Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 1:8

Διότι και ο θεόπτης Μωυσής έτσι λέει: «Σε αυτά δεν επιτρέπεται να προσθέσει κανείς, και από αυτά δεν επιτρέπεται να αφαιρέσει.» Και ο θείος Απόστολος Πέτρος, καυχώμενος για αυτά, αναφωνεί: «σε αυτά που επιθυμούν οι Άγγελοι να σκύψουν για να δουν». Και ο Παύλος λέει: «ακόμη κι αν εμείς, ή Άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα». Εφόσον λοιπόν αυτά ισχύουν και μας επιμαρτυρούνται, αγαλλιώντας για αυτά σαν κάποιος που βρίσκει πολλά λάφυρα, με χαρά ενστερνιζόμαστε τους θείους Κανόνες, και κρατούμε ακλόνητη και ολόκληρη τη διάταξη αυτών που εκδόθηκαν από τις σάλπιγγες του Πνεύματος, τους πανεύφημους Αποστόλους, καθώς και εκείνων από τις άγιες Οικουμενικές Συνόδους, και από όσες συνόδους συγκεντρώθηκαν τοπικά για την έκδοση τέτοιων διαταγμάτων, αλλά και από τους αγίους Πατέρες μας. Διότι όλοι τους, φωτισμένοι από ένα και το αυτό Πνεύμα, όρισαν τα ωφέλιμα. Και όσους μεν παραδίδουν στο ανάθεμα, τους αναθεματίζουμε και εμείς, όσους δε στην καθαίρεση, τους καθαιρούμε και εμείς, και όσους στον αφορισμό, τους αφορίζουμε και εμείς, ενώ σε όσους επιβάλλουν επιτίμιο, το ίδιο τους επιβάλλουμε και εμείς. Διότι η διαγωγή πρέπει να είναι αφιλάργυρη, αρκούμενοι στα παρόντα, όπως διαρρήδην αναφωνεί ο θείος Απόστολος Παύλος, που ανέβηκε στον τρίτο ουρανό και άκουσε άρρητα ρήματα.

Ερμηνεία. Οι θείοι Κανόνες, αφενός, αποτελούν μαρτύρια για τους ιερωμένους, καθόσον μαρτυρούν και τους φανερώνουν πώς πρέπει να πολιτεύονται. Αφετέρου δε, είναι κατορθώματα, καθόσον, όταν τηρούνται από αυτούς, κατορθώνουν και κατευθύνουν τη ζωή τους. Αυτούς τους Κανόνες η παρούσα Σύνοδος αποδεχόμενη με χαρά μέσω αυτού του Κανόνα, αναπέμπει προς τον Θεό εκείνα τα προφητικά λόγια του Δαβίδ, τα οποία ορίζουν τα εξής. Χάρηκα, Κύριε, για τα μαρτύριά σου, όπως θα χαιρόμουν αν είχα όλο τον πλούτο του κόσμου. Και εσύ πρόσταξες να φυλάττω τα μαρτύριά σου στον αιώνα, με τα οποία κάνε με σοφό, και θα ζήσω σύμφωνα με αυτά. Και αν αυτή η φωνή του Προφήτη μάς προστάζει να φυλάττουμε τα μαρτύρια του Θεού παντοτινά, και να ζούμε σύμφωνα με αυτά, είναι φανερό ότι και αυτά παραμένουν παντοτινά και ασάλευτα (διότι «κράδη» ονομάζεται κατά τον Ζωναρά το αδύναμο και εύκολα θραυόμενο κλαδί της συκιάς, ενώ «ακράδαντα» τα στερεά και ακίνητα)· γι' αυτό και ο Μωυσής λέει, κανείς να μην προσθέσει στα του Νόμου ούτε να αφαιρέσει. Καυχάται δε σε αυτά και ο κορυφαίος Πέτρος, λέγοντας ότι επιθυμούν να εγκύψουν σε αυτά οι Άγγελοι, σε εκείνα δηλαδή που μας φανέρωσαν οι Απόστολοι οι οποίοι κήρυξαν το Ευαγγέλιο εν Πνεύματι Θεού· και ο Παύλος αναθεματίζει, έστω και αν είναι Άγγελος, εκείνον που κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από τα παραδεδομένα.

Έπειτα εσύ τολμάς να προσθέτεις στον λόγο της αλήθειας αυτά που υπαγορεύουν οι δικοί σου λογισμοί· χωρίς να αναλογίζεσαι ότι τίποτα δεν είναι αληθέστερο από την ίδια την αλήθεια, ούτε σοφότερο από τη σοφία, ενώ οι λογισμοί των ανθρώπων είναι δειλοί και οι σκέψεις τους επισφαλείς, και ούτε καν φρίττουν μπροστά στην αποστολική απόφαση, η οποία λέει: αν κάποιος σας κηρύττει κάτι διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, έστω κι αν είμαι εγώ ο ίδιος, έστω κι αν είναι άγγελος από τον ουρανό, ας είναι ανάθεμα. Πώς λοιπόν δεν είναι γνώρισμα κάποιου που εμπαίζει ή στερείται φρενών το να λέει ότι καθετί που αποστέλλεται εκπορεύεται από εκείνον που το στέλνει; Και εξαιτίας αυτού ότι και το Πνεύμα εκπορεύεται από τον Υιό; Διότι, αν ονομάζεις αποστολή την ίδια την εκπόρευση, η οποία αποτελεί το αποκλειστικό ίδιον του Πνεύματος, μην αποκαλείς καθετί που αποστέλλεται δηλαδή και εκπορευόμενο.

Και ακόμη περισσότερο στην Προς Γαλάτας επιστολή, εγκαλώντας τους για την αποδοχή της περιτομής και των άλλων νομικών διατάξεων, θεωρεί τούτο ως μετάπτωση σε διαφορετικό ευαγγέλιο από εκείνον που τους κάλεσε με τη χάρη του Χριστού, και σε αυτόν που εισάγει αυτή την καινοτομία, ακόμη κι αν είναι ο ίδιος ο Παύλος ή άγγελος που ήλθε από τον ουρανό, επιβάλλει ως επιτίμιο το ανάθεμα· αποκαλεί δε τους Γαλάτες ανόητους επειδή ανέχθηκαν την καινοτομία, αποφαινόμενος ότι αυτοί καταλήγουν στη σάρκα και βρίσκονται υπό κατάρα. Επιπλέον, τους θεωρεί υιούς της δούλης και εκπτώτους της κληρονομίας, της οποίας έχουν αξιωθεί όσοι προέρχονται από την ελεύθερη, δηλαδή όσοι δεν ακολουθούν τον νόμο. Διότι λέγει: «Εμείς δεν είμαστε τέκνα της δούλης, αλλά της ελεύθερης. Σταθείτε, λοιπόν, σταθεροί στην ελευθερία με την οποία μας ελευθέρωσε ο Χριστός, και μην υποτάσσεστε πάλι σε ζυγό δουλείας». Και πόσο σπουδαία είναι η επόμενη προτροπή; «Ιδού», λέγει, «εγώ ο Παύλος σας λέγω ότι εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα».

Ο Εωσφόρος που ανατέλλει το πρωί, για το ότι και οι νόες όταν αμαρτάνουν υφίστανται τιμωρίες, αυτός ο τόσο σπουδαίος και τόσο μεγάλος, ας αποτελεί για σένα τη μαρτυρία του λόγου. Αυτός, που πέφτοντας σαν αστραπή από τον ουρανό προς τη γη αντί για φως έγινε σκοτάδι και έχει καταδικαστεί να κατοικεί στον ζόφο αντί για την ουράνια δόξα και λαμπρότητα. Μάλιστα δε και ο ίδιος ο διδάσκαλος της οικουμένης λέει: «ακόμη κι αν ένας άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που έχετε παραλάβει, ας είναι ανάθεμα». Αν όμως ένας άγγελος, εισάγοντας αιρετική πλάνη, δεν βρίσκει καμία δικαιολογία για να αποφύγει την τιμωρία, αλλά καθίσταται και αποτρόπαιος σε όλους τους ευσεβείς, πώς δεν είναι εξαιρετικά ελεεινό και άξιο δακρύων να ακολουθεί κανείς τιποτένιους ανθρώπους που φέρουν από παντού έκδηλη την καταδίκη τους, και να τους θεωρεί αυτούς κανόνες της πίστεως, και να δογματίζει μία σύνθετη φύση στον Χριστό, και μάλιστα εκείνοι που δεν αρνούνται να πρεσβεύουν τον Χριστό ως τέλειο Θεό και τέλειο άνθρωπο; Διότι όσο αυτοί βρέθηκαν κοντά στην ευσέβεια και αμέσως αποσκίρτησαν από αυτήν, τόσο πιο άθλιοι είναι από εκείνους που δεν την πλησίασαν καν. Διότι δεν είναι το ίδιο το να αποστρέφονται τη λαμπρότητα εκείνοι που βρέθηκαν σε πλήρη απόλαυση του φωτός, με εκείνους που δεν την δοκίμασαν καθόλου και δεν ένιωσαν ποτέ την αγάπη για τη λάμψη της ευσέβειας.

ΙΓ'. Αλλά τι χρειάζεται να λέμε πολλά; Ο Υιός και Δεσπότης μυσταγωγεί ότι το Πνεύμα εκπορεύεται εκ του Πατρός· και ο μέγας Παύλος πάλι αποφαίνεται λέγοντας: Ακόμη και αν εμείς ή κάποιος άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει διαφορετικό ευαγγέλιο από εκείνο που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα. Ποιος λοιπόν αναζητά άλλον διδάσκαλο, εκτός αν προφανώς έχει παραφρονήσει;

69. Και τους αποκαλούν μεν Πατέρες (διότι πράγματι τους αποκαλούν), αλλά όχι για να τους αποδώσουν την τιμή που αρμόζει στους Πατέρες, αλλά για να βρουν αφορμές μέσω των οποίων θα γίνουν πατροκτόνοι. Και δεν τρέμουν ούτε τη φωνή του θεσπέσιου Παύλου, την οποία οι ίδιοι στρέφουν με πολλή κακουργία εναντίον των δικών τους Πατέρων. Διότι αυτός, ο οποίος έλαβε την εξουσία να δεσμεύει και να λύνει, έχοντας το φοβερό αλλά και κραταιό δικαίωμα της δέσμευσης (καθώς αυτό φτάνει μέχρι την ίδια τη βασιλεία των ουρανών), αυτός λοιπόν αναφώνησε με φωνή μεγάλη και διαπεραστική: «Ακόμη κι αν εμείς ή κάποιος άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από εκείνο που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα». Ο Παύλος, η ασίγητη σάλπιγγα της Εκκλησίας, ο τόσο σπουδαίος και μεγάλος, παραδίδει στο ανάθεμα όσους τολμούν να υιοθετήσουν και να εισαγάγουν πλαγίως κάποιο άλλο φρόνημα αντίθετο στο Ευαγγέλιο. Και δεν υποβάλλει σε ανυπέρβλητες κατάρες μόνο τους άλλους που θα τολμούσαν κάτι τέτοιο, αλλά επιβάλλει την ίδια καταδίκη και στον εαυτό του, εάν τυχόν βρεθεί ένοχος. Και δεν περιορίζει το φοβερό αυτής της απόφασης μόνο σε αυτό το σημείο, αλλά ερευνά και τον ίδιο τον ουρανό· και ακόμη κι αν βρει άγγελο να κατέβει από εκεί στους ανθρώπους της γης και να κηρύξει κάτι διαφορετικό από το ευαγγελικό κήρυγμα, τον υποβάλλει στα ίδια δεσμά και τον παραδίδει στον διάβολο.

Όλα λοιπόν τα γνωρίζεις, ξέρεις τα δέοντα, δεν έχεις ανάγκη τη δική μας υπενθύμιση· όμως εσύ παρήγγειλες εκ των προτέρων να γράφουμε κατ' αυτόν τον τρόπο. Γι' αυτό, λοιπόν, να μη φοβηθείς, πάτερ, άνθρωπο ή θλίψεις προερχόμενες από ανθρώπους. Γνωρίζεις ότι οι άγιοι, επειδή θεώρησαν αυτά τα πράγματα όνειρο και σκιά, δοξάστηκαν και στον ουρανό και στη γη. Λίγο, σε παρακαλώ, ας κοπιάσουμε, λίγο ακόμη ας υπομείνουμε, και θα έχουμε ολοκληρώσει τον καλό αγώνα. Και το στεφάνι έχει πλεχθεί και η αιώνια αμοιβή ετοιμάζεται και θα κληθείς φίλος του επουράνιου Βασιλιά και κοινωνός των αγίων και ομολογητής ανάμεσα στους ανθρώπους. Ναι, ναι, σε παρακαλώ και ικετεύω τα πατρικά μου σπλάχνα, γίνε για εμάς οχύρωμα, υπομονή, καρτερία· διότι εάν εσύ, πάτερ, στέκεσαι σταθερός, εμείς τα άχρηστα τέκνα σου παίρνουμε δύναμη, ανδρειωνόμαστε, και θα υπομείνουμε γενναία όλα όσα συμβαίνουν με τη δύναμη του Θεού και τις δικές σου προσευχές· διότι από τον Θεό είναι η παραχώρηση, ο Οποίος έτσι ευδοκεί για τα δικά μας ζητήματα και ο Ίδιος δίνει τη δύναμη. Μην πτοείσαι καθόλου, ω πάτερ, από τα τεχνάσματα εκείνων που προσπαθούν να σε απομακρύνουν από την αλήθεια. Ο λόγος είναι απλός· διότι λέει κάπου ο Άγιος Επιφάνιος στον λόγο του περί του Πάσχα, πως όποιος άνθρωπος συμβουλεύει αντίθετα προς όσα είναι καταγεγραμμένα στη Θεία Γραφή, μιλάει από την καρδιά του και διδάσκει εντάλματα ανθρώπων· και για τέτοιες περιπτώσεις, παραθέτοντας τα λόγια του Αποστόλου, λέει ότι ακόμη και αν είναι άγγελος από τον ουρανό, ας είναι ανάθεμα. Πού θα κατατάξουμε, άραγε, το «οι ιερείς μου αθέτησαν τον νόμο μου και βεβήλωσαν τα άγιά μου»;

Συγχώρεσέ με, πάτερ, για αυτό που πρόκειται να πω, διότι λέγεται με απλότητα, από ειλικρινή αγάπη και από την επιθυμία μου να παραμείνει άμεμπτη η πολιτεία σου. Κάποιοι υπαινίχθηκαν -γνωρίζοντας ότι είμαι γνήσιο και ομόψυχο τέκνο και φίλος σου, όντας και οι ίδιοι εξαιρετικοί φίλοι- ότι η αγιοσύνη σου πράττει παρά το δέον. Και όταν εγώ δυσανασχέτησα με αυτό και έφερα αντίρρηση, αναφέροντας τα μέγιστα κατορθώματα του υψηλού σου βίου, συμφώνησαν μαζί μου ως προς αυτό. Ωστόσο, σε κάποια λόγια και πράξεις σε κατέκριναν. Και, για να αναφέρω ένα, είπαν ότι «ιστόρησε αγγέλους, και μάλιστα εσταυρωμένους στους φεγγίτες, με τρόπο όμοιο με τον Χριστό, και απεικόνισε τόσο τον ίδιο τον Χριστό όσο και τους αγγέλους ως γέροντες». Και παρότι ρώτησα πολλά σχετικά με αυτό, δεν μπόρεσα να τους αντικρούσω. Διότι υποστήριζαν ότι έχει γίνει κάτι ξένο και αλλότριο προς την παράδοση της Εκκλησίας και ότι το πράγμα αυτό δεν προέρχεται σε καμία περίπτωση από τον Θεό αλλά από τον αντίδικο, αφού μέσα σε τόσα χρόνια και σε τόσους θεοφόρους και αγίους Πατέρες δεν υποδείχθηκε ένα τέτοιο γνώρισμα. Διότι για αυτό που καινοτομείται τώρα, ακόμη και αν προέρχεται από άγγελο, ο απόστολος μας διασφαλίζει να μην το δεχθούμε, λέγοντας κάπου: «Ακόμη και αν εμείς οι ίδιοι ή άγγελος σας ευαγγελίζεται (θα προσθέσω: και παραδίδει) κάτι διαφορετικό από εκείνο που σας ευαγγελιστήκαμε, ας είναι ανάθεμα».

Το δεύτερο δεν χρειάζεται πολλή εξήγηση, αφού γίνεται φανερό από το προηγούμενο. Αναθεματίζοντας, λοιπόν, αυτούς που δεν αποδέχονται τη μοιχοζευξία και τη μοιχεία του βασιλιά, και την παρανομία καθενός που βρέθηκε να έχει μερίδιο σε αυτήν ως άγια οικονομία, ποιους άλλους έχουν αναθεματίσει παρά τους αγίους, και πρωτίστως τον Πρόδρομο; Είναι αλήθεια να πούμε, αν και φοβερό, πως αναθεμάτισαν και τον ίδιο τον Δεσπότη των αγίων. Διότι Εκείνος που τα απαγόρευσε αυτά, προφανώς δεν τα αποδέχεται ούτε ευαρεστείται σε αυτά, αλλά με αυστηρότητα απείλησε με αμείλικτη κρίση ακόμα και το να έχει κάποιος μερίδιο με μοιχό, όχι με τον τάδε ή τον δείνα, αλλά με τον οποιονδήποτε, βασιλιά, άρχοντα, μικρό ή μεγάλο. Διότι ένας νόμος θα υπάρχει, λέει, και ένα Ευαγγέλιο παραλάβαμε. Και όποιος παραβεί έστω και το παραμικρό από αυτό το Ευαγγέλιο, ακόμα κι αν είναι άγγελος από τον ουρανό, σου αρκεί η βεβαιότητα αυτού του λόγου. Μήπως ο βασιλιάς είναι ανώτερος από τον άγγελο; Μήπως ο κοσμοκράτορας μέσα στον κόσμο δεν είναι ανώτερος από όλους τους δαίμονες και τους ανθρώπους που εξουσιάζουν κοσμικά, αλλά όχι όμως θεϊκά; Και τι λέει ο απόστολος; Ας είναι ανάθεμα. Οι άγγελοι δεν τολμούν να παρασαλεύσουν τους νόμους, και αν το πράξουν, δεν παραμένουν χωρίς να αναθεματιστούν, όπως ο διάβολος και το αποστατικό του πλήθος. Και πώς, λοιπόν, κάθε άνθρωπος με σάρκα, όταν παραβαίνει τον νόμο και εισάγει καινοτομίες, και μάλιστα τέτοιες καινοτομίες, δεν θα είναι ξένος προς τον Θεό;

Αυτά σου τα γνωστοποίησα, τέκνο μου, προς γνώση των καθηκόντων σου, και ότι οι ακόλουθοι του Σάβα, εάν διαφωνούσαν μαζί του εξαιτίας αυτού του λόγου και όχι για άλλους παράλογους λόγους, είχαν και έχουν δίκιο. Διότι, όπως ακριβώς εμείς, υπό το πρόσχημα του να λέμε ότι δεν πρέπει να δεχόμαστε τέτοιους ανθρώπους αλλά να τους καθαιρούμε, συμφωνήσαμε με τον πρόεδρο, έτσι και εκείνοι, έχοντας προφανές δικαίωμα για όσα συνέβησαν, εύλογα υπερασπίζονται τον θείο κανόνα. Και δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να τους αντισταθεί εξαιτίας αυτού του ζητήματος, εάν έλεγαν ότι ο Ταράσιος δέχθηκε κατ' οικονομίαν όσους χειροτονούν έναντι χρημάτων, αλλά ούτε κι αν εμφανίζονταν ο Πέτρος και ο Παύλος· διότι οι ίδιοι θέσπισαν τον κανόνα και οι ίδιοι λένε: «αλλά και αν εμείς ή άγγελος εξ ουρανού σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα».

Πολύ φοβερή, λοιπόν, είναι αυτή η αίρεση, και ταιριάζει να πούμε εδώ τον λόγο του μακαριότατου αποστόλου: «απορώ που τόσο γρήγορα μεταστρέφεστε από εκείνον που σας κάλεσε με τη χάρη του Χριστού σε ένα άλλο ευαγγέλιο· το οποίο δεν είναι άλλο, παρά μόνο ότι υπάρχουν κάποιοι που σας αναστατώνουν και θέλουν να διαστρέψουν το ευαγγέλιο του Χριστού. Αλλά ακόμη κι αν εμείς οι ίδιοι ή ένας άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα». Αντίθετα δε με ό,τι κήρυξε όχι ο απόστολος, αλλά ο ίδιος ο Χριστός, η μοιχοσύνοδος κήρυξε ως ευαγγέλιο τη μοιχοζευξία, από την οποία προκύπτει η μοιχεία, και την πολύμορφη παρέκκλιση προς όσους μοιχεύουν ως σωτήρια οικονομία. Και αυτό κηρύσσει διαρκώς με έργα και με λόγια, έστω κι αν προσποιείται δόλια ότι υποχωρεί, ώστε, μετά την παγίδευση όσων εξαπατήθηκαν, να υψώσει και πάλι τη δική της μανία. Από την πείρα αυτής της κατάστασης μακάρι να ξεφύγω εγώ ο ταλαίπωρος, και προσεύχομαι ως αμαρτωλός να ξεφύγετε κι εσείς, έστω κι αν δεν θέλετε να μου δώσετε προσοχή.

Αυτά είναι, αδελφοί, τα ευαγγελικά κηρύγματα, αυτά είναι τα αποστολικά διδάγματα. Όσοι όμως φρονούν τα αντίθετα προσπαθούν να στρέψουν τον λαό του Θεού σε ένα άλλο ευαγγέλιο (το οποίο δεν είναι άλλο), προβάλλοντας νόθα συγγράμματα, που μιλούν από την κοιλιά τους και όχι από το στόμα του Κυρίου. Διότι συνηθίζεται πάντοτε μαζί με το σιτάρι να σπέρνονται και τα ζιζάνια και δίπλα στην αλήθεια να παρατίθεται το ψεύδος. Επειδή, πώς θα φαινόταν η αλήθεια αν δεν υπήρχε αντίλογος; Αλλά ακόμη και αν εμείς, λέει ο απόστολος, ή κάποιος άγγελος από τον ουρανό σας κηρύττει διαφορετικό ευαγγέλιο από εκείνο που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα. Όπως έχουμε προείπει, και τώρα πάλι το λέω: αν κάποιος σας κηρύττει διαφορετικό ευαγγέλιο από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα.

Αλλά, επειδή όσοι λυπούνται παρασύρθηκαν στη μοιχεία, δυσαρεστούνται κακώς με την υπενθύμιση, ενώ θα έπρεπε να ομολογούν την αλήθεια, να προσπίπτουν και να κλαίνε στον Θεό για την παρέκκλισή τους, για την οποία και θα δώσουν λόγο την ημέρα της κρίσεως, εάν δεν μετανοήσουν. Εκείνοι όμως, για να παροξύνουν τον Θεό, επισύρουν επιπλέον αμαρτία πάνω στην αμαρτία. Ή μήπως τους διέφυγε πόσος διωγμός άναψε παντού εξαιτίας αυτού, και πόσοι μοίχευσαν εξαιτίας αυτού του προεξάρχοντος παραδείγματος; Και τα υπόλοιπα παραλείπω να τα αναφέρω από σεβασμό προς ορισμένα πρόσωπα. Ας πάψουν να λυπούνται με λύπη μισητή προς τον Θεό, οποιοιδήποτε κι αν είναι αυτοί. Διότι ο Θεός δεν προσωποληπτεί. Και, σε αντίθεση με αυτό που παραλάβαμε από το ευαγγέλιο, εάν κάποιος κηρύττει κάτι άλλο, ακόμη κι αν είναι άγγελος, αναθεματίζεται, όπως διαλαλεί ο μακάριος απόστολος. Γνωρίζοντας αυτά, ας μην παραπονιέται ο ευλαβέστατος ηγούμενος για τον άγιο Θεοφάνη επειδή επικρίθηκε για το θέμα αυτό· διότι τίποτε δεν είναι πολυτιμότερο από την αλήθεια. Και δεν αρνείται να το ακούσει, όπως ούτε ο μέγας απόστολος Πέτρος αρνήθηκε την άρνησή του, ούτε ο άγιος Δαβίδ τη μοιχεία, ούτε ο ιερομάρτυρας Κυπριανός τη μαγεία; Όσο για το ότι μνημονεύεται στην Εκκλησία ως ορθόδοξος, αυτό δεν αντιβαίνει καθόλου στο ευαγγέλιο, επειδή μνημονεύεται και ο Ουαλεντινιανός, όχι όμως για το ότι είχε παράνομα δύο γυναίκες ταυτόχρονα, αλλά για την ορθή του πίστη. Και ο Ιοβιανός, όχι όμως, όπως αναφέρει η ιστορία, επειδή ήταν αρρενοφθόρος. Και ο Νικηφόρος, όχι όμως επειδή ήταν πλεονέκτης.

Έτσι λοιπόν, ω δέσποτα, εμείς οι ευτελείς φρονούμε. Και βέβαια, για να μιλήσω εν αφροσύνη, μιλήσαμε με παρρησία στον μεν μακαριώτατο πατριάρχη μας λέγοντας ότι «με μαχαίρι η εκκλησία δεν εκδικείται» (και εκείνος συγκατένευσε), στους δε βασιλείς που διέπραξαν τη σφαγή, στον μεν πρώτο είπαμε ότι «δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός με μια τέτοια δολοφονία», στον δε δεύτερο, που απαιτούσε να δικαιολογήσουμε τη δολοφονία, ότι «πρώτα θα κοπεί το κεφάλι μου παρά να συναινέσω σε αυτό». Αυτά λοιπόν από εμάς τους αμαρτωλούς. Εσείς δε, αγιώτατοι, αν διαβάσατε κάποιο άλλο ευαγγέλιο, το οποίο εμείς δεν γνωρίζουμε, ας είναι. Ειδάλλως, αναλογιστείτε τι αποφαίνεται ο απόστολος.

Αυτή είναι η ειλικρινής πίστη των Χριστιανών, αυτή είναι η μαρτυρία της ομολογίας του Χριστού. Όποιος πιστεύει αντίθετα από αυτά, ας είναι ανάθεμα από τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, καθώς λέει ο Παύλος, ότι, ακόμη και αν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα. Όπως έχω προείπει, και πάλι λέω: αν κάποιος σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα. Επειδή, λοιπόν, εσύ δεν τα διατύπωσες αυτά λεπτομερώς στις επιστολές σου, υπάρχει κάθε ανάγκη να ομολογήσεις ότι έτσι πιστεύεις. Και αυτό πώς θα γίνει; Με το να υπογράψεις στο τέλος αυτής ακριβώς της επιστολής σύμφωνα με το εσωκλειόμενο έγγραφο. Και έτσι η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε νου, θα φρουρήσει και θα κατευθύνει και εμάς και εσάς ώστε με ένα πνεύμα και μία καρδιά να πιστεύουμε και να λατρεύουμε την Αγία Τριάδα για τη σωτηρία των δικών μας ψυχών και του λαού που διαιρέθηκε σε δύο μέρη, απέναντι στον κύριο Ιωαννίκιο, τον πνευματικό μας πατέρα, και σε σένα τον τίμιο πατέρα και αδελφό μας.

Επομένως, το σύγγραμμα κατά των εικόνων είναι νόθο και σε καμία περίπτωση δεν ανήκει στον θείο Επιφάνιο. Όμως, άκουσε εδώ τον Μέγα Βασίλειο που λέει: «Εγώ, όχι απλώς αν κάποιος, έχοντας λάβει επιστολή από ανθρώπους, υπερηφανεύεται για αυτήν, θα δεχτώ ποτέ να υποχωρήσω εξαιτίας αυτού. Αλλά ούτε και αν έρθει από τους ίδιους τους ουρανούς, εφόσον δεν συμφωνεί με τον υγιή λόγο της πίστεως, μπορώ να τον θεωρήσω κοινωνό των αγίων.» Και πάλι, τον Χρυσόστομο να λέει ότι ο θείος Παύλος δεν υπολογίζει το αξίωμα των προσώπων, όταν πρόκειται για την αλήθεια. Ή μάλλον ας ακούσουμε τον ίδιο τον Παύλο που ανακράζει κάπου εδώ: «Αλλά και αν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα.» Και πάλι: «Αν κάποιος σας κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα.» Ότι, δε, παραλάβαμε από τους ίδιους τους αποστόλους μέχρι σήμερα να αναστηλώνουμε την εικόνα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, της Θεοτόκου, ή οποιουδήποτε από τους αγίους, σήκωσε τα μάτια σου γύρω, και δες σε όλη την οικουμένη, μέσα από τους ιερούς ναούς και τα θεία αναθήματα που βρίσκονται σε αυτούς, να είναι αυτές αγιογραφημένες και να προσκυνούνται αναγκαίως στους τόπους όπου έχουν ιστορηθεί. Για αυτές, και αν ακόμη δεν υπήρχε δογματικός λόγος και φωνές των θεοφόρων Πατέρων για τη σύσταση και της αναστηλώσεως και της προσκυνήσεως, αρκεί για την επιβεβαίωση της αλήθειας η αρχαία παράδοση που επικρατεί. Και σε αυτά ποιος είναι ικανός να αντιταχθεί;