Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 3:13

Αν όμως λες ότι αυτή θα παύσει με τον χρόνο, και ότι είναι δυνατόν γενικώς να παύσει με την επιμέλεια του αγαθού, τότε λοιπόν ο αγαθός θα είναι αίτιος της βλάβης, επειδή δεν έκανε από παλαιά εκείνο που αργότερα φάνηκε καλό να επιτελέσει· ούτε βέβαια το έκανε εξαρχής, πριν αδικηθούν οι περισσότεροι και βρεθούν στην κατοχή του κριτή και παραμείνουν κάτω. Πάλι, μη νοώντας ορθά τα της θείας Γραφής, τα προβάλλει και εξαπατά τους ακεραίους, διαστρέφοντας το αποστολικό ρητό: «Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, αφού έγινε για εμάς κατάρα». Και λέγει: «Αν ήμασταν δικοί του, δεν θα αγόραζε το δικό του· αφού όμως μας αγόρασε, ήλθε σε ξένο κόσμο για να εξαγοράσει εμάς που δεν ήμασταν δικοί του. Διότι ήμασταν ποίημα άλλου· και γι’ αυτό αυτός μάς αγόραζε για τη δική του ζωή». Αγνοεί όμως εντελώς ο ανόητος ότι ο Χριστός δεν έγινε κατάρα —μη γένοιτο—, αλλά αφαίρεσε την κατάρα που υπήρχε εξαιτίας των αμαρτιών μας, σταυρώνοντας τον εαυτό του και γενόμενος θάνατος για τον θάνατο και ο ίδιος κατάρα για την κατάρα. Γι’ αυτό ο Χριστός δεν είναι κατάρα, αλλά λύση της κατάρας και ευλογία για όλους όσοι πίστεψαν αληθινά σε αυτόν. Έτσι και το «εξηγόρασε»· δεν είπε «αγόρασε». Διότι δεν ήλθε σε ξένο τόπο για να αρπάξει ή να αγοράσει. Αν πράγματι αγόρασε, τότε αγόρασε επειδή δεν είχε, και σαν φτωχός απέκτησε εκείνα που δεν είχε.

Από την προς Γαλάτας επιστολή, 〈στο δικό του κείμενο〉 〈α〉, ενώ στο δικό μας 〈δ〉. 〈α〉. «Μάθετε ότι ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως. Διότι όσοι βρίσκονται υπό τον νόμο, βρίσκονται υπό κατάρα· ενώ εκείνος που θα τα πράξει αυτά, θα ζήσει δι' αυτών». 〈β〉. «Επικατάρατος καθένας που κρέμεται πάνω σε ξύλο». «Εκείνος όμως που προέρχεται από την επαγγελία, διά της ελεύθερης». 〈γ〉. «Μαρτύρομαι δε πάλι ότι κάθε άνθρωπος που περιτέμνεται είναι οφειλέτης να εκπληρώσει ολόκληρο τον νόμο». 〈〈δ〉.〉 Αντί του «μικρή ζύμη ζυμώνει όλο το φύραμα», έγραψε «δολοί» (νοθεύει). 〈〈ε〉.〉 «Διότι ολόκληρος ο νόμος έχει εκπληρωθεί σε εσάς· θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». 〈〈στ〉.〉 «Φανερά δε είναι τα έργα της σαρκός, τα οποία είναι πορνεία, ακαθαρσία, ασέλγεια, ειδωλολατρία, φαρμακεία, έχθρες, έριδες, ζήλιες, θυμοί, εριθείες, διχοστασίες, αιρέσεις, φθόνοι, μέθες, κώμοι, για τα οποία σας προλέγω, όπως ακριβώς και προείπα, ότι εκείνοι που πράττουν τέτοια δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». 〈ζ〉. «Εκείνοι δε που ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες». 〈η〉. «Διότι ούτε και οι ίδιοι που περιτέμνονται τηρούν τον νόμο».

〈Από την προς Γαλάτας επιστολή〉. 〈Σχόλιο〉 〈α'〉. «Μάθετε ότι ο δίκαιος εκ πίστεως θα ζήσει· διότι όσοι βρίσκονται υπό τον νόμο, είναι υπό κατάρα· ενώ εκείνος που έπραξε αυτά θα ζήσει μέσω αυτών». 〈Έλεγχος〉 〈α'〉. Το «μάθετε ότι ο δίκαιος εκ πίστεως θα ζήσει», σύμφωνα με τα όσα ελέχθησαν από τον απόστολο, αποτελεί υπόδειξη της Παλαιάς Γραφής, πράγματα τα οποία έχουν ειπωθεί από τον απόστολο για τη δική μας ζωή * από τον νόμο και τους προφήτες σχετικά με την Καινή Διαθήκη και τα οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την ελπίδα μας. Και το «είναι υπό κατάρα» δηλώνει ότι στον νόμο υπήρχε απειλή κατά της παρακοής του Αδάμ, μέχρις ότου ήλθε Εκείνος που κατήλθε άνωθεν, και, αφού ενέδυσε τον Εαυτό Του με σώμα από το φύραμα του Αδάμ, μετέβαλε την κατάρα σε ευλογία. 〈Σχόλιο〉 〈β'〉. «Επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο». «Ενώ εκείνος που προέρχεται από την επαγγελία, γεννήθηκε μέσω της ελεύθερης». 〈Έλεγχος〉 〈β'〉. Δείχνοντας πάλι ο άγιος απόστολος την οικονομία της ένσαρκης παρουσίας και του σταυρού που πραγματοποιήθηκε για τη λύση της κατάρας, και ότι αυτή είχε προγραφεί στον νόμο και είχε προφητευθεί 〈ότι〉 θα συμβεί, και έπειτα εκπληρώθηκε στο πρόσωπο του Σωτήρα, απέδειξε σαφώς ότι ο νόμος δεν είναι ξένος προς τον Σωτήρα. Διότι προφήτευσε και έδωσε μαρτυρία για όσα επρόκειτο να γίνουν από Αυτόν. 〈Σχόλιο〉 〈γ'〉. «Και μαρτύρομαι πάλι ότι κάθε άνθρωπος που περιτέμνεται είναι οφειλέτης να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο». 〈Έλεγχος〉 〈γ'〉.

Διότι εκεί, στο πρόσωπο του Μωυσή, ανατράπηκε και αναχαιτίστηκε ο θάνατος, ο οποίος είχε βασιλεύσει μέχρι τον Μωυσή. Και αρχικά βέβαια δίκαιοι ήταν όσοι έζησαν την εποχή του Άβελ και του Ενώχ, «ο οποίος μετατέθηκε για να μη δει θάνατο, και δεν βρισκόταν πια». Αλλά δεν υπήρχε ακόμη ο γραπτός νόμος, παρά μόνο ο φυσικός νόμος που προερχόταν από τη διάνοια και την παράδοση, μέσω της διαδοχής από τους πατέρες προς τους υιούς. Όταν όμως εκτέθηκε ξεκάθαρα ο νόμος, έγινε, ας πούμε, σαν μάχαιρα που διχοτόμησε τη δύναμη της αμαρτίας· και όταν παρουσιάστηκε ο Σωτήρας, συντρίφθηκε το κεντρί του θανάτου. Και πάλι τότε, θα καταποθεί ο θάνατος σε νίκη *. Και δες πώς έσωζε ο Θεός με πολλούς τρόπους, αλλά η τελειότητα της σωτηρίας πραγματοποιήθηκε και θα πραγματοποιηθεί εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, όπως λέει και το Ευαγγέλιο ότι «από το πλήρωμά Του όλοι εμείς λάβαμε». Και ποιο, λέει, είναι το πλήρωμα; Το ότι «ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια έγινε μέσω του Ιησού». Εκεί δηλαδή δόθηκε, ενώ εδώ έγινε. Εάν από το πλήρωμά Του προέρχεται ο νόμος, η χάρη και η αλήθεια μέσω του Ιησού, η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη * στον νόμο, στη χάρη και στην αλήθεια. 79. Ο ίδιος ο Μάνης πάλι χρησιμοποιεί άλλη έκφραση, λέγοντας ότι «ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για χάρη μας». Ας πει λοιπόν με ποια αργύρια έγινε η αγορά, ποιο είναι το τίμημα που δόθηκε, για να μας αγοράσει. Διότι δεν είπε ότι «αγόρασε», αλλά ότι «εξαγόρασε».

Αλλά την μεν εξαγορά τη γνωρίζει, το δε τίμημα το αγνοεί· η αλήθεια όμως ομολογεί και τα δύο. Διότι μας εξαγόρασε και μας αγόρασε αληθινά «από την κατάρα του νόμου, αφού έγινε για χάρη μας κατάρα». Και το πώς μας αγόρασε, το προσθέτει αμέσως ο διδάσκαλος της Εκκλησίας λέγοντας ότι «αγοραστήκατε με τίμημα», «με το τίμιο αίμα του Χριστού, ως αμνού άμωμου και άσπιλου». Εάν, λοιπόν, αγοραστήκαμε με το αίμα, εσύ δεν ανήκεις στους αγορασμένους, ω Μάνη, επειδή αρνείσαι το αίμα. Από πού όμως μας αγόρασε; Λέγε. Μας αγόρασε ενώ ανήκαμε σε άλλον; Μήπως, άραγε, περιήλθε σε ένδεια ο προηγούμενος κύριός μας και, έχοντας ανάγκη το τίμημά μας, το έλαβε και μας πούλησε στον Χριστό; Και εάν πουληθήκαμε στον Χριστό, δεν ανήκουμε πλέον στον προηγούμενο. Εάν, λοιπόν, ο προηγούμενος δεν μας κατέχει πλέον, άρα βρέθηκε εκτός της περιουσίας του και δεν έχει εξουσία στους ίδιους του τους τόπους. Πώς, λοιπόν, «ενεργεί στους υιούς της απείθειας», σύμφωνα με τα γεγραμμένα; Αλλά ούτε το πώς μας αγόρασε, ούτε το πώς αγοραστήκαμε, ούτε το πώς έγινε κατάρα για χάρη μας κατανοεί αυτός που έχει κυριευτεί από μανία στα πάντα, ο οποίος άνοιξε το στόμα του και δεν μπορεί «να βεβαιώσει αυτά για τα οποία μιλάει». Διότι ιδού, τους βλέπουμε κατά την παλιγγενεσία της παρουσίας Του να λένε και να κράζουν: «στο όνομά σου φάγαμε και στο όνομά σου εκβάλαμε δαιμόνια». «Και θα τους πει: αποχωρήστε από εμένα καταραμένοι, ποτέ δεν σας γνώρισα». Πώς, λοιπόν, αυτοί τον ομολογούν, και αυτός τους καταράται;

Διότι, αφού το σώμα στο οποίο βρισκόταν ο Λόγος δεν ήταν ομοούσιο με τη θεότητα, αλλά γεννήθηκε αληθινά από τη Μαρία, και επειδή ο ίδιος ο Λόγος δεν μετατράπηκε σε οστά και σάρκα, αλλά ενσαρκώθηκε — διότι αυτό που λέγεται από τον Ιωάννη «ο Λόγος σὰρξ ἐγένετο» αυτήν την έννοια έχει, όπως ακριβώς είναι δυνατόν να το διαπιστώσει κανείς και από παρόμοιο χωρίο: διότι έχει γραφτεί στον Παύλο «ο Χριστός έγινε για χάρη μας κατάρα», και όπως ακριβώς δεν έγινε ο ίδιος κατάρα, αλλά επειδή ανέλαβε την κατάρα για χάρη μας λέγεται ότι έγινε κατάρα, έτσι και έγινε σάρκα, όχι με το να μετατραπεί σε σάρκα, αλλά επειδή ανέλαβε σάρκα για χάρη μας και έγινε άνθρωπος. Διότι και το να ειπωθεί «ο Λόγος έγινε σάρκα» είναι πάλι ίσο με το να ειπωθεί ότι έγινε άνθρωπος, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί στον Ιωήλ: «θα εκχύσω από το πνεύμα μου σε κάθε σάρκα»· διότι η υπόσχεση δεν έφτανε έως τα άλογα ζώα, αλλά απευθύνεται στους ανθρώπους, για χάρη των οποίων και ο Κύριος έγινε άνθρωπος. Εφόσον λοιπόν αυτό το ρητό έχει αυτήν την έννοια, δικαιολογημένα θα καταδικάσουν απολύτως τους εαυτούς τους όσοι νόμισαν ότι η σάρκα που προήλθε από τη Μαρία υπήρχε πριν από αυτήν και ότι ο Λόγος είχε αποκτήσει ανθρώπινη ψυχή πριν από αυτήν και ότι βρισκόταν πάντοτε μέσα σε αυτήν πριν από την έλευσή του. Θα πάψουν δε και όσοι υποστήριξαν ότι η σάρκα δεν ήταν επιδεκτική θανάτου, αλλά ότι αυτή ήταν αθάνατης φύσεως.

Και πάλι λέγει: Επικατάρατος είναι καθένας που κρέμεται πάνω σε ξύλο. 〈νη〉 Ότι το πάθος του είναι απάθεια — ο Ησαΐας βοά λέγοντας: Εμείς θεωρήσαμε ότι αυτός βρίσκεται σε πόνο και σε πληγή· αυτός όμως τραυματίστηκε για τις ανομίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις αμαρτίες μας· η παιδεία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, και με την πληγή του όλοι εμείς ιαθήκαμε.

Αυτός όμως ήταν τελικά ο Σωτήρας των ψυχών μας, ο οποίος ο ίδιος θεράπευε και καθάριζε από κάθε αμαρτία. Γι' αυτό προσθέτει: «Ούτος φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και εμείς θεωρήσαμε ότι αυτός βρίσκεται σε πόνο και σε πληγή και σε κάκωση», σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Όντως αυτός ανέλαβε τις νόσους μας και υπέμεινε τους πόνους, εμείς δε θεωρήσαμε ότι αυτός, ευρισκόμενος σε μάστιγα, είχε πληγεί από τον Θεό και είχε ταπεινωθεί», κατά δε τον Ακύλα: «Εμείς δε θεωρήσαμε ότι αυτός ήταν τραυματισμένος, ότι είχε πληγεί από τον Θεό και είχε ταπεινωθεί». Αλλά εμείς μεν, σαν νήπια, αυτήν την άποψη είχαμε για αυτόν, εκείνος όμως έπασχε όλα αυτά για εμάς, για να μας ελευθερώσει από κάθε τιμωρία. Γι' αυτό προστίθεται: «Αυτός δε τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας», κατά δε τον Ακύλα, λέγει: «Και αυτός βεβηλωμένος από τις παρανομίες μας, συντετριμμένος από τις ανομίες μας»· διότι ήταν αληθώς «βεβηλωμένος», όταν έγινε «κατάρα για εμάς», όταν δηλαδή και «συνετρίβη» και «βεβηλώθηκε» και υπέμεινε όλα τα χείριστα, όχι για κάποιες δικές του αμαρτίες, αλλά για τις δικές μας.

Και πρόσεξε με ποιον τρόπο σε όλα αυτά οι υπόλοιποι ερμηνευτές πουθενά δεν έκαναν μνεία για παραπτώματα· διότι δεν άρμοζε να αποδίδουν παραπτώματα στο πρόσωπο του Σωτήρα μας, ο οποίος δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. Αλλά για εκείνους από τον λαό που έπρατταν έργα άξια κλαυθμών και θρήνων, και για τον απόστολό του τον Ιούδα, ο οποίος ολίσθησε και εξέπεσε από την οικεία αξία του, οδυρόμενος συνέχιζε να βοά: «Μακριά από τη σωτηρία μου βρίσκονται οι λόγοι των οδυρμών μου». Διότι οι λόγοι, λέει, των δικών μου οδυρμών, οι οποίοι γίνονταν πάντοτε υπέρ του λαού, βρέθηκαν μακριά από τη σωτηρία μου, εφόσον ο λαός δεν ωφελήθηκε καθόλου από τη σωτηρία που του προσφέρθηκε από εμένα. Για να μη φανεί όμως, επειδή χρησιμοποιήσαμε εδώ τους άλλους ερμηνευτές με σκοπιμότητα, ότι ελέγχουμε εκείνους που ερμήνευσαν διαφορετικά τον ψαλμό, θα χρησιμοποιήσουμε τη μετάφραση των Εβδομήκοντα· διότι και εκείνοι, έχοντας δώσει προσοχή σε αυτή τη διατύπωση, ισχυρίστηκαν ότι ο ψαλμός δεν αρμόζει στον Κύριο. Ας ακούσουν, λοιπόν, τον Ιωάννη να βοά: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου»· και τον θεσπέσιο Παύλο να λέει: «Αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε για χάρη μας αμαρτία, για να γίνουμε εμείς δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ»· και πάλι: «Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος για χάρη μας κατάρα».

Γι' αυτό, στον προφήτη Ζαχαρία έχει λεχθεί: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου, και εναντίον του άνδρα του συμπολίτη του. Κτύπησε τον ποιμένα, και ας διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου»· στο δε Ευαγγέλιο ο ίδιος ο Σωτήρας μας, όταν πλησίαζε στο πάθος, προειδοποιούσε τους μαθητές του λέγοντας: «Όλοι εσείς θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου. Διότι είναι γραμμένο: Θα κτυπήσω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου». Και στο προκείμενο χωρίο, λοιπόν, σύμφωνα με αυτά, έχει λεχθεί το: «Διότι αυτόν που εσύ κτύπησες, (εκείνοι) τον κατεδίωξαν». Ο μεν Πατέρας, λοιπόν, δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας. Και δυνάμει αυτός ήταν που τον κτύπησε, επειδή του επέτρεψε να υποστεί τέτοια πάθη. Εκείνοι όμως, όχι μόνο τον κτύπησαν, αλλά και τον έδιωξαν από κοντά τους και τον απομάκρυναν μακριά· ενώ έπρεπε να τον αποδεχθούν, έστω και κτυπημένο, γνωρίζοντας ότι ο Χριστός πέθανε για εμάς, γινόμενος για εμάς κατάρα, και ότι αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε αμαρτία για χάρη μας, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ. Πρέπει δε να θυμηθούμε και τα λόγια του Ησαΐα, μέσω των οποίων λεγόταν: «Άνθρωπος που βρίσκεται σε πληγή, και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια· και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας»· και το, «Διότι αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς»· και ότι τραυματίστηκε όχι για τίποτε άλλο, αλλά εξαιτίας των αμαρτιών μας, και καταπονήθηκε εξαιτίας των ανομιών μας.

Και αν ακόμη κάποτε βρέθηκαν χρεωμένοι και όφειλαν, ώστε να γίνουν ένοχοι παλαιών αμαρτημάτων, Αυτός όμως, δίνοντας το τίμιο αίμα Του ως λύτρο υπέρ αυτών, λύτρωσε τις ψυχές τους· γι' αυτό ο θείος Απόστολος δίδασκε λέγοντας: «Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα υπέρ ημών». Διότι επειδή ήταν χρεώστες και οφειλέτες της νομοθεσίας του Μωυσή, και δεν εκπλήρωναν τα γεγραμμένα, βρίσκονταν επομένως υπό κατάρα, εξαιτίας του ότι δεν τηρούσαν όλον τον νόμο.

«Κακά» δε ονομάζει είτε τις δυσχερείς περιστάσεις, εκλαμβάνοντας τον όρο των κακών με την πιο κοινή του σημασία, είτε και την κακία των ανθρώπων, με την οποία έλεγε ότι έχει γεμίσει η ψυχή του· αλλά και τις δικές μας αμαρτίες, τις οποίες ανέλαβε πάνω του, εξαιτίας των οποίων και έγινε κατάρα για χάρη μας, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο οποίος είπε: «Ο Κύριος πέθανε για εμάς, γενόμενος κατάρα για εμάς»· διότι είναι γεγραμμένο: «Επικατάρατος είναι καθένας που κρέμεται επί ξύλου».

Επάνω μου στηρίχθηκε ο θυμός σου, και όλα τα κύματά σου τα έφερες επάνω μου. Διάψαλμα. Απομάκρυνες τους γνωστούς μου από εμένα, με θεώρησαν βδέλυγμα γι' αυτούς. Παραδόθηκα και δεν έβγαινα έξω. Επειδή ο Χριστός πέθανε για εμάς, σύμφωνα με τον Απόστολο, γινόμενος κατάρα για εμάς· για αυτό είναι γραμμένο: «Επικατάρατος καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο», και επειδή εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε αμαρτία για χάρη μας, σύμφωνα με τον ίδιο [Απόστολο], εύλογα, αφού προσέλκυσε στον εαυτό του την οργή του Θεού που επικρεμόταν σε εμάς, τους προηγουμένως ασεβείς και αμαρτωλούς, καθώς και τον θυμό του εναντίον μας, και επειδή από υπερβάλλουσα φιλανθρωπία ανέλαβε την τιμωρία και την καταδίκη για λογαριασμό μας, προφέρει τα προκείμενα λόγια· καθώς, βεβαίως, έγινε ο Αμνός του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Γι' αυτό λέει ο προφήτης για αυτόν: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας, και για εμάς οδυνάται· με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε, και ο Κύριος τον παρέδωσε εξαιτίας των αμαρτιών μας». Αυτό λοιπόν παρουσιάζει και ο ίδιος μέσω του ψαλμού, λέγοντας: «Επάνω μου στηρίχθηκε ο θυμός σου, και όλα τα κύματά σου τα έφερες επάνω μου». Αντί αυτού, ο Σύμμαχος λέει: «Επάνω μου έπεσε βαρύς ο θυμός σου, και με τις καταιγίδες με καταπόνησες».

Όσα δε έπονται του «αφού πλάγιασε, αναπαύθηκε σαν λιοντάρι», έχουν διατυπωθεί σχεδόν με τις ίδιες λέξεις και από τον Ιακώβ στις προφητείες για τον Ιούδα. Το τι νόημα έχουν αυτά δεν θα το επαναλάβουμε, αφού το έχουμε ήδη εκθέσει σύμφωνα με όσα υπέπεσαν στην αντίληψή μας· είναι δε προφανές το πώς εμείς, που ευλογούμε τον Χριστό του Θεού, έχουμε ευλογηθεί· διότι ακόμη και αν μας βδελύσσονται, όπως ακριβώς οι Αιγύπτιοι αποστρέφονταν τον παλαιό λαό του Θεού, εντούτοις εκπληρώνεται και σε εμάς το: «όσο δε τους ταπείνωναν, τόσο περισσότερο πληθύνονταν, και ενδυναμώνονταν πάρα πολύ». Και είναι σαφές με ποιον τρόπο έλαβαν την κατάρα όσοι εξ αρχής Τον καταράστηκαν δια του: «σταύρωσον, σταύρωσον αυτόν»· διότι ο σταυρός αποτελούσε κατάρα, σύμφωνα με το: «επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο». Αλλά Εκείνος μεν, αφού υπέμεινε τη δική τους κατάρα, υπερυψώθηκε από τον Πατέρα· εκείνοι δε, καταραμένοι από τον ίδιο τον Θεό, έλαβαν αδιάκοπο και αιώνιο όλεθρο. Τον οποίο εάν κανείς εξετάσει με ακρίβεια, θα αντικρίσει το μέγεθος της δύναμης του Θεού, η οποία μέχρι και σήμερα καταδιώκει όσους έχουν άπαξ καταραστεί από Αυτόν. Αυτά ως προς το: «και όσοι σε ευλογούν είναι ευλογημένοι, και όσοι σε καταρώνται είναι καταραμένοι».

Και επειδή ακριβώς δεν ήλθε παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ, ορθά λέγεται ότι αρχικά επιδήμησε για να ανορθώσει τις φυλές του Ιακώβ και να επαναφέρει τη διασπορά του Ισραήλ. Στη συνέχεια, όμως, επειδή δεν τον αποδέχθηκαν όλοι από αυτούς, προστίθεται ως απευθυνόμενο προς αυτόν το εξής: «Ιδού, σε έθεσα ως φως των εθνών, για να αποτελέσεις σωτηρία έως τα πέρατα της γης». Μας προστάζει δε έπειτα από αυτά ο Κύριος, ο Θεός και Πατέρας, ο οποίος τον διέσωσε από όλους όσους είχαν συγκεντρωθεί εναντίον του, να τον αγιάζουμε, λέγοντας: «Αγιάσατε αυτόν που περιφρόνησε την ψυχή του». Διότι αυτός αληθινά περιφρόνησε την ίδια του την ψυχή, κενώνοντας τον εαυτό του και γινόμενος για χάρη μας κατάρα· και, αφού ανέλαβε τις δικές μας αμαρτίες, καταφρόνησε την αισχύνη μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού.

Έγινε, λοιπόν, ο αμνός του Θεού και αμαρτία και κατάρα. Αμαρτία μεν υπέρ των αμαρτωλών του κόσμου, κατάρα δε υπέρ όσων δεν εμμένουν σε όλα τα γεγραμμένα στον νόμο του Μωυσή. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για χάρη μας» και «εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία τον έκανε αμαρτία για χάρη μας». Διότι τι δεν επρόκειτο να γίνει το καθαρτήριο θύμα του κόσμου, το αντίλυτρο των αμαρτωλών, εκείνος που «οδηγήθηκε ως πρόβατο στη σφαγή» και ως «αρνίο που άγεται για να θυσιαστεί», και μάλιστα όλα αυτά για χάρη μας και εξαιτίας μας; Εξαιτίας αυτού, οι μεν παλαιοί και θεοφιλείς άνδρες εύλογα, λόγω της απουσίας των ανώτερων πραγμάτων, προσηλώνονταν στα σύμβολα, όπως άλλωστε διδάσκει και ο ίδιος ο Σωτήρας μας λέγοντας: «Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που εσείς ακούτε και δεν τα άκουσαν». Εμείς, όμως, έχοντας παραλάβει τα αληθινά και τα αρχέτυπα των εικόνων μέσω της μυστηριώδους οικονομίας του Χριστού, δεν θα έχουμε πλέον ανάγκη από τα παλαιά.

Επομένως, αυτός μόνο από όλους, όντας ο προ του κόσμου Λόγος του Θεού και αρχιερέας όλης της νοερής και λογικής κτίσης, αφού ξεχώρισε από το ανθρώπινο ποίμνιο τον ομοιοπαθή με εμάς, σαν πρόβατο και αμνό, και αφού του απέδωσε τις αμαρτίες όλων μας, περιάπτοντάς του την κατάρα που είχε οριστεί στον νόμο του Μωυσή –διότι, καθώς ο Μωυσής διακήρυξε: «καταραμένος είναι καθένας που κρέμεται πάνω σε ξύλο», αυτό ακριβώς έπαθε ο ίδιος για εμάς, «αφού έγινε για χάρη μας κατάρα»– και μάλιστα, αφού τον έκανε αμαρτία για εμάς, επειδή «εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε αμαρτία για εμάς», και αφού του επέβαλε για εμάς όλες τις τιμωρίες που επικρέμονταν πάνω μας, δεσμά και ατιμώσεις και ύβρεις, μαστιγώσεις και ανήκουστες πληγές, και πάνω από όλα το τρόπαιο της κατάρας, έπειτα από όλα αυτά, σαν ένα θαυμαστό θύμα και εξαίρετο σφάγιο προσφέροντάς τον ως ευπρόσδεκτη θυσία στον Πατέρα, τον ανέφερε για τη σωτηρία όλων μας, παραδίδοντας και σε εμάς την ανάμνηση, για να την προσφέρουμε αδιάκοπα στον Θεό αντί για θυσία.

Διότι, πρώτον μεν ο λόγος διδάσκει, «για να γίνει Κύριος και νεκρών και ζώντων»· δεύτερον δε, για να εξαλείψει τις αμαρτίες μας, θυσιαζόμενος υπέρ ημών και «γινόμενος κατάρα για εμάς»· τρίτον, για να προσφερθεί στον επί πάντων Θεό ως θύμα του Θεού και μεγάλη θυσία υπέρ σύμπαντος του κόσμου· τέταρτον, για να επιφέρει έτσι με απόρρητους λόγους την καθαίρεση της δαιμονικής ενέργειας που προκαλεί πολλές πλάνες· πέμπτον, επιπλέον αυτών, ώστε, παρουσιάζοντας στους οικείους και μαθητές του την ελπίδα της μετά θάνατον ζωής κοντά στον Θεό, όχι με λόγια ούτε με ρήματα και φωνές, αλλά με τα ίδια τα έργα, και θέτοντας ενώπιον των οφθαλμών τους την υπόσχεση που είχε δοθεί μέσω των λόγων του, να τους καταστήσει θαρραλέους και προθυμότερους στο να κηρύξουν σε όλους ομού, Έλληνες και βαρβάρους, την ευσεβή πολιτεία που θεμελιώθηκε από αυτόν.

Και ο Παύλος, γράφοντας παρόμοια με αυτά για εκείνον, λέει: «Αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε για χάρη μας αμαρτία, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ», και «Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για χάρη μας». Όλα αυτά λοιπόν προαναγγέλλοντας η προφητεία, τα φανέρωνε μέσα από τα λόγια: «Και ο Ιησούς ήταν ντυμένος με ρυπαρά ιμάτια». Πλην όμως, αφού τα απέβαλε αυτά κατά την άνοδό του στους ουρανούς και την επάνοδό του στα οικεία από τη δική μας αιχμαλωσία, στεφανώνεται με το διάδημα της πατρικής θεότητας, και περιβάλλεται την ολόλαμπρη στολή του πατρικού φωτός, και στολίζεται με ένθεη κίδαρη και με τα άλλα αρχιερατικά κοσμήματα. Δεν είναι δύσκολο να ερμηνεύσουμε και τα σχετικά με τον διάβολο, ο οποίος ακόμη και τώρα εναντιώνεται στη διδασκαλία του Χριστού και στην εκκλησία που ιδρύθηκε από αυτόν σε όλη την οικουμένη, και έχει αντιταχθεί στον ίδιο τον Σωτήρα μας, έχοντας προηγουμένως εκστρατεύσει εναντίον του, όταν εκείνος είχε έρθει για να μας λυτρώσει από την αιχμαλωσία του. Τον πείραξε, λοιπόν, και προηγουμένως, αλλά και δεύτερη φορά, όταν κατά το πάθος μηχανεύτηκε την εναντίον του επιβουλή.

Πρώτον, λοιπόν, σχετικά με το ότι φαίνεται άτοπο να εκφέρεται από το πρόσωπο του Σωτήρα μας η φράση: «γιάτρεψε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα σε σένα», θα παρατηρήσεις ότι στη μετάφραση του Συμμάχου δεν αποδίδεται έτσι, αλλά «γιάτρεψε την ψυχή μου, ακόμη κι αν αμάρτησα σε σένα». Αλλά και με αυτόν τον τρόπο το λέει, επειδή αναλαμβάνει ο ίδιος τις δικές μας αμαρτίες. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας», και «αυτός σηκώνει τις αμαρτίες μας». Έγινε, άλλωστε, «για χάρη μας κατάρα» «ο αμνός του Θεού που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», αυτόν που, ενώ «δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε αμαρτία για χάρη μας», προσφέροντάς τον ως αντίλυτρο ζωής για όλους εμάς, «ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ». Επειδή, όμως, λαμβάνοντας «ομοίωμα σάρκας αμαρτίας», «κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα», εύλογα προφέρονται τα παραπάνω λόγια. Και το ότι τα λέει αυτά οικειοποιούμενος τις δικές μας αμαρτίες εξαιτίας της αγάπης και της φιλανθρωπίας του προς εμάς, το προσθέτει προχωρώντας παρακάτω στον ίδιο ψαλμό, λέγοντας: «εμένα όμως με αντιλήφθηκες χάρη στην ακακία μου», φανερώνοντας σαφώς το αναμάρτητο του αμνού του Θεού. Πώς, όμως, οικειοποιείται τις δικές μας αμαρτίες και πώς λέγεται ότι σηκώνει τις ανομίες μας, παρά μόνο κατά το ότι εμείς χαρακτηριζόμαστε ως σώμα του, σύμφωνα με τον απόστολο που λέει: «εσείς δε είστε σώμα Χριστού, και μέλη του ξεχωριστά ο καθένας»;

Και όπως όταν πάσχει ένα μέλος «συμπάσχουν όλα τα μέλη», έτσι, καθώς πολλά μέλη πάσχουν και αμαρτάνουν, και ο ίδιος σύμφωνα με τους λόγους της συμπόνιας (επειδή ευδόκησε, όντας Λόγος του Θεού, να λάβει «μορφή δούλου» και να ενωθεί με το κοινό σκήνωμα όλων μας) αναλαμβάνει στον εαυτό Του τους πόνους των πασχόντων μελών, και οικειοποιείται τις δικές μας ασθένειες, και πονά και υποφέρει υπέρμετρα για όλους μας σύμφωνα με τους νόμους της φιλανθρωπίας. Και όχι μόνο έπραξε αυτά «ο αμνός του Θεού», αλλά και αφού τιμωρήθηκε για χάρη μας και υπέστη τιμωρία, την οποία ο ίδιος βέβαια δεν όφειλε, αλλά εμείς εξαιτίας του πλήθους των παραπτωμάτων μας, κατέστη για εμάς πρόξενος της άφεσης των αμαρτιών, καθώς αποδέχθηκε τον θάνατο για εμάς, μεταφέροντας στον εαυτό Του τις μαστιγώσεις, τις ύβρεις και τις ατιμίες που οφείλονταν σε εμάς, και ελκύοντας στον εαυτό Του την κατάρα που είχε επιβληθεί ως ποινή σε εμάς, «γινόμενος κατάρα για εμάς», και τι άλλο δηλαδή παρά αντίλυτρο ζωής (αντίψυχο). Γι' αυτό ο ιερός λόγος λέει μιλώντας εκ μέρους μας: «με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε, και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας», ώστε ευλόγως, ενώνοντας τον εαυτό Του με εμάς και εμάς με Εκείνον, και οικειοποιούμενος τα δικά μας πάθη, λέει: «Εγώ είπα, Κύριε, ελέησέ με, θεράπευσε την ψυχή μου, διότι αμάρτησα σε σένα».

Αυτός δε, αντιλαμβανόμενος αμέσως και πλήρως τη θεία και πατρική βουλή, και διακρίνοντας καλύτερα από κάθε άλλον τα αίτια της εγκατάλειψής του από τον Πατέρα, ταπείνωσε τον εαυτό του ακόμη περισσότερο και με πολλή προθυμία επωμίστηκε τον θάνατο για χάρη μας· και έγινε ο πανάγιος και ευλογημένος «κατάρα για χάρη μας», και αυτός που δεν γνώρισε αμαρτία έγινε αμαρτία, «για να γίνουμε εμείς δικαιοσύνη του Θεού μέσω αυτού». Και επιπλέον αυτών, αφού ανέλαβε πάνω του τις δικές μας αμαρτίες, σταυρώθηκε, πράγμα το οποίο έπρεπε να πάθουμε εμείς, οι άλλοτε ασεβείς, έχοντας γίνει αντάλλαγμα για τις ψυχές μας και αντίλυτρο, ώστε ευλόγως να μπορούμε να πούμε τον προφητικό λόγο: «αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς» και «αυτός τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας, για να ιαθούμε εμείς με την πληγή του». Διότι «ο Κύριος τον παρέδωσε στις αμαρτίες μας». Γι' αυτόν τον λόγο, εφόσον παραδόθηκε από τον Πατέρα και ταλαιπωρήθηκε και ανέλαβε «τις ανομίες μας», «οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή». Συμφωνεί με αυτά και ο απόστολος λέγοντας: «Αυτός που δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». Παρακινούντάς μας δε στην αναζήτηση της αιτίας για την οποία τον εγκατέλειψε ο Πατέρας, λέει: «Γιατί με εγκατέλειψες;».

Αντλεί θάρρος από το πνεύμα και καταπονεί το σώμα, καταβάλλοντάς το ως αντίπαλο· τι άραγε μας διδάσκει με αυτά και τι μας νουθετεί; Να μην έχουμε το φρόνημά μας στα γήινα, να μην υπερηφανευόμαστε για τη γνώση, να μην εγείρουμε τη σάρκα εναντίον του πνεύματος. Υπερμαχεί για όλους, προσεύχεται για όλους, επιδεικνύει ζήλο για όλους, φλέγεται για όλους, για εκείνους που είναι εκτός νόμου και για εκείνους που υπόκεινται στον νόμο· κήρυκας των εθνών, προστάτης των Ιουδαίων. Τόλμησε μάλιστα και κάτι μεγαλύτερο υπέρ των κατά σάρκα αδελφών του, για να τολμήσω να εκφραστώ και εγώ κατ' αυτόν τον τρόπο: εύχεται, από αγάπη, να εισαχθούν αυτοί στον Χριστό στη θέση του. Ώ της μεγαλοφροσύνης! Ώ της ζέσεως του πνεύματος! Μιμείται τον Χριστό, ο οποίος έγινε για χάρη μας κατάρα, αυτόν που ανέλαβε τις ασθένειές μας και βάσταξε τις νόσους μας· ή, για να εκφραστώ πιο μετριοπαθώς, καταδέχεται να πάθει κάτι για χάρη τους, ακόμη και ως ασεβής, πρώτος μετά τον Χριστό, αρκεί μόνο να σωθούν αυτοί.

Διότι δεν γίνεται μόνο Ιουδαίος, ούτε αναδέχεται στον εαυτό του μόνο όσα από τα άτοπα και μοχθηρά ονόματα υπάρχουν, αλλά και αυτό που είναι το πιο άτοπο από όλα αυτά, γίνεται η ίδια η αμαρτία και η ίδια η κατάρα· στην πραγματικότητα βέβαια δεν είναι, αλλά έτσι αποκαλείται. Πώς είναι δυνατόν άλλωστε να είναι αμαρτία, αυτός που ελευθερώνει και εμάς από την αμαρτία; Και πώς να είναι κατάρα, αυτός που μας εξαγοράζει από την κατάρα του νόμου; Αλλά τα δέχεται όλα αυτά, ώστε να επιδείξει την ταπείνωσή του μέχρι αυτού του σημείου, προσφέροντάς μας το πρότυπο της ταπείνωσης, η οποία γίνεται πρόξενος της εξύψωσης. Όπως λοιπόν έλεγα, γίνεται αλιέας, συγκαταβαίνει στα πάντα, ρίχνει τα δίχτυα, τα υπομένει όλα, για να ανασύρει από το βάθος το ψάρι, τον άνθρωπο δηλαδή που κολυμπά στα ασταθή και αλμυρά κύματα του βίου.

Αλλά το αγγελικό ευαγγέλιο μας προτρέπει να αναδράμουμε με τη σκέψη μας στη Βηθλεέμ και να ατενίσουμε τα μυστήρια μέσα στο σπήλαιο. Τι είναι αυτό; Ένα παιδί τυλιγμένο στα σπάργανα να αναπαύεται στη φάτνη, και η μετά τον τοκετό παρθένος, η άφθορη μητέρα, να περιποιείται το βρέφος. Ας επαναλάβουμε εμείς, ως άλλοι ποιμένες, τα λόγια του προφήτη, ότι: όπως ακούσαμε, έτσι και είδαμε στην πόλη του Κυρίου των δυνάμεων, στην πόλη του Θεού μας. Άραγε εντελώς συμπτωματικά, κατά τύχη, συνέβησαν αυτά στον Χριστό και καταγράφηκαν, και δεν κρύβεται κανένα βαθύτερο νόημα στην ιστορία; Τι σκοπό εξυπηρετεί για τον Δεσπότη η κατάλυση στο σπήλαιο, η κατάκλιση στη φάτνη, το να αναμειχθεί στον ανθρώπινο βίο την εποχή της απογραφής των φόρων; Ή μήπως είναι προφανές ότι, όπως ακριβώς μας απαλλάσσει από την κατάρα του Νόμου γινόμενος ο ίδιος κατάρα για εμάς και μεταθέτει επάνω του τις δικές μας πληγές, ώστε με τη δική του πληγή να θεραπευτούμε εμείς, έτσι εντάσσεται και σε φορολογία, για να μας ελευθερώσει από τους πονηρούς δασμούς, στους οποίους ήταν υποδουλωμένο το ανθρώπινο γένος, φορολογούμενο από τον θάνατο; Το δε σπήλαιο, στο οποίο γεννιέται ο Δεσπότης, να το κατανοήσεις ως τον σκοτεινό και υπόγειο βίο των ανθρώπων, μέσα στον οποίο εισέρχεται Αυτός που εμφανίζεται σε όσους κάθονται στο σκοτάδι και τη σκιά του θανάτου. Και περισφίγγεται με σπάργανα Εκείνος που φέρει επάνω του τα δεσμά των δικών μας αμαρτιών.

Διότι, εάν εξομοιώθηκε κατά πάντα με την ανθρωπότητα και συμπάσχισε, σύμφωνα με τον προφήτη: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς» και «Αυτός έλαβε τις ασθένειές μας και βάσταξε τις νόσους», επειδή ακριβώς περιβλήθηκε τη σάρκα που είναι δεκτική αυτών· και «για χάρη μας», λέει, «έγινε αμαρτία», χωρίς να έχει πράξει ο ίδιος αμαρτία, αλλά σαν να είχε πράξει, ώστε να δικαιωθούμε εμείς· και «αφού έγινε για εμάς κατάρα, για να μας εξαγοράσει από την κατάρα», ονομάστηκε επικατάρατος, επειδή επέλεξε από συμπάθεια να συμμεριστεί την ίδια ονομασία με εμάς· εάν λοιπόν, βιώνοντας όλα αυτά, εξομοιώθηκε με την ανθρωπότητα, αναλαμβάνοντας την ίδια τη μορφή του δούλου, προβάλλοντας το δικό του πρόσωπο για λογαριασμό της ανθρωπότητας σαν να είχε ανομήσει ο ίδιος, παρακινούσε τον Πατέρα σε έλεος με τις επικλήσεις του. Και καθώς δεν είχε υποταχθεί στον Υιό ολόκληρη η ανθρωπότητα, έτσι και ο ίδιος φαινόταν και θεωρούνταν ως μη υποτεταγμένος, αναλαμβάνοντας και χρεωνόμενος ενώπιον του Πατέρα την ανυποταξία του λαού· εάν όμως κάποτε υποταχθούν τα πάντα στον Υιό (διότι τώρα δεν βλέπουμε ακόμη τα πάντα να του έχουν υποταχθεί), τότε θα πει: «Τα πάντα μου έχουν υποταχθεί». Και όταν του υποταχθούν τα πάντα, τότε και ο ίδιος θα φανεί υποτεταγμένος σε Εκείνον που του υπέταξε τα πάντα· διότι, εάν όλοι εμείς ανήκουμε στον Χριστό, τότε και ο Χριστός θα ανήκει στον Θεό και θα υποταχθεί. Εάν όμως εμείς δεν ανήκουμε ακόμη στον Χριστό, τότε ούτε ο Χριστός έχει υποταχθεί ακόμη στον Θεό, Αυτός που οδυνάται για εμάς.

Διότι, όπως ακριβώς ο μη ανδρείος είναι δειλός, ο μη δίκαιος είναι άδικος και ο μη σοφός είναι άφρων, έτσι είναι πρόδηλο ότι και ο μη αγαθός φέρει το αντίθετο όνομα, προς το οποίο ο χριστομάχος βιάζεται να ωθήσει την έννοια του Μονογενούς, γινόμενος για την Εκκλησία ένας νέος Μάνης ή Βαρδησάνης. Αυτά είναι τα ζητήματα για τα οποία λέμε ότι ο λόγος μας δεν είναι σε τίποτα πιο εύγλωττος από τη σιωπή. Διότι, ακόμη κι αν έλεγε κανείς μύρια όσα και επιστράτευε όλους τους λογισμούς, δεν θα μπορούσε να διατυπώσει καμία κατηγορία τόσο φοβερή όσο αυτή που κηρύσσεται δημόσια από εκείνους τους ίδιους. Διότι, τι πιο πικρό θα μπορούσε να βρει κανείς ως προς την κακία, από το να μη λέει ότι είναι αγαθός Εκείνος που, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγμό το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά συγκατέβη στην ταπεινότητα της ανθρώπινης φύσης, πράττοντας τούτο μόνο από φιλανθρωπία; Σε αντάλλαγμα τίνος λοιπόν, πες μου, τα ανταποδίδετε αυτά στον Κύριο (διότι θα χρησιμοποιήσω τη φωνή του Μωυσή προς τους Ισραηλίτες); Δεν είναι αγαθός Εκείνος ο οποίος, ενώ ήσουν άψυχη σκόνη, σε καταστόλισε με θεοειδές κάλλος και σε ανέδειξε ως έμψυχη εικόνα της δικής Του δυνάμεως; Δεν είναι αγαθός Εκείνος που για χάρη σου έλαβε μορφή δούλου, και αντί της χαράς που βρισκόταν ενώπιόν Του καταδέχθηκε τα παθήματα της δικής σου αμαρτίας, παραδίδοντας τον Εαυτό Του ως αντάλλαγμα για τον δικό σου θάνατο και γινόμενος για χάρη μας κατάρα και αμαρτία; Ούτε καν ο Μαρκίων, ο προστάτης των δικών σας δογμάτων, δεν σας διόρθωσε ως προς αυτό το σημείο;

Και αυτοί που περνούσαν από εκεί τον βλασφημούσαν, κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: Ουά, εσύ που γκρεμίζεις τον ναό του Θεού και σε τρεις ημέρες τον οικοδομείς, σώσε τον εαυτό σου. Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό, για να δούμε και να πιστέψουμε. «Βοήθησέ με, Κύριε, ο Θεός μου». Θεωρεί δική του βοήθεια και σωτηρία τη δική μας, καθώς έγινε μεσίτης μας και αρχιερέας προς τον Πατέρα· γι' αυτό αποκαλεί τον Πατέρα και δικό του Κύριο και Θεό, πράγμα που αρμόζει στα δικά μας πρόσωπα. Αυτό άλλωστε είναι ίδιον του μεσίτη και του αρχιερέα, να αναλαμβάνει τα πρόσωπα εκείνων υπέρ των οποίων ιερουργεί και μεσιτεύει. «Και ας γνωρίσουν ότι αυτή είναι η δική σου χείρα». Και για ποια χείρα μιλάει; Είναι φανερό ότι με τη λέξη χείρα εννοεί εδώ την οικονομία του σταυρού και της ανάστασης. Επειδή δηλαδή τα μεγάλα από τα θαύματα συνηθίζεται να ονομάζονται δάχτυλο του Θεού, αναγκαστικά, σε σύγκριση με τα προειπωθέντα, επειδή το θαύμα του σταυρού και της ανάστασης υπήρξε το μέγιστο, το ονομάζει χείρα. Αυτό ακριβώς θέλει να γνωρίσουν οι άνθρωποι, και ότι αυτός την έκανε· τουτέστιν, ότι με τη δική του γνώμη και ευδοκία έχει πραχθεί, ώστε, μαθαίνοντας τη συμφωνία Πατρός και Υιού, να εκπαιδευτούν στο μυστήριο της θεογνωσίας. «Αυτοί θα καταραστούν». Κατάρα εδώ ονομάζει τον σταυρό, επειδή στον νόμο ήταν γραμμένο: Επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο.

Διότι είναι δυνατόν να αναγνωρίσουμε ότι αυτό που ειπώθηκε από τη Ρεβέκκα παλαιότερα, έχει εκπληρωθεί τώρα στην Εκκλησία. Επειδή το «πάνω μου ας πέσει η κατάρα σου, τέκνο μου», αυτό ακριβώς δηλώνει, το οποίο τώρα κάποιοι βλασφημώντας την Εκκλησία το προσάπτουν ως ονειδισμό, επειδή σέβεται τον Εσταυρωμένο, επιφέροντας σε εμάς με αυτά τα λόγια κατάρα και όνειδος. Διότι το πάθος του Κυρίου στους μεν άπιστους θεωρείται κατάρα, σε αυτούς όμως που πιστεύουν είναι «ζωή και ειρήνη». Διότι και ο Απόστολος λέει: «Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος για χάρη μας κατάρα», πράγμα που εκπλήρωσε τώρα ο Σωτήρας καταδεχόμενος τον θάνατο [του ανθρώπου] διά του σώματός Του πάνω στο ξύλο, ώστε διά της δικής Του υπακοής να αναιρέσει την κατάρα του Αδάμ που επιβλήθηκε με τον νόμο, δηλαδή το «χώμα είσαι [και στο χώμα θα επιστρέψεις]». «Αφού λοιπόν πήρε η Ρεβέκκα την καλή στολή του μεγαλύτερου γιου της, έντυσε με αυτήν τον γιο της τον Ιακώβ και τύλιξε τα δέρματα των εριφίων γύρω από τους βραχίονές του».

Είναι φανερό, λοιπόν, ότι ο Παύλος δεν γνωρίζει άλλον Χριστό, παρά μόνο αυτόν που και έπαθε και ετάφη και αναστήθηκε και γεννήθηκε, τον οποίο ονομάζει και άνθρωπο. Διότι λέγοντας: «Εάν δε ο Χριστός κηρύσσεται ότι έχει εγερθεί εκ νεκρών», προσθέτει, εξηγώντας την αιτία της σαρκώσεώς του: «Επειδή ακριβώς δι' ανθρώπου ήλθε ο θάνατος, και δι' ανθρώπου ήλθε η ανάσταση των νεκρών». Και παντού, όταν αναφέρεται στο πάθος του Κυρίου μας, στην ανθρωπότητά του και στη νέκρωσή του, χρησιμοποιεί το όνομα του Χριστού, όπως στο: «Μην καταστρέφεις με την τροφή σου εκείνον για τον οποίο πέθανε ο Χριστός», και πάλι: «Τώρα όμως, εν Χριστώ, εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά διά του αίματος του Χριστού», και πάλι: «Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου γινόμενος κατάρα για εμάς· διότι είναι γεγραμμένο: Επικατάρατος καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο». Ένωσε, λοιπόν, καθώς προείπαμε, τον άνθρωπο με τον Θεό. Διότι, εάν δεν νικούσε άνθρωπος τον αντίπαλο του ανθρώπου, ο εχθρός δεν θα είχε νικηθεί δικαίως. Αλλά και πάλι, εάν ο Θεός δεν δώριζε τη σωτηρία, δεν θα την κατέχαμε με βεβαιότητα.

Θέλεις να μάθεις πώς τα δέχθηκε και τα δύο ο ίδιος; «Ο Χριστός», λέγει, «μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος για χάρη μας κατάρα». Είδες πώς δέχθηκε την τιμωρία που ερχόταν από πάνω; Δες πώς υπέμεινε και τους ονειδισμούς που έρχονταν από κάτω: «Οι ονειδισμοί εκείνων που σε ονειδίζουν», λέγει, «έπεσαν επάνω μου». Είδες πώς διέλυσε την έχθρα, πώς δεν υποχώρησε προηγουμένως, πράττοντας και πάσχοντας και κατεργαζόμενος τα πάντα, έως ότου ανύψωσε τον πολέμιο και εχθρό στον ίδιο τον Θεό, και τον έκανε φίλο; Και η αφορμή αυτών των αγαθών είναι η σημερινή ημέρα· διότι, αφού έλαβε τη φύση μας ως απαρχή, έτσι την ανύψωσε στον Δεσπότη. Και όπως ακριβώς συμβαίνει με τα σταχυοφόρα πεδία, όπου κάποιος, λαμβάνοντας λίγα στάχυα, φτιάχνοντας ένα μικρό δεμάτι και προσφέροντάς το στον Θεό, διά του μικρού αυτού προσφορού ευλογεί ολόκληρο τον αγρό· το ίδιο έπραξε και ο Χριστός. Διά της μίας εκείνης σάρκας και της απαρχής έκανε να ευλογηθεί το γένος μας. Αλλά για ποιον λόγο δεν ανύψωσε ολόκληρη τη φύση;

Διότι η λαμπρότητα των νεοφωτίστων έγινε σκοτάδι για τους Ιουδαίους, και η δική τους ευωχία ταλαιπωρία για εκείνους, και η δική τους σωτηρία πνιγμός για εκείνους και για τον διάβολο. Διότι αυτοί βρίσκονται στην εκκλησία και εκείνοι στην έρημο, αυτοί είναι με τους αγγέλους και εκείνος με τους χοίρους. Από εκεί όπου εκείνος εξέπεσε, αυτοί ανυψώθηκαν· οι αιχμάλωτοι βρίσκονται στην ελευθερία και ο τύραννος στη δουλεία. Ας μιλήσουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο. Τι να πουν; Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Τι να πουν; Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου. Τι να πουν; Η παγίδα συντρίφθηκε και εμείς ελευθερωθήκαμε. Τι να πουν; Τα ελέη σου, Κύριε, στον αιώνα θα ψάλλουμε.

Διότι και Αυτός για κανέναν άλλο λόγο, αν και Θεός, δεν ενδύθηκε τη δική μας σάρκα και έγινε άνθρωπος, παρά για τη σωτηρία του ανθρώπινου γένους. Και τι λέγω, ότι ενδύθηκε τη δική μας σάρκα και υπέμεινε όλα τα υπόλοιπα ανθρώπινα, από τη στιγμή που καταδέχτηκε μέχρι και τον σταυρό, για να ελευθερώσει από την κατάρα εμάς που είχαμε παραδοθεί εξαιτίας των αμαρτιών μας; Και αυτό το διακηρύττει ο Παύλος λέγοντας: «Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, αφού έγινε κατάρα για χάρη μας». Εάν λοιπόν Αυτός, αν και Θεός και μέτοχος εκείνης της άρρητης ουσίας, από άφατη φιλανθρωπία καταδέχτηκε όλα αυτά για εμάς και τη δική μας σωτηρία, τι δεν θα ήταν δίκαιο να επιδείξουμε και εμείς οι ίδιοι απέναντι στους συνανθρώπους και στα δικά μας μέλη, ώστε να τους αρπάξουμε από τον φάρυγγα του διαβόλου και να τους καθοδηγήσουμε προς την οδό της αρετής;

[Του αγίου Ιωάννου αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως του Χρυσοστόμου] λόγος εις την Γέννησιν του Χριστού. Ο μεν Δαβίδ, ο βασιλιάς και προφήτης, όταν είδε την κιβωτό που περιείχε τον νόμο του Θεού να επιστρέφει από τους αλλοφύλους, την αντίκρισε και χόρεψε· και με τις πράξεις του αυτές φανέρωνε τη δική του αγαλλίαση και τη διάθεσή του προς τον Θεό. Εμείς όμως, βλέποντας σήμερα τον ίδιο τον Νομοθέτη να λάμπει μέσα από την Παρθένο σαν μέσα από κιβωτό, ας σκιρτήσουμε και με όλη μας τη δύναμη ας ανυμνήσουμε τον Ευεργέτη. Διότι εκείνη μεν η κιβωτός περιείχε νόμο που επέφερε κατάρα και τιμωρία σε όσους παρέβαιναν έστω και στο ελάχιστο τα γεγραμμένα· τούτη εδώ όμως περιέχει τον Εκπληρωτή του νόμου, ο οποίος μας εξαγοράζει από την κατάρα του νόμου και δωρίζει σε όλους δικαιοσύνη και ζωή.

Φυγή από τον θάνατο είναι το δέντρο του σταυρού· διότι από εκεί ανέβλυσε η αθάνατη ζωή. Από τον σταυρό στον παράδεισο μετέβη ο ληστής, ανταλλάσσοντας τον θάνατο με τη ζωή. Καρπός του φθόνου υπήρξε η βρώση από το φυτό στον παράδεισο· και αναίρεση του φθόνου είναι η μετάληψη από τον καρπό του σταυρού. Αν ο Αδάμ είχε νηστεύσει, δεν θα είχε καταδικαστεί σε θάνατο, δεν θα είχε εξοριστεί από την άμοχθη τρυφή, δεν θα είχε υποβληθεί στη φθορά. Διότι λέει η θεία Γραφή ότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο για την αφθαρσία· αλλά με τον φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο. Ήλθε όμως ο Χριστός, η ειρήνη μας, και αφού κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, μέσα στη σάρκα Του, κάρφωσε το χρεόγραφο της αμαρτίας στον σταυρό, ακυρώνοντας το εναντίον μας χειρόγραφο του θανάτου. Και βροντοφωνάζει ο Παύλος: Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για χάρη μας. Ας ανταποδώσουμε λοιπόν κατά δύναμη στον Ευεργέτη, αγαπητοί· με λίγους οβολούς ας περιποιηθούμε Εκείνον που είναι πλούσιος σε έλεος. Ο Δεσπότης μας σταυρώθηκε για εμάς· εμείς ας θρέψουμε τον φτωχό που πλάστηκε κατ' εικόνα Του· Εκείνος γεύτηκε τον θάνατο, για να μας ελευθερώσει από τον θάνατο· εμείς, για χάρη Του, ας διασώσουμε με λίγους οβολούς τους συνανθρώπους μας από τον θανατηφόρο λιμό. Διότι Αυτός, Αυτός είναι που δέχεται μέσω των φτωχών ό,τι τους προσφέρεται.

Και αυτό αποτελεί γνώρισμα της αρετής του· ή μάλλον, δεν ξέρω πώς να το εκφράσω. Ω του θαύματος! Είναι μέγα το ότι έγινε δούλος, και παντελώς ανέκφραστο· το να υποστεί όμως και θάνατο, είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο. Αλλά υπάρχει και κάτι άλλο, μεγαλύτερο και πιο παράδοξο από αυτό. Ποιο είναι τούτο; Το ότι δεν είναι κάθε θάνατος ο ίδιος. Διότι αυτός εθεωρείτο ο πιο επονείδιστος από όλους, αυτός που είναι γεμάτος αίσχος, ο καταραμένος· διότι λέει η Γραφή: «Επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο». Για τον λόγο αυτόν και οι Ιουδαίοι επιδίωξαν να τον θανατώσουν με αυτόν τον θάνατο, ώστε να τον καταστήσουν επονείδιστο, προκειμένου, αν εξαιτίας της ίδιας της θανάτωσής του κανείς δεν τον αποστρεφόταν, να τον αποστραφούν εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο θανατώθηκε. Γι' αυτόν τον λόγο σταυρώθηκαν μαζί του και δύο ληστές, ώστε να συμμεριστεί την υπόληψή τους και να εκπληρωθεί το ρηθέν: «Και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων». Όμως τόσο περισσότερο λάμπει η αλήθεια, τόσο πιο φωτεινή γίνεται. Διότι, όταν στήνονται τόσες μηχανορραφίες από τους εχθρούς εναντίον της δόξας του και Εκείνος ωστόσο καταυγάζει, το θαύμα αποδεικνύεται ακόμη μεγαλύτερο. Επειδή νόμιζαν ότι, όχι απλώς με το να τον σκοτώσουν, αλλά με το να τον σκοτώσουν με τέτοιον τρόπο, θα τον έκαναν βδελυρό και θα τον παρουσίαζαν ως τον πιο βδελυρό από όλους· ωστόσο δεν κατάφεραν τίποτα. Ήταν δε τόσο πολύ μιαροί και οι δύο ληστές —διότι ο ένας μετανόησε αργότερα— ώστε, μολονότι βρίσκονταν πάνω στον σταυρό, τον χλεύαζαν· και ούτε η επίγνωση των δικών τους αμαρτημάτων, ούτε το ότι βρίσκονταν υπό τιμωρία, ούτε το ότι και οι ίδιοι υπέφεραν τα ίδια μαρτύρια, δεν συγκρατούσε τη μανία τους.

Είδες πώς απέδειξε ότι όσοι προσηλώνονται στον νόμο, επειδή είναι αδύνατον αυτός να εκπληρωθεί πλήρως, βρέθηκαν υπό κατάρα; Πώς όμως και η πίστη έχει αυτήν τη δύναμη της δικαίωσης; Διότι αυτά τα εξήγγειλε προηγουμένως, και τα απέδειξε με μεγάλη ισχύ. Επειδή, δηλαδή, ο νόμος ήταν ανίσχυρος να οδηγήσει τον άνθρωπο στη δικαιοσύνη, βρέθηκε ως φάρμακο διόλου μικρό η πίστη, η οποία κατέστησε δυνατό μέσω αυτής το αδύνατο του νόμου. Εάν λοιπόν και η Γραφή λέει ότι «ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως», αποκλείοντας τη σωτηρία μέσω του νόμου, και ο Αβραάμ δικαιώθηκε εκ πίστεως, είναι φανερό ότι η ισχύς της πίστεως είναι μεγάλη. Αλλά το ότι μεν όποιος δεν τηρεί τον νόμο είναι επικατάρατος, και ότι όποιος προσηλώνεται στην πίστη είναι δίκαιος, είναι φανερό. Το ότι όμως δεν ισχύει πλέον εκείνη η κατάρα, από πού μπορείς να μας το αποδείξεις; λέει. Διότι ο μεν Αβραάμ έζησε προ του νόμου· εμείς όμως, εφόσον μπήκαμε μια φορά κάτω από τον ζυγό της δουλείας, καταστήσαμε τους εαυτούς μας υπόλογους στην κατάρα· ποιος λοιπόν είναι αυτός που έλυσε εκείνη την κατάρα; Ως προς αυτό δες πώς απαντά αμέσως· αν και ήταν αρκετά και όσα είχαν ήδη ειπωθεί. Διότι αυτός που δικαιώθηκε άπαξ, και πέθανε ως προς τον νόμο, και έλαβε μια νέα ζωή, πώς θα μπορούσε να είναι υπόλογος στην κατάρα; Παρ' όλα αυτά δεν αρκείται σε αυτά, αλλά αγωνίζεται και με άλλον τρόπο, γράφοντας: Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για χάρη μας· διότι είναι γραμμένο: επικατάρατος καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο.

Και βέβαια, ο λαός ήταν υπόλογος σε μια άλλη κατάρα που έλεγε: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όσα είναι γραμμένα στο βιβλίο του νόμου». Και τι σημαίνει αυτό; Διότι ο μεν λαός ήταν υπόλογος, επειδή δεν παρέμεινε πιστός, ούτε υπήρξε κάποιος που να είχε εκπληρώσει στο ακέραιο τον νόμο. Ο δε Χριστός αντάλλαξε την κατάρα αυτή με μια άλλη που λέει: «Επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο». Επειδή, λοιπόν, και εκείνος που κρεμιέται πάνω σε ξύλο είναι επικατάρατος, αλλά και εκείνος που παραβαίνει τον νόμο είναι επικατάρατος, εκείνος που επρόκειτο να λύσει εκείνη την κατάρα δεν έπρεπε να καταστεί υπόλογος σε αυτήν, αλλά έπρεπε να δεχθεί μια κατάρα αντί για εκείνη· δέχθηκε λοιπόν μια τέτοια κατάρα, και μέσω αυτής κατήργησε την πρώτη. Και όπως ακριβώς, όταν κάποιος έχει καταδικαστεί σε θάνατο, εάν ένας άλλος, που δεν είναι υπόλογος, επιλέξει να πεθάνει υπέρ εκείνου, τον απαλλάσσει από την τιμωρία· έτσι ακριβώς έπραξε και ο Χριστός. Διότι, επειδή δεν υπόκειτο στην κατάρα της παραβάσεως, ο Χριστός ανέλαβε τούτη την κατάρα αντί για εκείνη, προκειμένου να λύσει τη δική τους. Διότι «δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του».

Εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία, λέει, αυτόν που ήταν η ίδια η δικαιοσύνη, τον έκανε αμαρτία· δηλαδή, τον άφησε να καταδικαστεί ως αμαρτωλός, να πεθάνει ως επικατάρατος. Διότι επικατάρατος είναι όποιος κρεμιέται πάνω σε ξύλο. Διότι το να πεθάνει κανείς με αυτόν τον τρόπο ήταν κάτι πολύ βαρύτερο από το απλώς να πεθάνει· πράγμα που υποδηλώνοντας και αλλού, λέει: «Έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού». Διότι το γεγονός δεν επέφερε μόνο τιμωρία, αλλά και καταισχύνη. Αναλογίσου, λοιπόν, όσα σου προσέφερε. Διότι είναι βέβαια σπουδαίο ακόμη και το να πεθαίνει ένας αμαρτωλός υπέρ κάποιου άλλου· όταν όμως εκείνος που το υπομένει αυτό είναι δίκαιος, και πεθαίνει υπέρ των αμαρτωλών, και δεν πεθαίνει απλώς, αλλά και ως επικατάρατος, και όχι μόνο ως επικατάρατος, αλλά και από αυτό να μας χαρίζει μεγάλα αγαθά, τα οποία ποτέ δεν προσδοκούσαμε («Για να γίνουμε εμείς δικαιοσύνη Θεού εν αυτώ», λέει), ποιος λόγος, ποιος νους θα μπορέσει να τα παραστήσει αυτά; Διότι τον δίκαιο, λέει, τον έκανε αμαρτωλό, για να κάνει τους αμαρτωλούς δικαίους.

Διότι, λέγει, πηγαίνετε να αγοράσετε τροφές· εσείς πηγαίνετε να αγοράσετε, εγώ έχω άλλο γεύμα. Διότι δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα εκείνου που με έστειλε, και να ολοκληρώσω το έργο του· εσείς τα σαρκικά, εγώ τα πνευματικά· εσείς αγοράστε, διότι εγώ εξαγόρασα. Ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, αφού έγινε κατάρα για χάρη μας, λέγει το σκεύος της εκλογής, ο Παύλος· μέσω των υδάτων επιθυμώ να θηρεύσω αυτήν την πνευματική αλιεία. Έμαθες για ποιον λόγο και ο τόπος, και η ώρα, και η αναχώρηση των μαθητών.