Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 4:26

Επειδή ούτε στον Μωυσή ούτε στους υπόλοιπους προφήτες είναι δυνατόν να βρεθούν με σαφήνεια οι λόγοι περί αυτών, πρέπει άραγε να απιστήσουμε στον απόστολο; Ή, όταν ο ίδιος πάλι μνημονεύει το τάγμα των ανώτερων όντων, λέγοντας ότι ο Χριστός κάθεται «στα δεξιά» του Θεού «υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δύναμης και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται, όχι μόνο σε τούτο τον αιώνα αλλά και στον μέλλοντα», και πάλι, όταν ονομάζει θρόνους και κυριότητες και αρχές και εξουσίες λέγοντας «διότι δι' αυτού κτίστηκαν τα πάντα στους ουρανούς και στη γη, τα ορατά και τα αόρατα, είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχές είτε εξουσίες», άραγε δεν αρμόζει να τα παραδεχτούμε αυτά επειδή ούτε ο Μωυσής ούτε οι υπόλοιποι προφήτες είχαν μιλήσει εκ των προτέρων γι' αυτά; Ή μήπως θα πούμε το ίδιο και για τούτα, ότι δηλαδή δεν ήταν σε θέση να πιστέψουν τους λόγους περί αυτών οι «σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά και στα αυτιά»; Σε αυτούς ούτε για την άνω Ιερουσαλήμ προέβαιναν σε αποκαλύψεις οι προφήτες του Θεού, όπως ακριβώς ο Παύλος, διασαφηνίζοντας τους λόγους περί αυτής στην εκκλησία του Χριστού, διακήρυττε λέγοντας: «η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας», και «έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων, σε πανήγυρη και εκκλησία πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς».

Θα τους άκουγες λοιπόν να ονομάζουν τους εαυτούς τους Ηλία, Ιερεμία, Ησαΐα, Σαμουήλ και Δανιήλ, και να αποδεικνύουν ότι είναι ο «εν κρυπτώ Ιουδαίος» και ο γνήσιος Ισραηλίτης, όχι μόνο με τα έργα τους, αλλά και με λόγια που εκφέρονταν κυριολεκτικά. Όταν λοιπόν ο δικαστής άκουσε ένα τέτοιο όνομα από τον μάρτυρα, χωρίς βέβαια να εμβαθύνει στη δύναμη του λόγου, τον ρώτησε κατά δεύτερον ποια ήταν η πατρίδα του. Εκείνος, δίνοντας μια δεύτερη απάντηση εναρμονισμένη με την πρώτη, είπε ότι πατρίδα του είναι η Ιερουσαλήμ, εννοώντας βεβαίως εκείνη για την οποία αναφέρει ο Παύλος: «η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα όλων μας» και «έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζωντανού Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Και ο μεν μάρτυρας αυτήν εννοούσε· ο δε δικαστής, ρίχνοντας τον νου του στο χώμα και στα γήινα, ερευνούσε εξονυχιστικά ποια ήταν αυτή η πόλη και πού βρισκόταν πάνω στη γη, και μάλιστα του επέβαλε βασανιστήρια, ώστε να ομολογήσει την αλήθεια. Εκείνος όμως, ενώ του έστρεβλωναν τα χέρια προς τα πίσω και του συνέτριβαν τα πόδια με διάφορα μαγγάνια, διαβεβαίωνε σταθερά ότι είχε πει την αλήθεια. Έπειτα, καθώς ο δικαστής τον ρωτούσε τα ίδια πράγματα επανειλημμένα, ποια ήταν και πού βρισκόταν η εν λόγω πόλη Ιερουσαλήμ, εκείνος απαντούσε ότι αυτή είναι πατρίδα μόνο των Χριστιανών· διότι δεν έχουν μερίδιο σε αυτήν άλλοι παρά μόνο αυτοί, και ότι βρίσκεται προς την ανατολή, στο ίδιο το φως και τον ήλιο.

Θα τους άκουγες, λοιπόν, να υιοθετούν τα ονόματα του Ηλία, του Ιερεμία, του Ησαΐα, του Σαμουήλ και του Δανιήλ, και να αποδεικνύουν τον εν κρυπτώ Ιουδαίο και τον γνήσιο και ειλικρινή Ισραήλ του Θεού, όχι μόνο με έργα, αλλά κυρίως με λόγια που εκφέρονταν ξεκάθαρα. Ακούγοντας, λοιπόν, ένα τέτοιο όνομα από τον μάρτυρα ο Φιρμιλιανός, χωρίς ωστόσο να εμβαθύνει στη δύναμη του λόγου, τον ρώτησε κατά δεύτερον ποια ήταν η πατρίδα του. Και εκείνος, δίνοντας μια δεύτερη απάντηση σε αρμονία με την πρώτη, έλεγε ότι η πατρίδα του ήταν η Ιερουσαλήμ, εννοώντας βέβαια εκείνη για την οποία έχει πει ο Παύλος: «η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελευθέρα, η οποία είναι μητέρα όλων ημών» και «προσεληλύθατε στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Και αυτός μεν εννοούσε αυτήν· ο άλλος όμως, ρίχνοντας τον νου του στο χώμα και τα γήινα, ρωτούσε επίμονα και με ακρίβεια ποια ήταν αυτή η πόλη και σε ποιο μέρος της γης βρισκόταν, και έπειτα μάλιστα του επέβαλε βασανιστήρια, ώστε να ομολογήσει την αλήθεια. Εκείνος όμως, ενώ του έστρεβλωναν τα χέρια προς τα πίσω και του τσάκιζαν τα πόδια με κάτι πρωτοφανή μάγγανα, διαβεβαίωνε με σθένος ότι έλεγε την αλήθεια. Έπειτα, όταν τον ρωτούσε και πάλι επανειλημμένα ποια ήταν και πού βρισκόταν η πόλη την οποία ανέφερε, έλεγε ότι αυτή ήταν η πατρίδα μόνο των θεοσεβών· διότι κανείς άλλος δεν είχε μερίδιο σε αυτήν παρά μόνο αυτοί, και ότι βρισκόταν προς την ίδια την ανατολή και προς τον ανατέλλοντα ήλιο.

Από αυτούς έλαβε η Γοργονία και την ύπαρξη και την καλή υπόληψη. Από εκεί προήλθαν σε αυτήν τα σπέρματα της ευσέβειας. Από αυτούς έλαβε και το να ζήσει ενάρετα και το να αναχωρήσει ειρηνικά με τις πιο αγαθές ελπίδες. Καλά είναι βεβαίως και αυτά, και τέτοια που δεν τα διαθέτουν εύκολα πολλοί από όσους υπερηφανεύονται τα μέγιστα για την ευγενική τους καταγωγή και επαίρονται για τους προγόνους τους. Εάν όμως πρέπει να μιλήσουμε γι' αυτήν με τρόπο πιο φιλοσοφημένο και υψηλό, πατρίδα της Γοργονίας είναι η άνω Ιερουσαλήμ, η αθέατη αλλά νοητή πόλη, στην οποία πολιτευόμαστε και προς την οποία σπεύδουμε. Σε αυτήν πολίτης είναι ο Χριστός, και συμπολίτες η πανήγυρη και η Εκκλησία των πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς, οι οποίοι εορτάζουν γύρω από τον μεγάλο Οικιστή μέσω της θεωρίας της δόξας και χορεύουν τον ακατάλυτο χορό. Ευγένεια δε είναι η διατήρηση της εικόνας και η εξομοίωση προς το αρχέτυπο, την οποία απεργάζονται ο λόγος, η αρετή και ο καθαρός πόθος, που διαμορφώνει πάντοτε και περισσότερο σύμφωνα με τον Θεό τους γνήσιους μύστες των επουρανίων, καθώς και η επίγνωση του από πού προερχόμαστε, ποιοι είμαστε και για ποιον σκοπό δημιουργηθήκαμε.

Όπως όμως διδασκόμαστε τώρα, κάποιος γίνεται και δικό Του φορείο, εκείνος που σύμφωνα με τη δική Του σοφία κατασκευάζεται όχι μόνο από τα ξύλα του Λιβάνου, αλλά στολίζεται κατάλληλα σε κάθε του μέρος και με χρυσό και με άργυρο και με πορφύρα και με πολύτιμους λίθους· μέσω των οποίων η αγάπη Του καθίσταται ενεργός, καθώς δεν χωρούν όλοι την ενέργεια της αγάπης, παρά μόνο αν κάποια αναγνωρίζεται διά του βίου της ως θυγατέρα της άνω, της ελεύθερης Ιερουσαλήμ. Ότι βεβαίως εκείνος που φέρει τον Θεό μέσα του είναι φορείο Εκείνου που έχει εγκαθιδρυθεί εντός του, θα ήταν φανερό και πριν από τους δικούς μας λόγους. Διότι αυτός που, κατά τον άγιο Παύλο, δεν ζει πλέον ο ίδιος, αλλά έχει ζωντανό μέσα του τον Χριστό και δίνει την απόδειξη του Χριστού που λαλεί μέσα του, αυτός κυρίως ονομάζεται και γίνεται φορείο Εκείνου που φέρεται μέσα του και βαστάζεται από αυτόν.

Και για τον λόγο αυτόν, είναι ανάγκη σε εκείνον μεν που εκπαιδεύεται να μοχθεί, σε εκείνον δε που εκπαιδεύει να χρησιμοποιεί και το χτύπημα και την αυστηρότητα. Και στον μεν Μωσαϊκό νόμο οι σαράντα νόμιμες μαστιγώσεις παραμένουν μέχρι σήμερα, όχι όμως στον ευαγγελικό βίο· επειδή ο λόγος αποτελεί τα πάντα: και έλεος, και ράβδο, και παρηγοριά, και χτύπημα. Διότι δεν σε χτυπάμε ως δούλο, αλλά σε διαπαιδαγωγούμε ως ελεύθερο· επειδή η καταγωγή σου προέρχεται από την ελεύθερη Σάρρα, όχι από τη δούλη Άγαρ. Σε σεβόμαστε ως υιό της ελεύθερης, δεν σε ατιμάζουμε ως γέννημα της δούλης. Γι' αυτόν τον λόγο, όταν σφάλλεις, σε λυπούμε με επιπλήξεις που αρμόζουν σε ελεύθερους, χωρίς να καταξεσκίζουμε το σώμα, αλλά προκαλώντας πόνο στην ψυχή. Εάν όμως φειδωθούμε και αυτού, πώς θα σε διαπαιδαγωγήσουμε; Είναι δυσχερής στον χειρισμό του ο διδασκαλικός λόγος, καθώς και η αγωγή της αρετής, και απαιτεί ποικίλη τη μέθοδο της καθοδήγησης, προσαρμόζοντας τον εαυτό της στους χαρακτήρες των καθοδηγουμένων. Είναι κάποιος υπάκουος και με φρόνημα δεκτικό στην αγωγή; Σε αυτόν αρμόζει ο πράος και ήπιος λόγος. Είναι άλλος σκληρός και απείθαρχος; Αυτός έχει ανάγκη από μαστιγώσεις. Τι θα πράξουμε λοιπόν, εφόσον δεν μεταχειριζόμαστε ράβδους; Θα τον εγκαταλείψουμε χωρίς πρόνοια; Ασφαλώς όχι.

Είθε να αξιωθούμε και όλοι εμείς να την επιτύχουμε και να την διατηρήσουμε αμείωτη, ώστε και στον μέλλοντα αιώνα να συνευφρανθούμε με τον σωσμένο άσωτο στην άνω Ιερουσαλήμ, τη μητέρα των ζώντων, την Εκκλησία των πρωτοτόκων, στον ίδιο τον Χριστό τον Κύριό μας, στον οποίο πρέπει η δόξα εις τους αιώνας. Αμήν.

Αλλά όταν, λέει, ρέει προς τα κάτω ο Ωκεανός, υπάρχει γένεση ανθρώπων, ενώ όταν ρέει προς τα άνω, προς το τείχος και το χαράκωμα και τη Λευκάδα πέτρα, υπάρχει γένεση θεών. Αυτό, λέει, είναι το γεγραμμένο: «εγώ είπα: είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου», εάν σπεύσετε να φύγετε από την Αίγυπτο και βρεθείτε πέρα από την Ερυθρά θάλασσα στην έρημο - δηλαδή από την κάτω μίξη προς «την άνω Ιερουσαλήμ, η οποία είναι μητέρα όλων των ζώντων» - εάν όμως επιστρέψετε πάλι στην Αίγυπτο - δηλαδή στην κάτω μίξη -, «πεθαίνετε ως άνθρωποι». Διότι θνητή, λέει, είναι κάθε κάτω γένεση, ενώ αθάνατη είναι εκείνη που γεννιέται άνω. Διότι γεννιέται «εξ ύδατος» μόνο «και πνεύματος» πνευματικός άνθρωπος, όχι σαρκικός. Ο κάτω όμως είναι σαρκικός. Αυτό, λέει, είναι το γεγραμμένο: «εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και εκείνο που έχει γεννηθεί από το πνεύμα είναι πνεύμα». Και αυτή είναι, σύμφωνα με αυτούς, η πνευματική γένεση, και αυτός, λέει, είναι ο μέγας Ιορδάνης, τον οποίο ενώ έρεε προς τα κάτω και εμπόδιζε να εξέλθουν οι υιοί του Ισραήλ από τη γη της Αιγύπτου - δηλαδή από την κάτω μίξη, επειδή, σύμφωνα με αυτούς, η Αίγυπτος είναι το σώμα - τον ανέστειλε ο Ιησούς και τον έκανε να ρέει προς τα άνω.

ΡΘ΄. ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ. Γιατί για αυτόν που φόνευσε ακούσια το όριο της εξορίας του είναι η ζωή του αρχιερέα; Γι' αυτόν τον λόγο, νομίζω, θέσπισε ως όριο της εξορίας εκείνου που διέπραξε ακούσιο φόνο τη ζωή του αρχιερέα, υποδεικνύοντας με σαφές τεκμήριο ότι, εάν ο ακούσιος θάνατος του αρχιερέα επαναφέρει αυτούς που φόνευσαν ακούσια στην πατρίδα τους και τους χαρίζει την επάνοδο, ο εκούσιος θάνατος του μεγάλου Αρχιερέα, ο οποίος καταργήθηκε από την ανάσταση, θα εξαλείψει και τα ακούσια σφάλματα και θα αποκαταστήσει όλους όσοι πιστεύουν σε αυτόν στην άνω Ιερουσαλήμ. «Διότι η άνω Ιερουσαλήμ», λέει ο θεσπέσιος Παύλος, «είναι ελεύθερη, και αυτή είναι η μητέρα μας.»

Πού βρίσκεται λοιπόν και ο τύπος της Σάρρας; Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη. Επομένως, και εκείνοι που γεννιούνται από αυτήν δεν είναι δούλοι. Της μεν κάτω Ιερουσαλήμ τύπος ήταν η Άγαρ, και αυτό είναι φανερό από το όρος που ονομάζεται έτσι, της δε άνω τύπος είναι η Εκκλησία.

Αλλ' όμως δεν αρκείται στους τύπους, αλλά προσθέτει και τον Ησαΐα ως μάρτυρα για όσα ειπώθηκαν. Διότι, αφού είπε «Η άνω Ιερουσαλήμ είναι η μητέρα μας» και ονόμασε έτσι την Εκκλησία, παρουσιάζει τον προφήτη να συμφωνεί απόλυτα μαζί του: «Ευφράνσου», λέει, «στείρα εσύ που δεν γεννάς, ξέσπασε και βόησε εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες τοκετού, διότι τα τέκνα της έρημης είναι περισσότερα από τα τέκνα εκείνης που έχει τον άνδρα». Ποια είναι λοιπόν η στείρα και ποια η έρημη πριν από αυτό; Δεν είναι ολοφάνερο ότι πρόκειται για την εξ εθνών Εκκλησία, η οποία ήταν στερημένη από τη γνώση του Θεού; Και ποια είναι αυτή που έχει τον άνδρα; Δεν είναι ολοφάνερο ότι πρόκειται για τη Συναγωγή; Αλλ' όμως, η στείρα τη νίκησε στην πολυτεκνία. Διότι εκείνη μεν κατέχει ένα μόνο έθνος, ενώ τα τέκνα της Εκκλησίας γέμισαν την Ελλάδα, τα βαρβαρικά έθνη, τη γη, τη θάλασσα και ολόκληρη την οικουμένη. Είδες πώς η μεν Σάρρα μέσα από τα γεγονότα, ο δε προφήτης μέσα από τα λόγια μάς σκιαγράφησαν τα μελλοντικά; Πρόσεξε όμως: Ο Ησαΐας την ονόμασε στείρα και απέδειξε ότι αυτή έγινε πολύτεκνη. Αυτό συνέβη τυπικώς και στην περίπτωση της Σάρρας· διότι και αυτή, ενώ ήταν στείρα, έγινε μητέρα πλήθους απογόνων. Στον Παύλο όμως ούτε αυτά δεν αρκούν, αλλά εξετάζει επιμελώς και το πώς ακριβώς έγινε μητέρα η στείρα, ώστε και από αυτό το σημείο να προσαγάγει τον τύπο προς την αλήθεια. Γι' αυτό και συνεχίζει λέγοντας: «Εμείς όμως, αδελφοί, κατά το πρότυπο του Ισαάκ, είμαστε τέκνα της επαγγελίας».

Και ορθώς είπε: «Οι αναστατούντες». Διότι, αφού τους απομάκρυναν από την οικεία πατρίδα και την ελευθερία και την άνω συγγένεια, τους εξανάγκασαν να επιδιώκουν την αλλότρια και ξένη, εκδιώκοντάς τους αφενός από την άνω και ελεύθερη Ιερουσαλήμ, και εξαναγκάζοντάς τους αφετέρου να περιπλανώνται σαν αιχμάλωτοι και μετανάστες.

Επομένως, μόνο στα πνευματικά ζητήματα θα μπορέσεις να νικάς. Ας μη φροντίζουμε, λοιπόν, πώς θα αποκτήσουμε χρήματα, αλλά πώς θα παρουσιάσουμε στον Θεό με παρρησία τις ψυχές που μας εμπιστεύθηκαν· διότι διαπαιδαγωγώντας εκείνες, θα ωφελήσουμε τα μέγιστα και τους εαυτούς μας. Επειδή αυτός που διδάσκει κάποιον άλλον, αν μη τι άλλο, τουλάχιστον καθώς ομιλεί κατανύσσεται, και μάλιστα όταν διαπιστώσει ότι και ο ίδιος είναι υπόλογος για εκείνα για τα οποία επιπλήττει τους άλλους. Αφού, λοιπόν, ωφελούμε και τους ίδιους τους εαυτούς μας και εκείνες τις ψυχές, και μέσω αυτών τον οίκο μας, και επειδή αυτό ευαρεστεί πρωτίστως τον Θεό, ας μην αποκάμουμε να φροντίζουμε και τη δική μας ψυχή και την ψυχή όσων μας διακονούν, ώστε να λάβουμε την αμοιβή για όλα, και με πολύ πνευματικό πλούτο να φθάσουμε στην αγία πόλη, τη μητέρα μας, την άνω Ιερουσαλήμ. Είθε ποτέ να μην εκπέσουμε από αυτήν, αλλά, αφού λάμψουμε με άριστη πολιτεία, να αξιωθούμε με πολλή παρρησία να δούμε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα καθώς και στο Άγιο Πνεύμα η δόξα, το κράτος και η τιμή, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Στο ρητό: «Και συνέβη το έτος που πέθανε ο βασιλιάς Οζίας», και περί μετανοίας. Επιτέλους διαπλεύσαμε το πέλαγος της ιστορίας του Οζία· και το διαπλεύσαμε με βραδύτητα, όχι εξαιτίας του μήκους της διαδρομής, αλλά εξαιτίας της φιλομάθειας εσάς που συνταξιδεύετε μαζί μας. Όπως ακριβώς ένας κυβερνήτης πλοίου, όταν έχει επιβάτες γεμάτους ζήλο που επιθυμούν να δουν όμορφες πόλεις, δεν διανύει τη διαδρομή σε μία ημέρα, ακόμη κι αν η απόσταση απαιτεί μόνο μία ημέρα, αλλά αναγκάζεται να δαπανήσει περισσότερο χρόνο, αγκυροβολώντας το σκάφος σε κάθε λιμάνι και επιτρέποντας την αποβίβαση σε κάθε πόλη, ώστε να ικανοποιήσει την επιθυμία των συνταξιδιωτών του. Αυτό πράξαμε κι εμείς, χωρίς βέβαια να περιπλέουμε νησιά ούτε να σας υποδεικνύουμε ακρογιάλια, λιμάνια και πόλεις, αλλά φανερώνοντας την αρετή των ανδρών που πέτυχαν στον πνευματικό αγώνα και τη ραθυμία όσων έπεσαν, την αναίδεια των βασιλέων και την παρρησία των ιερέων, την οργή του Θεού και τη φιλανθρωπία Του, τα οποία αμφότερα εκδηλώθηκαν για τη διόρθωσή μας. Αλλά επειδή, λοιπόν, έχουμε φτάσει πια στη βασιλική πόλη, ας μην καθυστερούμε άλλο, αλλά, αφού συγκεντρώσουμε με ευπρέπεια και σεμνότητα τον εαυτό μας, σαν να επρόκειτο να εισέλθουμε σε μία τέτοια πόλη, ας ανεβούμε με αυτόν τον τρόπο στην άνω μητρόπολη, την Ιερουσαλήμ, τη μητέρα μας, την ελεύθερη, εκεί όπου βρίσκονται τα Σεραφείμ, εκεί όπου βρίσκονται τα Χερουβείμ, εκεί όπου στέκουν χιλιάδες αρχαγγέλων, εκεί όπου υπάρχουν μυριάδες αγγέλων, εκεί όπου υψώνεται ο βασιλικός θρόνος.

γ΄. Αναλογιζόμενος λοιπόν όλα αυτά, περιγελούσε την πονηριά του διαβόλου, καταφρονούσε την κακουργία του και δεν υποχωρούσε σε κανένα από όσα έβλεπε. Όταν, επομένως, ο μιαρός εκείνος είδε ότι δεν κατορθώνει τίποτα περισσότερο, τον οδηγεί και πάλι στο δικαστήριο και, βασανίζοντάς τον, του απηύθυνε συνεχείς ερωτήσεις. Εκείνος όμως σε κάθε ερώτηση αποκρινόταν μόνο τούτο: «Είμαι Χριστιανός». Και όταν ο δήμιος ρωτούσε: «Ποια είναι η πατρίδα σου;» «Είμαι Χριστιανός», έλεγε. «Ποιο είναι το επάγγελμά σου;» «Είμαι Χριστιανός». «Ποιοι είναι οι πρόγονοί σου;» Αυτός σε όλα απαντούσε: «Είμαι Χριστιανός». Με τούτο το ένα και απλό λόγο χτυπούσε το κεφάλι του διαβόλου και του προξενούσε συνεχή και αλλεπάλληλα τραύματα. Αν και είχε λάβει τη θύραθεν παιδεία, γνώριζε εντούτοις ξεκάθαρα ότι σε τέτοιους αγώνες δεν χρειάζεται ρητορεία, αλλά πίστη· ούτε δεινότητα λόγου, αλλά φιλόθεη ψυχή. Αρκεί, λέγει, ένας λόγος για να τρέψει σε φυγή ολόκληρη τη φάλαγγα του διαβόλου. Και φαίνεται μεν σε όσους δεν εξετάζουν με ακρίβεια τα πράγματα ότι η απάντησή του στερείται λογικής ακολουθίας· εάν όμως κάποιος προσηλώσει τον νου του, θα διακρίνει και από αυτήν τη σοφία του μάρτυρα. Διότι, λέγοντας «Είμαι Χριστιανός», φανέρωσε και την πατρίδα, και το γένος, και το επάγγελμα, και τα πάντα. Πώς; Εγώ θα σας το πω. Ο Χριστιανός δεν έχει πόλη πάνω στη γη, αλλά την άνω Ιερουσαλήμ. «Διότι η άνω Ιερουσαλήμ», λέγει, «είναι ελεύθερη, και αυτή είναι η μητέρα μας».

Κάποτε αναζωπυρώθηκε ένας σκληρός πόλεμος εναντίον των Εκκλησιών, όχι επειδή βάρβαροι εισέβαλαν στις πόλεις, ούτε από κάποιους αλλόφυλους, αλλά από εκείνους τους ίδιους που θεωρούνταν ότι κυβερνούν την οικουμένη μας, οι οποίοι συμπεριφέρθηκαν στους υπηκόους τους πιο σκληρά και πιο ωμά από όλους τους βαρβάρους, τους εχθρούς και τους τυράννους. Διότι τότε ο κίνδυνος δεν αφορούσε την ελευθερία, την πατρίδα, τα χρήματα και την παρούσα ζωή, αλλά τη βασιλεία των ουρανών, τα αποταμιευμένα αγαθά, την αθάνατη ζωή και την ομολογία της πίστεως στον Χριστό. Και επινοήθηκε ένας νέος τρόπος αιχμαλωσίας· διότι δεν εξόριζαν από την επίγεια πόλη, αλλά επιχειρούσαν να στερήσουν την άνω ελεύθερη Ιερουσαλήμ, και εξανάγκαζαν τον καθένα να θυσιάσει την ψυχή του πάνω στους βωμούς, να απαρνηθεί τον ίδιο του τον Δεσπότη, να υποκύψει στην τυραννία των δαιμόνων και να λατρεύσει τους δαίμονες, τους καταστροφείς και εχθρούς της σωτηρίας μας· πράγμα που για τις φιλόχριστες ψυχές ήταν πιο σκληρό και πιο αφόρητο από χιλιάδες θανάτους και από κάθε κόλαση.

Ο Παύλος γνωρίζει την άνω Ιερουσαλήμ, για την οποία λέει: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας»· όπως ακριβώς γνωρίζει την Εκκλησία ως Σιών, όταν λέει: «Διότι δεν έχετε προσέλθει σε όρος ψηλαφητό και φλεγόμενο από φωτιά, και σε γνόφο και σκοτάδι και θύελλα, αλλά έχετε προσέλθει στην πόλη Σιών και στην Εκκλησία των πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς».

Επειδή γνώριζε ότι ο νόμος συγχωρεί στους ανθρώπους τα παραπτώματα μέσα στην εβδομάδα του αιώνα τούτου· διότι δεν διέθετε την όγδοη ημέρα της αναστάσεως· επειδή δεν είχε ακόμη έλθει ο Χριστός, ο οποίος φέρει την αναστάσιμη ημέρα. Γι' αυτό και ο Δαβίδ, επειδή βρισκόταν υπό τον νόμο, επτά φορές την ημέρα αινεί τον Θεό· διότι λέγει: «Επτάκις της ημέρας σε αίνεσα»· όχι οκτώ φορές· διότι δεν μου ήλθε ακόμη ο Χριστός, η όγδοη ημέρα της αναστάσεως· βρίσκομαι ακόμη υπό τον νόμο, και υπό τον νόμο θα σε υπηρετήσω· είμαι ακόμη υιός της δούλης, της συναγωγής· διότι δεν έχω ακόμη γεννηθεί από την ελεύθερη· γι' αυτό λέγει: «Εγώ είμαι δούλος σου, και υιός της δούλης σου». Διότι για τους Χριστιανούς που έχουν αναγεννηθεί εν τη χάριτι, η μητέρα είναι ελεύθερη, όπως ακριβώς λέγει ο Απόστολος: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα όλων ημών». Πόσες φορές λοιπόν θα αμαρτήσει σε μένα ο αδελφός μου, και θα τον συγχωρήσω; Μέχρι επτά φορές; Σαν να έλεγε: Διατάζεις να συγχωρώ τα παραπτώματα των αδελφών μου σύμφωνα με τον νόμο (διότι αυτό σημαίνει το «Μέχρι επτά φορές») ή κάτι περισσότερο; Ο Κύριος όμως πολλαπλασιάζει υπερβολικά τη χάρη λέγοντας: Όχι μόνο μέχρι επτά φορές, αλλά μέχρι εβδομήντα φορές το επτά. Διότι, όσο ο Λόγος υπερέχει του νόμου, τόσο και η χάρη υπερέχει του νόμου· διότι ο Θεός Λόγος δεν προέρχεται από τον νόμο, αλλά ο νόμος από τον Λόγο. Και μπορείτε να διαπιστώσετε, αγαπητοί, την ωφέλεια από αυτόν τον λόγο· για να μάθεις πόσο ανώτερος είναι ο Λόγος από τον νόμο.

Αυτό δε που λέει, έχει ως εξής: Τον Ισαάκ τον ανέστησε από νεκρωμένα σώματα· έτσι ανέστησε και τον Υιό, αφού πρώτα έγινε νεκρός. Θέλεις να μάθεις ότι η στειρότητα αποτελούσε σύμβολο και ενός άλλου πράγματος; Η Εκκλησία επρόκειτο να γεννήσει το πλήθος των πιστών· για να μην δυσπιστήσεις, λοιπόν, πώς η άγονη, η άκαρπη, η στείρα γέννησε, προηγήθηκε εκείνη που ήταν στείρα εκ φύσεως, προετοιμάζοντας τον δρόμο για εκείνη που ήταν στείρα κατά προαίρεση, και η Σάρρα έγινε τύπος της Εκκλησίας. Διότι, όπως ακριβώς εκείνη που ήταν στείρα γέννησε στα γηρατειά της, έτσι και αυτή, αν και ήταν στείρα, γέννησε κατά τους έσχατους καιρούς. Και για το ότι αυτό είναι αλήθεια, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Εμείς, όμως, είμαστε τέκνα της ελεύθερης». Επειδή, δηλαδή, η Σάρρα, η ελεύθερη, είναι τύπος της Εκκλησίας, για τον λόγο αυτόν πρόσθεσε ότι: «Είμαστε τέκνα της ελεύθερης». Και πάλι: «Άρα, αδελφοί, όπως ο Ισαάκ, είμαστε τέκνα της επαγγελίας». Τι σημαίνει «της επαγγελίας»; Όπως ακριβώς εκείνον δεν τον γέννησε η φύση, έτσι ούτε και εμάς μας γέννησε η φύση, αλλά η χάρις του Θεού. Και πάλι: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας»· αυτή δε είναι η Εκκλησία. Διότι «έχετε προσέλθει», λέει, «στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και στην Εκκλησία των πρωτοτόκων».

Εάν λοιπόν η άνω Ιερουσαλήμ είναι η Εκκλησία, και τύπος της άνω Ιερουσαλήμ είναι η Σάρρα, καθώς είπε, ότι δύο υπάρχουν, η μεν μία που γεννά για τη δουλεία, η οποία είναι η Άγαρ· η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα μας, είναι ολοφάνερο ότι η Σάρρα αποτελεί τύπο της άνω Ιερουσαλήμ ως προς τη γέννηση και τη στειρότητα.

Ο Ισμαήλ γεννήθηκε κατά σάρκα, αλλά ήταν δούλος, και όχι μόνο αυτό, αλλά και εκδιώχθηκε από την πατρική οικία. Ο δε Ισαάκ, ο οποίος γεννήθηκε σύμφωνα με την επαγγελία, επειδή ήταν γνήσιος και ελεύθερος υιός, ήταν κύριος των πάντων. «Τα οποία λέγονται αλληγορικά.» Αυτή η ιστορία, λέει, δεν φανερώνει μόνο αυτό που φαίνεται, αλλά εκφράζει και κάποια άλλα πράγματα· γι' αυτό και ονομάζεται αλληγορία. «Διότι αυτές είναι δύο διαθήκες.» Οι δύο νόμοι, ο νομικός και ο ευαγγελικός. «Η μία μεν από το όρος Σινά, η οποία γεννά για τη δουλεία, και αυτή είναι η Άγαρ. Διότι το όρος Σινά βρίσκεται στην Αραβία.» Άγαρ ονομαζόταν η δούλη. Το δε όρος Σινά, έτσι μεταφράζεται στην τοπική τους διάλεκτο· ώστε είναι ανάγκη όλοι όσοι γεννιούνται από την παλαιά διαθήκη να είναι δούλοι. «Αντιστοιχεί δε στη σημερινή Ιερουσαλήμ· διότι είναι δούλη μαζί με τα τέκνα της.» Όχι μόνο, λέει, εκείνη ήταν δούλη, αλλά και δούλους γέννησε. Αλλά και αυτή η ίδια η διαθήκη, δηλαδή της οποίας τύπος είναι η δούλη. Διότι και η Ιερουσαλήμ γειτονεύει με το όρος που είναι ομώνυμο της δούλης· και σε αυτό το όρος έχει δοθεί η διαθήκη. «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα όλων μας. Διότι είναι γραμμένο: Ευφράνσου, στείρα, εσύ που δεν γεννάς· ξέσπασε και φώναξε, εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες τοκετού.» Της μεν κάτω Ιερουσαλήμ τύπος είναι η Άγαρ· και αυτό είναι φανερό από το όρος που ονομάζεται έτσι· της δε άνω, η Σάρρα. Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι καλή· διότι και αυτή ήταν παλαιότερα στείρα, όπως ακριβώς και η Σάρρα.

Γι' αυτό, το ιερό και πανάμωμο σώμα σου παραδιδόταν σε όσια ταφή, με τους αγγέλους να προπορεύονται, να το περικυκλώνουν, να το ακολουθούν —και τι δεν έπρατταν από όσα, όπως ήταν φυσικό, ταίριαζε για να υπηρετήσουν τη μητέρα του δικού τους Δεσπότη— και με τους αποστόλους και όλο το πλήρωμα της Εκκλησίας να αναπέμπουν μεγαλόφωνα θεόπνευστους ύμνους, εμπνεόμενοι από το Πνεύμα: «Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου· άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη», και πάλι: «Αγίασε το σκήνωμά του ο Ύψιστος. Όρος του Θεού, όρος εύφορο, το όρος στο οποίο ευαρεστήθηκε ο Θεός να κατοικήσει». Εσένα, την αληθινή κιβωτό του Κυρίου του Θεού, αφού η χορεία των αποστόλων σε σήκωσε στους ώμους της, όπως άλλοτε οι ιερείς την τυπική κιβωτό, και σε εναπέθεσαν σε τάφο, μέσα από αυτόν, σαν μέσα από κάποιον Ιορδάνη, σε προέπεμπαν προς την αληθινή γη της επαγγελίας, εννοώ την άνω Ιερουσαλήμ, τη μητέρα όλων των πιστών, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός· διότι δεν κατέβηκε η ψυχή σου στον άδη, αλλά ούτε και η σάρκα σου γνώρισε τη φθορά.

Τώρα ας ευφρανθούν οι ουρανοί και ας επευφημήσουν οι άγγελοι. Τώρα ας αγαλλιάσει η γη και ας σκιρτήσουν οι άνθρωποι. Τώρα ο αέρας περιχαρής ας αντηχεί από τα άσματα, και η σκοτεινή νύχτα ας αποβάλει τον αγέλαστο και πένθιμο ζόφο της και ας μιμηθεί χαρμόσυνα τη λαμπρότητα της ημέρας με τις αναλαμπές του πυρός. Διότι η ζωντανή πόλη του Κυρίου και Θεού των δυνάμεων ανυψώνεται στα ουράνια, και οι βασιλείς, αυτοί που ορίστηκαν από τον Χριστό άρχοντες όλης της γης, δηλαδή οι Απόστολοι, προσφέρουν από τον ναό του Κυρίου της περίβλεπτης Σιών προς την άνω Ιερουσαλήμ, την ελεύθερη μητέρα τους, ως πολυτιμότατο δώρο τη Μητέρα του Θεού, την Αειπάρθενο.

Λέει και ο Γρηγόριος Νύσσης: «Άλλος μεν από τους πιστούς γίνεται τόπος του Θεού, άλλος οίκος, άλλος θρόνος και άλλος υποπόδιο. Υπάρχει δε και κάποιος που γίνεται άρμα, ή υπάκουος ίππος, που δέχεται πάνω του τον αγαθό επιβάτη, και διανύει τον δρόμο σύμφωνα με το θέλημα αυτού που τον κατευθύνει. Γίνεται κάποιος και φορείο του, σύμφωνα με τη σοφία Εκείνου, κατασκευασμένος όχι μόνο με ξύλα από τον Λίβανο, αλλά κατάλληλα στολισμένος σε κάθε μέρος του με χρυσό και ασήμι, πορφύρα και πολύτιμους λίθους, μέσω των οποίων η αγάπη του γίνεται ενεργή, καθώς δεν χωρούν όλοι την ενέργεια της αγάπης, παρά μόνο αν κάποια αναγνωρίζεται ως θυγατέρα της άνω, ελεύθερης Ιερουσαλήμ».

Γι' αυτόν τον λόγο, όσοι δεν έχουμε ακόμη εφαρμόσει τις εντολές της ελευθερίας, δεν έχουμε ακόμη φθάσει στην ελεύθερη Ιερουσαλήμ -«διότι η άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα όλων μας», αναγεννώντας μας δια του λουτρού της παλιγγενεσίας-, αλλά βρισκόμαστε ακόμη στον δρόμο ή ίσως και πλανιόμαστε βαδίζοντας σε αδιέξοδα. Διότι το να φιλονικεί κανείς ευρισκόμενος σε άγνοια και να αντιλέγει στην αλήθεια, αποτελούν παρεκκλίσεις από την οδό και όχι ορθοτομίες. Γι' αυτό και ο μακάριος Παύλος, βλέποντάς μας να βραδυπορούμε προς την τέλεια άνοδο, λέει: «Έτσι να τρέχετε, ώστε να φθάσετε στον σκοπό». Εάν όμως δεν έχουμε ακόμη φθάσει στην πόλη, πότε θα αντικρίσουμε τον ναό, και πότε, εισερχόμενοι στα ενδότερα, θα αξιωθούμε να πλησιάσουμε στο θυσιαστήριο;

Διότι, υπέθεσε ότι υπάρχει μια πόλη χτισμένη με τέτοιους πολυτελείς λίθους, υλικούς και άψυχους, αλλά πολύτιμους· ποια ωφέλεια θα προέκυπτε από αυτήν; Σίγουρα καμία, παρά μόνο τέρψη των οφθαλμών και τίποτε περισσότερο, δεδομένου ότι τέτοιοι λίθοι ούτε μπορούν να διδάξουν τους ανθρώπους, ούτε έχουν τη δύναμη να φέρουν ειρήνη στους κατοίκους. Αντιθέτως, οι προαναφερθέντες έμψυχοι λίθοι και τέρπουν τον Θεό και τον διακονούν, και προσφέρουν μεγάλη ωφέλεια στον κόσμο. Και με άλλο τρόπο αναλογίσου την πόλη, την «άνω Ιερουσαλήμ», στην οποία «υπάρχουν πολλές μονές», σύμφωνα με τη θεία φωνή· και άλλοι μεν θα τιμηθούν σε αυτήν ως θεμέλια, με τον τρόπο που προαναφέραμε, άλλοι δε ως πύλες από κρύσταλλο, άλλοι ως περίβολος, και άλλοι ως εκλεκτοί πολύτιμοι λίθοι, που παρομοιάζονται με σάρδιο, τοπάζιο, σμαράγδι, άνθρακα, ζαφείρι, ίασπι, υάκινθο, αχάτη, αμέθυστο, χρυσόλιθο, βηρύλλιο και ονύχιο.

Βλέπεις πώς φάνηκε η αρχή της κρίσεως; Διότι εκεί φάνηκε ένας νέος κόσμος. Διότι εδώ τους δόθηκε η εξουσία να καθίσουν σε αυτόν τον κόσμο και να κρίνουν, αν και επρόκειτο να καθίσουν και να ασκήσουν κρίση κατά την παρουσία του Κυρίου στην ανάσταση των νεκρών· και αυτό γίνεται εδώ με το Άγιο Πνεύμα να κάθεται στους θρόνους των νοημάτων τους. Αλλά και τα διαδήματα, τα οποία λαμβάνουν οι Χριστιανοί σε εκείνον τον αιώνα, δεν είναι κτίσματα (και όσοι το λένε, κακώς το λένε), αλλά αυτά το Πνεύμα, μεταμορφούμενο, τα υποδεικνύει. Τι λέει ο απόστολος Παύλος για την επουράνια Ιερουσαλήμ; Ότι «αυτή είναι η μητέρα όλων μας», στην οποία ομολογούμε. Όσο για το ένδυμα που φορούν οι Χριστιανοί, είναι προφανές ότι το ίδιο το Πνεύμα τούς ενδύει στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος εις τους αιώνας. Αμήν.

Βλέπεις πώς έγινε τότε η αρχή της κρίσεως, διότι εκεί φάνηκε ένας νέος κόσμος. Εδώ όμως τους δόθηκε η εξουσία να καθίσουν σε αυτόν τον κόσμο και να κρίνουν — αν και πρόκειται να καθίσουν και να ασκήσουν κρίση κατά την παρουσία του στην ανάσταση των νεκρών —, εδώ αυτό συμβαίνει επειδή το Άγιο Πνεύμα έχει καθίσει στον θρόνο των διανοιών τους. Αλλά και τα διαδήματα, τα οποία λαμβάνουν οι Χριστιανοί σε εκείνον τον αιώνα, δεν είναι κτίσματα — και όσοι το λέγουν αυτό, κακώς το λέγουν —, αλλά αυτά το Πνεύμα, μεταμορφούμενο, τα φανερώνει. Τι λέγει ο Απόστολος για την επουράνια Ιερουσαλήμ, ότι «αυτή είναι η μητέρα όλων μας», στην οποία ομολογούμε την πίστη μας. Όσο για το ένδυμα, το οποίο φορούν οι Χριστιανοί, είναι φανερό ότι το ίδιο το Πνεύμα τους το ενδύει.

Δεν επαναπαύεται όμως, ούτε νιώθει πλήρη βεβαιότητα στους κόπους του και στην πνευματική του πολιτεία, μέχρι να επιτύχει αυτά που ελπίζει, μέχρι ο Κύριος να έρθει και να κατοικήσει μέσα του με κάθε αίσθηση και ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Όταν όμως γευθεί την αγαθότητα του Θεού και εντρυφήσει στους καρπούς του Πνεύματος, και αφαιρεθεί από πάνω του το κάλυμμα του σκότους και το επουράνιο φως του Χριστού λάμψει και ενεργήσει μέσα του με χαρά ανείπωτη, τότε πληροφορείται πλήρως για το έλεος της χάριτος, έχοντας μαζί του τον Κύριο με πολλή αγάπη και πνευματική στοργή, και χαίρεται μεγάλως, διότι αξιώθηκε να επιτύχει αυτά που ήλπιζε. Αλλά και αφού επιτύχει τα πνευματικά αγαθά και αναπαυθεί με επουράνια ανάπαυση, χαίρεται μεν μεγάλως για το κέρδος του πνευματικού πλούτου —όπως ακριβώς και ο επίγειος έμπορος χαίρεται όταν αποκομίσει πλούσιο κέρδος—, έχει όμως αγώνα και φόβο από τους αόρατους ληστές και κλέφτες και τα δόλια πνεύματα της πονηρίας, μήπως, αν χαλαρώσει ή αμελήσει ή ραθυμήσει, χάσει τον κόπο του και τον μεγάλο πλούτο της χάριτος, έως ότου, αναχωρώντας από αυτόν τον κόσμο, αξιωθεί να εισέλθει στα ίδια, στη βασιλεία των ουρανών, στην «άνω Ιερουσαλήμ», της οποίας τον αρραβώνα της κληρονομιάς έλαβε από τώρα. Έως ότου αποθέσει το σώμα, δηλαδή μέχρι να φτάσει στα τέλεια μέτρα της χάριτος και στο πλήρωμα του Χριστού, οφείλει να έχει φόβο, να υποπτεύεται τον κίνδυνο και να έχει πολλή μέριμνα.

Λέει, λοιπόν, η Γραφή μυστικά: «φωνή ακούστηκε στη Ραμά, κλάμα και οδυρμός πολύς· η Ραχήλ έκλαιγε τα παιδιά της και δεν ήθελε να παρηγορηθεί, επειδή δεν υπήρχαν πια». Και αυτό, βέβαια, φανερά συνέβη στα χρόνια του Κυρίου, όταν θανατώθηκαν τα νήπια από τον Ηρώδη, ενώ στα κρυφά νοείται ως εξής. «Φωνή στη Ραμά» σε βουνό (δηλαδή στα επουράνια) «ακούστηκε, κλάμα και οδυρμός πολύς·» η Ραχήλ, η αληθινή μητέρα, η επουράνια χάρη, το Άγιο Πνεύμα, έκλαιγε για την αιχμαλωσία των ανθρώπων, εκείνους που βρίσκονταν υπό την εξουσία του πονηρού άρχοντα και ήταν δεμένοι φοβερά στο σκοτάδι· και έκλαιγε, επειδή δεν βρίσκονταν μέσα στη ζωή του Πνεύματος, στο φως της αγαθότητας. Όταν, όμως, ευδόκησε ο Κύριος με την πολλή του χρηστότητα και εξέχεε το Πνεύμα του στους πιστούς και τους γέννησε από το δικό του Πνεύμα, τότε αγαλλίαση και χαρά και ευφροσύνη έγινε στα ύψη των ουρανών ενώπιον των αγγέλων του Θεού, σύμφωνα με αυτό που έχει γραφτεί: «έτσι θα υπάρχει χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Διότι η επουράνια μητέρα Ιερουσαλήμ, η οποία πριν ήταν στείρα, γέννησε από τους ανθρώπους τέκνα, τα οποία δεν υπήρχαν σε αυτήν προηγουμένως, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «ενώ η άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα όλων μας».

Προς τον ίδιον. Οι δοκιμασίες ενισχύουν την υπόσταση της ψυχής, γι' αυτό πρέπει, τέκνο μου, να σταθείς γενναία στους πειρασμούς που συμβαίνουν, οι οποίοι παραχωρούνται από τον Θεό για τη δοκιμασία της πίστης μας· διότι είναι γεγραμμένο: «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί». Από πού, λοιπόν, θα γινόταν γνωστή η υπερβολή της ασέβειας, αν δεν εξύφαινε διωγμούς και ραπίσματα; Και από πού θα αποδεικνυόταν το οχύρωμα των ορθοδόξων, αν δεν βάδιζαν στα ίχνη των πατέρων που προηγήθηκαν; Μέτρα τους πειρασμούς, και τόσα θα βρεις και τα στεφάνια. Μακάριοι όσοι πέθαναν για τον Κύριο, διότι σε ακαριαίο χρόνο κερδίζουν ατελεύτητους αιώνες. Συνελήφθη ο αρχιεπίσκοπος, πράγμα που ήδη προέβλεπα· ο Χριστός είναι μαζί του, να προσεύχεστε θερμά γι' αυτόν. Ξυλοκοπήθηκε ο Ευπρεπιανός· δες την αγαθότητα του Θεού, που ευδόκησε να χτυπηθεί εκείνος υπέρ της ορθοδοξίας. Να προσεύχεστε και γι' αυτόν (μαζί του να προστατεύετε και τους επτά)· στείλε κάτι στον άνθρωπο του Θεού για βοήθεια και των δύο. Δεν νομίζω ότι το μοναστήρι σας συγκρατεί πλέον, αλλά ούτε και ότι ο αρχιεπίσκοπος θα επιστρέψει. Και ευχαριστία ανήκει στον Θεό που είστε αδέσμευτοι. Μία είναι η αληθινή μας μονή, η άνω Ιερουσαλήμ.

Και όντως «ματαιότης ματαιοτήτων» είναι η ευδαιμονία τους. Έτσι προείπε ο Σολομών, ο οποίος υπήρξε ο σπουδαιότερος βασιλιάς τους και απόλαυσε τις ηδονές αυτού του κόσμου. Εσείς όμως έχετε ως φίλη σας την εγκράτεια, ως σύζυγο την υπακοή· ως θυγατέρες του Κυρίου την αγνεία, την παρθενία, την ελεημοσύνη· ως ιερές νεάνιδες την κατάνυξη, την ταπείνωση. Σηκώστε το βλέμμα σας επάνω στον ουρανό και δείτε πού βρίσκεται η κατοικία σας και πού η κεφαλή σας, ο Χριστός και ο κοινός πατέρας όλων, και πού η πόλη σας, η άνω Ιερουσαλήμ, η μητέρα του Παύλου και του Πέτρου και των ομοίων τους αγίων. Όντως, εάν επιμείνετε, έχετε νικήσει· εάν αντέξετε μέχρι τέλους, έχετε στεφανωθεί· εάν τελειωθείτε με αυτόν τον τρόπο, θα ανοίξουν για εσάς οι πύλες της βασιλείας των ουρανών και τότε να μνημονεύσετε εμένα τον ταλαίπωρο και άσωτο, καθώς θα έχετε την καθαρή θέαση και δεν θα παραπέμπεστε σε κρίση. Αλλά να προσεύχεστε και για μένα, τέκνα μου, ώστε ο Θεός σώζοντάς σας να διασώσει και εμένα μαζί σας και να μου δώσει πνεύμα συνέσεως και καταρτισμό ψυχής, ώστε να αναστρέφομαι ανάμεσά σας θεοπρεπώς.