Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 4:19

Ας εξετάσουμε πάλι αυτό που ειπώθηκε. «Καιρός», λέει, «για να γεννήσει κανείς και καιρός για να πεθάνει». Είθε και σε μένα να συμβεί η εν καιρώ γέννηση και ο εύκαιρος θάνατος! Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι αυτός ο ακούσιος πόνος του τοκετού και ο φυσιολογικός θάνατος παρουσιάζονται τώρα από τον Εκκλησιαστή ως κατόρθωμα αρετής· διότι ούτε ο τοκετός εξαρτάται από το θέλημα της γυναίκας, ούτε ο θάνατος από την προαίρεση εκείνων που πεθαίνουν. Και ό,τι δεν εξαρτάται από εμάς, κανείς δεν θα μπορούσε να το ορίσει ούτε ως αρετή ούτε ως κακία. Επομένως, πρέπει να κατανοήσουμε πνευματικά την εύκαιρη γέννηση και τον θάνατο που συμβαίνει την κατάλληλη στιγμή. Μου φαίνεται πως ώριμος τοκετός, και όχι έκτρωση, είναι όταν, όπως λέει ο Ησαΐας, αφού κυοφορήσει κανείς από τον θείο φόβο, γεννήσει μέσω των ωδινών της ψυχής τη δική του σωτηρία· διότι κατά κάποιον τρόπο γινόμαστε πατέρες του ίδιου μας του εαυτού, όταν μέσω της αγαθής προαιρέσεως πλάσουμε, γεννήσουμε και φέρουμε στο φως τον εαυτό μας. Αυτό δε το επιτυγχάνουμε με το να δεχθούμε μέσα μας τον Θεό, γινόμενοι τέκνα Θεού, τέκνα δυνάμεως και υιοί Υψίστου. Και αντιθέτως, αποβάλλουμε τον εαυτό μας και τον καθιστούμε ατελέσφορο και κενό, όταν δεν μορφωθεί μέσα μας, όπως λέει ο Απόστολος, η μορφή του Χριστού. Διότι ο άνθρωπος του Θεού, λέει, πρέπει να είναι άρτιος. Και άρτιος είναι οπωσδήποτε εκείνος, στον οποίο έχει εκπληρωθεί τελείως ο σκοπός της φύσεως.

Διότι αυτό είναι όντως η γνώση του Θεού, το να μεταδώσει κανείς και σε άλλους τη γνώση, και να δημιουργήσει υιούς μέσω της μαθητείας των εντολών. Αυτό ακριβώς έπραξαν με σαφήνεια όσοι πίστεψαν στον Χριστό. Διότι δεν φθόνησαν και δεν στέρησαν από κανέναν τη θεογνωσία. Ούτε όσοι πρόλαβαν και πίστεψαν επιθυμούν να αποκλείσουν την οδό για τους άλλους. Αντιθέτως, τους προτρέπουν να στηρίζουν την ελπίδα τους στον Θεό, να μην ξεχνούν τα έργα του Θεού και να αναζητούν τις εντολές Του. Διότι αυτά κηρύσσονται καθημερινά από την Εκκλησία σε όλους, στους δικούς της και στους ξένους. Μέσα σε αυτήν, ο Παύλος βροντοφωνάζει προς όλους και προς όλες: Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας. Δεν έπρατταν όμως έτσι οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι, οι οποίοι έπαιρναν το κλειδί της γνώσης και δεν επέτρεπαν σε κανέναν να εισέλθει. Διότι αυτό ακριβώς φανέρωσε ο Κύριος ελέγχοντάς τους αυστηρά, όπως αναφέρουν τα όσα ακολουθούν:

Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού μέχρι να μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας. «Και το πνεύμα τους δεν στάθηκε πιστό στον Θεό». Διότι οπωσδήποτε ομολόγησαν την πίστη μόνο με τη γλώσσα, και όχι με όλη την καρδιά και με καθαρό πνεύμα. «Έσχισε πέτρα στην έρημο». Ίσως κάποιοι να νομίζουν ότι ο προφήτης παρουσίασε δύο φορές το ίδιο θαύμα· όμως δεν είναι έτσι, αλλά ο Μωυσής έβγαλε για αυτούς νερό από την πέτρα για δεύτερη φορά· τη μία φορά στην έρημο Χωρήβ, και τη δεύτερη στην Κάδης, όπου ετάφη η Μαριάμ όταν πέθανε. Και τις δύο φορές το νερό δόθηκε σε αφθονία, ώστε να λέγεται ότι βρίσκονταν σε μεγάλη άβυσσο, επειδή, λόγω του πλήθους του, το νερό μπορούσε να παρομοιαστεί όχι με έναν ποταμό, αλλά με πολλούς. Διότι αυτό αποτελούσε απόδειξη ότι τα θαύματα είχαν συμβεί σε αυτούς πραγματικά, και όχι κατά φαντασίαν. Εξέφρασε δε μια φοβερή κατηγορία εναντίον του ιουδαϊκού λαού: ότι, ενώ δέχονταν τόσο μεγάλα θαύματα και όφειλαν να απέχουν από τα παλαιά τους αμαρτήματα, πρόσθεσαν με τον ίδιο τρόπο και άλλα πάνω σε αυτά, μη αμαρτάνοντας απλώς, αλλά σφάλλοντας απέναντι σε Αυτόν, δηλαδή απέναντι σε Εκείνον που τους παρείχε τα θαύματα. «Και οργή ανέβηκε εναντίον του Ισραήλ». Διότι οργίστηκε εναντίον τους ο Δεσπότης, επειδή έβλεπε ότι ποτέ δεν είχαν σταθερή και πιστή γνώμη για Αυτόν, αλλά πάντοτε αποδεικνύονταν αχάριστοι για όσα τους δόθηκαν, και αμφέβαλλαν για όσα δεν τους είχαν δοθεί. Γι' αυτό λέει:

Τη συνέχεια όμως δεν θα την παραθέσω, το «τους οποίους πάλι κοιλοπονώ»· ούτε θα πω το «μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Διότι πιστεύω ότι έχει ήδη μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας. Αλλά άλλα θα σας πω: «Αδελφοί μου αγαπητοί και επιπόθητοι, χαρά και στέφανέ μου». Διότι πιστέψτε με, ότι δεν πρόκειται να εκφραστώ διαφορετικά. Εάν κάποιος τοποθετούσε τώρα στο κεφάλι μου αμέτρητους λιθοκόλλητους βασιλικούς στεφάνους, δεν θα ευφραινόμουν όσο ευφραίνομαι για τη δική σας προκοπή. Μάλλον δε, νομίζω πως ούτε ο βασιλιάς δεν χαίρεται τόσο πολύ, όσο εγώ για εσάς. Τι λέω; Εάν επέστρεφε έχοντας νικήσει όλα τα έθνη που τον πολεμούν, και πέραν του καθιερωμένου στεφάνου λάμβανε περισσότερους άλλους στεφάνους και άλλα διαδήματα ως σύμβολα της νίκης, δεν νομίζω ότι θα χαιρόταν τόσο για τα τρόπαιά του, όσο εγώ για τη δική σας προκοπή.

Γνωρίζει και ο απόστολος να παιδαγωγεί την εκκλησία με ιλαρό και προσηνή λόγο, λέγοντας: «Παιδάκια μου, για τα οποία πάλι κοιλοπονώ, μέχρι να μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας!», «όπως όταν η τροφός περιθάλπει τα δικά της τέκνα, έτσι επιθυμούμε διακαώς να σας μεταδώσουμε όχι μόνο το ευαγγέλιο, αλλά και τα της ψυχής». Αυτά δεν είναι λόγια εκείνων που κολακεύουν, αλλά εκείνων που εναρμονίζονται με το άγιο σώμα.

Διότι και αυτός αισθάνθηκε ωδίνες τοκετού όχι μία φορά, αλλά και δύο φορές για τους ίδιους ανθρώπους, και φώναζε λέγοντας: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες». Και όμως, αυτό ποτέ δεν θα το πάθαινε μια γυναίκα, ούτε θα υποβαλλόταν ξανά στις ίδιες ωδίνες· αλλά ο Παύλος υπέμεινε αυτό που στη φύση δεν είναι δυνατόν να δει κανείς, δηλαδή όσους γεννήθηκαν μία φορά να τους αναλάβει ξανά, και να υπομείνει γι' αυτούς οδυνηρές ωδίνες. Γι' αυτό, θέλοντας να τους κάνει να ντραπούν, έλεγε: «Για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες»· σαν να έλεγε: «Λυπηθείτε με· κανένας γιος δεν διέτεινε για δεύτερη φορά με ωδίνες τη μητρική κοιλιά, πράγμα που εσείς με αναγκάζετε να πάθω». Αν και εκείνες οι ωδίνες προκαλούν πόνο σε μία μόνο χρονική στιγμή, και μόλις το βρέφος γλιστρήσει έξω από την κοιλιά εξαφανίζονται μαζί του· αυτές όμως δεν είναι έτσι, αλλά παραμένουν και ολόκληρους μήνες. Διότι ο Παύλος πολλές φορές βρισκόταν σε ωδίνες έναν ολόκληρο χρόνο και δεν γεννούσε αυτούς που κυοφορούσε· και στη μία περίπτωση ο πόνος είναι της σάρκας, ενώ εδώ οι πόνοι δεν διατείνουν την κοιλιά, αλλά καταπονούν αυτήν την ίδια τη δύναμη της ψυχής. Και για να μάθεις ότι αυτές οι ωδίνες είναι πιο σφοδρές, ποιος άραγε ευχήθηκε ποτέ να υπομείνει τη γέεννα για τα παιδιά που γέννησε; Αυτός όμως όχι μόνο προτιμά να υπομείνει τη γέεννα, αλλά και εύχεται να γίνει ανάθεμα χωρισμένος από τον Χριστό, ώστε να μπορέσει να γεννήσει τους Ιουδαίους, για τους οποίους ένιωθε ωδίνες πάντοτε και αδιάκοπα, και επειδή αυτό δεν συνέβαινε, οδυνόταν λέγοντας: «Έχω μεγάλη λύπη και αδιάλειπτη οδύνη στην καρδιά μου».

Και εδώ πάλι: Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας.

Τι θα μπορούσε να είναι πιο μακάριο από εκείνη τη μήτρα, η οποία μπορούσε να γεννήσει τέτοια παιδιά, ώστε να έχουν μέσα τους τον Χριστό; Τι δε πιο εύφορο, από αυτήν που αναγέννησε ολόκληρη την οικουμένη; Τι δε πιο δυνατό, από αυτήν που μπόρεσε να αναλάβει πάλι και να αναπλάσει από την αρχή εκείνους που είχαν γεννηθεί και μεγαλώσει, αλλά εξέπεσαν σαν σε άμβλωση; Διότι αυτό στους φυσικούς τοκετούς είναι αδύνατον. Και γιατί δεν είπε: «Παιδιά μου, τα οποία πάλι αναγεννώ», αλλά «για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες»; Μολονότι αλλού αναφέρει ότι γεννά: «Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα». Εκεί μεν, λοιπόν, ήθελε να δηλώσει μόνο τη συγγένεια, ενώ εδώ φρόντιζε να παραστήσει και τον πόνο. Πώς όμως ονομάζει τέκνα εκείνα που δεν έχουν ακόμη γεννηθεί; Διότι, εάν δοκιμάζει ωδίνες, δεν έχει γεννήσει ακόμη· πώς λοιπόν τα ονομάζει τέκνα; Για να μάθεις ότι δεν δοκιμάζει αυτούς τους πρώτους πόνους τοκετού, πράγμα που ήταν αρκετό για να τους κάνει να ντραπούν. Διότι, λέει, έγινα μία φορά πατέρας και υπέμεινα για χάρη σας τον οφειλόμενο τοκετό, και εσείς γίνατε μία φορά τέκνα· πώς λοιπόν με ρίχνετε πάλι σε δεύτερες ωδίνες; Είναι αρκετοί οι πόνοι των αρχικών τοκετών, γιατί με καταπονείτε πάλι με οδύνες;

Διότι τα παραπτώματα των πιστών του προκαλούσαν πόνο όχι μικρότερο από εκείνον για όσους δεν είχαν ακόμη πιστέψει. Και τούτο διότι ήταν ανυπόφορο, μετά τη συμμετοχή σε τέτοια μυστήρια, να τους βλέπει να αυτομολούν στην ασέβεια. Γι' αυτό και πολύ πικρά, και με οδύνη μεγαλύτερη από κάθε γυναίκα, θρηνούσε γοερά λέγοντας: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι υποφέρω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός». Αυτό δε το έλεγε, επειδή ήθελε ταυτόχρονα και να τους ενθαρρύνει και να τους φοβίσει. Διότι, από τη μία πλευρά, με το να δείξει ότι δεν είχε μορφωθεί μέσα τους ο Χριστός, τους ενέβαλλε αγωνία και φόβο· από την άλλη, με το να φανερώσει ότι είναι δυνατόν Εκείνος να μορφωθεί, τους έκανε πάλι να αναθαρρήσουν. Διότι το να πει, «Μέχρις ότου μορφωθεί», υποδεικνύει και τα δύο αυτά: και ότι δεν έχει μορφωθεί ακόμη, και ότι είναι δυνατόν να μορφωθεί πάλι. Επειδή, εάν δεν ήταν δυνατόν, άδικα θα τους έλεγε, «Μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός», και με μάταιες ελπίδες θα τους έτρεφε.

Είναι δυνατόν, εάν το θέλουμε, να μορφωθεί πάλι ο Χριστός μέσα μας· διότι άκου τον Παύλο που λέει: «Τέκνα μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας»· αρκεί μόνο να ασπαστούμε τη μετάνοια. Διότι δες τη φιλανθρωπία του Θεού· έπρεπε εμείς με κάθε τρόπο να είχαμε τιμωρηθεί ευθύς εξαρχής, επειδή, αν και λάβαμε τον φυσικό νόμο και απολαύσαμε αμέτρητα αγαθά, αγνοήσαμε τον Δεσπότη και ζήσαμε βίο ακάθαρτο. Εκείνος, όμως, όχι μόνο δεν μας τιμώρησε, αλλά μας προσέφερε αμέτρητα αγαθά, σαν να είχαμε επιτελέσει μεγάλα κατορθώματα.

Δεν ήθελα, πιστέψτε με, δεν ήθελα, παρά μόνο εγκώμια και επαίνους να εκφωνώ· τώρα όμως για αυτά είναι ο καιρός. Το να θρηνεί κανείς, αγαπητοί μου, δεν είναι το οδυνηρό, αλλά το να πράττει έργα άξια θρήνων· το να οδύρεται κανείς δεν είναι αποτρόπαιο, αλλά το να πράττει όσα είναι άξια οδυρμών. Μην κολαστείς, και δεν πενθώ· μην πεθάνεις, και δεν κλαίω. Αν όμως το σώμα κείτεται νεκρό, παρακαλείς τους πάντες να συμπάσχουν μαζί σου, και θεωρείς άσπλαχνους όσους δεν πενθούν· όταν όμως χάνεται η ψυχή, μου λες να μην πενθώ; Αλλά δεν δύναμαι να είμαι πατέρας χωρίς να δακρύζω· είμαι πατέρας φιλόστοργος. Ακούστε τι φωνάζει ο Παύλος: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες». Ποια κυοφορούσα μητέρα βγάζει τόσο πικρές φωνές, όσο εκείνος; Είθε να ήταν δυνατόν να δείτε την ίδια τη φωτιά της διανοίας μου, και θα βλέπατε ότι καίγομαι περισσότερο από κάθε γυναίκα και νέα που υπέστη πρόωρη χηρεία. Δεν πενθεί έτσι εκείνη τον άνδρα της, ούτε η μητέρα τον Υιό της, όπως εγώ αυτό το πλήθος που βρίσκεται ανάμεσά μας. Καμία προκοπή δεν βλέπω, όλα αναλώνονται σε διαβολές και κατηγορίες· κανείς δεν θέτει ως έργο του να είναι αρεστός στον Θεό, αλλά λέει: ας κακολογήσουμε τον τάδε και τον δείνα· ο τάδε είναι ανάξιος του κλήρου, ο δείνα ζει ανάρμοστα. Ενώ οφείλουμε να πενθούμε για τα δικά μας κακά, κρίνουμε τους άλλους, πράγμα που δεν θα έπρεπε να κάνουμε ούτε καν αν ήμασταν καθαροί από αμαρτήματα. Διότι λέει: «Ποιος σε ξεχωρίζει; Και τι έχεις, το οποίο δεν το έλαβες;»

Επειδή δεν μετανόησε με τον τρόπο που έπρεπε· διότι αυτό είναι η μετάνοια· δεν μετανόησε όπως όφειλε. Αλλιώς πώς τα έλεγε αυτά; Πώς τους παρακαλούσε πάλι, ενώ είχαν γίνει νωθροί; Πώς, ενώ είχαν γίνει χωλοί; Πώς, ενώ είχαν παραλύσει; Πώς, ενώ είχαν ατονήσει; Διότι αυτό είναι η αρχή της πτώσεως. Μου φαίνεται ότι υπαινίσσεται πως υπάρχουν ανάμεσά τους κάποιοι πόρνοι, χωρίς όμως να θέλει να τους ελέγξει προς το παρόν, αλλά προσποιείται άγνοια, για να διορθωθούν. Διότι πρέπει πρώτα μεν να προσποιείται κανείς άγνοια, και έπειτα, όταν επιμένουν, τότε να επιφέρει τον έλεγχο, ώστε να μην αποθρασυνθούν. Αυτό ακριβώς έκανε και ο Μωυσής στην περίπτωση του Ζαμβρί και της Χασβίτιδος. Διότι, λέει, δεν βρήκε τόπο μετανοίας. Δεν βρήκε μετάνοια, είτε επειδή διέπραξε αμαρτήματα μεγαλύτερα από τη μετάνοια, είτε επειδή δεν επέδειξε άξια μετάνοια. Υπάρχουν, επομένως, αμαρτήματα μεγαλύτερα από τη μετάνοια. Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Ας μην πέσουμε σε πτώση ανίατη· όσο το πράγμα είναι ακόμη χωλότητα, είναι εύκολο να επανέλθει στην ορθή κατάσταση· εάν όμως εκτραπούμε, τι θα γίνει από εκεί και πέρα; Διότι σε εκείνους μεν που δεν έχουν πέσει ακόμη, απευθύνεται κατ' αυτόν τον τρόπο, συγκρατώντας τους με τον φόβο, και λέει ότι δεν είναι δυνατόν, εάν κάποιος πέσει, να βρει παρηγοριά· σε εκείνους όμως που έχουν πέσει, ώστε να μην περιπέσουν σε απόγνωση, συμβουλεύει τα αντίθετα, λέγοντας τα εξής: Παιδάκια μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας· και πάλι: Εσείς που δικαιώνεστε διά του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη.

Και προς το τέλος, επιπλήττοντάς τους, έλεγε: Κανείς να μη μου προξενεί κόπους. Και πάλι όμως τους θεραπεύει, όπως όταν λέει: Τέκνα μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες· και άλλα πολλά παρόμοια. Το ότι βέβαια η Επιστολή γέμει θυμού, είναι νομίζω φανερό στον καθένα και από την πρώτη κιόλας ανάγνωση.

Επιδεικνύουν ζήλο για εσάς όχι με ειλικρίνεια, αλλά θέλουν να σας αποκόψουν, ώστε να δείχνετε εσείς ζήλο για αυτούς. Διότι υπάρχει βέβαια καλός ζήλος, όταν κάποιος έχει τέτοιο ζήλο ώστε να μιμείται την αρετή· υπάρχει όμως και πονηρός ζήλος, ο οποίος αποσκοπεί στο να απομακρύνει από την αρετή εκείνον που την κατορθώνει. Αυτό ακριβώς επιχειρούν και αυτοί τώρα, θέλοντας να σας απομακρύνουν από την τέλεια γνώση και να σας οδηγήσουν στην ακρωτηριασμένη και νόθη, για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο για να καθίσουν οι ίδιοι σε θέση διδασκάλων, και εσάς, που τώρα είστε ανώτεροί τους, να σας καταστήσουν σε θέση μαθητών. Διότι αυτό φανέρωσε λέγοντας: «Για να δείχνετε ζήλο για αυτούς». Εγώ όμως αντίθετα, λέει, θέλω εσείς να είστε καλύτεροί τους, και να γίνετε υπόδειγμα των τελειότερων. Πράγμα που βέβαια συνέβη, όταν ήμουν μαζί σας· γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Είναι δε καλό να αποτελείτε αντικείμενο καλού ζήλου πάντοτε, και όχι μόνο όταν είμαι παρών ανάμεσά σας». Διότι εδώ υπονοεί ότι η απουσία του τα προκάλεσε αυτά, και ότι το μακάριο είναι τούτο: να έχουν οι μαθητές το ορθό φρόνημα όχι μόνο όταν ο δάσκαλος είναι παρών, αλλά και όταν απουσιάζει· επειδή όμως εκείνοι δεν είχαν φτάσει ακόμη σε αυτή την τελειότητα, κάνει τα πάντα ώστε να τους οδηγήσει σε αυτήν. Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας.

Δες τον να ταράζεται, δες τον να αναστατώνεται. Αδελφοί μου, σας παρακαλώ. Τέκνα μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες. Μιμείται τη μητέρα που τρέμει από αγωνία για τα παιδιά της. Μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας. Είδες πατρικά σπλάχνα; Είδες θλίψη που ταιριάζει σε απόστολο; Είδες τι κραυγή πόνου έβγαλε, πολύ πιο πικρή από εκείνη των γυναικών που γεννούν;

Διότι τίποτε δεν είναι πιο πλατύ από την καρδιά του Παύλου, η οποία αγαπούσε όλους τους πιστούς τόσο σφοδρά, όπως κάποιος θα αγαπούσε ένα αγαπημένο πρόσωπο, χωρίς η αγάπη του να διαιρείται και να γίνεται πιο αδύναμη, αλλά παραμένοντας ακέραιη για τον καθένα. Και τι το θαυμαστό υπάρχει όταν πρόκειται για τους πιστούς, από τη στιγμή που ακόμη και για τους απίστους η καρδιά του Παύλου χωρούσε ολόκληρη την οικουμένη; Γι' αυτό δεν είπε «Σας αγαπώ», αλλά πιο εμφατικά: «Το στόμα μας έχει ανοίξει, η καρδιά μας έχει πλατυνθεί· σας έχουμε όλους μέσα»· και ούτε αυτό το είπε απλώς, αλλά με πολλή ευρυχωρία. Διότι αυτός που αγαπιέται, βαδίζει μέσα στην καρδιά εκείνου που αγαπά με πολλή άνεση· γι' αυτό λέει: «Δεν αισθάνεστε στενότητα σε εμάς, αλλά αισθάνεστε στενότητα στα δικά σας σπλάχνα». Και πρόσεξε ότι η επίπληξη γίνεται με φειδώ, πράγμα που είναι γνώρισμα εκείνων που αγαπούν σφοδρά. Δεν είπε, «Δεν μας αγαπάτε», αλλά, «Όχι με το ίδιο μέτρο»· διότι δεν θέλει να τους επικρίνει έντονα. Και παντού θα μπορούσε να δει κανείς πώς φλέγεται από αγάπη για τους πιστούς, σταχυολογώντας τα λόγια από κάθε επιστολή του. Στους Ρωμαίους, για παράδειγμα, λέει: «Επιποθώ να σας δω»· και, «Πολλές φορές έθεσα ως σκοπό να έλθω προς εσάς»· και, «Αν τυχόν κατευοδωθώ πια κάποτε να έλθω προς εσάς». Στους Γαλάτες λέει: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες»· και στους Εφεσίους πάλι: «Γι' αυτό τον λόγο κάμπτω τα γόνατά μου υπέρ υμών».

Διότι δεν μας έκανε αποστόλους γι' αυτό τον λόγο, λέει, μόνο και μόνο για να κινδυνεύουμε, αλλά και για να πεθαίνουμε, για να υποφέρουμε τέτοια πάθη. Επειδή, λοιπόν, η διήγηση των δικών του δεινών όχι μόνο δεν αποτελούσε παρηγοριά, αλλά και πρόσθετε λύπη, αμέσως από την αρχή προσφέρει την παραμυθία. Λέγοντας, «σύμφωνα με την επαγγελία της ζωής που υπάρχει στον Χριστό Ιησού». Εάν όμως πρόκειται για επαγγελία, μην την αναζητάς εδώ· διότι «ελπίδα που βλέπεται, δεν είναι ελπίδα». «Στον Τιμόθεο, το αγαπητό τέκνο». Όχι απλώς «τέκνο», αλλά «αγαπητό». Διότι είναι δυνατόν να υπάρχουν και τέκνα που δεν είναι αγαπητά· αλλά εσύ δεν είσαι τέτοιος, λέει, ούτε σε ονομάζω απλώς τέκνο, αλλά τέκνο αγαπητό. Επειδή και τους Γαλάτες τους ονομάζει τέκνα, αλλά παρόλα αυτά υποφέρει γι' αυτούς, λέγοντας: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες». Και μάλιστα, ονομάζοντάς τον αγαπητό, δίνει μεγάλη μαρτυρία για την αρετή του. Πώς; Διότι, όταν η αγάπη δεν πηγάζει από τη φύση, προέρχεται από την αρετή. Όσοι δηλαδή γεννήθηκαν από εμάς, δεν μας είναι αγαπητοί μόνο εξαιτίας της αρετής, αλλά και εξαιτίας της φυσικής αναγκαιότητας· όσοι όμως είναι τέκνα κατά την πίστη, όταν είναι αγαπητοί, δεν είναι για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο για την αρετή· διότι από πού αλλού; Και μάλιστα από τον Παύλο, ο οποίος δεν έκανε τίποτα από μεροληψία. Εξάλλου, με το να πει, «στο αγαπητό τέκνο», δείχνει ότι ο λόγος που δεν μετέβη κοντά του δεν ήταν επειδή οργιζόταν εναντίον του, ούτε επειδή τον περιφρονούσε, ούτε επειδή τον είχε καταδικάσει.

Ι΄. Πράγματι, προς καταισχύνην των Ιουδαίων τα είπε αυτά ο Κύριος· διότι, ενώ ονομάζονταν τέκνα, έγιναν σκύλοι. Γι' αυτό και ο Παύλος λέγει: «Προσέχετε τους σκύλους, προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή· διότι εμείς είμαστε η περιτομή». Οι εθνικοί ονομάστηκαν σκύλοι και έγιναν τέκνα. «Τέκνα μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας».

Μιλώ σαν παράφρων, εγώ περισσότερο· σε κόπους περισσότερο, σε πληγές υπερβολικά, σε φυλακές περισσότερο, σε κινδύνους θανάτου πολλές φορές· σαράντα παρά μία μαστιγώσεις έλαβα, τρεις φορές ραβδίστηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα μερόνυχτο πέρασα στον βυθό· σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποτάμια, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από το γένος μου, σε κινδύνους από τους εθνικούς, σε κινδύνους μέσα στην πόλη, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα, σε κινδύνους από ψευδάδελφους, σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε πείνα και δίψα, σε νηστείες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα. Εκτός από τα εξωτερικά αυτά, υπάρχει η καθημερινή μου πίεση, η μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες. Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι; Ο αδελφός έπεφτε, και αυτός πονούσε· ο εχθρός τον επιβουλευόταν, και αυτός υπέφερε. Το γνωρίζεις αυτό, ότι με εγκατέλειψαν όλοι όσοι είναι στην Ασία. Και πάλι: Παιδιά μου, για τους οποίους πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας. Πώς επρόκειτο να επαρκέσει για τους έξω, για τους έσω, για τις μαστιγώσεις, για τις λύπες, για τη θάλασσα, για τους κινδύνους, για τις φυλακές, για τις βίαιες προσαγωγές, για τα τηγάνια των βασανιστηρίων, για τις επιβουλές, για τους όχλους, για τους βασιλείς, για τους δικούς του, για τους ξένους, για τους ψευδάδελφους που τον επιβουλεύονταν, για τους αδελφούς που ασθενούσαν, για τους ξένους που απομακρύνονταν, για τους οικείους, για εκείνους που σκοντάφτουν; Πώς επαρκούσε το σώμα; Πώς επαρκούσε η ψυχή;

Αλλά μήπως οι σκώληκες και τα τραύματα προκαλούσαν στον Ιώβ οδύνες σκληρές και ανυπόφορες; Το ομολογώ και εγώ· αλλά εάν αντιπαραβάλεις τις μαστιγώσεις που υπέστη ο Παύλος επί τόσα χρόνια, και την αδιάκοπη πείνα, και τη γυμνότητα, και τις αλυσίδες, και τη φυλακή, και τους κινδύνους, και τις επιβουλές, αυτές από τους οικείους του, αυτές από τους ξένους, αυτές από τους τυράννους, αυτές από ολόκληρη την οικουμένη, και μαζί με αυτά όσα είναι πιο πικρά από αυτά, εννοώ δηλαδή τις οδύνες για εκείνους που έπεφταν, τη μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες, την πύρωση που υπέμενε για τον καθένα που σκανδαλιζόταν, θα δεις πώς η ψυχή που τα υπέφερε αυτά ήταν πιο στερεή από πέτρα, και νικούσε και τον σίδηρο και τον αδάμαντα. Όσα λοιπόν εκείνος υπέφερε στο σώμα, αυτά τούτος τα υπέφερε στην ψυχή, και πιο βασανιστικά από κάθε σκώληκα η θλίψη για τον καθένα από όσους σκανδαλίζονταν κατέτρωγε την ψυχή του. Γι' αυτό και ανέβλυζε αδιάκοπες πηγές δακρύων, όχι μόνο τις ημέρες, αλλά και τις νύχτες, και σπαρασσόταν για τον καθέναν τους πιο οδυνηρά από κάθε γυναίκα που κοιλοπονά. Γι' αυτό και έλεγε: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες».

Άραγε λοιπόν, ήταν τέτοιος μόνο προς τους Ιουδαίους, και όχι προς τους εκτός; Υπήρξε ο ηπιότερος όλων και προς τους οικείους και προς τους ξένους. Άκουσε, λοιπόν, τι λέει στον Τιμόθεο: «Ο δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να φιλονικεί, αλλά να είναι ήπιος προς όλους, διδακτικός, ανεξίκακος, να παιδαγωγεί με πραότητα αυτούς που αντιτίθενται, μήπως τυχόν τους δώσει ο Θεός μετάνοια για επίγνωση της αλήθειας, και συνέλθουν από την παγίδα του διαβόλου, από τον οποίο έχουν αιχμαλωτιστεί, ώστε να κάνουν το θέλημά του». Θέλεις να δεις πώς συνομιλεί και με αυτούς που έχουν αμαρτήσει; Άκουσε τι λέει γράφοντας προς τους Κορινθίους: «Φοβάμαι δε μήπως, όταν έλθω, δεν σας βρω όπως θέλω»· και λίγο πιο κάτω: «Μήπως, όταν έλθω πάλι, με ταπεινώσει ο Θεός μου απέναντί σας, και πενθήσω για πολλούς από εκείνους που έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν και δεν μετανόησαν για την ασέλγεια και την ακαθαρσία που έπραξαν». Και γράφοντας στους Γαλάτες έλεγε: «Παιδιά μου, για τα οποία νιώθω πάλι ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός».

Γι' αυτόν τον λόγο και ο Χριστός, καθιστώντας τον έλεγχο ευπρόσδεκτο, δεν επιτρέπει να δημοσιοποιείται η επίπληξη από την αρχή, λέγοντας: «Πήγαινε, έλεγξέ τον μεταξύ εσού και εκείνου μόνου». Έτσι έπραττε και ο Παύλος, ασκώντας τον έλεγχο με ευσπλαχνία, και πότε μεν έλεγε: «Ω ανόητοι Γαλάτες»· πότε δε: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες». Διότι πρέπει να επινοεί πολλά αυτός που ελέγχει, ώστε να γίνει ο έλεγχος ευπρόσδεκτος, και χρειάζεται πολλή σύνεση εκείνος που χορηγεί αυτό το φάρμακο· μάλλον δε, αυτός που ελέγχει έχει ανάγκη από περισσότερη σύνεση από εκείνον που τέμνει το σώμα. Πώς;

Γι' αυτό και ανέβλυζε συνεχώς πηγές δακρύων, όχι μόνο τις ημέρες, αλλά και τις νύχτες· και για τον καθένα από αυτούς σπαραζόταν πιο οδυνηρά από κάθε γυναίκα που βρίσκεται σε ωδίνες τοκετού. Γι' αυτό και έλεγε: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες». Ποιον θα μπορούσε κανείς να θαυμάσει μετά τον Ιώβ; Τον Μωυσή, βεβαίως. Αλλά και αυτόν τον ξεπέρασε κατά πολύ. Διότι, ενώ ήταν μεγάλα και τα άλλα του κατορθώματα, το αποκορύφωμα και η κορωνίδα εκείνης της αγίας ψυχής ήταν ότι προτίμησε να εξαλειφθεί από τη βίβλο της ζωής υπέρ της σωτηρίας των Ιουδαίων. Αλλά αυτός μεν προτιμούσε να χαθεί μαζί με άλλους· ενώ ο Παύλος δεν προτίμησε να χαθεί μαζί τους, αλλά να σωθούν οι άλλοι και ο ίδιος να εκπέσει από την απέραντη δόξα. Και ο μεν αγωνιζόταν καθημερινά εναντίον του Φαραώ, ο δε εναντίον του διαβόλου· και ο μεν κοπίαζε υπέρ ενός έθνους, ενώ ο δε υπέρ ολόκληρης της οικουμένης, περιλουόμενος από παντού όχι με ιδρώτα, αλλά με αίμα αντί για ιδρώτα, διορθώνοντας όχι μόνο την οικουμένη, αλλά και την ακατοίκητη γη, όχι μόνο την Ελλάδα, αλλά και τη βαρβαρική χώρα. Θα ήταν δυνατόν να παρουσιάσουμε στο μέσον και τον Ιησού του Ναυή, και τον Σαμουήλ, και τους άλλους προφήτες· αλλά για να μην κάνουμε τον λόγο μακροσκελέστερο, ας προχωρήσουμε στους κορυφαίους από αυτούς· διότι, όταν αποδειχθεί ανώτερος από αυτούς, δεν απομένει καμία αμφισβήτηση για τους υπολοίπους. Και ποιοι είναι οι κορυφαίοι; Ποιοι άλλοι μετά από αυτούς, παρά ο Δαβίδ και ο Ηλίας και ο Ιωάννης;

Αλλά δεν μπορώ· είμαι πατέρας, και δακρύζω· είμαι πατέρας φιλόστοργος. Ακούστε τι φωνάζει ο Παύλος: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού». Ποια εγκυμονούσα μητέρα βγάζει τόσο πικρές φωνές, όσο εκείνος; Μακάρι να ήταν δυνατό να δείτε την ίδια τη φωτιά της ψυχής μου, και θα βλέπατε ότι καίγομαι περισσότερο από κάθε γυναίκα και κοπέλα που δοκίμασε πρόωρη χηρεία. Δεν πενθεί τόσο πολύ εκείνη τον άνδρα της, ούτε ο πατέρας τον υιό του, όσο εγώ αυτό το πλήθος που βρίσκεται ανάμεσά μας. Δεν βλέπω καμία προκοπή· τα πάντα αναλώνονται σε διαβολές και κατηγορίες· κανείς δεν θέτει ως έργο του να είναι αρεστός στον Θεό. Αλλά λέει, ας κακολογήσουμε τον τάδε και τον δείνα: ο τάδε είναι ανάξιος του κλήρου, ο δείνα ζει άσεμνα. Ενώ οφείλουμε να πενθούμε για τα δικά μας αμαρτήματα, κατακρίνουμε τους άλλους; Ακόμη και αν ήμασταν καθαροί από αμαρτήματα, δεν θα οφείλαμε να το κάνουμε αυτό. «Διότι ποιος σε κάνει να ξεχωρίζεις;», λέει, «και τι έχεις, το οποίο δεν έλαβες; Εάν όμως και το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το έχεις λάβει;» Εσύ, λοιπόν, γιατί κρίνεις τον αδελφό σου, ενώ ο ίδιος είσαι γεμάτος από αμέτρητα κακά;

Ω, τι συμπονετικός ιατρός! Δεν εγκαλεί για το σφάλμα, αλλά για την αμέλεια· δεν είπε: «Γιατί πληγώθηκες;», αλλά: «Γιατί δεν θεραπεύτηκες;»· δεν είπε: «Γιατί έπεσες;», αλλά: «Γιατί δεν σηκώθηκες;». Και για το ότι ο Κύριος θέλει να σε παρουσιάσει λαμπρότερη διαμέσου της μετανοίας, άκουσέ τον να λέει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το κατακόκκινο, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί». Ούτε ο Απόστολος θα δοκίμαζε άκαιρο πόνο, εάν δεν είχε προηγουμένως αποδεχθεί τις υποσχέσεις της αγαθότητας του Δεσπότη· δεν θα έλεγε: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Διότι, λέει, επειδή παρέδωσες την ψυχή, η οποία δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού, στον ψυχοφθόρο δαίμονα, κάνοντας τα μέλη του Χριστού μέλη πόρνης· δεν θα παύσω να πενθώ και να θλίβομαι, μέχρις ότου δω πάλι μορφωμένο μέσα σου τον Χριστό, και εσένα ενδεδυμένη το κάλλος της σωφροσύνης. Μην απορρίψεις το βραβείο της μετανοίας, σε παρακαλώ, σε ικετεύω και σε εκλιπαρώ· δείξε ανδρεία, εξαγνίσου, αλείψου πνευματικά· ο Απόστολος πολλαπλασιάζει την παράκληση: «Υπέρ του Χριστού πρεσβεύω, συμφιλιωθείτε με τον Θεό».

Διότι στους Κορινθίους, απευθύνοντας επιστολή, έλεγε: «Από πολλή θλίψη και συνοχή της καρδιάς σάς έγραψα με πολλά δάκρυα»· και πάλι: «Μήπως, όταν έρθω, με ταπεινώσει ο Θεός, και πενθήσω για πολλούς από εκείνους που έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν και δεν μετανόησαν». Στους Γαλάτες, δε: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι υποφέρω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Για τους Ασιανούς, πάλι, εκφράζει την οδύνη του προς τον μαθητή του. Δεν τον στενοχωρούσαν όμως μόνο αυτά, αλλά και το αγκάθι που του δόθηκε τον έθλιβε και τον στενοχωρούσε τόσο πολύ, ώστε πολλές φορές να παρακαλεί τον Θεό για την απαλλαγή του από αυτό· διότι το «τρεις φορές» εδώ σημαίνει «πολλές φορές». Γενικά, πότε μπόρεσε να αναπνεύσει με ανακούφιση αυτός που σπάραζε από πόνο ακόμη και για την απουσία ενός αδελφού; «Επειδή δεν βρήκα», λέει, «τον αδελφό μου τον Τίτο, δεν βρήκα καμία ανακούφιση». Και πάλι, εξαιτίας κάποιας ασθένειας, βίωνε το ίδιο ακριβώς. «Διότι ο Θεός τον ελέησε», λέει (μιλώντας στους Φιλιππησίους για τον Επαφρά), «όχι μόνο αυτόν, αλλά κι εμένα, για να μην έχω λύπη πάνω στη λύπη». Και νιώθοντας μεγάλη βαρυθυμία για τους απατεώνες και εκείνους που του εναντιώνονταν, γράφοντας στον Τιμόθεο έλεγε: «Ο Αλέξανδρος ο χαλκουργός μού προξένησε πολλά κακά· είθε ο Κύριος να του ανταποδώσει σύμφωνα με τα έργα του».

Αλλά όμως, μετά από τόση πρόοδο, διέπραξαν αμαρτία ικανή να τους αποξενώσει από τον Χριστό· για την οποία ο ίδιος αποφαίνεται ως εξής λέγοντας: «Ιδού, εγώ ο Παύλος σας λέω ότι, εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα», και πάλι: «Όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη». Και όμως, μετά από ένα τόσο μεγάλο παράπτωμα, τους αποδέχεται πάλι λέγοντας: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι κοιλοπονώ μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας», δείχνοντας ότι, ακόμη και μετά την έσχατη διαφθορά, είναι δυνατόν να μορφωθεί πάλι από την αρχή ο Χριστός μέσα μας· «διότι δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει». Ας επιστρέψουμε, λοιπόν, προσφιλές μου πρόσωπο, και ας εκπληρώσουμε το θέλημα του Θεού. Διότι γι' αυτό μας έκτισε και μας έφερε στην ύπαρξη, για να μας αξιώσει να μετάσχουμε στα αιώνια αγαθά, για να μας χαρίσει τη βασιλεία των ουρανών, όχι για να μας ρίξει στη γέεννα και να μας παραδώσει στο πυρ· διότι αυτό δεν δημιουργήθηκε για εμάς, αλλά για τον διάβολο· η βασιλεία όμως έχει ετοιμαστεί και προπαρασκευαστεί για εμάς από παλιά. Και υποδεικνύοντας και τα δύο αυτά, έλεγε σε όσους βρίσκονταν στα δεξιά του: «Ελάτε, λέει, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου.» Σε όσους δε βρίσκονταν στα αριστερά του: «Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το ετοιμασμένο», όχι πλέον «για εσάς», αλλά «για τον διάβολο και τους αγγέλους του».

Διότι πώς είναι καλός εκείνος, που τους επαναφέρει πάλι στον ζυγό της δουλείας; «Αλλά θέλουν να σας αποκλείσουν, για να τους ακολουθείτε με ζήλο». Να σας αποκλείσουν βέβαια από την ευαγγελική χάρη. Διότι αυτό έκαναν, θέλοντας αφενός να τους αποβάλουν από την τέλεια γνώση και αφετέρου να τους επαναφέρουν στη νόθα, για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο για να βρεθούν οι ίδιοι στη θέση των διδασκάλων, και να καταστήσουν τους Γαλάτες στη θέση των μαθητών. «Καλό είναι δε να επιδεικνύεται ζήλος για το καλό πάντοτε, και όχι μόνο όταν είμαι παρών κοντά σας». Εδώ υπονοεί ότι η απουσία του προκάλεσε αυτά, και ότι αυτό είναι μακάριο, το να διατηρούν οι μαθητές την πρέπουσα τάξη ακόμη και όταν απουσιάζει ο δάσκαλος. «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι κοιλοπονώ, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Φθείρατε, λέει, την εικόνα, χάσατε τη μορφή, χρειάζεστε άλλη αναγέννηση και ανάπλαση, δηλαδή διδασκαλία· πάλι σας γεννώ μέσω της κατήχησης. «Θα ήθελα δε να είμαι παρών κοντά σας τώρα, και να αλλάξω τη φωνή μου». Για ποιον λόγο λέει ότι επιζητεί την παρουσία, και γιατί ζητεί να αλλάξει τη φωνή, παρά για να δακρύσει και να θρηνήσει, και να οδυρθεί, και να παρασύρει τους πάντες σε θρήνο; Διότι μέσω επιστολής δεν ήταν δυνατόν να δείξει δάκρυα, ούτε οδυρμό. «Διότι βρίσκομαι σε απορία για εσάς».

Διότι, όπως ακριβώς το έμβρυο, όσο βρίσκεται στον σκοτεινό και υγρό βίο, η φύση το προετοιμάζει για τη ζωή στο φως, και πλάθεται έχοντας ως κανόνα τον βίο που πρόκειται να το υποδεχθεί, με τον ίδιο τρόπο συμβαίνει και στους αγίους· και αυτό είναι που είπε ο απόστολος Παύλος γράφοντας στους Γαλάτες: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Όμως, ενώ τα έμβρυα δεν θα μπορούσαν ποτέ να αποκτήσουν αίσθηση αυτής της ζωής, στους μακαρίους δίνονται στο παρόν πολλές φανερώσεις των μελλόντων· και η αιτία είναι ότι, για τα μεν έμβρυα δεν είναι παρών αυτός ο βίος, αλλά είναι αυστηρά μελλοντικός· διότι δεν υπήρξε καμία αχτίδα φωτός στους χώρους εκείνους, ούτε τίποτε άλλο από όσα συγκροτούν αυτήν τη ζωή. Σε εμάς όμως δεν ισχύει το ίδιο, αλλά εκείνος ο μελλοντικός βίος έχει τρόπον τινά χυθεί και αναμειχθεί με τούτον τον παρόντα· και ο ήλιος εκείνος ανέτειλε φιλάνθρωπα και για εμάς, και το υπερουράνιο μύρο εκκενώθηκε στους δυσώδεις τόπους, και «ο άρτος των αγγέλων δόθηκε και στους ανθρώπους».

Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζεται και Σφραγίδα, επειδή πλάθει τον άνθρωπο σύμφωνα με τη βασιλική εικόνα και τη μακάρια μορφή. Επειδή δε η μορφή περιβάλλει την ύλη και εξαφανίζει την αμορφία, ονομάζουμε το μυστήριο και Ένδυμα και Βάπτισμα. Δηλώνοντας ακριβώς αυτό ο Παύλος, ότι δηλαδή το ένδυμα και η σφραγίδα τείνουν προς το ίδιο αποτέλεσμα, πότε λέει ότι ο Χριστός εγγράφεται και μορφοποιείται μέσα μας, και πότε ότι περιβάλλει τους χριστιανούς σαν ιμάτιο. Γράφει σχετικά με το πρώτο στους Γαλάτες: «Παιδάκια μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός», και: «ο Ιησούς Χριστός έχει προγραφεί ανάμεσά σας εσταυρωμένος»· για το δεύτερο δε στους Κορινθίους: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε.» Διότι και ο χρυσός και ο άργυρος και ο χαλκός, όσο λιώνοντας στη φωτιά βρίσκονται σε ρευστή κατάσταση, παρέχουν στην όραση γυμνή την ύλη· γι' αυτό και ονομάζονται απλώς χρυσός ή χαλκός, παίρνοντας το ίδιο το όνομα της ύλης. Όταν όμως σφυρηλατηθούν από τα μεταλλικά εργαλεία για να λάβουν μορφή, τότε δεν προβάλλει πλέον η ύλη, αλλά προηγείται η μορφή και συναντά τα βλέμματα όσων κοιτάζουν, ακριβώς όπως τα ενδύματα φαίνονται πριν από τα σώματα· γι' αυτό και λαμβάνουν κάποιο ιδιαίτερο όνομα· διότι ονομάζονται ανδριάντας ή δαχτυλίδι ή οτιδήποτε παρόμοιο, τα οποία δεν υποδηλώνουν πλέον την ύλη, αλλά αποκλειστικά το είδος και τη μορφή.

Στον αδελφό Κωνσταντίνο. Τρία είναι αυτά με τα οποία τελειούται η ανθρώπινη φύση: η κάθαρση των αμαρτημάτων, η ευσεβής και ακλόνητη πίστη που δεν αλλοιώνεται από τίποτα το καινοφανές ή το πρόσφατο, ο αγώνας και η νίκη κατά των παθών και του διαβόλου. Η μεν λοιπόν κάθαρση των αμαρτημάτων είναι μια πνευματική γέννηση, ή μάλλον αναγέννηση, η οποία ανακαινίζει τον παλαιωθέντα άνθρωπο, όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος: «τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός». Διαμέσου αυτής της αναγέννησης λαμβάνουμε την υιοθεσία, αν και είμαστε δούλοι στον Δεσπότη Χριστό, γι' αυτό και εύλογα θα μπορούσαν να ονομαστούν «τεκνία» και «παιδιά» όσοι έχουν αξιωθεί αυτής της χάριτος. Εκείνοι πάλι, που πρεσβεύουν την εξ αρχής προαναγγελθείσα ευσέβεια, έχουν ήδη αποκτήσει πολιό (ώριμο) φρόνημα, μη αποδεχόμενοι στη διάνοιά τους τίποτα το καινούργιο ή το πρόσφατο, ούτε κανένα νεωτερισμό ανθρώπινης επινόησης. Αυτοί, με δίκαιη κρίση, αποδεικνύουν τους εαυτούς τους άξιους της πατρικής προσωνυμίας. Επιπλέον, εκείνοι που καταπολέμησαν γενναία και ανδρεία τα πάθη και τον εχθρό και επιτέλεσαν αληθώς έργα στρατιωτών και αθλητών, πώς, εάν σε αυτά ακριβώς τα έργα επέδειξαν νεανική και ακμαία σε τόνο και πόθο διάθεση, δεν θα μετάσχουν και στην ίδια την κλήση;

Και αναφέρει ότι και ο θείος Παύλος, μετά την παράθεση αυτών των χωρίων, λέει: «Αυτό το μυστήριο είναι μεγάλο, εγώ δε αναφέρομαι στον Χριστό και στην Εκκλησία». Αλλά και το «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε» λέει ότι δεν έχει ειπωθεί μόνο για τους ανθρώπους που γεννιούνται από σπέρμα και σαρκική συνεύρεση και αυξάνονται με υλικές τροφές, αλλά και για εκείνους που τελειοποιούνται και γεννιούνται κατά πνεύμα, όπως ακριβώς διακηρύσσει και ο Παύλος, ονομάζοντας τέκνα αυτούς που γεννήθηκαν κατ' αυτόν τον τρόπο μέσω αυτού: «Τέκνα μου», λέει, «για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός», και πάλι: «Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα μέσω του Ευαγγελίου».

Έτσι και εάν κάποιος δεν γεννηθεί από το βασιλικό και θεϊκό Πνεύμα και δεν γίνει γένος επουράνιο και βασιλικό και τέκνο Θεού (σύμφωνα με το γεγραμμένο: «όσοι δε τον έλαβαν, έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού»), δεν δύναται να φορέσει τον επουράνιο και πολύτιμο μαργαρίτη, την εικόνα του αληθινού φωτός, η οποία είναι ο Κύριος, εάν δεν έχει γεννηθεί υιός της βασιλείας. Διότι εκείνοι που έχουν και φορούν τον μαργαρίτη θα συζήσουν και θα συμβασιλεύσουν με τον Χριστό στους αιώνες· διότι έτσι είπε ο απόστολος: «καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου», γινόμενος γνωστός και ορατός με τους οφθαλμούς της ψυχής μόνο σε όσους τον φορούν αληθινά· σε όποιον όμως είναι αμύητος, είναι αδύνατον να γνωρίσει «τα του Πνεύματος», παρά μόνο μπορεί να δεχθεί την πίστη, μέχρις ότου δημιουργηθεί και μέσα του η επουράνια εικόνα του Χριστού, και τότε μέσω της πείρας γνωρίζει αληθινά την αγαθότητα του Κυρίου. Δόξα σε Εκείνον που αγάπησε τόσο πολύ το γένος των ανθρώπων και το αξίωσε να γίνει μέτοχο της ουσίας Του. Διότι λέει ο Πέτρος: «ώστε να γίνετε κοινωνοί της θείας φύσεως». Εφόσον λοιπόν έχουν υποσχεθεί τέτοια αγαθά και θεία χαρίσματα, ας αγωνιστούμε με ζήλο και εμείς και ας παρακαλέσουμε, για να γίνουμε μέτοχοι, καθώς είπε και ο απόστολος: «παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός».

Διότι δεν έγινε απαρχή σαρκικών τέκνων ενός φθαρτού λαού, όπως ακριβώς συνέβη τότε και με τον Νώε, ώστε, ενώ εκείνος επρόκειτο να πληθυνθεί και να αφανιστεί, να λάβει πάλι αργότερα από αυτόν μια άλλη απαρχή για τη γένεση ενός άλλου λαού. Αντιθέτως, έγινε απαρχή αθάνατη και αιώνια πνευματικών τέκνων και εκείνων που αναμορφώνονται σύμφωνα με τον χαρακτήρα Του, όπως λέει ο Απόστολος: «Απαρχή ο Χριστός, έπειτα όσοι ανήκουν στον Χριστό», και αλλού: «μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα μας». Διότι όλοι εκείνοι οι προπάτορες ήταν θνητοί, Εκείνος όμως, που έλαβε μερίδιο από το σπέρμα του Αβραάμ και έγινε Υιός του Θεού και υιός του ίδιου του Αδάμ, είναι άφθαρτος και αθάνατος, και δεν γεννά σαρκικά, αλλά αναπλάθει πνευματικά.

Για να μην αφήσουμε λοιπόν αυτό το ζήτημα αναπόδεικτο και δημιουργήσουμε την υποψία ότι λέμε κάτι από τον εαυτό μας και δογματίζουμε τα αδύνατα ως δυνατά, ας φέρουμε ενώπιόν σας και πάλι τον ίδιο τον μακάριο Παύλο, το στόμα του Χριστού, ο οποίος το παρουσιάζει αυτό ξεκάθαρα λέγοντας: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Άραγε, πού λέει ότι θα μορφωθεί Αυτός, ή σε ποιον τόπο και μέρος του σώματός μας; Στο μέτωπο, στο πρόσωπο ή στο στήθος νομίζετε; Όχι βέβαια, αλλά εσωτερικά, στην καρδιά μας. Μήπως μάλιστα υποθέσατε ότι μορφώνεται σωματικά;

Γιατί πρέπει να κοπιάζει κανείς μάταια σε όλα τα άλλα αγωνίσματα, είτε με πολλές μελέτες είτε με αγώνες είτε με πολλές δοκιμασίες και κακουχίες, με πείνα, δίψα και αγρυπνία; Εάν δε τέτοια και τόσα κακοπαθήματα επιτελούνται λόγω άγνοιας αυτού του μεγάλου μυστηρίου, εφόσον είναι μάταια και κενά, οφείλει να διδαχθεί και να μάθει κάθε ένας που ονομάζεται χριστιανός, ώστε οι λεγόμενοι ασκητές να μη ζημιώσουν τις ψυχές τους χωρίς καν να έχουν κερδίσει τον κόσμο, πράγμα που είναι πιο ελεεινό από κάθε συμφορά. Διότι αυτές οι τέτοιες και τόσες κακοπάθειες δεν γίνονται για να φτάσει κανείς στο αγαθό, αλλά για τη διαφύλαξη της αγαθής κατάστασης, εφόσον πρώτα έχει γίνει τέτοιος· διότι ο θησαυρός είναι δυσφύλακτος και γι' αυτό επαγρυπνούν, όπως είπαν οι πατέρες. Διότι στον μέλλοντα αιώνα δεν εξετάζεται ο χριστιανός εάν απαρνήθηκε όλο τον κόσμο για τον Χριστό, ούτε εάν μοίρασε τον πλούτο του στους φτωχούς, ούτε εάν νήστεψε, αγρύπνησε και έκλαψε πολύ, ούτε εάν έκανε οποιοδήποτε άλλο καλό στον παρόντα βίο, αλλά εξετάζεται με ακρίβεια εάν έχει κάποια ομοιότητα προς τον Χριστό, όπως ο γιος προς τον πατέρα, καθώς λέει και ο απόστολος: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας»· διότι όσοι βαπτίστηκαν στον Χριστό, ενδύθηκαν τον Χριστό.