Πατερικές αναφορές στο ΙΕΖΕΚΙΗΛ 33:11

Αλλά, για να μην καταχώσουμε τη μνήμη σας με το πλήθος των όσων λέγονται, ας σταματήσουμε τον λόγο μέχρι εδώ και θα φυλάξουμε τα υπόλοιπα για την επόμενη ημέρα. ϛʹ. Αυτά όμως ας μην τα ακούμε απλώς, αγαπητοί, αλλά ας εκπαιδευόμαστε ώστε να επιμελούμαστε την αρετή, και να θεωρούμε εξαιρετικά σπουδαίο το να είμαστε ευάρεστοι στον Θεό. Και ούτε τη φροντίδα του σπιτιού, ούτε τη μέριμνα για τη γυναίκα, ούτε την επιμέλεια των παιδιών, ούτε τίποτα άλλο να προβάλλουμε ως δικαιολογία και να νομίζουμε ότι μας αρκούν για να απολογηθούμε για το ότι ζούμε με ραθυμία και αμέλεια· ούτε να προφέρουμε εκείνα τα ψυχρά και ανώφελα λόγια και να λέμε: «Είμαι κοσμικός, έχω γυναίκα, και φροντίζω παιδιά». Αυτά συνηθίζουν να τα λένε οι περισσότεροι, όταν τους προτρέπουμε να αναλάβουν κόπους για την αρετή ή να επιδείξουν μεγάλο ζήλο για την ανάγνωση των Γραφών. «Αυτό δεν είναι δική μου υπόθεση», λέει· «μήπως απαρνήθηκα τα εγκόσμια; μήπως είμαι μοναχός;» Τι λες, άνθρωπε; Μόνο σε εκείνους έχει δοθεί ως κλήρος το να γίνονται ευάρεστοι στον Θεό; Όλους τους ανθρώπους θέλει να σωθούν και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, και δεν θέλει κανέναν να αμελεί την αρετή. Άκουσε, πράγματι, τον ίδιο να λέει μέσω του προφήτη: «Δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει». Μήπως, πες μου, αποτέλεσε εμπόδιο για αυτόν τον δίκαιο η συμβίωση με τη γυναίκα ή η φροντίδα των παιδιών;

Κανείς λοιπόν, παρακαλώ, έστω κι αν γνωρίζει μέσα του ότι έχει επιτελέσει πολλά πνευματικά κατορθώματα, ας μην επαναπαύεται, αλλά ας βρίσκεται σε αγώνα και εγρήγορση, και ας ακούει τον μακάριο Παύλο που λέει και προτρέπει: «Ώστε εκείνος που νομίζει ότι στέκεται όρθιος, ας προσέχει μήπως πέσει»· ούτε πάλι εκείνος που έχει κατέλθει στον ίδιο τον πυθμένα της κακίας ας απελπίζεται για τη σωτηρία του, αλλά, αναλογιζόμενος την άφατη φιλανθρωπία του Θεού, ας ακούει πάλι τον Θεό να λέει μέσω του προφήτη: «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται, ή αυτός που παραστρατεί δεν επιστρέφει;» και πάλι: «Δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει». Είδες, αγαπητέ, πώς καθένα από όσα έχουν καταγραφεί στη θεία Γραφή για κανέναν άλλο λόγο δεν παραδόθηκε στη μνήμη, παρά μόνο για τη δική μας ωφέλεια και για τη σωτηρία του γένους των ανθρώπων; Αναλογιζόμενος αυτά λοιπόν, ο καθένας μας ας εφαρμόζει στον εαυτό του τα κατάλληλα φάρμακα αντλώντας τα από εκεί. Διότι γι' αυτόν τον λόγο προσφέρεται ελεύθερα σε όλους, και είναι δυνατόν σε όποιον το επιθυμεί να εφαρμόσει το φάρμακο που ταιριάζει στο πάθος που τον ενοχλεί, και να ανακτήσει ταχύτατα την υγεία του, αρκεί μόνο να μην απορρίψει κανείς τη θεραπεία της ιατρικής φροντίδας, αλλά να επιδείξει την πρέπουσα ευγνωμοσύνη. Επειδή δεν υπάρχει κανένα απολύτως από τα πάθη που καταπονούν την ανθρώπινη φύση, είτε ψυχικό είτε σωματικό, το οποίο να μην μπορεί να λάβει από εκεί τη θεραπεία του. Διότι τι υπάρχει, πες μου;

εʹ. Γι' αυτό, παρακαλώ, ας μην διαπομπεύουμε τα σφάλματα των πλησίον μας, και όταν τα μαθαίνουμε από άλλους, ας μην βιαζόμαστε να δούμε τη γύμνια τους. Απεναντίας, όπως ακριβώς αυτά τα ευγνώμονα τέκνα, ας τα συγκαλύπτουμε, ας τα σκεπάζουμε, και με την παραίνεση και τις συμβουλές ας φροντίζουμε να ανορθώσουμε την καταπεσμένη ψυχή, διδάσκοντας το μέγεθος της φιλανθρωπίας του Θεού, την υπέρμετρη αγαθότητά Του και το άμετρο της ευσπλαχνίας Του. Έτσι, θα απολαύσουμε μεγαλύτερη ευλογία από ό,τι αυτοί, από τον Θεό των όλων, ο Οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, και ο Οποίος δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει. «Και τη γύμνια», λέγει, «του πατέρα τους δεν είδαν». Πρόσεξε πώς, αυτά που νομοθετήθηκαν άνωθεν και εξαρχής στον γραπτό νόμο για τη διδασκαλία του ανθρωπίνου γένους, εκείνοι, προλαβαίνοντας, τα εκπλήρωσαν με βάση τον νόμο που είναι εγγεγραμμένος στη φύση. Και αυτό που έλεγε ο νόμος: «Τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου, για να ευημερήσεις»· και, «Όποιος κακολογεί τον πατέρα ή τη μητέρα του, ας θανατώνεται»· αυτό ήδη εκπληρωνόταν μέσω των έργων τους. Είδες πώς η φύση, η οποία προηγήθηκε, παρείχε επαρκή διδασκαλία;

Κλάψε λοιπόν και εσύ για την αμαρτία σου· αλλά όχι απλώς, ούτε επιφανειακά, αλλά κλάψε πικρά, όπως ο Πέτρος. Από το ίδιο το βάθος της ψυχής σου ανάβλυσε τις πηγές των δακρύων, ώστε με αυτόν τον τρόπο, σπλαχνιζόμενος ο Δεσπότης, να σου συγχωρήσει το σφάλμα· διότι είναι φιλάνθρωπος. Επειδή ο ίδιος είπε: «Δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει, και να μετανοήσει, και να ζήσει». Μικρό κόπο ζητά από εσένα, και ο ίδιος παρέχει τα μεγάλα· αφορμή αναζητά από εσένα, για να σου δώσει τον θησαυρό της σωτηρίας. Πρόσφερε δάκρυα, και εκείνος σου δίνει συγχώρηση· πρόσφερε μετάνοια, και εκείνος σου παρέχει άφεση αμαρτιών· μια μικρή αφορμή εισέφερε εσύ, για να έχεις ευπρόσωπη την απολογία σου. Διότι τα μεν προέρχονται από εκείνον, τα δε από εμάς· εάν εμείς προσφέρουμε τα δικά μας, τότε πάλι και εκείνος παρέχει τα δικά του. Ήδη, λοιπόν, ο ίδιος έχει προσφέρει τα δικά του: θεμελίωσε τον ήλιο, τη σελήνη, τον ποικιλόμορφο χορό των αστέρων, άπλωσε τον αέρα, εξέτεινε τη γη, περιτείχισε τη θάλασσα, έδωσε όρη, δασώδεις κοιλάδες, λόφους, πηγές, λίμνες, ποταμούς, τα μύρια γένη των φυτών, παραδείσους, και όλα τα άλλα. Πάλι, συνεισέφερε εσύ κάτι μικρό, για να σου χαρίσει έτσι και τα επουράνια. Ας μην αμελήσουμε λοιπόν τους εαυτούς μας, ούτε ας απομακρυνθούμε από τη σωτηρία μας, έχοντας τόσο μεγάλο πέλαγος φιλανθρωπίας από τον Δεσπότη των πάντων, ο οποίος σπλαχνίζεται και δείχνει μακροθυμία απέναντι στις δικές μας αμαρτίες.

Ο Θεός παντού φαίνεται αυστηρός προς τους δικαίους, αλλά χρηστός προς τους αμαρτωλούς, και ταχύς στη φιλανθρωπία· αυτόν που αμαρτάνει και πέφτει τον ανασηκώνει, και του λέει: «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται; Ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;» Και: «Γιατί απομακρύνθηκε με αναιδή αποστασία η ασύνετη θυγατέρα του Ιούδα;» Και πάλι: «Επιστρέψτε σε εμένα, και θα επιστρέψω σε εσάς». Και αλλού επιβεβαιώνει με όρκο τη σωτηρία που προέρχεται από τη μετάνοια, εξαιτίας της πολλής Του φιλανθρωπίας: «Ορκίζομαι στη ζωή μου, λέει ο Κύριος· δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει αυτός και να ζήσει». Προς τον δίκαιο όμως λέει: «Εάν ένας άνθρωπος πράξει κάθε δικαιοσύνη και κάθε αλήθεια, και παρεκκλίνοντας αμαρτήσει, δεν πρόκειται να θυμηθώ τη δικαιοσύνη του, αλλά θα πεθάνει μέσα στην αμαρτία του». Ω, πόση αυστηρότητα προς τον δίκαιο! Ω, πόση γενναιοδωρία προς τον αμαρτωλό!

Διότι αυτά τα έργα μαστιγώνουν τον άνθρωπο, αυτά προκαλούν δυσωδία και φθορά. Και ότι αυτό ακριβώς ισχύει, μάθε το από τον Δαβίδ, ο οποίος, απεικονίζοντας στον εαυτό του τις πληγές του Αδάμ, πολύ εύστοχα τις ονομάζει μώλωπες, λέγοντας: «Εξέπεμψαν δυσωδία και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Κάθε δε αμαρτία προκαλεί μώλωπα και τραύμα. Τραυματίστηκε, λοιπόν, εξαιτίας της παρακοής, επλήγη εξαιτίας των ανομιών, όπως λέει ο προφήτης: «Επλήγην σαν το χορτάρι και ξηράνθηκε η καρδιά μου, διότι λησμόνησα να φάω τον άρτο μου»· δηλαδή, το να τηρήσω την εντολή του Θεού. Ημιθανή δε, λέει, τον εγκατέλειψαν, όχι επειδή δεν ήθελαν να τον θανατώσουν, αλλά επειδή δεν το επέτρεψε ο Θεός. Διότι, λέει, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο τη μετάνοια. Και πού τον εγκαταλείπουν; Στην οδό, δηλαδή, στον παρόντα βίο· διότι οδός ονομάζεται αυτός ο αιώνας, επειδή όλοι οι άνθρωποι διέρχονται μέσα από αυτόν. Όταν δε έφτασε, λέει, ένας ιερέας στην οδό και τον είδε, τον αντιπαρήλθε.

Διότι, αφού προηγουμένως τις κατηγόρησε ότι αθέτησαν τον Χριστό, τότε λέει: Θέλω οι νεότερες να παντρεύονται, να τεκνοποιούν. Έτσι, λοιπόν, και εδώ συγκαταβαίνοντας ενεργεί κατ' οικονομίαν· δεν ήταν το πρωταρχικό του θέλημα να γίνονται οι θυσίες. Έτσι λέει και για τον θάνατο: Δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει· και αλλού λέει, ότι όχι μόνο το θέλησε, αλλά και το επιθύμησε αυτό. Αν και αυτά είναι αντίθετα μεταξύ τους, διότι η βούληση είναι εντεινόμενη επιθυμία. Πώς λοιπόν, ενώ δεν θέλεις, αλλού το επιθυμείς, πράγμα που είναι σημάδι σφοδρής θέλησης; Αυτό ακριβώς μπορεί να ειπωθεί και εδώ. Σύμφωνα με αυτό το θέλημα είμαστε αγιασμένοι, λέει. Το πώς είμαστε αγιασμένοι, το ερμηνεύει ο ίδιος προσθέτοντας: Μέσω της προσφοράς του σώματος του Ιησού Χριστού μια για πάντα. Και κάθε ιερέας στέκεται καθημερινά λειτουργώντας, και προσφέροντας πολλές φορές τις ίδιες θυσίες. Άρα το να στέκεται είναι σημάδι του ότι λειτουργεί· επομένως, το να κάθεται είναι σημάδι του ότι δέχεται τη λειτουργία. Αυτός όμως, αφού πρόσφερε μία θυσία για τις αμαρτίες, κάθισε στο διηνεκές στα δεξιά του Θεού, περιμένοντας στο εξής μέχρι να τεθούν οι εχθροί του ως υποπόδιο των ποδιών του.

Διότι είναι φοβερές οι ευθύνες, φοβερές, και έχουν ανάγκη από πολλή φιλανθρωπία, ώστε να μην ακούσουμε τον φρικτό εκείνο λόγο: «Απομακρυνθείτε, δεν σας γνωρίζω, εσείς που εργάζεστε την ανομία»· ώστε να μην ακούσουμε πάλι εκείνο το φοβερό: «Απέλθετε, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του»· ώστε να μην ακούσουμε: «Χάος υπάρχει μεταξύ ημών και υμών»· ώστε να μην ακούσουμε εκείνο που είναι γεμάτο φρίκη: «Πάρτε τον και ρίξτε τον στο εξώτερο σκότος»· ώστε να μην ακούσουμε εκείνο που είναι γεμάτο από μεγάλο φόβο: «Πονηρέ και οκνηρέ δούλε». Διότι είναι πάρα πολύ φρικτό και φοβερό εκείνο το δικαστήριο· καίτοι ο Θεός είναι ήμερος, καίτοι είναι προσηνής. Διότι ονομάζεται Θεός οικτιρμών, και Θεός παρακλήσεως, και είναι αγαθός όσο κανένας δεν είναι αγαθός, και χρηστός και επιεικής και πολυέλεος, και δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει. Από πού λοιπόν, από πού είναι γεμάτη με τόση αγωνία εκείνη η ημέρα; Ποταμός πυρός ρέει μπροστά από το πρόσωπό του, τα βιβλία των πράξεών μας ανοίγονται, αυτή η ημέρα φλέγεται σαν κλίβανος, άγγελοι τρέχουν ολόγυρα, και πολλά καμίνια ετοιμάζονται. Πώς λοιπόν είναι φιλάνθρωπος; Πώς ελεήμων; Πώς αγαθός; Είναι λοιπόν φιλάνθρωπος ακόμη και με αυτόν τον τρόπο, και μάλιστα μέσα από αυτά ακριβώς αποδεικνύεται το μέγεθος της φιλανθρωπίας του.

Αυτά δε τα λέγει, δείχνοντας ότι εμείς κάνουμε την αρχή της εγκατάλειψης και γινόμαστε αίτιοι της απώλειας. Διότι ο Θεός όχι μόνο δεν θέλει να εγκαταλείψει ούτε να τιμωρήσει, αλλά, ακόμη και όταν τιμωρεί, το πράττει χωρίς να το επιθυμεί. Διότι δεν θέλω, λέγει, τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει. Ο δε Χριστός δακρύζει και για την καταστροφή της Ιερουσαλήμ· πράγμα το οποίο πράττουμε και εμείς για τους φίλους μας.

Επειδή ελαττώθηκαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων. Ο Νόμος ανακράζει: «Άκου, Ισραήλ, Κύριος ο Θεός σου είναι ένας», και οι ασεβέστατοι οπαδοί του Σαβελλίου προσθέτουν στον έναν άλλους δύο. Ο Χριστός βοά: «Αυτή είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό», και τα τέκνα των αιρετικών φαντάζονται μια ομοούσια τριάδα θεών. [Ο Ησαΐας, ο εκλεκτός των προφητών, βοά: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και θα γεννήσει υιό και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεθερμηνευόμενο σημαίνει ο Θεός είναι μαζί μας», και ο Νεστόριος διακηρύσσει την παρθένο ανθρωποτόκο.] Ο Δεσπότης βοά μέσω του Ιεζεκιήλ λέγοντας: «Αυτά λέει ο Αδωναΐ Κύριος: Δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει η ψυχή του», και ο Ναυάτος καταλογίζει στον Θεό ασπλαχνία, λέγοντας ότι δεν υπάρχει μετάνοια. Ο Μωυσής ο νομοθέτης γράφει: «Όλα όσα εποίησε ο Θεός ήταν πάρα πολύ καλά», και οι μαινόμενοι Μανιχαίοι κατηγορούν την κτίση. Οι Ιουδαίοι βλέπουν τον χωλό να περπατά και συγκροτούν δικαστήριο εναντίον των ιατρών.

Διότι ο Θεός δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει. Είδατε το εφήμερο του ανθρωπίνου γένους; Όταν έγινε ο σεισμός, συλλογιζόμουν μέσα μου λέγοντας: Πού είναι οι αρπαγές; Πού οι πλεονεξίες; Πού οι τυραννίες; Πού οι αλαζονείες; Πού οι εξουσίες; Πού οι καταπιέσεις; Πού οι λεηλασίες εις βάρος των φτωχών; Πού οι υπερηφάνειες των πλουσίων; Πού οι δυναστείες των αρχόντων; Πού οι απειλές; Πού οι φόβοι; Μέσα σε μια στιγμή όλα διαλύονταν πιο εύκολα και από ιστό αράχνης, όλα εκείνα παρέλυαν, θρήνος κατείχε την πόλη, και όλοι έτρεχαν στην εκκλησία. Αναλογιστείτε, εάν αποφάσιζε ο Θεός να τα κατακρημνίσει όλα, τι θα παθαίναμε. Και τα λέω αυτά, για να παραμένει διαρκώς ακμαίος μέσα σας ο φόβος για όσα συνέβησαν, και να στηρίζει τη διάνοια όλων. Έκανε σεισμό, αλλά δεν προκάλεσε την καταστροφή· διότι εάν ήθελε να μας καταστρέψει, δεν θα έκανε τον σεισμό. Αλλά επειδή δεν το ήθελε, προηγήθηκε ο σεισμός σαν κήρυκας, προαναγγέλλοντας σε όλους την οργή του Θεού, ώστε, γινόμενοι καλύτεροι μέσω του φόβου, να αποτρέψουμε την έμπρακτη τιμωρία. Έτσι έπραξε και στην περίπτωση των βαρβάρων: «Ακόμη τρεις ημέρες, και η Νινευή θα καταστραφεί». Και γιατί δεν την καταστρέφεις; Απειλείς να την κατεδαφίσεις, και γιατί δεν την κατεδαφίζεις;

Γι' αυτόν τον λόγο κατέστησα σαφές το παράδειγμα των μωρών παρθένων, των οποίων οι λαμπάδες της ζωής έσβησαν επειδή δεν είχαν το έλαιο της δικαιοσύνης, και το πώς έκλεισαν για αυτές οι θύρες του νυμφώνα, και πώς, ενώ εκείνες χτυπούσαν, τους απαντούσαν από μέσα: «Δεν σας γνωρίζω», υπονοώντας έτσι τη φωνή που θα απευθυνθεί προς τους αμαρτωλούς κατά την κρίση. Εφόσον, λοιπόν, αδελφοί, διδαχθήκαμε από τους λόγους του Σωτήρος τη Δεσποτική αγαθότητα, ας μην περιφρονήσουμε τον Κριτή, ο οποίος πριν από την κρίση ομιλεί φιλάνθρωπα, ας μην χάσουμε τον καιρό της μετανοίας· με αγαθές πράξεις και ελεημοσύνες ας ενδύσουμε τις ψυχές μας· ο καθένας μας από τώρα ας μεριμνήσει για τα αναγκαία της αιώνιας ζωής και ας απομακρύνουμε τους εαυτούς μας από τις κακές πράξεις. Διότι, εάν εμείς διαφυλάξουμε ασάλευτη την πίστη μέσα από αγαθά έργα, θα παραμείνει μαζί μας ασάλευτη και η κτίση. Ας κοσμήσουμε τις ψυχές μας με σωφροσύνη και ας αποκτήσουμε με βεβαιότητα τον ατίμητο μαργαρίτη της καθαρής πίστεως· προτού σβήσει ο χρόνος της ζωής μας, προτού φθαρεί το σχήμα του κόσμου, το άνθος της δόξης και όλα τα τερπνά της οικουμένης, ας ευαρεστήσουμε τον αδέκαστο Κριτή. Διότι Αυτός είναι που λέγει: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει».

Με ωθείς προς τη φιλανθρωπία· αντιλαμβάνομαι τα τεχνάσματά σου, Δέσποτα, ώστε, όταν σου πω: «Σώσε τον νεκρό γιο της χήρας», να μου αντιγυρίσεις και εσύ τον λόγο: «Σπλαχνίσου εσύ τον Ισραήλ που έχει νεκρωθεί από τον λιμό». Μου ζητάς μια χάρη, δέξου να σου ζητηθεί και σε σένα μια χάρη· ανακάλεσε την απόφαση για τον λιμό, και εγώ ανακαλώ την καταδίκη του θανάτου. Όταν, λοιπόν, είδε ο Θεός τον Ηλία να έχει δαμαστεί από πολλά και να έχει γίνει πιο φιλάνθρωπος, τότε πλέον του απευθύνει πιο φανερά τους λόγους της φιλανθρωπίας, εφόσον εκείνος δεν θεωρούσε πια την άρση της τιμωρίας ως προσβολή. «Πήγαινε», του λέει. Λόγια ικεσίας του Θεού προς τον δούλο του· ο ίδιος ο Θεός αυτοπροσώπως παρακαλεί τον δούλο του για φιλανθρωπία. «Πήγαινε», λέει. «Επειδή έγινες», λέει, «πιο φιλάνθρωπος, δέξου και τους δικούς μου λόγους περί φιλανθρωπίας· επειδή κατάλαβες ότι διακατέχομαι από τις ωδίνες της φιλανθρωπίας, άκουσέ με πλέον πιο ξεκάθαρα. Κοιλοπονώ για την άρση της τιμωρίας, επείγομαι να χορηγήσω τη συμφιλίωση, ντρέπομαι μπροστά στα δάκρυα αυτών που τιμωρούνται. Όλοι οι αμαρτωλοί, ω προφήτη, κρατούν το χειρόγραφο της φιλανθρωπίας μου· μην με κάνεις να φανώ ψεύτης απέναντί τους. Άκουσε δε και τα λόγια αυτού του εγγράφου, τα οποία γνωρίζεις και εσύ ο ίδιος: Δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά να επιστρέψει και να ζήσει».

Διότι γνωρίζω την ευσπλαχνία του Δεσπότη μου, γνωρίζω την αμνησικακία του Φιλανθρώπου, και ότι επιθυμεί το έλεος, μη θέλοντας τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει, θέλοντας να σωθούν όλοι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, και μάλιστα όσοι επιστρέφουν από την αμαρτία. Διότι δεν ήλθες να καλέσεις δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Διότι δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Τώρα άρχισα να ομιλώ προς τον Κύριό μου· ενώ εγώ είμαι χώμα και στάχτη, σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού. Δώσε μου λόγο στο άνοιγμα του στόματός μου, εσύ που χορηγείς προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται, διότι κάθε αγαθή παροχή και κάθε τέλειο δώρημα έρχεται άνωθεν, κατεβαίνοντας από εσένα, τον Πατέρα των φώτων· ώστε να δεηθώ επάξια και να ικετεύσω με τρόπο ψυχικά ωφέλιμο.

Ποιες αμαρτίες; Αυτές του νόμου· όχι βέβαια ότι ο νόμος είναι αμαρτία, μη γένοιτο· αλλά διότι εκτός του νόμου δεν θα γνώριζα την αμαρτία. Επειδή, λοιπόν, ο νόμος με καθιστούσε ένοχο κατάρας ως παραβάτη, για τον λόγο αυτόν ήλθε ο Χριστός Ιησούς και με εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για χάρη μας. Ας μην προτιμήσουμε, επομένως, την πάνδημη πρόνοια του διαβόλου έναντι της οικονομίας του Χριστού· ας μην παραβλέψουμε το κάλλος της μετανοίας προς χάριν της αμαρτίας. Αν φοβάσαι την απειλή, κατάφυγε στην εντολή· αν βέβαια θέλεις να αποφύγεις τη μέλλουσα κρίση, απόκλινε από το κακό και πράξε το αγαθό· δηλαδή, απόβαλε την αμαρτία και γίνε εργάτης της μετανοίας, ώστε Εκείνος που δεν θέλει τον θάνατο των αμαρτωλών, αλλά το να επιστρέψουν και να ζήσουν, αφού αποδεχθεί την προθυμία της ψυχής σου, να σου χαρίσει την άφεση της αμαρτίας. Εμείς δε, για όσα ειπώθηκαν, ας αναπέμψουμε αίνο και δόξα στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αυτό ανήγγειλε και ο άγγελος, λέγοντας: «Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους»· και πάλι ο προφήτης Δαβίδ λέει: «Κύριε, σε σένα κατέφυγα». Σε αυτόν και εσύ κατάφυγε, ο οποίος είπε: «Δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς»· σε αυτόν που είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς»· σε αυτόν που είπε: «Μετανοείτε· διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών»· σε αυτόν που λέει: «Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· σε αυτόν που είπε: «Εξουσία έχει ο Υιός του ανθρώπου επί της γης να συγχωρεί αμαρτίες»· σε αυτόν που λέει ότι: «Αυτόν που έρχεται σε μένα, δεν θα τον αποδιώξω έξω»· σε αυτόν που είπε μέσω του προφήτη: «Καθώς εγώ ζω, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει αυτός»· σε αυτόν που είπε ότι θα αποδώσει δικαιοσύνη σε εκείνους που βοούν προς αυτόν νύχτα και ημέρα· σε αυτόν που είπε: «Χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Σε αυτόν να καταφεύγεις με μετάνοια και δάκρυα. Μετανόησε, και μην αμφιβάλλεις· μετανόησε, και μην αποθαρρύνεσαι, ούτε να απελπίζεσαι για τον εαυτό σου, εφόσον διαθέτεις τα φάρμακα της σωτηρίας. Στον ουρανό γίνεται χαρά όταν εσύ μετανοείς, και εσύ ραθυμείς; Οι άγγελοι σκιρτούν από αγαλλίαση, και εσύ νυστάζεις; Για χάρη σου έχει έρθει ο ιατρός των ψυχών, και εσύ κρύβεις το τραύμα σου; Αυτός φωνάζει: «Επιστρέψτε σε μένα, υιοί των ανθρώπων, ελάτε σε μένα»· και εσύ δεν σπεύδεις;

Διότι ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δικοί μου όμως λόγοι δεν πρόκειται να παρέλθουν. Μία φορά ορκίστηκα στην αγιότητά μου. Ζω εγώ, ο οποίος δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού. Ακούσατε ότι ο Φιλάνθρωπος ορκίστηκε στον εαυτό του. Γι' αυτό προτρέπω τους πάντες: Ελάτε, τέκνα, ακούστε με· και όσο έχουμε καιρό, ας σπεύσουμε, πριν έλθει η μεγάλη ημέρα του Κυρίου. Ας προσέλθουμε έγκαιρα ενώπιόν του με εξομολόγηση. Ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε. Διότι αυτός μας δημιούργησε, αυτός ας μας σπλαχνιστεί και ας μας ευλογήσει, ας κάνει να λάμψει το πρόσωπό του επάνω μας και ας μας ελεήσει· διότι αυτός είναι ο Θεός όσων μετανοούν, αυτός μας δέχεται όταν μετανοούμε, αυτός και θα μας ποιμάνει· σε αυτόν ανήκει η δόξα και η ισχύς και κάθε ευχαριστία, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αλλά όμως, μετά από τόση πρόοδο, διέπραξαν αμαρτία ικανή να τους αποξενώσει από τον Χριστό· για την οποία ο ίδιος αποφαίνεται ως εξής λέγοντας: «Ιδού, εγώ ο Παύλος σας λέω ότι, εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα», και πάλι: «Όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη». Και όμως, μετά από ένα τόσο μεγάλο παράπτωμα, τους αποδέχεται πάλι λέγοντας: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι κοιλοπονώ μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας», δείχνοντας ότι, ακόμη και μετά την έσχατη διαφθορά, είναι δυνατόν να μορφωθεί πάλι από την αρχή ο Χριστός μέσα μας· «διότι δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει». Ας επιστρέψουμε, λοιπόν, προσφιλές μου πρόσωπο, και ας εκπληρώσουμε το θέλημα του Θεού. Διότι γι' αυτό μας έκτισε και μας έφερε στην ύπαρξη, για να μας αξιώσει να μετάσχουμε στα αιώνια αγαθά, για να μας χαρίσει τη βασιλεία των ουρανών, όχι για να μας ρίξει στη γέεννα και να μας παραδώσει στο πυρ· διότι αυτό δεν δημιουργήθηκε για εμάς, αλλά για τον διάβολο· η βασιλεία όμως έχει ετοιμαστεί και προπαρασκευαστεί για εμάς από παλιά. Και υποδεικνύοντας και τα δύο αυτά, έλεγε σε όσους βρίσκονταν στα δεξιά του: «Ελάτε, λέει, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου.» Σε όσους δε βρίσκονταν στα αριστερά του: «Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το ετοιμασμένο», όχι πλέον «για εσάς», αλλά «για τον διάβολο και τους αγγέλους του».

γʹ. «Σταμάτα», είπα, «σταμάτα· διότι μας αρκούν αυτές οι διηγήσεις, εκτός εάν πρέπει να παραδώσω εντελώς το πνεύμα μου· άφησέ με να φύγω, διατηρώντας έστω κάποια μικρή δύναμη. Διότι αυτό που πρόσταξες οπωσδήποτε θα γίνει· αρκεί μόνο να μη μας προσθέσεις καμία άλλη διήγηση, αλλά, αφού φύγεις, να προσεύχεσαι να διαλυθεί το νέφος της αθυμίας μου και να λάβω κάποια ενίσχυση από τον Θεό που πολεμείται, για τη θεραπεία εκείνων που Τον πολεμούν. Και οπωσδήποτε θα τη δώσει, επειδή είναι φιλάνθρωπος και δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει». Αφού λοιπόν τον αποχαιρέτησα με αυτόν τον τρόπο, καταπιάστηκα με τούτους τους λόγους.

Δεν επιθυμώ, λοιπόν, τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει. Επειδή μερικοί προβάλλουν ως πρόφαση, άλλοι τον γάμο, άλλοι τη στρατιωτική υπηρεσία, άλλοι το επάγγελμα, άλλοι τη δουλεία, άλλοι την πενία και άλλοι διάφορα άλλα, ότι δήθεν αποτελούν εμπόδια για τη σωτηρία, επιθυμώ σήμερα να αποδείξω σε όλους σας ότι ούτε ο πλούτος εμποδίζει, ούτε η πενία, ούτε η στρατιωτική υπηρεσία, ούτε το εμπόριο, ούτε ο γάμος, ούτε τα παιδιά, ούτε τα επαγγέλματα, ούτε τίποτε από όλα αυτά τη σωτηρία. Προσκλήθηκε ο Ιησούς σε γάμο και πήγε· μάλιστα, προσέφερε και δώρα. Διότι μετέτρεψε το νερό σε κρασί. Ο Δεσπότης παρέστη και δόξασε τον γάμο, και εσύ τον υβρίζεις και ισχυρίζεσαι ότι ο γάμος αποτελεί εμπόδιο για τη σωτηρία; Κανένα λοιπόν δεν αποτελεί εμπόδιο για την ευσέβεια.

Δεν θα ξεφύγεις από τη σκληρή δουλεία του φοβερού κοσμοκράτορα, του πονηρού διαβόλου εννοώ, και θα οικειωθείς τον αγαθό, εύσπλαγχνο και πανοικτίρμονα Δεσπότη; Δεν θα αποστείς από τη λατρεία των πολλών και ψευδώνυμων θεών, για να λατρεύσεις τον έναν, αληθινό και ζωντανό Θεό; Διότι, ακόμη κι αν αμάρτησες απέναντί Του, βλασφημώντας τον με πολλά και θανατώνοντας τους δούλους Του με φοβερές τιμωρίες, γνωρίζω καλά ότι ο Αγαθός θα σε δεχτεί εάν επιστρέψεις και θα λησμονήσει όλα τα παραπτώματά σου. Διότι δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο το να επιστρέψει και να ζήσει, Εκείνος που κατέβηκε από τα ανεκδιήγητα ύψη προς αναζήτηση εμάς των πλανημένων, υπομένοντας για εμάς σταυρό, μαστιγώσεις και θάνατο, και εξαγοράζοντας με το τίμιο αίμα Του εμάς που είχαμε πωληθεί στην αμαρτία. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και η αίνεση στους αιώνες. Αμήν.

Στρεφόμενος λοιπόν προς τον γιο του βασιλιά, είπε: Πες μου λοιπόν, ω φωτισμένε στην ψυχή· με δέχεται ο Χριστός, εάν, απομακρυνόμενος από τις πονηρές μου πράξεις, επιστρέψω σε αυτόν; Ναι, λέει ο κήρυκας της αλήθειας, ναι, δέχεται και εσένα και όλους όσους επιστρέφουν σε αυτόν. Και δεν τους δέχεται απλώς, αλλά, όπως προϋπαντά έναν γιο που επέστρεψε από μακρινή χώρα, έτσι προϋπαντά και εκείνον που επιστρέφει από τον δρόμο των ανομιών· και αγκαλιάζοντάς τον τον καταφιλά, και αφού αφαιρέσει το αίσχος της αμαρτίας, αμέσως τον ντύνει με ένδυμα σωτηρίας, και, περιβάλλοντάς τον με στολή λαμπρότατης δόξας, τελεί μυστική ευφροσύνη με τις άνω δυνάμεις, εορτάζοντας την επιστροφή του χαμένου προβάτου. Διότι ο ίδιος ο Κύριος είπε ότι γίνεται μεγίστη χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί. Και πάλι λέει: Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Λέει δε και διά του προφήτου: Ζω εγώ, λέει ο Κύριος· δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού και του ασεβούς, παρά να επιστρέψει από τον δρόμο του και να ζήσει· αποστραφείτε πλήρως από τον πονηρό σας δρόμο· και γιατί να πεθάνετε, οίκε του Ισραήλ;

Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, ούτε όταν βρισκόμαστε στο κακό να απελπιζόμαστε, ούτε όταν βρισκόμαστε στο αγαθό να εφησυχάζουμε· αλλά και όταν κατορθώνουμε το καλό να φοβόμαστε, για να μην πέσουμε από υπερβολική σιγουριά, και όταν αμαρτάνουμε να μετανοούμε, ώστε να αποφύγουμε την απελπισία για τη σωτηρία μας. Διότι και τα δύο αυτά αποτελούν φανερή προδοσία, και το να εφησυχάζει εκείνος που στέκεται όρθιος, και το να απελπίζεται εκείνος που έχει πέσει. Γι' αυτό ο μεν Παύλος, θέλοντας να ασφαλίσει αυτούς που στέκονται, έλεγε: «εκείνος που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει»· ενώ ο προφήτης, για να σηκώσει αυτούς που έχουν πέσει, λέει: «μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται; ή αυτός που απομακρύνεται, δεν επιστρέφει;»· και πάλι: «επιστρέψτε σε εμένα, και θα επιστρέψω σε εσάς»· και αλλού, επιβεβαιώνοντας με όρκο τη σωτηρία μέσω της μετάνοιας, λέει: «στο όνομά μου, λέει ο Κύριος, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει». Και αυτά μεν τα δηλώνει προς τον αμαρτωλό. Προς τον δίκαιο όμως λέει: «εάν ένας άνθρωπος πράξει κάθε δικαιοσύνη και κάθε αλήθεια, και παρεκκλίνοντας αμαρτήσει, δεν θα θυμηθώ τη δικαιοσύνη του, αλλά θα πεθάνει μέσα στις αμαρτίες του». Ώ, τι άριστη οικονομία! Τον μεν αμαρτωλό τον ελεεί, τον δε δίκαιο τον φοβίζει, διότι αυτόν που παραμένει στις αμαρτίες, εάν τον φοβίσει, τον οδηγεί στην απελπισία, ενώ αυτόν που πράττει το δίκαιο, εάν τον καλοτυχίζει, τον φέρνει αμέσως σε πνευματική χαλάρωση· και σε αυτόν που έπεσε απλώνει χέρι φιλάνθρωπο, ενώ σε αυτόν που στέκεται επιβάλλει σωτήριο φόβο, και διεγείρει τη διάθεσή του προς τα καλά.

Αλλά τα αμαρτήματά μας δημιουργούν χάσμα ανάμεσα σε εμάς και στον Θεό· και εξαιτίας των αμαρτιών μας απέστρεψε το πρόσωπό Του, ώστε να μην ελεήσει. Γι' αυτό λέει: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί· αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας μπροστά από τα μάτια μου· σταματήστε τις πονηρίες σας· μάθετε να πράττετε το καλό, επιζητήστε τη δικαιοσύνη, σώστε τον αδικούμενο, κρίνετε δίκαια το ορφανό και δικαιώστε τη χήρα. Και ελάτε να ελεγχθούμε μεταξύ μας, λέει ο Κύριος· και εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· εάν πάλι είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». Και: «Εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης. Διότι το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά». Και πάλι μέσω του Ιωήλ: «Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά· με νηστεία, με κλάμα και με οδυρμό· σχίστε τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας. Διότι ο Κύριος είναι ελεήμων και οικτίρμων, και μετανοεί για τις συμφορές». Προς δε τον Ιεζεκιήλ λέει: «Υιέ ανθρώπου, πες στον οίκο Ισραήλ: "Έτσι μιλήσατε λέγοντας: Οι πλάνες μας και οι ανομίες μας βαραίνουν πάνω μας· και εξαιτίας τους λιώνουμε· πώς λοιπόν θα ζήσουμε;" Πες τους: "Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, δεν επιθυμώ τον θάνατο του ασεβούς, παρά μόνο το να αποστραφεί από τον δρόμο του και να ζήσει· με αληθινή επιστροφή αποστραφείτε από τον δρόμο σας· και γιατί να πεθάνετε, οίκε του Ισραήλ;"»

Διότι ο κενόδοξος δεν έχει γνώση, η οποία σαν άλλος ουρανός να τον ανυψώνει από την οίηση που τον κατασπά, ούτε πάλι γη —εννοώ το θεμέλιο της πρακτικής αρετής που βρίσκεται στην ταπείνωση— που να τον συγκρατεί χαμηλά από την αλαζονεία που τον υψώνει. Αυτόν, ακόμη κι αν πεθάνει, τον πενθεί από φιλανθρωπία, ως φιλόθεος, ο δάσκαλος που τον γέννησε πνευματικά, μιμούμενος τον Θεό, «μη θέλοντας τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει».

Αλλά για τη σύνεσή του δεν υπάρχει μέτρο, ούτε γνώρισε κανείς τον νου του Κυρίου. Αν πάλι τον θεωρούν ως κάποιον που δεν φροντίζει για την επιστροφή των αμαρτωλών ή δεν προνοεί, τότε ποιος είναι αυτός που λέει μέσω της φωνής των αγίων, ότι «Δεν θέλω τον θάνατο αυτού που πεθαίνει, παρά μόνο να επιστρέψει από τον δρόμο του, και να ζήσει η ψυχή του»· και «όταν εγώ πω στον ασεβή, "με θάνατο θα θανατωθείς", και εκείνος αποστραφεί από τον δρόμο του και πράξει το δίκαιο και τη δικαιοσύνη, και πορευτεί με τα προστάγματα της ζωής, τότε θα ζήσει και δεν θα πεθάνει· όλες οι αμαρτίες του που έπραξε δεν θα μνημονευθούν πια»; Ή μήπως τον θεωρούν ως κάποιον που υστερεί έστω και λίγο σε σοφία και δικαιοσύνη; Και ποιος θα μπορούσε να μετρήσει την άβυσσο της σοφίας, ή μάλλον της ίδιας της αυτοσοφίας; Διότι με τη σοφία εξέτεινε τον ουρανό, θεμελίωσε τη γη και γενικά τα πάντα τα εποίησε με σοφία. Και ότι είναι αγαθός, και όλα τα άλλα για τα οποία από όλους εξυμνείται και δοξάζεται· γιατί πρέπει να καταπιανόμαστε με τα μεγαλεία του Θεού που υπερβαίνουν την ανθρώπινη κατανόηση και τον λόγο, και να αποτολμούμε τα ανέφικτα;

Εγώ, λοιπόν, και τις άλλες πράξεις αυτών των ανδρών τις αντιμετωπίζω με έκπληξη και τις θεωρώ εντελώς ανόσιες, για τούτη όμως που αφηγούμαι τώρα εκπλήσσομαι υπερβολικά και απορώ με ποιον σκοπό την επικύρωσαν, ή με ποιο σκεπτικό απέδωσαν τη δική τους μιαιφονία στον Θεό και ονόμαζαν ξεδιάντροπα ως θεϊκή παρόρμηση τη σκέψη που τους υπαγόρευσε ο απ' αρχής ανθρωποκτόνος, ενώ θα μπορούσαν να ξεκινήσουν διαφορετικά και να μην εκφράζονται με τόση αναίδεια και θρασύτητα, ούτε να συκοφαντούν απροκάλυπτα το θείο ότι δήθεν χαίρεται με τα αίματα, το οποίο εξ αρχής έπλασε τον άνθρωπο για τη ζωή, χωρίς να έχει δημιουργήσει τον θάνατο, και ενώπιον του οποίου βοά η φωνή του αίματος του Άβελ, και το οποίο έχει διακηρύξει ρητά ότι δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει.

Συμβαίνει δε, ο σατανάς να σου μιλάει μέσα στην καρδιά σου: «Δες πόσα κακά έκανες, ιδού με πόσες μανίες έχει γεμίσει η ψυχή σου, και είσαι φορτωμένος από αμαρτίες, ώστε δεν μπορείς πλέον να σωθείς». Και αυτά τα κάνει, για να σε οδηγήσει στην απελπισία, λέγοντάς σου ότι η μετάνοιά σου δεν είναι ευπρόσδεκτη. Επειδή, λοιπόν, η κακία εισχώρησε κρυφά μέσα από την παράβαση, έκτοτε κάθε ώρα συνομιλεί με την ψυχή όπως ένας άνθρωπος με άλλον άνθρωπο. Απάντησέ του και εσύ ότι: «Έχω τις μαρτυρίες του Κυρίου εγγράφως», και ότι «δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοια και το να αποστραφεί από την πονηρή του οδό και να ζήσει». Διότι για αυτόν τον λόγο κατήλθε Εκείνος, για να σώσει τους αμαρτωλούς, να αναστήσει τους νεκρούς, να ζωοποιήσει αυτούς που έχουν θανατωθεί, να φωτίσει εκείνους που βρίσκονται στο σκοτάδι. Διότι, αληθινά, ερχόμενος μας κάλεσε σε υιοθεσία, σε μια άγια πόλη που ειρηνεύει, σε μια πόλη ζωντανή, που ποτέ δεν πεθαίνει, σε δόξα άφθαρτη. Αρκεί μόνο εμείς να δώσουμε αγαθό τέλος στο ξεκίνημά μας, να παραμείνουμε στην πτωχεία, στην ξενιτεία, στην κακουχία, στην ικεσία προς τον Θεό, χτυπώντας την πόρτα με επιμονή. Διότι, όπως το σώμα βρίσκεται κοντά στην ψυχή, έτσι ακόμη πιο κοντά είναι ο Κύριος στο να έρθει και να ανοίξει τις κλειστές πόρτες της καρδιάς μας και να μας δωρίσει τον ουράνιο πλούτο.

Διότι, αφότου μέσω της παραβάσεως εισχώρησε η κακία, βρήκε δίοδο για να συνομιλεί καθημερινά, κατά κάποιον τρόπο, με την ψυχή, όπως συνομιλεί άνθρωπος με άνθρωπο, και να της υποβάλλει τα άτοπα. Αποκρίσου, λοιπόν, εσύ σε αυτήν: Όμως, έχω τις έγγραφες διαβεβαιώσεις του Θεού, ο Οποίος λέει: Δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά μόνο να επιστρέψει μέσω της μετανοίας και να ζήσει.

Διότι, επειδή εισήλθε η κακία μέσω της παραβάσεως, έκτοτε κάθε ώρα συνομιλεί με την ψυχή όπως ένας άνθρωπος με άλλον άνθρωπο. Απάντησέ της και εσύ ότι «Έχω τις μαρτυρίες του Κυρίου εγγράφως», ότι «Δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του, ώστε να αποστραφεί την πονηρή οδό και να ζήσει». Διότι γι' αυτό κατήλθε ο Ίδιος, για να σώσει τους αμαρτωλούς, να αναστήσει τους νεκρούς, να ζωοποιήσει όσους έχουν θανατωθεί, να φωτίσει αυτούς που βρίσκονται στο σκότος. Διότι αληθινά Εκείνος που ήλθε, μας κάλεσε σε υιοθεσία, σε πόλη άγια και ειρηνική, σε ζωή που ποτέ δεν πεθαίνει, σε δόξα άφθαρτη. Αρκεί μόνο εμείς να δώσουμε στην αρχή μας αγαθό τέλος, να εμμείνουμε στην πτωχεία, στην ξενιτεία, στην κακουχία, στην ικεσία προς τον Θεό, κρούοντας τη θύρα με επιμονή. Διότι, όπως το σώμα είναι κοντά στην ψυχή, έτσι πιο κοντά είναι ο Κύριος στο να έλθει και να ανοίξει τις κλειστές θύρες της καρδιάς και να μας δωρίσει τον ουράνιο πλούτο. Διότι είναι αγαθός και φιλάνθρωπος, και οι υποσχέσεις Του είναι αψευδείς, αρκεί μόνο να υπομείνουμε έως το τέλος επιζητώντας Τον.

αʹ. Προτρεπτικός λόγος από τα προοίμια για μετάνοια· και στο ρητό του Αποστόλου: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε» και στα επόμενα· και εναντίον εκείνων που διαστρεβλώνουν και αυτό και ολόκληρη τη θεία Γραφή. Έχω ακούσει πολλούς ανθρώπους να λένε: «Εφόσον λέει: εκείνους που προγνώρισε ο Θεός, αυτούς και προόρισε· κι εκείνους που προόρισε, αυτούς και κάλεσε· κι εκείνους που κάλεσε, αυτούς και δόξασε, ποιο είναι το όφελος για μένα αν υποβληθώ σε πολλούς κόπους, αν επιδείξω επιστροφή και μετάνοια, αλλά δεν είμαι προγνωσμένος από τον Θεό ούτε προορισμένος στο να σωθώ και να γίνω σύμμορφος με τη δόξα του Υιού Του και Θεού;» Προς αυτούς είναι εύλογο να αναφωνήσει κανείς και να πει: «Άνθρωποί μου, γιατί δεν συλλογίζεστε αυτά που σας σώζουν, αλλά αυτά που σας οδηγούν στην απώλεια, και διαλέγοντας τα δυσνόητα χωρία της θεόπνευστης Γραφής τα αποκόπτετε και τα διαστρεβλώνετε και τα ερμηνεύετε προς την ίδια σας την καταστροφή; Δεν ακούτε καθημερινά τον Σωτήρα που βροντοφωνάζει: «Ζω εγώ, και δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά το να επιστρέψει και να ζήσει»; Δεν Τον ακούτε που λέει: «Μετανοείτε· γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», και πάλι: «Αλήθεια σας λέω, χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί»; Μήπως είπε ή λέει σε κάποιους: «Μη μετανοείτε, διότι δεν θα σας δεχτώ», ενώ σε κάποιους άλλους, σαν να λέμε στους προορισμένους: «Εσείς όμως μετανοείτε, διότι σας έχω προγνωρίσει»;

Τι λοιπόν; Εάν είμαστε νεκροί, λέει, και ζούμε στο σκοτάδι, πώς θα μπορέσουμε να ζήσουμε ή πώς θα αντικρίσουμε τον Χριστό, το αληθινό φως, ο οποίος ήλθε στη γη; Άκουγε με σύνεση και μην επιδιώκεις να δικαιώσεις τον εαυτό σου· αλλά ταπεινώσου ενώπιον του Θεού και πες: «Κύριε, εσύ που δεν θέλεις τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει, εσύ που κατήλθες γι' αυτόν τον λόγο στη γη, ώστε να αναστήσεις εκείνους που κείτονται και έχουν θανατωθεί από την αμαρτία και να τους αξιώσεις να αντικρίσουν εσένα, το αληθινό φως, στο μέτρο που είναι δυνατόν σε άνθρωπο να σε δει, στείλε μου έναν άνθρωπο που σε γνωρίζει, ώστε, υπηρετώντας τον σαν να υπηρετούσα εσένα, υποτασσόμενος σε αυτόν με όλη μου τη δύναμη, και εκτελώντας το δικό σου θέλημα μέσα από το δικό του θέλημα, να γίνω ευάρεστος σε εσένα, τον μόνο Θεό, και να αξιωθώ κι εγώ της βασιλείας σου, ο αμαρτωλός.» Εάν λοιπόν επιμείνεις έτσι, κρούοντας με όλη σου την ψυχή και τη δύναμη, παρακαλώντας και ικετεύοντάς τον, δεν θα σε εγκαταλείψει, αλλά είτε ο ίδιος είτε μέσω ενός από τους δούλους του, θα σε διδάξει όλα όσα πρέπει να κάνεις, και διά της χάριτός του και της προσευχής του δούλου του, θα σου χαρίσει τη δύναμη για να τα εκπληρώσεις.

Στο τέκνο Λιτόιο. Μέσα και από τις δύο επιστολές σου, αγαπημένο μου τέκνο, διαπίστωσα και τώρα την ολοκληρωτική σου μετάνοια και επιστροφή, και μάλιστα ότι απέφυγες την παραμονή στην πόλη, καταφεύγοντας στον οικονόμο. Αυτό με έχει πείσει να σε αγαπώ ολοκληρωτικά, ή μάλλον τον Θεό, εξαιτίας του οποίου αγαπώ και αγαπιέμαι, εντός του οποίου και σε εγέννησα πνευματικά, αγαπητέ μου υιέ Λιτόιε. Μην καταπέσεις, λοιπόν, εξαιτίας των όσων προηγήθηκαν και στα οποία σκόνταψες συμβάντων, εξαιτίας των δικών μου αμαρτιών. Διότι «μήπως δεν υπάρχει ρητίνη (βάλσαμο)», λέει η Γραφή, «στην Γαλαάδ; Ή μήπως εκείνος που απομακρύνεται δεν επιστρέφει; Επιστρέψτε προς εμένα», βοά ο Θεός. Ο στρατιώτης που ανασυντάσσεται είναι και πάλι στρατιώτης, ομοίως και ο κυβερνήτης του πλοίου· διότι, ακόμη κι αν διαπράξαμε θανάσιμη αμαρτία, δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε πλέον να ζήσουμε. Ζούμε και πάλι διά της μετανοίας· διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: «Ζω εγώ», λέει ο Κύριος, «δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο το να επιστρέψει και να ζήσει αυτός». Ώστε, είναι δυνατόν μετά τον θάνατο της αμαρτίας να ζήσει κανείς, όχι όμως πλέον μετά την αναχώρησή του από αυτήν τη ζωή· διότι τότε «έκλεισε τη θύρα πίσω του», λέει.

Προς πρεσβύτερο που υπέγραψε. Το τι έπαθε η τιμιότητά σου στο ναυάγιο της υπογραφής και πόσο έκλαψες για την πτώση (γιατί πτώση είναι αληθινά η έκταση και μόνο του χεριού εναντίον της αγίας εικόνας του Χριστού), το έμαθα από την επιστολή σου, ω άνθρωπε του Θεού. Και συμπάσχω και θρήνησα μαζί σου και πόνεσα, εκφράζοντας λόγια λύπης, όπως ακριβώς ταιριάζει σε αυτόν που τρέφει φιλαδελφία. Διότι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου και, είτε πάσχει ένα μέλος, οφείλουν να συμπάσχουν όλα τα μέλη (είναι λόγος αποστολικός), είτε δοξάζεται ένα μέλος, η χαρά ανήκει σε όλους. Αλλά ω, τι πειρασμός! Συληθήκαμε, ταραχτήκαμε, φοβηθήκαμε εκεί όπου δεν έπρεπε να φοβηθούμε ούτε πάλι να ταραχτούμε, εφόσον διαβάζουμε το «μη φοβηθείτε από εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να βλάψουν την ψυχή». Γιατί λοιπόν, φίλε μου, ανέφερες το θέμα σε εμένα τον άχρηστο; Ποιος είμαι εγώ για να θεραπεύσω, εγώ που νοσώ από αμαρτίες και δεν ανήκω σε εκείνους στους οποίους έχει ανατεθεί να θεραπεύουν τέτοια συντρίμματα; Επειδή ο Θεός δεν είναι Θεός αταξίας, ανέθεσε στους επισκόπους να επανορθώνουν και να θεραπεύουν τα σφάλματα των πρεσβυτέρων, δηλαδή των ιερέων. Πώς ζητάς από εμένα πράγματα που με ξεπερνούν; Αυτό δεν επιτρέπεται. Αυτό όμως σου το προτείνω και το λέω συμβουλευτικά και με αγάπη, για να μην σε αφήσω εντελώς χωρίς απάντηση. Ο Θεός είναι αγαθός, και δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει. Αν λοιπόν η μετάνοιά σου είναι αληθινή, απείχε εντελώς από την ιερουργία.

Δεν βρίσκεται άραγε ενώπιόν μας η βασιλεία των ουρανών; Όχι η αιώνια ζωή; Όχι η ανεκλάλητη χαρά; Είναι δυνατόν λοιπόν, επιδεικνύοντας ραθυμία, να αποκτήσουμε κάτι από τα μέγιστα και τα επιθυμητά; Σε καμία περίπτωση. Επομένως, πρέπει να κινητοποιηθούμε με κάθε προθυμία, και να θερίσουμε όχι κάποια φθαρτά και πρόσκαιρα, αλλά άφθαρτα και αιώνια, ώστε να είναι δυνατόν να ειπωθεί και για εμάς: «Τους κόπους των καρπών σου θα φας· μακάριος είσαι, και καλό θα σου συμβεί.» Ας μην πει κανείς: «Είμαι ασθενής, και δεν μπορώ να θερίζω.» Είσαι ασθενής στο σώμα· αλλά στο πνεύμα, εάν το θέλεις, είσαι δυνατός στο να εργάζεσαι το αγαθό· έχεις δάκρυα, έχεις κατάνυξη, έχεις συντριβή ψυχής, έχεις φυλακή του νου, έχεις πραότητα, έχεις ειρήνη και αγιασμό, τα οποία είναι εξαιρετικά προσφιλή στον Θεό. Ας μην πει κανείς: «Έχω υποσκελιστεί και δεν μπορώ να σταθώ όρθιος.» Θέλησέ το μόνο, και θα σε εγείρει «Εκείνος που σηκώνει από το χώμα τον φτωχό και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα». «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;» «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος· δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει.» Ποια εύλογη πρόφαση θα έχουμε λοιπόν στο εξής; Και ποια ευπρόσωπη απολογία, για να μην εκπληρώνουμε με κάθε προθυμία τις εντολές, ώστε να επιτύχουμε τα αγαθά των επαγγελιών;

Κάποιος άλλος λοιπόν ούτε καν την πρεσβεία του έθνους δεν θα δεχόταν, αλλά θα φαινόταν πιο αδιάλλακτος από όσο έπρεπε και θα ύψωνε την υπεροψία του ψηλότερα από ό,τι απαιτούσε η περίσταση, και δεν θα σταματούσε την τιμωρία, προτού χορτάσει το θηρίο του θυμού του με σκυθικό αίμα. Για σένα όμως και αυτό είναι πρωτοφανές, το ότι δεν καταπάτησες τους πεσμένους ούτε έδιωξες τους ικέτες, αλλά, όπως ακριβώς όταν τους είδες να θρασύνονται και να επιδεικνύουν σκληροτράχηλη στάση σαν σιδερένιο νεύρο, έδειξες απέναντί τους το ανυποχώρητο, έτσι, όταν τους βρήκες να συστέλλονται και να αποβάλλουν το θράσος, σπλαχνίστηκες την τύχη τους. Και εφαρμόζοντας το μέτρο στα έργα σου, και θεωρώντας ορθό το απόφθεγμα του σοφού βασιλιά που νομοθέτησε με πολύ ωραίο τρόπο «μη γίνεσαι υπερβολικά δίκαιος», δεν τους επέβαλες όσα έπρεπε εκείνοι να πάθουν, αλλά έδειξες απέναντί τους όσα άρμοζε σε σένα να πράξεις. Διότι δεν είναι ούτε βασιλικό ούτε θεϊκό γνώρισμα να χορταίνει κανείς από την επιβολή τιμωρίας, αλλά είναι χαρακτηριστικό των Ερινύων και των δαιμόνων, και προσιδιάζει σε πονηρές φύσεις και δυνάμεις. Διότι δεν ακούς και από τις Γραφές ότι η θλίψη αποστέλλεται μέσω πονηρών αγγέλων και ότι ο ίδιος ο Θεός δεν θέλει τον θάνατο, ούτε τέρπεται με την απώλεια των ζώντων; Ο Δαβίδ, ο Ιεζεκιήλ και ο Σολομών μού τα μαρτυρούν αυτά.