Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 1:8

Ἰδού το στήριγμα της πίστεως των Πατέρων. Ἰδού η ρίζα και η αρχή και το θεμέλιο της ευσεβείας. Ἰδού οι φωστήρες και οι κήρυκες της αληθείας. Ἰδού οι ασάλευτοι και ακατανίκητοι στύλοι και πρόμαχοι. Ἰδού οι πνευματοφόροι και προφητικοί και ισάγγελοι άνδρες. Άλλο λέγουν ότι είναι η φύση και άλλο η υπόσταση. Και ποιος είναι λοιπόν εκείνος που μπορεί να ανατρέψει έναν τέτοιο κανόνα και όρο και νόμο; Εγώ, πράγματι, έχω πεποίθηση και έτσι πιστεύω, ότι στην αγία εκείνη σύνοδο ήταν παρόντες άνδρες θεοφόροι, που είχαν ενώπιον του Θεού προφητικό και αποστολικό μέτρο και πολιτεία· και ότι είχαν τη δυνατότητα να λέγουν με κάθε παρρησία και εκείνοι: «Και αν ακόμη άγγελος από τον ουρανό ευαγγελισθεί στην Εκκλησία κάτι διαφορετικό από εκείνο που εμείς της ευαγγελισθήκαμε και της κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα και αυτός και το κήρυγμά του».

Διότι, ακόμη και αν αυτός που τώρα έρπει ως φίδι μετασχηματιστεί σε άγγελο φωτός, δεν θα αποκομίσει κανένα όφελος από την υποκρισία του· διότι έχουμε διδαχθεί ότι, ακόμη και αν άγγελος από τον ουρανό μάς κηρύξει Ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβαμε, αυτός να είναι ανάθεμα.

Έτσι λοιπόν πάσχει με αισχύνη εκείνος· όμως, αν και τολμά πάλι ο αναίσχυντος να μεταμορφώνεται, εντούτοις αναγνωρίζεται και τώρα ακόμη περισσότερο ο άθλιος από όσους «φέρουν το σημείο στο μέτωπο» και αποδιώκεται με χειρότερο τρόπο ταπεινωμένος και καταντροπιασμένος. Διότι, ακόμη και αν τώρα έρποντας ως όφις «μετασχηματιστεί σε άγγελο φωτός», δεν θα έχει κανένα όφελος από την υποκρισία του· επειδή έχουμε διδαχθεί ότι, ακόμη και αν «άγγελος εξ ουρανού μάς κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από εκείνο που παραλάβαμε, να είναι ανάθεμα».

Αυτά λοιπόν που δίδασκε ο Μωυσής, αυτά τηρούσε ο Αβραάμ· και αυτά που τηρούσε ο Αβραάμ, αυτά τα γνώριζαν ο Νώε και ο Ενώχ, διακρίνοντας τα καθαρά από τα ακάθαρτα και γινόμενοι ευάρεστοι στον Θεό. Διότι και ο Άβελ κατ' αυτόν τον τρόπο μαρτύρησε επειδή τα γνώριζε αυτά, τα οποία είχε μάθει από τον Αδάμ, ο οποίος με τη σειρά του τα είχε μάθει από τον Κύριο, ο Οποίος, όταν ήλθε κατά τη συντέλεια των αιώνων για την αθέτηση της αμαρτίας, έλεγε: «Δεν σας δίνω νέα εντολή, αλλά εντολή παλαιά, την οποία ακούσατε από την αρχή». Γι' αυτό και ο μακάριος απόστολος Παύλος, έχοντας διδαχθεί από Αυτόν, όταν καθόριζε τις εκκλησιαστικές διατάξεις, δεν θέλησε να είναι δίγλωσσοι ούτε οι διάκονοι, πολλώ δε μάλλον οι επίσκοποι, και επιπλήττοντας τους Γαλάτες αποφάνθηκε με απόλυτο τρόπο λέγοντας: «Εάν κάποιος σας κηρύττει άλλο ευαγγέλιο από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα, καθώς έχω προείπει, και πάλι λέω: αλλά ακόμη και αν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει άλλο ευαγγέλιο από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα». Εφόσον λοιπόν ο απόστολος λέει αυτά, ας αναθεματίσουν και αυτοί τους οπαδούς του Ευσεβίου που μεταβάλλονται και λέγουν διαφορετικά πράγματα από εκείνα που υπέγραψαν, είτε, εάν γνωρίζουν ότι καλώς υπέγραψαν, ας μην γογγύζουν κατά μιας τόσο σπουδαίας συνόδου. Εάν όμως δεν πράττουν ούτε το ένα ούτε το άλλο, είναι φανερό ότι και οι ίδιοι περιφέρονται από κάθε άνεμο και κλύδωνα, και δεν παρασύρονται από τις δικές τους γνώμες αλλά από ξένες.

Επομένως, εάν μεν διαταχθούμε κάτι που συμπίπτει με την εντολή του Κυρίου ή συμβάλλει σε αυτήν, πρέπει να το αποδεχόμαστε ως θέλημα του Θεού με μεγαλύτερη προθυμία και επιμέλεια, εκπληρώνοντας τον λόγο: «Να ανέχεστε ο ένας τον άλλον με την αγάπη του Χριστού»· όταν όμως διαταχθούμε από κάποιον κάτι αντίθετο προς την εντολή του Κυρίου, το οποίο την παραφθείρει ή τη μολύνει, τότε είναι καιρός να πούμε: «Πρέπει να πειθαρχούμε στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους», ενθυμούμενοι τον Κύριο που λέει: «Σε ξένον δεν πρόκειται να ακολουθήσουν, αλλά θα φύγουν μακριά του, επειδή δεν γνωρίζουν τη φωνή των ξένων»· καθώς και τον Απόστολο, ο οποίος για τη δική μας ασφάλεια τόλμησε να ελέγξει ακόμη και τους ίδιους τους αγγέλους, λέγοντας: «Ακόμη και αν εμείς οι ίδιοι ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα». Από αυτά διδασκόμαστε ότι, έστω κι αν είναι κάποιος απολύτως οικείος, έστω κι αν είναι υπερβολικά ένδοξος αυτός που εμποδίζει αυτό που έχει προσταχθεί από τον Κύριο ή προτρέπει να πράξουμε αυτό που έχει απαγορευθεί από Εκείνον, οφείλει να θεωρείται αποφευκτέος ή και βδελυρός από καθέναν που αγαπά τον Κύριο.

Ώστε, αν μεν κάτι λέγεται σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου, ή κατευθύνεται προς την εντολή του Κυρίου, ακόμη και αν ενέχει απειλή θανάτου, οφείλουμε να υπακούμε. Αν όμως κάτι αντίκειται στην εντολή ή την παραβλάπτει, ακόμη και αν το προστάζει άγγελος από τον ουρανό ή κάποιος από τους αποστόλους, ακόμη και αν περιλαμβάνει υπόσχεση ζωής ή απειλή θανάτου, με κανέναν τρόπο δεν πρέπει να το ανεχόμαστε, σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου: «Ακόμη και αν εμείς οι ίδιοι ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα».

Αυτοί θα υποστούν βαρύτερη καταδίκη. ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ. Αλλά ακόμη και αν εμείς, ή άγγελος από τον ουρανό, σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα. Όπως έχουμε προείπει, και τώρα πάλι το λέω: Εάν κάποιος σας κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα.

Όλοι όσοι ήλθαν είναι κλέφτες και ληστές· αλλά τα πρόβατα δεν τους άκουσαν. ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ. Αλλά και εάν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα. Όπως έχουμε προείπει, και τώρα πάλι το λέω: Εάν κάποιος σας κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Εάν κάποιος ετεροδιδασκαλεί και δεν ακολουθεί τους υγιαίνοντες λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και την κατ' ευσέβειαν διδασκαλία, έχει τυφλωθεί από έπαρση, χωρίς να γνωρίζει τίποτα, και τα εξής.

Αλλά και εάν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Α΄, Τις προφητείες να μην τις περιφρονείτε. Όλα να τα δοκιμάζετε· το καλό να το κρατάτε. Από κάθε είδους πονηρό να απέχετε.

Επειδή παρακινηθήκαμε από την ευλάβειά σας να υπαγορεύσουμε αυτά τώρα τελευταία, και να κάνουμε φανερό το φρόνημά μας τόσο σε εσάς όσο και, μέσω υμών, στους εν Χριστώ αδελφούς, προς πληροφόρηση και βεβαιότητα δική σας και δική τους στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, το θεωρήσαμε αναγκαίο και επιβεβλημένο χρέος μας. Τούτο το πράττουμε προκειμένου να μην αποπροσανατολίζεται καθόλου ο νους ορισμένων εξαιτίας της διαφοράς όσων έχουν διατυπωθεί από εμάς άλλοτε με τον έναν και άλλοτε με τον άλλον τρόπο, καθώς αναγκαζόμαστε πάντοτε να αντιστεκόμαστε στις πλάνες που εισάγονται από εκείνους που αντιτάσσονται στην αλήθεια. Σκοπός μας είναι επίσης να μην κλονίζονται κάποιοι από την πολεμική εκείνων που θέλουν να μας προσάπτουν ξένες αντιλήψεις, ή εκείνων που συχνά, προκειμένου να παρασύρουν τους πιο απλοϊκούς, παρουσιάζουν ψευδώς τα δικά τους πάθη ως δικό μας φρόνημα. Από αυτούς είναι αναγκαίο να φυλάγεστε και εσείς, ως ξένους προς την ευαγγελική και αποστολική πίστη και αγάπη, και να θυμάστε τον Απόστολο που λέει: «Αλλά και εάν εμείς, ή άγγελος από τον ουρανό, σας κηρύττει διαφορετικό ευαγγέλιο από εκείνο που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα». Έτσι, τηρώντας και εκείνο το «Προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες» αλλά και το «Να απομακρύνεστε από κάθε αδελφό που συμπεριφέρεται άτακτα και όχι σύμφωνα με την παράδοση που παρέλαβαν από εμάς», να στοιχούμαστε στον κανόνα των αγίων, ως «Εποικοδομηθέντες πάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών, έχοντας ακρογωνιαίο λίθο τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, στον οποίο κάθε οικοδομή συναρμολογείται και αυξάνεται σε ναό άγιο εν Κυρίω».

Διότι, ακόμη και αν εμείς ή κάποιος άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει κάτι διαφορετικό από αυτό που τώρα παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα. Και προς το παρόν, καθώς ακούς τα ίδια τα λόγια, να αποστηθίζεις την Πίστη, και να περιμένεις στον κατάλληλο καιρό την τεκμηρίωση για το καθένα από όσα περιέχονται σε αυτήν μέσα από τις θείες Γραφές. Διότι τα της Πίστεως δεν συντάχθηκαν όπως φάνηκε καλό στους ανθρώπους, αλλά αφού συγκεντρώθηκαν τα πιο ουσιώδη από κάθε Γραφή, συγκροτούν τη μία διδασκαλία της Πίστεως. Και με τον ίδιο τρόπο που ο σπόρος του σιναπιού περιέχει σε έναν μικρό κόκκο πολλούς κλάδους, έτσι και η Πίστη αυτή, με λίγα λόγια, έχει εγκολπωθεί όλη τη γνώση της ευσέβειας που υπάρχει στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη. Προσέχετε λοιπόν, αδελφοί, και να κρατάτε τις παραδόσεις τις οποίες τώρα παραλαμβάνετε, και να τις καταγράψετε στο πλάτος της καρδιάς σας.

Κάποιος αδελφός συμβούλευε έναν άλλον αδελφό σχετικά με τα θεάρεστα έργα, και καθώς περνούσε κάποιος άλλος, του είπε αυτός που συμβούλευε: Ιδού, παρακαλώ τον αδελφό και δεν θέλει να με ακούσει. Εκείνος αποκρίθηκε: Οφείλει να σε ακούσει, συγχώρεσέ με· διότι από εσένα και το να ακούει κανείς είναι καλό και το να πράττει είναι χαρά. Αυτός όμως είπε: Δεν είναι έτσι· εάν διαπιστώσει ότι κάτι δεν είναι σύμφωνα με τον Θεό, να μην με ακούσει. Και όχι μόνο εμένα, αλλά ούτε προφήτη, εάν τον συμβουλεύει αντίθετα προς το θέλημα του Θεού. Διότι λέει ο Απόστολος: Εάν ακόμη και εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει άλλο ευαγγέλιο από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα. Διότι ποιοι ήταν αυτοί που ξεσηκώθηκαν εναντίον της Σωσάννας στη Βαβυλώνα; Δεν ήταν πρεσβύτεροι; Και όχι απλώς πρεσβύτεροι, αλλά κριτές και ηγέτες του λαού. Και επειδή δεν πρόσεχαν τον εαυτό τους, σε τι τέλος κατέληξαν; Και το αξίωμά τους δεν τους ωφέλησε.

Αν κήρυξε το ευαγγέλιο και το ίδιο πάλι γνωστοποιεί, δεν υπάρχει κάποιο άλλο ευαγγέλιο ούτε άλλη γνώση μετά τη μία και το ένα, το οποίο τυγχάνει να είναι ένα διαμέσου των τεσσάρων ευαγγελίων και των αποστόλων, προκειμένου να ελέγξει τον Μαρκίωνα που ήλθε μετά από τόσα έτη, μετά τους χρόνους του επονομαζόμενου Υγίνου, του επισκόπου των Ρωμαίων που υπήρξε ο ένατος στη διαδοχή μετά την τελείωση των αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Γι' αυτό, για να διασφαλίσει τα πράγματα, ο ίδιος απόστολος έλεγε: «ακόμη και αν εμείς ή άγγελος σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα», γνωρίζοντας εν Αγίω Πνεύματι ότι επρόκειτο ο Μαρκίων και οι οπαδοί του να διαστρέψουν την οδό που είχε καλώς εδραιωθεί. Επομένως, δεν είπε πλέον «σας κηρύττω το ευαγγέλιο», αλλά «σας γνωστοποιώ το ευαγγέλιο», το οποίο δεν είναι άλλο, αλλά «εκείνο που ήδη σας κήρυξα», το οποίο και σας υπενθυμίζω. «Σας γνωστοποιώ με ποιον λόγο σας κήρυξα το ευαγγέλιο, εάν τον κατέχετε, εκτός εάν πιστέψατε μάταια». Διότι, εάν δεν τον κατέχετε όπως σας τον κήρυξα, χωρίς αυτόν πιστέψατε μάταια. «

Και εάν κάποιος, δίδοντας προσοχή στη σοφία του κόσμου, την οποία μώρανε ο Θεός, δεν προσέχει στο κήρυγμα της σοφίας του Θεού και δεν ομολογεί με πίστη την κατ' ουσίαν ομοιότητα του Υιού προς τον Πατέρα, αποκαλώντας ψευδεπίγραφα τον Πατέρα και τον Υιό, και μη ονομάζοντάς τους αληθινά ούτε Πατέρα ούτε Υιό, αλλά κτίστη και κτίσμα, και εξισώνοντας την έννοια του Πατέρα και του Υιού με τα υπόλοιπα δημιουργήματα, και θέλοντας να προβάλει σοφιστείες είτε ότι υπερέχει ως προς τη χρησιμότητα, ως το πρώτο από τα δημιουργήματα που έγιναν δι' αυτού, είτε ως προς την υπερβολή του μεγέθους, και δεν ομολογεί σε τίποτα την εκκλησιαστική πίστη στον Πατέρα και τον Υιό, επιθυμώντας να ευαγγελιστεί κάτι διαφορετικό από αυτό που μας ευαγγελίστηκαν οι απόστολοι, ας είναι ανάθεμα.

Διότι το κάθε ένα από τα έργα του μετέχει στη σοφία του, όντας ποικιλοτρόπως κατασκευασμένο, και μετέχοντας πάνσοφα στη δημιουργική του δύναμη· ξεχωριστά όμως και εξαιρετικά οι όσιοί του του αποδίδουν την ύψιστη δοξολογία· διότι με όσα φρονούν και πράττουν, θα διακηρύξουν τη βασιλεία του, φανερώνοντας προγευστικά ότι, έχοντας στρατευθεί σε αυτόν, αποτελούν δόξα της βασιλείας του· θα μιλήσουν δε και για την εξουσία που είναι σύμφυτη με τη βασιλεία του, καθώς το κάθε ένα από τα κτίσματα του υποτάσσεται με τάξη. Όντας φιλάνθρωποι όσοι επιδιώκουν την οσιότητα που κατευθύνεται προς εσένα και προέρχεται από εσένα, μεταδίδουν άφθονα με διδακτικό τρόπο στους υιούς των ανθρώπων τα αγαθά που έλαβαν. Διότι μόνο σε αυτούς που έχουν υπερβεί την ανθρώπινη ζωή είναι δάσκαλος και καθοδηγητής ο Χριστός, ενώ για εκείνους που τυγχάνουν να είναι ακόμη υιοί των ανθρώπων, δάσκαλοι γίνονται αυτοί που έχουν εκπαιδευτεί από τον Χριστό. Ο Παύλος, για παράδειγμα, ο οποίος δεν παρέλαβε ούτε διδάχθηκε το Ευαγγέλιο από ανθρώπους ή μέσω ανθρώπων, αλλά μέσω της αποκάλυψης του Ιησού Χριστού, έγινε δάσκαλος των εθνών εν πίστει και αληθεία. Εξάλλου, και ο ίδιος ο Σωτήρας αποστέλλει τους αποστόλους για να μαθητεύσουν όλα τα έθνη, έχοντάς τους προηγουμένως διδάξει να μην ονομάζουν κανέναν δάσκαλο επί της γης· επομένως, όσα μαθαίνουν οι όσιοι από αυτόν, τα γνωστοποιούν στους υιούς των ανθρώπων.

Προτού όμως προχωρήσω στα δικά του λόγια, θα συμβούλευα αναγκαίως όσους μελετούν το σύγγραμμα του ανδρός, και μάλιστα αν τυχόν υπάρχουν κάποιοι Γαλάτες, να μη λησμονούν τη θεία φωνή του αποστόλου Παύλου. Ο ίδιος, γράφοντας προς τους Γαλάτες, τους προέτρεπε να μην απομακρύνονται «από εκείνον που τους κάλεσε με τη χάρη του Χριστού, για να στραφούν σε άλλο ευαγγέλιο» (διότι «δεν υπάρχει άλλο», όπως είπε, «παρά μόνο ότι υπάρχουν μερικοί που σας αναστατώνουν και θέλουν να διαστρέψουν το ευαγγέλιο του Χριστού»). Επίσης, είναι ανάγκη να προσέξουν εκείνον τον λόγο, με τον οποίο ένας τόσο σπουδαίος απόστολος, βάζοντας στο στόχαστρο ακόμη και τον εαυτό του για να καταντροπιάσει αυτούς που προσπαθούσαν να διαστρέψουν τους ανθρώπους, πρόσθεσε λέγοντας: «αλλά κι αν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από εκείνο που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα». Αυτό ακριβώς επαναλαμβάνει για δεύτερη φορά λέγοντας: «όπως έχουμε προείπει, και τώρα το λέω πάλι, αν κάποιος σας κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από εκείνο που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα». Τι ήταν όμως αυτό, πέρα από το οποίο δεν έπρεπε να κηρύττεται άλλο ευαγγέλιο, αν όχι βεβαίως εκείνο ακριβώς που έχει καταγραφεί ότι είπε ο Σωτήρας όταν το παρέδιδε στους μαθητές του: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τα στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος»;

Και αυτό ήταν το Ευαγγέλιο, το οποίο δεν είναι θεμιτό να μεταβάλλεται «σε άλλο ευαγγέλιο, το οποίο δεν υπάρχει άλλο», όπως μαρτυρεί μέχρι και σήμερα στους Γαλάτες ο μέγας απόστολος, βροντοφωνάζοντας μέσα από την επιστολή του προς αυτούς: «αλλά και αν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα»· δίνοντας εκ των προτέρων, όπως είναι φυσικό, την αυστηρή παραγγελία να μην δίνουν προσοχή ούτε σε επισκόπους ούτε σε άρχοντες ούτε σε διδασκάλους, εάν κάποιος από αυτούς διαστρέφει τον αληθινό λόγο της πίστεως. Και ποιος ήταν αυτός ο λόγος, παρά εκείνος που διδάσκει να γνωρίζουμε τον Θεό ως Πατέρα, και παραδίδει τη γνώση του Υιού του Θεού, και παρακινεί να επιδιώκουμε με ζήλο τη μετοχή στο Άγιο Πνεύμα; Αυτά ακριβώς θα αποτελούσαν τα γνωρίσματα αποκλειστικά των Χριστιανών, διαχωρίζοντας με αυτόν τον τρόπο την αγία Εκκλησία του Θεού από τον ιουδαϊκό τρόπο. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος απέρριπτε την πολυθεϊστική και ελληνική πλάνη μέσω της ομολογίας ενός Θεού, έτσι και η εξαίρετη γνώση της Εκκλησίας περί του Υιού προσέφερε κάτι ανώτερο και περισσότερο, διδάσκοντας να γνωρίζουμε τον ίδιο Θεό ως Πατέρα του μονογενούς Υιού, ο Οποίος αληθινά είναι Υιός, ζει και υφίσταται. «Διότι όπως ο Πατέρας έχει ζωή μέσα Του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή μέσα Του», δίδασκε ο ίδιος ο Μονογενής του Θεού λέγοντας, έτσι ώστε και ο Πατέρας να είναι αληθινά Πατέρας (μη φέροντας τον τίτλο αυτό μόνο στα λόγια, ούτε κατέχοντας την προσηγορία ψευδώς, αλλά όντας με αλήθεια και έργο Πατέρας μονογενούς Υιού) και ο Υιός να είναι αληθινά Υιός.

Γι' αυτό, λοιπόν, σε αυτούς είναι αναγκαία η μαρτυρία της αποστολικής εντολής που λέει: «ακόμη κι αν άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει Ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα». Με κυριεύει θαυμασμός όταν παρατηρώ την αποστολική διάνοια. Διότι, σαν να προφήτευε το μέλλον στους ίδιους τους Γαλάτες, καθόριζε με ακρίβεια τη θεολογία για τον Σωτήρα, γράφοντας αμέσως στην αρχή της προς αυτούς επιστολής με τρόπο πιο ασυνήθιστο από τον καθιερωμένο, ως εξής: «Παύλος, απόστολος όχι από ανθρώπους ούτε μέσω ανθρώπου, αλλά διά του Ιησού Χριστού». Δεν θα έβρισκε, βέβαια, κανείς να γράφει με αυτόν τον τρόπο σε άλλους· επειδή, όπως είναι φυσικό, κανένας από τους άλλους στους οποίους έγραφε δεν βρισκόταν στην ίδια κατάσταση όσον αφορά την πίστη. Διότι σε εκείνους που θεωρούσαν τον Χριστό ως απλό άνθρωπο, προσέφερε τη διόρθωση, διδάσκοντας στην αρχή της επιστολής ότι δεν ήταν άνθρωπος· και προχωρώντας, έλεγε στους ίδιους ότι «το Ευαγγέλιο που κηρύχθηκε από εμένα σε εσάς, δεν είναι ανθρώπινο, διότι ούτε εγώ το παρέλαβα από άνθρωπο, ούτε το διδάχθηκα, αλλά δι' αποκαλύψεως Ιησού Χριστού», με τα οποία λόγια πάλι αποδείκνυε ότι ο Ιησούς Χριστός δεν ήταν άνθρωπος. Και τι ήταν, αν δεν ήταν άνθρωπος, προχωρώντας πάλι το διασαφήνιζε λέγοντας: «όταν δε ευδόκησε ο Θεός, ο οποίος με ξεχώρισε από την κοιλιά της μητέρας μου, να αποκαλύψει τον Υιό Του μέσα μου». Βλέπεις πώς σαφώς ονόμαζε τον Σωτήρα Υιό του Θεού, και γι' αυτόν τον λόγο, Θεό.

Αναμένεται δε ότι εκείνος θα έρθει πάλι για να κρίνει τους ανθρώπους· γιατί; Επειδή, όπως ο ίδιος είπε, ήρθε και φανερώθηκε το φως στον κόσμο, δηλαδή ο ίδιος και η διδασκαλία του, «και αγάπησαν οι άνθρωποι», διδάσκοντας άλλα και παραδιδόμενοι στις ηδονές, «περισσότερο το σκοτάδι παρά το φως». Για να μην πάθουμε λοιπόν αυτό, ο μεν κορυφαίος από τους μαθητές του Χριστού λέει: «θα υπάρξουν ψευδοδιδάσκαλοι και ψευδοπροφήτες, οι οποίοι θα εισαγάγουν κρυφά αιρέσεις απώλειας» και «από πλεονεξία θα σας εκμεταλλευτούν με πλαστά λόγια»· «διότι πολλοί θα ακολουθήσουν τις ασέλγειές τους». Ένας άλλος δε πάλι λέει ότι: «ακόμη κι αν άγγελος σας κηρύξει άλλο ευαγγέλιο από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα».

Αν και, εάν επιτρέπαμε να προσδιορίζονται όσα έχουν θεολογηθεί απροσδιόριστα από τους αγίους, αυτό θα μπορούσε εύκολα να κατασκευαστεί από τον καθένα που το επιθυμεί· αλλά αμέσως αυτός, εάν δεν μετανοήσει, θα υποβληθεί στο ανάθεμα· «διότι εάν κάποιος», λέει, «σας κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα». Τι λες όμως εσύ που υποστηρίζεις ότι το Πνεύμα είναι και εκ του Υιού, και εξαιτίας αυτού προσδιορίζεις τα όσα έχουν θεολογηθεί απροσδιόριστα από τους αγίους, και με τον προσδιορισμό αντιλέγεις δόλια σε εκείνον που θεολογεί ότι το Πνεύμα δεν λέγεται ότι είναι και εκ του Υιού; Μήπως μπορείς να αποδείξεις ότι δεν τυγχάνεις σχεδόν σε όλα όμοιος με αυτόν τον υπόδικο; «Έχω να σου δείξω», λέει, «πολλούς από τους θεολόγους που εναντιώνονται σε αυτήν τη θεολογία του Δαμασκηνού και επιτρέπουν να νοείται ότι η εκπόρευση είναι του Υιού».

165. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΑΥΛΟ, ΥΠΟΔΙΑΚΟΝΟ. Σχετικά με το χωρίο του Αποστόλου: «Ακόμη κι αν άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο». Ο διάπυρος εραστής του λόγου, ο Παύλος, εννοώ, ο απόστολος, δεν εκφέρει την καταδικαστική απόφαση μόνο εναντίον του εαυτού του και των άλλων αποστόλων, σε περίπτωση που θα τολμούσαν να επινοήσουν κάποια καινοτομία στο κήρυγμα, αλλά και εναντίον των αγγέλων· και όχι απλώς αγγέλων, αλλά αυτών που προέρχονται από τον ουρανό. Και το έκανε αυτό, όχι επειδή, όπως νόμισες, είχε σκοπό να προσβάλει εκείνους, οι οποίοι ούτε τόλμησαν ποτέ, ούτε τολμούν, ούτε πρόκειται να τολμήσουν να πράξουν κάτι τέτοιο, αλλά για να αποκλείσει στους αλιτήριους δαίμονες τον δρόμο της αξιοπιστίας, μήπως τυχόν, χρησιμοποιώντας το πρόσχημα των αγγέλων, ανατρέψουν το κήρυγμα. Διότι τι λέει; «Ακόμη κι αν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα». Έτσι λοιπόν και οι άγγελοι χαίρονταν για την ασφάλεια του κηρύγματος, αφού και εκείνος που στάλθηκε στον Κορνήλιο, του υπέδειξε τον δάσκαλο, και δεν ανέλαβε ο ίδιος αυτό το έργο.

Διότι, εάν δεν επιτρέπεται να κρίνουμε ο ένας τον άλλον, πολύ περισσότερο δεν επιτρέπεται να κρίνουμε τους διδασκάλους. Αλλά, ακόμη και αν εμείς οι ίδιοι ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύττει διαφορετικά από ό,τι παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα. Δες την αποστολική σύνεση. Διότι, για να μην πει κανείς ότι από κενοδοξία στηρίζει τα δικά του δόγματα, αναθεμάτισε και τον εαυτό του. Επειδή δε επικαλούνταν και πρόσωπα με μεγάλο κύρος, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, για τον λόγο αυτό ανέφερε και τους αγγέλους. Μη μου αναφέρεις, λέει, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη· διότι ακόμη και αν κάποιος από τους πρώτους αγγέλους από τον ουρανό διαφθείρει το κήρυγμα, ας είναι ανάθεμα. Και δεν είπε απλώς «από τον ουρανό», αλλά επειδή και οι ιερείς ονομάζονταν άγγελοι —διότι, «Τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν τη γνώση, και τον νόμο θα αναζητήσουν από το στόμα του, επειδή είναι άγγελος του Κυρίου του Παντοκράτορος»— για να μη νομίσεις ότι εννοεί αυτούς τώρα ως αγγέλους, με την προσθήκη της φράσης «από τον ουρανό» υπονόησε τις άνω δυνάμεις. Και δεν είπε: «Εάν κηρύττουν τα αντίθετα, ή εάν ανατρέπουν τα πάντα», αλλά: «Ακόμη και αν κηρύττουν κάτι μικρό διαφορετικό από αυτό που σας κηρύξαμε, ακόμη και αν παραλλάξουν το παραμικρό, ας είναι ανάθεμα. Όπως έχω προείπει, και τώρα πάλι λέω».

Ε΄. Αλλ' όμως, ο Παύλος είπε ότι αυτό το θαυμαστό επίτευγμα δεν ωφελεί σε τίποτα ουσιαστικό χωρίς την αγάπη, ακόμη και αν είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ακτημοσύνη. Για ποιον λόγο, λοιπόν, μίλησε έτσι; Αυτό θα προσπαθήσω να αποδείξω τώρα, αφού πρώτα διερευνήσω το εξής: πώς είναι δυνατόν αυτός που μοιράζει όλα του τα υπάρχοντα για να θρέψει τους φτωχούς να μην έχει αγάπη; Διότι για εκείνον που είναι έτοιμος να καεί και κατέχει τα χαρίσματα, ενδέχεται ίσως και να μην έχει αγάπη· αυτός όμως που όχι μόνο έδωσε τα υπάρχοντά του, αλλά και τα μοίρασε τροφή, πώς είναι δυνατόν να μην αγαπά; Τι μπορούμε, λοιπόν, να πούμε; Ή ότι υπέθεσε το μη υπαρκτό ως υπαρκτό, πράγμα που συνηθίζει πάντοτε να κάνει όταν θέλει να εκφράσει μια υπερβολή· όπως όταν γράφει στους Γαλάτες και λέει: «Εάν εμείς ή κάποιος άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα». Καίτοι ούτε ο ίδιος ούτε κάποιος άγγελος επρόκειτο να κάνει κάτι τέτοιο· αλλά για να δείξει την υπερβολή του πράγματος, διατύπωσε ακόμη και αυτό που δεν πρόκειται καθόλου να συμβεί. Και πάλι όταν στέλνει επιστολή στους Ρωμαίους και λέει: «Ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε δυνάμεις θα μπορέσουν να μας χωρίσουν από την αγάπη του Θεού»· διότι ούτε αυτό επρόκειτο να το κάνουν οι άγγελοι, αλλά και εδώ υποθέτει το μη υπαρκτό, όπως ακριβώς και με αυτό που λέει στη συνέχεια: «Ούτε καμιά άλλη κτίση».

Εδώ όμως δεν έχει χρησιμοποιήσει αυτόν τον τόνο, λόγω του ότι η πίστη τους ήταν νεόφυτη. Ας μην επεκτείνουμε λοιπόν σε όλα το «Ο καθένας ας είναι απολύτως βέβαιος σύμφωνα με τον δικό του νου». Διότι, όταν ο λόγος αφορά τα δόγματα, άκουσε τι λέει: «Εάν κάποιος σας κηρύττει Ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ακόμη και αν είναι άγγελος, ας είναι ανάθεμα»· και πάλι: «Φοβάμαι μήπως, όπως το φίδι εξαπάτησε την Εύα, έτσι φθαρούν τα νοήματά σας». Και γράφοντας προς τους Φιλιππησίους έλεγε: «Προσέχετε τα σκυλιά, προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή». Στους Ρωμαίους όμως, επειδή δεν ήταν ακόμη ο κατάλληλος καιρός να διορθώσει τέτοια ζητήματα, λέει: «Ο καθένας ας είναι απολύτως βέβαιος στον δικό του νου». Διότι ο λόγος αφορούσε τη νηστεία, και τα έλεγε αυτά για να καταρρίψει αφενός την αλαζονεία των πρώτων και αφετέρου να διαλύσει τον φόβο των δεύτερων. «Εκείνος που τηρεί την ημέρα, για τον Κύριο την τηρεί· και εκείνος που δεν τηρεί την ημέρα, για τον Κύριο δεν την τηρεί. Και εκείνος που τρώει, για τον Κύριο τρώει, διότι ευχαριστεί τον Θεό· και εκείνος που δεν τρώει, για τον Κύριο δεν τρώει, και ευχαριστεί τον Θεό». Ακόμη επιμένει στα ίδια. Αυτό όμως που λέει έχει την εξής έννοια: Το ζήτημα δεν αφορά τα ουσιώδη· διότι το ζητούμενο είναι εάν και ο ένας και ο άλλος πράττουν για τον Θεό, εάν και οι δύο καταλήγουν στην ευχαριστία.

Έτσι, λοιπόν, και ο Παύλος δεν τα λέει αυτά με σκοπό να συμβουλεύσει, ότι δηλαδή «Πρέπει να υπάρχουν και αιρέσεις ανάμεσά σας», αλλά προαναγγέλλοντας και προφητεύοντας αυτό που πρόκειται να συμβεί. Διότι, το ότι δεν προτρέπει στο να υπάρχουν αιρέσεις, αποδεικνύεται από το ότι ο ίδιος είναι αυτός που λέει: «Ακόμη και αν άγγελος σας κηρύξει Ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα».

Για ποιον λόγο, λοιπόν, μίλησε έτσι, αυτό θα προσπαθήσω τώρα να το αποδείξω, αφού πρώτα εξετάσω το εξής: πώς είναι δυνατόν αυτός που μοιράζει ως τροφή όλα τα υπάρχοντά του να μην έχει αγάπη; Διότι, για εκείνον μεν που είναι έτοιμος να παραδοθεί στη φωτιά και κατέχει τα πνευματικά χαρίσματα, είναι ίσως ενδεχόμενο να μην αγαπά. Εκείνος όμως που όχι μόνο δίνει τα υπάρχοντά του, αλλά τα μοιράζει κιόλας στους φτωχούς, πώς είναι δυνατόν να μην αγαπά; Τι μπορούμε, λοιπόν, να πούμε; Ότι, δηλαδή, υπέθεσε το ανύπαρκτο ως υπαρκτό, πράγμα που συνηθίζει πάντοτε να κάνει όταν θέλει να παρουσιάσει κάτι με υπερβολή. Όπως όταν γράφει στους Γαλάτες και λέει: «Εάν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει Ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα»· καίτοι ούτε ο ίδιος ούτε κάποιος άγγελος επρόκειτο να το κάνει αυτό. Αλλά, για να δείξει την υπερβολή του πράγματος, συμπεριέλαβε και εκείνο που δεν επρόκειτο καθόλου να συμβεί. Και πάλι, όταν στέλνει επιστολή στους Ρωμαίους και λέει: «Ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε δυνάμεις θα μπορέσουν να μας χωρίσουν από την αγάπη του Χριστού»· διότι ούτε αυτό επρόκειτο να το κάνουν οι άγγελοι, αλλά και εδώ υποθέτει το ανύπαρκτο. Όπως ακριβώς λέει και στη συνέχεια: «Ούτε κάποια άλλη κτίση»· καίτοι δεν υπάρχει άλλη κτίση, διότι τη συμπεριέλαβε ολόκληρη, αναφέροντας όλα τα επουράνια και τα επίγεια. Όμως, παρόλα αυτά, και εδώ θέτει υποθετικά το ανύπαρκτο, ώστε να καταδείξει τον υπερβολικό του πόθο. Αυτό ακριβώς κάνει και εδώ, λέγοντας, ότι: «Ακόμη κι αν κάποιος δώσει τα πάντα, αλλά δεν έχει αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελείται».

Το ότι δε ο Παύλος δεν θεσπίζει το να υπάρχουν αιρέσεις, αλλά αποτρέπει όλους όσους τον προσέχουν, άκουσε τι λέει: «Εάν κάποιος σας κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα, ακόμη και αν είμαι εγώ, ακόμη και αν είναι άγγελος από τους ουρανούς». Δεν θα αναθεμάτιζε βέβαια και τον εαυτό του και άγγελο, εάν εγνώριζε ότι το ζήτημα είναι ακίνδυνο. Και πάλι λέει: «Διότι σας αγαπώ με ζήλο Θεού· επειδή σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παραστήσω ως αγνή παρθένο. Φοβάμαι όμως μήπως, όπως ο όφις εξαπάτησε την Εύα με την πανουργία του, έτσι διαφθαρούν τα νοήματά σας, απομακρυνόμενα από την απλότητα προς τον Χριστό». Ιδού, και την απλότητα προέβαλε, και συγγνώμη δεν έδωσε. Διότι, εάν υπήρχε συγγνώμη, δεν θα υπήρχε κίνδυνος· εάν πάλι δεν υπήρχε κίνδυνος, δεν θα φοβόταν ο Παύλος. Ούτε και ο Χριστός θα διέταζε να κατακαούν τα ζιζάνια, εάν ήταν αδιάφορο πράγμα το να δίνει κανείς προσοχή και σε τούτον, και σε εκείνον, και σε έτερον, και απλώς σε όλους.

Ο Υιός όμως του Θεού έκανε το αδύνατο δυνατό, λύνοντας τις αμαρτίες και τοποθετώντας τους εχθρούς σε θέση φίλων. «Για να μας λυτρώσει από τον πονηρό αιώνα.» Δεν εννοούσε τον χρόνο, αλλά ονόμασε πονηρή την παρούσα ζωή. «Του ενεστώτος πονηρού αιώνα, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατέρα μας, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων· Αμήν.» Εννοεί τις πονηρές πράξεις, τη διεστραμμένη προαίρεση. «Απορώ πώς τόσο γρήγορα απομακρύνεστε από εκείνον που σας κάλεσε με τη χάρη του Χριστού.» Αυτό, λέει, μου προκάλεσε τη μεγάλη έκπληξη, το ότι αυτοί που διδάχθηκαν έτσι το μυστήριο της χάριτος, ώστε να μπορούν να γίνουν και δάσκαλοι άλλων, αυτοί πείθονται τόσο εύκολα σε εκείνους που τους εξαπατούν. «Σε ένα διαφορετικό Ευαγγέλιο, το οποίο δεν είναι άλλο.» Διότι, όπως λέει ο Πέτρος, δεν υπάρχει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό το οποίο να έχει δοθεί στους ανθρώπους, μέσω του οποίου πρέπει να σωθούμε. «Παρά μόνο υπάρχουν μερικοί που σας αναστατώνουν και θέλουν να διαστρέψουν το Ευαγγέλιο του Χριστού.» Εύστοχα λέει το «αναστατώνουν», και όχι «διδάσκουν» ούτε «πείθουν»· για να δείξει ότι το πράγμα είναι απλώς και μόνο απάτη. «Αλλά και εάν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει Ευαγγέλιο διαφορετικό από εκείνο που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα. Όπως το έχουμε προείπει, και τώρα πάλι το λέω: εάν κάποιος σας κηρύττει Ευαγγέλιο διαφορετικό από εκείνο που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα.»

Όταν προσταχθούμε από κάποιον να πράξουμε κάτι αντίθετο προς την εντολή του Κυρίου, το οποίο τη φθείρει ή τη μολύνει, τότε είναι καιρός να πούμε: «Πρέπει να πειθαρχούμε στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους», ενθυμούμενοι τον Κύριο που λέει: «Σε ξένο δεν πρόκειται να υπακούσουν, διότι δεν γνωρίζουν τη φωνή των ξένων»· και τον Απόστολο, ο οποίος, για χάρη της δικής μας ασφάλειας, τόλμησε να ελέγξει ακόμη και τους ίδιους τους αγγέλους, λέγοντας: «Ακόμη και αν εμείς οι ίδιοι ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα».

Ακόμη και αν άγγελος, ακόμη και αν βασιλιάς σας κηρύττει αντίθετα από ό,τι παραλάβατε, κλείστε τα αυτιά σας· διότι διστάζω προς το παρόν να πω αυτό που είπε ο θείος απόστολος: «Ας είναι ανάθεμα», αναμένοντας τη διόρθωση. Αλλά λένε εκείνοι που δεν ερευνούν το νόημα της Γραφής, ότι ο Θεός είπε μέσω του Μωυσή του νομοθέτη: «Δεν θα κατασκευάσεις κανένα ομοίωμα από όσα βρίσκονται στον ουρανό και από όσα βρίσκονται στη γη»· και μέσω του προφήτη Δαβίδ: «Ας ντροπιαστούν όλοι όσοι προσκυνούν τα γλυπτά, όσοι καυχώνται για τα είδωλά τους», και πολλά άλλα παρόμοια. Διότι όσα κι αν παραθέσουν από τη Θεία Γραφή και από τους αγίους Πατέρες, έχουν την ίδια έννοια.

Και μάρτυρας είναι η σύνοδος που συγκλήθηκε για δεύτερη φορά στην Έφεσο, η οποία μέχρι σήμερα έχει λάβει την ονομασία ληστρική, καθώς εκβιάστηκε από την αυτοκρατορική εξουσία, όταν θανατώθηκε ο μακάριος Φλαβιανός. Αυτά αποτελούν έργο των συνόδων και όχι των βασιλέων, όπως είπε ο Κύριος: «Όπου συγκεντρωθούν δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί βρίσκομαι ανάμεσά τους». Ο Χριστός δεν έδωσε την εξουσία του δεσμείν και λύειν στους βασιλείς, αλλά στους αποστόλους, στους διαδόχους τους, στους ποιμένες και στους διδασκάλους. «Ακόμη κι αν άγγελος», λέει ο απόστολος Παύλος, «σας κηρύξει άλλο ευαγγέλιο από αυτό που παραλάβατε…» και τη συνέχεια θα την αποσιωπήσουμε από επιείκεια, περιμένοντας την επιστροφή. Αν όμως δούμε τη διαστροφή να παραμένει αμετανόητη, τότε θα παραθέσουμε και το υπόλοιπο· αλλά ας απευχηθούμε κάτι τέτοιο.

Κάθε διδασκαλία και κάθε δογματική φωνή, η οποία αντιτίθεται σε αυτήν την αμώμητη πίστη, να τη βδελύσσεσαι, και να θεωρείς ότι αποτελεί αποξένωση από τον Θεό. Διότι λέγει ο Απόστολος: «Ακόμη και αν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από εκείνο που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα». Διότι δεν υπάρχει άλλο Ευαγγέλιο και άλλη πίστη, παρά εκείνη που κηρύχθηκε από τους αποστόλους, και η οποία επικυρώθηκε από τους θεοφόρους Πατέρες σε διάφορες συνόδους, και εδραιώθηκε στην καθολική Εκκλησία.

Σύμφωνα με αυτό και ο Μέγας Βασίλειος δίνει εντολή λέγοντας: «Πρέπει να μένει απαράβατη η παράδοση που έχει παραδοθεί εν τω ζωοποιώ Πνεύματι, στην οποία η προσθήκη ή η αφαίρεση του παραμικρού αποτελεί προφανώς έκπτωση από την αιώνια ζωή. Διότι, αν πρέπει κάθε φορά να συντάσσουμε διαφορετικές ομολογίες πίστεως και να αλλοιώνονται ανάλογα με τους καιρούς, τότε είναι ψευδής η απόφαση εκείνου που είπε: “ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα”· και πάλι: “να στέκεστε σταθεροί και να κρατάτε τις παραδόσεις που παραλάβατε, είτε προφορικά είτε δι' επιστολής”· και ξανά: “ακόμη κι αν εμείς, ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα”· και πολύ δικαιολογημένα. Διότι, αν ο Κύριος είναι αξιόπιστος σε όλα τα λόγια Του, και όλες οι εντολές Του είναι αξιόπιστες, στηριγμένες εις τον αιώνα του αιώνος, φτιαγμένες με αλήθεια και ευθύτητα, αποτελεί φανερή έκπτωση από την πίστη και κατηγορία υπερηφάνειας, είτε το να αθετεί κανείς κάτι από τα γεγραμμένα, είτε το να εισάγει κάτι από τα μη γεγραμμένα».

Τι συμβουλεύουν λοιπόν σε αυτούς που επιθυμούν να ευσεβούν με αυτόν τον τρόπο; «Ας λέγονται από εσάς για το Άγιο Πνεύμα μόνο όσα είναι γεγραμμένα· εάν κάτι δεν είναι γεγραμμένο, ας μην το περιεργαζόμαστε· το ίδιο το Άγιο Πνεύμα μίλησε στις Γραφές, το ίδιο είπε για τον εαυτό του όσα ήθελε και όσα μπορούσαμε να κατανοήσουμε· ας λέγονται όσα έχει πει, αλλά όσα δεν είπε, εμείς δεν τολμούμε να τα περιεργαζόμαστε». Και πάλι: «Διότι πρέπει να παραμένει απαράβατη η παράδοση σχετικά με το ζωοποιό Πνεύμα, στην οποία το να προσθέσει κανείς κάτι ή να αφαιρέσει, αποτελεί προφανώς έκπτωση από την αιώνια ζωή». Και αλλού: «Δεν πρέπει να τολμάμε να πούμε, ούτε καν να διανοηθούμε για την υπερούσια θεότητα, τίποτε πέρα από όσα μας έχουν φανερωθεί θεοπρεπώς από τα ιερά λόγια». Επιπλέον: «Ακόμη και αν άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα». Και προπάντων ο ίδιος ο Θεός λέει: «Να τηρήσεις τον λόγο που εγώ σε προστάζω σήμερα· δεν θα προσθέσεις σε αυτόν, ούτε θα αφαιρέσεις από αυτόν».

Αν σταυρώθηκε για τον εαυτό του και όχι για εμάς, τότε ας έχει κάποια βάση και η δική σου νεκρολογία. Άκουγε πώς αναθεματίζει αυτούς που απιστούν σε αυτό ο άγιος Παύλος, όχι μία, αλλά και δεύτερη φορά. Διότι λέει: "Ακόμη κι αν εμείς ή κάποιος άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι αναθεματισμένος." Τι σημαίνει αυτό; "Διότι σας παρέδωσα", λέει, "αυτό που και εγώ παρέλαβα πρώτα απ' όλα, ότι ο Χριστός Ιησούς πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές." Και πάλι: "Πέθανε", λέει, "για όλους, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς." Αν αυτός που πέθανε και αναστήθηκε είναι ένας απλός άνθρωπος, τότε ζούμε για έναν απλό άνθρωπο και όχι πλέον για τον Υιό του Θεού· διότι έχει γραφτεί ότι: Δεν ζούμε πλέον για τους εαυτούς μας, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς. Άραγε, λοιπόν, ακούγοντας αυτά από τη Γραφή, θα ομολογήσεις πια την κυριότητα εκείνου που πέθανε για εμάς; Αν πεις ξανά ότι είναι ένας απλός άνθρωπος και ένα νεκρό σώμα, πώς είναι δυνατόν ένας απλός άνθρωπος να είναι ο Κύριος της δόξης και η δύναμη και η σοφία του Θεού; Διότι αυτά λέει ο Απόστολος ότι είναι ο εσταυρωμένος Χριστός. Και αν ήταν ένας απλός άνθρωπος, πώς πέθανε για όλους, εφόσον και ο ίδιος θα είχε ανάγκη από κάποιον για να πεθάνει για χάρη του;

Γι' αυτό ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός λέει: «Λέμε Πνεύμα του Υιού, αλλά δεν λέμε εκ του Υιού». Και ο θείος Απόστολος λέει: Και αν ακόμη άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα. 23. Το όνομα Πατήρ, όταν αναφέρεται στον Θεό, περιλαμβάνει όλα τα ιδιώματά Του. Διότι εμπεριέχει στον εαυτό του και το αγέννητο, σύμφωνα με τον Μέγα Βασίλειο, επειδή ο κυρίως και μόνον Πατήρ δεν έχει γεννηθεί από κανέναν άλλον. Και ως προς το Πνεύμα, ονομάζεται Πατήρ ως προβολεύς, σύμφωνα με τη Γραφή που λέει: «Του Πατρός των φώτων». Εάν, λοιπόν, δεν μεταδίδει το πατρικό όνομα στον Υιό, δεν θα του μεταδώσει ούτε την προβλητική ιδιότητα, ώστε να μην αναδειχθεί ο Υιός υιοπάτωρ, όπως συμβαίνει σε εμάς τους ανθρώπους, και θεωρηθεί έτσι το Πνεύμα υιωνός.

Δεν είναι λοιπόν παράξενο, αν και οι δικοί του διάκονοι μετασχηματίζονται σε διακόνους δικαιοσύνης, των οποίων το τέλος θα είναι σύμφωνα με τα έργα τους. Και πάλι αλλού, για τους ίδιους αναφέρει ο ίδιος απόστολος: Τέτοιου είδους άνθρωποι δεν υπηρετούν τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, αλλά τη δική τους κοιλιά, και με τα ωραία λόγια και τις κολακείες εξαπατούν τις καρδιές των άκακων· όμως το στερεό θεμέλιο της πίστεως παραμένει σταθερό έχοντας αυτή τη σφραγίδα. Και αλλού: Προσέχετε τους σκύλους, προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή. Και πάλι αλλού: Αν κάποιος σας ευαγγελίζεται κάτι διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ακόμη κι αν είναι άγγελος από τον ουρανό, ας είναι ανάθεμα. Παρατηρήστε προφητικά το «ακόμη κι αν είναι άγγελος από τον ουρανό», ώστε να μην μπορεί κανείς να προβάλει την υπεροχή του πάπα. Και ο αγαπημένος μαθητής λέει: Αν κάποιος έρχεται σε εσάς και δεν φέρνει αυτή τη διδαχή, μην τον δέχεστε στο σπίτι σας και μην τον χαιρετάτε· διότι αυτός που τον χαιρετά, γίνεται κοινωνός στα πονηρά του έργα.

Σας παρακαλώ δε, στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, να λέτε πάντοτε τα ίδια και να μην υπάρχουν μεταξύ σας σχίσματα, ώστε να φυλάττετε με ασφάλεια την αληθινή και πατροπαράδοτη πίστη μας ως καλή παρακαταθήκη, χωρίς να προσθέτετε τίποτα και χωρίς να αφαιρείτε τίποτα. Διότι ούτε ελλιπή είχαμε την πίστη μέχρι τώρα, ούτε είχαμε ανάγκη από σύνοδο και όρο για να μάθουμε κάτι νεότερο εμείς, που είμαστε υιοί και μαθητές των οικουμενικών συνόδων και των πατέρων που διέλαμψαν σε αυτές και στο μεταξύ τους διάστημα. Αυτό είναι το καύχημά μας, η πίστη μας, η καλή κληρονομιά των πατέρων μας. Με αυτήν ελπίζουμε να παρασταθούμε ενώπιον του Θεού και να λάβουμε την άφεση των αμαρτιών μας. Χωρίς αυτήν, δεν γνωρίζω ποια δικαιοσύνη θα μας λυτρώσει από την αιώνια κόλαση. Όποιος επιχειρεί να μας απομακρύνει από αυτήν και να εισαγάγει κάποια άλλη, νεότερη, ακόμη κι αν είναι άγγελος από τον ουρανό, ας είναι ανάθεμα· ας αποβληθεί από κάθε μνήμη, και θεία και ανθρώπινη.

Και αυτά βεβαίως μας πείθουν επαρκώς για το πόσο πλούσια χάρη θαυμάτων είχε λάβει εκείνος από τον Θεό. Επομένως, δεν έχουμε πλέον ανάγκη να επινοήσουμε πολλά λόγια για αυτά, αλλά να εκπληρώσω την υπόσχεση που έδωσα, εξηγώντας για ποια αιτία δεν ήθελα να υπακούσω στον παραμονάριο και να συγγράψω αυτά τα πράγματα, ενώ αυτός καθόταν στην εξωτερική πύλη ένα ολόκληρο ημερόνυχτο παρακαλώντας να μην πάει χαμένος ο κόπος μιας οδοιπορίας τόσων ημερών. Εγώ, όμως, είχα ήδη λάβει τη σταθερή απόφαση να μη συντάξω πλέον λόγους για εγκώμια αγίων. Η δε αιτία ήταν ότι, έχοντας ήδη συγγράψει διάφορα βιβλία (όχι εγώ, αλλά σύμφωνα με τη χάρη που μου δώρισε το Άγιο Πνεύμα: πανηγυρικούς λόγους για δεσποτικές εορτές, και πάμπολλα εγκώμια και ιστορίες για αγίους), άκουσα ότι μερικοί αγύρτες, ανόητοι και μεμψίμοιροι φλυάρησαν εναντίον μου λέγοντας: «Πώς», λένε, «αυτός αποτόλμησε να γράψει, αφού ο απόστολος είπε ότι: 'Αν κάποιος σας κηρύττει διαφορετικό ευαγγέλιο από αυτό που εμείς σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα';». Και αυτά τα έλεγαν χωρίς να καταλαβαίνουν καθόλου τι λένε.

Νομίζω δε ότι δεν είναι παράταιρο να πούμε και τούτο στο παρόν, ότι αποτελεί συνήθεια των αιρετικών να αυθαδιάζουν έναντι των καλώς κειμένων και ορθών λόγων και να τους παρελκύουν προς ό,τι τους φαίνεται σωστό και να τους διαστρεβλώνουν κατά τη δική τους βούληση, νοθεύοντας και παραφθείροντας τα όσα έχουν ειπωθεί θεοπρεπώς από το Πνεύμα. Αυτό ακριβώς έχει τολμηθεί ανόσια τόσο από τους ίδιους τους Ιουδαίους όσο και από τους θεομίσητους Μανιχαίους, και επί της παλαιάς νομοθεσίας και επί της νέας ιερολογίας του ευαγγελικού κηρύγματος. Αλλά ο λόγος της δικής μας θεοσοφίας θα πει ότι «Ακόμη και αν άγγελος από τον ουρανό σας ευαγγελίζεται κάτι διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα». Τι χρειάζεται να λέμε για τους εκτός; Ακόμη και αν φέρεται λόγος ή οποιοδήποτε χωρίο επιγεγραμμένο στο όνομα των διδασκάλων της Εκκλησίας, εάν είναι ασύμβατο και ασύμφωνο με την παράδοση και τη διδασκαλία της Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας, ως διεφθαρμένο και παραποιημένο, θα κριθεί άχρηστο, αδόκιμο και απορριπτέο. Και τούτο δεν επιφέρει καμία βλάβη στην ευσεβή μας ομολογία. Διότι έχει τεθεί θεσμός απαράβατος και αμετακίνητος, ο οποίος προστάζει να κρατούμε τις παραδόσεις που παραλάβαμε, όσες είναι έγγραφες και όσες είναι άγραφες, οι οποίες δεν κατέχουν μικρότερη ισχύ από τα γεγραμμένα. Το να παραβαίνει κανείς αυτόν τον θεσμό είναι τολμηρό και ξένο προς τη δική μας ευσέβεια. Διότι επιφέρει τον βαρύτατο κίνδυνο της ψυχής και απομακρύνει τα μέγιστα από τη βασιλεία των ουρανών.