαταλείψει την άσκηση, εξαιτίας των ομόψυχων αδελφών αλλάζει τόπο, για να ικανοποιήσει την επιθυμία του όπως θέλει. Όμως τέτοιοι άνθρωποι περιπίπτουν σε πτώση, διότι ασκούν την αρετή από ανθρωπαρέσκεια. Διότι το θεμέλιό τους δεν είχε οικοδομηθεί πάνω στην πέτρα, αλλά πάνω στην άμμο. Γι' αυτό, όταν κατέβηκε η βροχή και ήρθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν πάνω της μέσω των λογισμών, αυτή έπεσε. Διότι, όταν νόμιζαν ότι αποκτούν την αρετή, ήταν γεμάτοι από πολλή υπερηφάνεια, ενώ όταν εξέπεσαν, παρέδωσαν τους εαυτούς τους στην απόγνωση, πράγμα που δεν έπρεπε να κάνουν. Διότι είναι γραμμένο: «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται;» λέει ο Κύριος. Και, «Δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει».

Βλέπεις, αδελφέ, ότι η αιτία προέρχεται από εμάς και όχι από άλλους; Έλα λοιπόν στον εαυτό σου και επίστρεψε στον Κύριο με όλη σου την καρδιά· διότι δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει. Διότι ο Κύριος θέλει να σωθούν όλοι· επειδή είναι αγαθός. Πληγώθηκες, αλλά μπορείς να θεραπευτείς. Έπεσας, αλλά μόνο σήκω. Μην παραδώσεις τον εαυτό σου ολοκληρωτικά στην απώλεια.

Αθέτησα τη σύλληψη στη μήτρα και την αύξηση του σώματος· αθέτησα τα ουράνια χαρίσματα και τα άγια ιάματα της χάριτός σου. Όμως κλαίγοντας προσέπεσα· δεήθηκα με οδύνη και οδυρμό της καρδιάς μου, και φώναξα με δάκρυα λέγοντας τα εξής: Εισάκουσε, ω Δέσποτα, τον κλαυθμό μου, και πρόσδεξαι τα λόγια της δέησής μου, τα οποία σου προσφέρει ο αμαρτωλός ντρεπόμενος ενώπιόν σου, μακρόθυμε, ελεήμον και οικτίρμον· μην πράξεις σύμφωνα με όλα τα έργα μου, ούτε να θυμηθείς τους χείριστους παροξυσμούς μου, με τους οποίους εγώ παρόξυνα τη χάρη σου, ω αγαθέ Δέσποτα· αλλά μάλλον δώρισε σε μένα τον αμαρτωλό λίγο χρόνο, ώστε να βρω καιρό μετάνοιας, φιλάνθρωπε αγαθέ. Η χάρη σου υπέμεινε το μεγάλο πλήθος των ανομιών της νεότητάς μου· και τώρα, στα γηρατειά μου, η χάρη σου θα υπομείνει την αθέτηση, τον παροξυσμό, την προπέτειά μου. Εγώ ο ίδιος γνωρίζω, μακρόθυμε, τον όρκο που ορκίστηκες στον εαυτό σου λέγοντας: Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, ότι δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού και ασεβούς, αλλά μάλλον να σωθεί ο αμαρτωλός από όλες τις ανομίες που έπραξε. Δέσποτα οικτίρμον, φιλάνθρωπε, αγαθέ, ορκίστηκες στο όνομα των οικτιρμών σου ότι δεν θέλεις τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει.

Αφού εξέθεσε τόσα πολλά σχετικά με όσα του συνέβησαν κατά το πάθος, ο ίδιος ο Κύριος προσθέτει απευθυνόμενος προς τους ίδιους: «Και τώρα, αν υπάρχει κάποιος ανάμεσά σας που φοβάται τον Κύριο, ας υπακούσει στον Παίδα του». Αποκαλώντας δε τον εαυτό του «Παίδα» του Θεού, μας επιτρέπει να κατανοήσουμε ότι, παρότι έγινε άνθρωπος, είναι αληθινός Υιός του Θεού και Πατρός. Και το να «ακούσουν τη φωνή του» δεν αποτελούσε παράβαση του νόμου, αλλά βεβαίωση του νόμου, ο οποίος μέσω τύπου και σκιάς προέγραφε την αλήθεια, η οποία είναι ο Θεός και τα προστάγματά του. Διότι «δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του». Γι' αυτό, ακόμη και τώρα σας προσκαλώ να επιστρέψετε, εσάς που βρίσκεστε στο σκοτάδι της άγνοιας, και λέγω: «Όσοι πορεύεστε στο σκοτάδι και δεν έχετε φως, να έχετε πεποίθηση στο όνομα του Κυρίου και να στηριχθείτε στον Θεό». Μόνο ελάτε και υπακούστε, και πιστέψτε σε αυτόν που σας υπόσχεται τη σωτηρία.

Ψάλατε στον Κύριο οι όσιοί του, και υμνήστε τη μνήμη της αγιοσύνης του. Διότι υπάρχει οργή στον θυμό του, και ζωή στο θέλημά του. Τους προτρέπει να συγχαίρουν αυτόν που μετανόησε και να εξομολογούνται, δηλαδή να ευχαριστούν τη μνήμη της αγιοσύνης του· με την έννοια του να αναζωπυρώνουν τη μνήμη τους και να μην λησμονούν τα αγαθά που χορηγεί ο Κύριος στους ανθρώπους. Μάλιστα δε, αρμόζει να εντείνουν την ευχαριστία τους, φέρνοντας στον νου τη φιλανθρωπία του Θεού, η οποία είναι τόσο μεγάλη, ώστε ποτέ να μην επιθυμεί κανένα κακό για τους ανθρώπους. Αν πάλι, κάποιες φορές, κάποιος εξαιτίας της δικής του πονηρίας έχει ανάγκη επιστροφής, ο ίδιος προετοιμάζει για τον εαυτό του τον θυμό της οργής· διότι το θέλημα του Θεού είναι ποτέ να μην επιθυμεί τον θάνατο του ανθρώπου, αλλά τη ζωή του. Γι' αυτό και σε άλλο σημείο αναφέρεται: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος· δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά τη μετάνοιά του».

Εγώ όμως σαν κωφός δεν άκουγα, και σαν άλαλος που δεν ανοίγει το στόμα του. Και έγινα σαν άνθρωπος που δεν ακούει, και που δεν έχει στο στόμα του αντιλογίες. Επειδή σε αυτούς, λέει, δεν είχα τίποτε να πω, όντας γεμάτος ντροπή· διότι δεν είχα κανένα λόγο για να απολογηθώ, ούτε μπορούσα να πω κάτι στους εχθρούς μου, εφόσον είχα πια νικηθεί από αυτούς· μη έχοντας εμπιστοσύνη στον εαυτό μου, ούτε θέτοντας προ οφθαλμών καμία άλλη ελπίδα παρά μόνο εσένα, προδιέγραφα για τον εαυτό μου την ίαση. Επειδή, λοιπόν, σε εσένα ήλπισα, Κύριε, και η ελπίδα δεν ντροπιάζει· γι' αυτό θα με εισακούσεις, επειδή είσαι θελητής του ελέους, και δεν θέλεις τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του. Γι' αυτό, έχοντας ελπίσει σε εσένα, ικετεύω να τύχω της δικής σου θεραπείας· «Ας μη χαρούν εις βάρος μου οι εχθροί μου», διότι ακόμη δεν έχουν χαρεί ολοκληρωτικά. Θα χαρούν, όμως, εάν δεν τύχω του δικού σου ελέους. Αλλά, για να μην επιχαρούν εις βάρος μου οι εχθροί μου, οι οποίοι ήδη και στο παρελθόν μίλησαν αλαζονικά όταν κλονίστηκαν τα πόδια μου, κατέφυγα σε εσένα και λέω: Ας μην καταντροπιαστώ στον αιώνα. Διότι δεν ανατράπηκα ολοκληρωτικά, ούτε υπέστην τέτοια πτώση, σαν κι αυτήν όσων έγιναν αποστάτες σου.

Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, και τα εξής. Διότι, ενώ δεν υπήρχαμε ούτε είχαμε υπόσταση, μας έφερε στο φως· έπειτα, παρόλο που πράττουμε πολλά κακά και φερόμαστε με περιφρόνηση, δεν μας μεταχειρίζεται όπως μας αξίζει· αντίθετα μας ελεεί, αλλά και μακροθυμεί, προσκαλώντας μας σε μετάνοια, επειδή δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά μόνο τη μετάνοιά του· και αυτό δεν ισχύει μόνο για τους οικείους Του, αλλά γενικά για όλους ανεξαιρέτως, επειδή είναι αγαθός προς όλους.

Και αφού περιφέρθηκε γύρω από το αμφιθέατρο, ενώ προηγείτο αυτού μια πινακίδα στην οποία είχε γραφτεί στα Λατινικά: «Αυτός είναι ο Άτταλος ο Χριστιανός», και καθώς το πλήθος ξεχείλιζε από οργή εναντίον του, όταν ο ηγεμόνας έμαθε ότι είναι Ρωμαίος πολίτης, διέταξε να κρατηθεί μαζί με τους υπολοίπους που βρίσκονταν στη φυλακή, για τους οποίους είχε στείλει επιστολή στον Καίσαρα και περίμενε την απόφασή του. «Ο ενδιάμεσος χρόνος δεν έμεινε γι' αυτούς ανενεργός ούτε άκαρπος, αλλά μέσω της υπομονής τους φανερωνόταν το αμέτρητο έλεος του Χριστού· διότι μέσω των ζωντανών ζωοποιούνταν τα νεκρά, και οι μάρτυρες προσέφεραν χάρη στους μη μάρτυρες, και προκαλούνταν μεγάλη χαρά στην παρθένο μητέρα, η οποία υποδεχόταν και πάλι ζωντανούς εκείνους που είχε αποβάλει ως νεκρούς. Διότι, μέσω αυτών, οι περισσότεροι από όσους είχαν αρνηθεί την πίστη ανασυντάσσονταν, κυοφορούνταν εκ νέου, αναζωπυρώνονταν και μάθαιναν να ομολογούν, και όντας πλέον ζωντανοί και ενδυναμωμένοι προσέρχονταν στο δικαστικό βήμα, καθώς τους εγγλύκαινε ο Θεός, ο Οποίος δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά επιδεικνύει την αγαθότητά Του προσκαλώντας σε μετάνοια, ώστε να ανακριθούν και πάλι από τον ηγεμόνα.

Σχετικά δε με τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, προσέξτε πόσο απλά και σύντομα θα μιλήσουμε. Εάν κάποιος έχει να πει για κάποιο από αυτά ότι είναι τρεπτό ή αλλοιωτό, ή ότι μετριέται με τον χρόνο, τον τόπο, τη δύναμη ή την ενέργεια, ή ότι δεν είναι εκ φύσεως αγαθό, ή ότι δεν κινείται αφ' εαυτού του ή δεν είναι αυτεξούσιο, ή ότι είναι λειτουργός, ή υμνωδός, ή ότι φοβάται, ή ότι ελευθερώνεται, ή ότι δεν συναριθμείται· ας το αποδείξει, και εμείς θα το αποδεχθούμε, λαμβάνοντας δόξα από τη σεμνότητα των συνδούλων, έστω και αν ζημιωνόμαστε χάνοντας τον Θεό. Αν όμως όλα όσα έχει ο Πατέρας ανήκουν στον Υιό, εκτός από την ιδιότητα του αιτίου· και όλα όσα ανήκουν στον Υιό ανήκουν και στο Πνεύμα, εκτός από την υιότητα και από όσα λέγονται γι' αυτόν με σωματικό τρόπο εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης μου και της σωτηρίας μου, προκειμένου, αφού λάβει το δικό μου, να μου χαρίσει το δικό του μέσω της νέας ανάκρασης· τότε πάψτε να παραλογίζεστε, έστω και αργά, ω σοφιστές κενών λόγων που καταρρέουν. Και γιατί πεθαίνετε, οίκο του Ισραήλ, για να σας θρηνήσω μέσα από τα λόγια της Γραφής;

Ο λαός λέγει: Άνες, άφες, συγχώρησον. Ο ιερεύς λέγει: Διότι εσύ είσαι ο Θεός μας, ο ελεήμων, που δεν επιθυμείς τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει. Θεέ, επισκέψου μας με τη σωτηρία σου· πράξε σε εμάς σύμφωνα με την επιείκειά σου, εσύ που πράττεις απείρως περισσότερα από όσα ζητούμε ή σκεπτόμαστε· ώστε και σε αυτό, όπως και στα πάντα, να δοξαστεί και να υψωθεί και να υμνηθεί, και να ευλογηθεί και να αγιαστεί το πανάγιο και έντιμο και ευλογημένο όνομά σου, μαζί με τον άχραντο Πατέρα σου και το Άγιο Πνεύμα.

Προστρέξτε στον Κύριο, εσείς που βαρύνεστε με αμαρτίες, σε Αυτόν που έχει τη δύναμη να συγχωρεί αμαρτήματα και να παραβλέπει σφάλματα. Διότι με όρκο έχει πει μέσω του προφήτη: Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει.

Ζητήστε τον Κύριο, ω κατάδικοι, και ενδυναμωθείτε με την ελπίδα, ζητήστε το πρόσωπό του μέσω της μετάνοιας, θα αγιαστείτε με τον αγιασμό του προσώπου του και θα καθαριστείτε από τις αμαρτίες σας. Τρέξτε προς τον Κύριο, όσοι είστε ένοχοι για αμαρτίες, προς αυτόν που μπορεί να συγχωρεί αμαρτήματα και να παραβλέπει τα σφάλματα. Διότι με όρκο έχει πει μέσω του Προφήτη, λέγοντας: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος: δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει». Και πάλι: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό απειθή και αντιλέγοντα». Και πάλι: «Γιατί να πεθάνετε, οίκος Ισραήλ;» «Επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα επιστρέψω σε εσάς». Και πάλι: «Όποια ημέρα ο αμαρτωλός αποστραφεί την οδό του και επιστρέψει προς τον Κύριο και πράξει κρίση και δικαιοσύνη, δεν πρόκειται να θυμηθώ τις ανομίες του. Αλλά σίγουρα θα ζήσει, λέει ο Κύριος, και ο δίκαιος, εάν εγκαταλείψει τη δικαιοσύνη του και αμαρτάνοντας αδικήσει, τη δικαιοσύνη του δεν πρόκειται να θυμηθώ, αλλά θα βάλω πρόσκομμα ενώπιόν του και στο σκοτάδι των έργων του θα πεθάνει, εάν επιμείνει σε αυτά». Για ποιον λόγο; Διότι ο αμαρτωλός δεν θα σκοντάψει εξαιτίας της αμαρτίας του την ημέρα που θα επιστρέψει στον Κύριο. Και η δικαιοσύνη του δικαίου δεν θα τον λυτρώσει την ημέρα που θα αμαρτήσει, εάν βέβαια επιμείνει σε αυτό το αμάρτημα.

Μην θεωρήσετε, λοιπόν, ως μύθους τους λόγους της Γραφής που σας απαγγέλθηκαν, αλλά μετανοήστε. Διότι αυτό είναι εφικτό όσο βρισκόμαστε εδώ. Επειδή ο Θεός δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει από την πονηρή του οδό και να ζήσει την ένδοξη ζωή. Διότι, εάν προφθάσουμε να παρουσιαστούμε ενώπιόν Του με εξομολόγηση, δηλαδή εάν πριν από την Ημέρα της Κρίσεως απολογηθούμε για αυτά με έργα, τότε κατά την κρίση θα ελεηθούμε. Διότι την απόφαση του Δημιουργού, όπως ανέφερα, πρέπει να τη θεωρούμε ισχυρότερη από κάθε απόδειξη.

Γιατί σε απασχολεί αυτό; Διότι το ζητούμενο είναι να αποδειχθεί ότι υπάρχει· το πού όμως βρίσκεται και σε ποιον τόπο, μην το ερευνάς. Διότι μερικοί, πλάθοντας μύθους, λένε ότι η γέεννα βρίσκεται στην κοιλάδα του Ιωσαφάτ, πράγμα το οποίο έχει ειπωθεί για κάποιον παρελθοντικό πόλεμο. Επειδή πράγματι στην κοιλάδα του Ιωσαφάτ, τιμωρώντας με δίκαιη κρίση τους εχθρούς, τους εξολόθρευσε ολοσχερώς, και τα όπλα τους επήρκεσαν στους κατοίκους της Ιερουσαλήμ για καύσιμη ύλη επί επτά χρόνια. Και τώρα αυτό το συνδέουν με τη γέεννα· η Γραφή όμως δεν λέει κάτι τέτοιο. Και σε ποιον τόπο, λέει, θα βρίσκεται; Κάπου έξω, όπως τουλάχιστον εγώ νομίζω, από ολόκληρο αυτόν τον κόσμο. Διότι, όπως ακριβώς οι φυλακές και τα ορυχεία των βασιλέων βρίσκονται πολύ μακριά, έτσι και η γέεννα βρίσκεται κάπου έξω από αυτήν την οικουμένη. Ας μην αναζητούμε, λοιπόν, πού βρίσκεται, αλλά πώς θα την αποφύγουμε, ούτε, επειδή ο Θεός δεν τιμωρεί τους πάντες εδώ, εξαιτίας αυτού να μην πιστεύουμε σε όσα πρόκειται να συμβούν. Διότι είναι φιλάνθρωπος και μακροθυμεί· και γι' αυτό προς το παρόν απειλεί, και δεν τιμωρεί αμέσως. «Διότι δεν θέλω», λέει, «τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει». Εάν όμως δεν υπάρχει θάνατος του αμαρτωλού, τότε είναι περιττό αυτό που ειπώθηκε.

Τι λοιπόν; Αμάρτησες, και μάλιστα αμάρτησες πολύ, αλλά δεν σε τιμωρώ για το αμάρτημά σου· διότι είμαι φιλάνθρωπος και δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει. Επειδή, λοιπόν, αμάρτησες, «ησύχασε», φέρε γαλήνη στους λογισμούς σου και απαλλάξου από τη σφοδρότητα των κυμάτων που πολιορκούν τη διάνοιά σου, κατάστειλε την ταραχή, μήπως και προσθέσεις στο προηγούμενο αμάρτημα κάποιο άλλο βαρύτερο, και μη σχεδιάσεις τίποτε το ανεπανόρθωτο. Μην παραδώσεις τον εαυτό σου αιχμάλωτο στον πονηρό δαίμονα. Αμάρτησες, ησύχασε. Γνώριζε μάλιστα εξ αρχής την επίθεση που επρόκειτο να γίνει εναντίον του αδελφού, και με αυτά τα λόγια την αποτρέπει προκαταβολικά. Διότι, επειδή ως Θεός, ο οποίος γνωρίζει και τα απόκρυφα της διανοίας, γνώριζε τα κινήματα της καρδιάς του, του προσφέρει την κατάλληλη θεραπεία με την πολλή προτροπή και τη θεία συγκατάβαση των λόγων, εκπληρώνοντας τα πάντα από την πλευρά Του, έστω και αν εκείνος, απορρίπτοντας το φάρμακο, κατακρήμνισε τον εαυτό του στο βάραθρο της αδελφοκτονίας. Αμάρτησες, ησύχασε.