Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 5:22

Κανένας όμως άνθρωπος δεν υπάρχει, ο οποίος, χωρίς την αγάπη προς τον πλησίον, να έχει ένοικο τον Κύριο. Διότι κάθε εντολή, όπως λέει, ανακεφαλαιώνεται στο «θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου», και η αγάπη είναι η εκπλήρωση όλου του νόμου. Και όπως ακριβώς ο ήλιος είναι παντού όμοιος και ολόλαμπρος, έτσι και η άγια ψυχή, αφού καταληφθεί και φωτιστεί τέλεια από το άρρητο κάλλος της δόξας του φωτός του προσώπου του Χριστού, και αφού κοινωνήσει ολοκληρωτικά το Άγιο Πνεύμα, και αξιωθεί να γίνει κατοικητήριο και θρόνος του Θεού, γίνεται όλη οφθαλμός, και όλη πρόσωπο, και όλη φως, και όλη δόξα, και όλη Πνεύμα, Εκείνου τον οποίο φέρει, βαστάζει και ενδύεται, καθώς Εκείνος την διαμορφώνει κατ' αυτόν τον τρόπο. Μάλλον δε, Εκείνος που την φέρει, την οδηγεί και την βαστάζει, την ευπρεπίζει κατ' αυτόν τον τρόπο και την στολίζει με το κάλλος του Αγίου Πνεύματος. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει ότι ο καρπός του Πνεύματος είναι η αγάπη. Το συμπέρασμα λοιπόν του λόγου: ας φροντίσουμε να γίνουμε κατοικητήριο του Θεού. Διότι όλες και οι πράξεις, και οι θεωρίες, και οι συνάξεις, και οι λειτουργίες, και οι θυσίες, και οι προσφορές γι' αυτόν τον σκοπό γίνονται: για να καθαριστεί ο άνθρωπος από τις αμαρτίες του και να κατοικήσει μέσα του ο Θεός, σύμφωνα με τα λόγια του Κυρίου, όπως ανέφερα, ότι: «εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κάνουμε κατοικία σε αυτόν».

Και φανερώνεται ότι είστε επιστολή του Χριστού, η οποία διακονήθηκε από εμάς, γραμμένη όχι με μελάνι, αλλά με το Πνεύμα του ζωντανού Θεού, όχι σε πέτρινες πλάκες, αλλά σε σάρκινες πλάκες της καρδιάς. Και «όταν όμως επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα· ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία· και όλοι εμείς, με ανακαλυμμένο πρόσωπο, αντικατοπτρίζοντας τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα, όπως ακριβώς ενεργεί ο Κύριος, που είναι Πνεύμα». Και, «με μακροθυμία, με χρηστότητα, με Πνεύμα Άγιο, με αγάπη ανυπόκριτη». Και στην προς Γαλάτας: «Αυτό μόνο θέλω να μάθω από εσάς: από τα έργα του νόμου λάβατε το Πνεύμα, ή από την ακοή της πίστεως;». Και, «για να έλθει η ευλογία του Αβραάμ δια του Ιησού Χριστού, ώστε να λάβουμε την ευλογία του Πνεύματος μέσω της πίστεως». Και, «ο καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη» και τα εξής. Και, «εάν ζούμε με το Πνεύμα, με το Πνεύμα και ας πορευόμαστε». Και στην προς Εφεσίους: «και ερχόμενος ευαγγελίστηκε ειρήνη σε εσάς, σε όσους ήταν μακριά και σε όσους ήταν κοντά· διότι μέσω αυτού έχουμε την προσαγωγή και οι δύο, με ένα Πνεύμα, προς τον Πατέρα». Και, «μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο του Θεού, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως». Και, «επιδιώκοντας με σπουδή να τηρείτε την ενότητα του Πνεύματος μέσω του συνδέσμου της ειρήνης».

Οι δε καρποί του Πνεύματος, κατά τον άγιο Παύλο, είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθωσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια.» Ποιος λοιπόν τυγχάνει να είναι εντελώς αμύητος σε αυτά τα ενεργήματα μετά το βάπτισμα, ώστε να αρνηθεί, λέγοντας ότι δεν έχει λάβει τη χάρη του Πνεύματος από το βάπτισμα; Και ποιος πάλι ενεργείται καθημερινά και αδιάλειπτα από αυτούς τους καρπούς, χωρίς να έχει εκπληρώσει τέλεια τις εντολές, ώστε να πει·

Τρεις είναι οι νοητοί τόποι στους οποίους εισέρχεται ο νους μεταβαλλόμενος: ο κατά φύσιν, ο παρά φύσιν και ο υπέρ φύσιν. Και όταν μεν εισέλθει στον κατά φύσιν, βρίσκει τον εαυτό του αίτιο των πονηρών λογισμών και εξομολογείται στον Θεό τις αμαρτίες του, αναγνωρίζοντας τις αιτίες των παθών. Όταν δε βρεθεί στον παρά φύσιν, λησμονεί τη δικαιοσύνη του Θεού και μάχεται με τους ανθρώπους θεωρώντας ότι τον αδικούν. Όταν δε εισαχθεί στον υπέρ φύσιν, βρίσκει τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος, τους οποίους ανέφερε ο Απόστολος: «αγάπη, χαρά, ειρήνη» και τα εξής. Και γνωρίζει ότι εάν προτιμήσει τις σωματικές φροντίδες, δεν μπορεί να παραμείνει εκεί. Και εκείνος που αναχωρεί από τον τόπο εκείνο εμπίπτει στην αμαρτία και στις δεινές καταστάσεις που την ακολουθούν, έστω και αν όχι αμέσως, αλλά στον κατάλληλο καιρό, όπως γνωρίζει η δικαιοσύνη του Θεού.

Γέμισε με χαρά και ειρήνη και αγάπη και απόλυτη μακροθυμία, αγαθοσύνη, πίστη, χρηστότητα, πραότητα και εγκράτεια αυτούς που παραμένουν στον ναό σου. Ο αέρας αγιάστηκε με την άνοδο της αγιασμένης σου ψυχής, όπως φωτίστηκε ολόκληρη η γη κατά τη γέννησή σου· διότι εσύ συμφιλίωσες τα επουράνια με τα επίγεια.

Δεν είμαστε όλοι γεμάτοι από κάθε είδους κακία; Δεν έχουμε γίνει, αντί για ναός του Θεού, ναός ειδώλων; Δεν είμαστε, αντί για κατοικητήρια του Αγίου Πνεύματος, καταγώγια πονηρών πνευμάτων; Δεν επικαλούμαστε τον Θεό ως Πατέρα υποκριτικά; Δεν έχουμε γίνει, αντί για υιοί του Θεού, υιοί της γεέννης; Δεν έχουμε γίνει χειρότεροι από τους Ιουδαίους, εμείς που τώρα φέρουμε το μέγα όνομα του Χριστού; Και ας μην αγανακτεί κανείς ακούγοντας την αλήθεια, επειδή και εκείνοι, αν και παραβάτες, έλεγαν: «Εμείς έναν Πατέρα έχουμε, τον Θεό»· αλλά άκουγαν από τον Σωτήρα ότι: «Εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας τον διάβολο, και τις επιθυμίες του πατέρα σας θέλετε να κάνετε». λγ΄. Πώς λοιπόν και εμείς, όντας παραβάτες των εντολών Του, δεν ακούμε τα παρόμοια από Αυτόν; Επειδή και ο Απόστολος είπε ότι όσοι καθοδηγούνται από το Πνεύμα είναι υιοί του Θεού· «Διότι όσοι», λέει, «καθοδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί του Θεού». Πώς λοιπόν και εμείς, εφόσον οδηγούμαστε από τον θάνατο, μπορούμε να αποκαλούμαστε υιοί του Θεού; «Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος». Όσοι δε καθοδηγούνται από το Πνεύμα, γίνονται φανεροί από τους καρπούς του Πνεύματος. Ας δούμε λοιπόν τους καρπούς του Πνεύματος· «διότι ο καρπός του Πνεύματος», λέει, «είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια». Άραγε έχουμε αυτά μέσα μας; Μακάρι όμως να μην έχουμε όλα τα αντίθετα. Πώς λοιπόν μπορούμε να αποκαλούμαστε υιοί του Θεού, και όχι μάλλον του αντιθέτου;

ϛ. Εκείνος που έχει φθάσει στην εφικτή για τους ανθρώπους τελειότητα εδώ στην παρούσα ζωή, καρποφορεί στον Θεό αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, και ως προς το μέλλον αφθαρσία, αϊδιότητα και τα παρόμοια. Και πιθανώς τα μεν πρώτα προσιδιάζουν σε εκείνον που έχει ολοκληρώσει την πρακτική, ενώ τα δεύτερα σε εκείνον που διά της αληθινής γνώσεως έχει υπερβεί τα δημιουργήματα. ζ. Όπως ακριβώς το ίδιο (χαρακτηριστικό) έργο της παρακοής είναι η αμαρτία, έτσι το ίδιο έργο της υπακοής είναι η αρετή, και όπως τη μεν παρακοή ακολουθεί η παράβαση των εντολών και ο χωρισμός από εκείνον που τις έδωσε, έτσι την υπακοή ακολουθεί η τήρηση των εντολών και η ένωση με εκείνον που τις έδωσε. Εκείνος, λοιπόν, που τήρησε την εντολή δι' υπακοής, και δικαιοσύνη εργάστηκε, και διατήρησε αδιαίρετη μέσω της αγάπης την ένωσή του με εκείνον που έδωσε την εντολή· εκείνος όμως που παρέβη την εντολή λόγω παρακοής, και την αμαρτία εργάστηκε, και διέκοψε τον εαυτό του από την εν αγάπη ένωση με εκείνον που έδωσε την εντολή. η.

Θείοι τόποι της δόξας του Θεού είναι οι άνω δυνάμεις των ουρανών και τα στρατεύματα των αγγέλων. Διότι, σύμφωνα με το χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, το οποίο έλαβε η ψυχή προς όφελός της όσο ακόμη κατοικούσε στο σώμα και με το οποίο, μέσω της φανέρωσης του Πνεύματος, όπως λέει ο Παύλος, φανερώθηκε στην Εκκλησία του Θεού για την οικοδομή και την ωφέλεια του σώματος του Χριστού, έχοντας είτε λόγο σοφίας του Πνεύματος, είτε λόγο γνώσης με το ίδιο Πνεύμα, είτε χαρίσματα ιαμάτων κατά το ίδιο Πνεύμα, είτε φανέρωση σημείων, είτε συμπαράσταση στους καταπονουμένους, είτε διακυβέρνηση της Εκκλησίας του Θεού και του λαού, είτε σταθερή βουλή εν τω Αγίω και τω αυτώ Πνεύματι, είτε ακαταμάχητη ισχύ κατά των δαιμόνων, είτε θεία σύνεση, είτε κάποιον άλλον από τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος, όπως τυχόν ανυπόκριτη αγάπη, χαρά προερχόμενη από την ελευθερία των παθών, ειρήνη και τα λοιπά, από τα οποία αν η ψυχή μοιραστεί έστω και ένα, για να μην πούμε όλα, ανήκει στον Χριστό, όπως ακριβώς δεν Του ανήκει αν δεν συμμετέχει σε κανένα από αυτά, ανάλογα λοιπόν βρίσκει τη δική της μονή και κατοικία, η οποία της απονέμεται κατ' αξίαν σε αυτές τις διάφορες μονές του Θεού.

λ'. Ο καρπός του Αγίου Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, αγαθοσύνη, μακροθυμία, χρηστότητα, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· ενώ ο καρπός του αντίθετου πνεύματος είναι μίσος, κοσμική αθυμία, ακαταστασία της ψυχής, ταραχή της καρδιάς, πονηρία, περίεργο φρόνημα, ολιγωρία, οργή, απιστία, φθόνος, αδηφαγία, μέθη, λοιδορία, κατάκριση, επιθυμία των οφθαλμών, τύφος και αλαζονεία της ψυχής. Από τέτοιους, λοιπόν, καρπούς ας σου είναι γνώριμο το δέντρο, και έτσι οπωσδήποτε θα γνωρίζεις ποιου πνεύματος φορέας είναι εκείνος που συναναστρέφεσαι. Διότι έχεις τα σημάδια αυτών ακόμη πιο ξεκάθαρα και από τη φωνή του Κυρίου: «Ο αγαθός, λέει, άνθρωπος από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα αγαθά· ενώ ο πονηρός από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα πονηρά·» επειδή ανάλογα με το δέντρο είναι και ο καρπός του.

76. Ο νόμος της σάρκας, για όσο διάστημα ο άνθρωπος ζει σαρκικά, τον κυριεύει· εάν όμως πεθάνει και νεκρωθεί ως προς τον κόσμο, απαλλάσσεται από τον νόμο της. Διαφορετικά δεν είναι δυνατόν να νεκρωθούμε ως προς τον κόσμο, παρά μόνο εάν νεκρωθούμε ως προς τα μέλη του σώματος. Και νεκρωνόμαστε ως προς αυτά, όταν γίνουμε μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος. Ότι είμαστε μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος αναγνωρίζεται τότε, όταν προσφέρουμε στον Θεό καρπούς άξιους του Πνεύματος: αγάπη προς τον Θεό από όλη την ψυχή και προς τον πλησίον με ειλικρινή διάθεση, χαρά της καρδιάς προερχόμενη από καθαρή συνείδηση, ειρήνη της ψυχής από απάθεια και ταπείνωση, αγαθότητα των λογισμών του νου, μακροθυμία στις θλίψεις και στους πειρασμούς, χρηστότητα με τη σεμνότητα των ηθών, πίστη εγκάρδια προς τον Θεό που δεν αμφιβάλλει σε τίποτα, πραότητα από ταπεινοφροσύνη και κατάνυξη, και πλήρη εγκράτεια των αισθήσεων. Όταν με αυτόν τον τρόπο καρποφορήσουμε για τον Θεό, βρισκόμαστε έξω από τον νόμο της σάρκας, και δεν υπάρχει εναντίον μας νόμος που να μας τιμωρεί για τους καρπούς που, ενώ ζούσαμε ακόμη στη σάρκα, καρποφορήσαμε για τον θάνατο· διότι απαλλαχθήκαμε από τον νόμο της, έχοντας αναστηθεί μαζί με τον Χριστό από τα νεκρά έργα, μέσω της ελευθερίας του Πνεύματος.

«Παρά όλα αυτά, πώς δεν είναι φοβερά αχάριστο, από τη μία Εκείνος, αφού υβρίστηκε και πέθανε για τη δική μου σωτηρία, να ονομάζει το γεγονός αυτό δόξα Του, και από την άλλη εγώ να μην ανταποδώσω τουλάχιστον τα ίσα σε Εκείνον, αλλά να φανώ κακός απέναντι στον ευεργέτη μου; Ας είναι», επειδή, λοιπόν, ο Δημήτριος αγωνίστηκε κατ' αυτόν τον τρόπο, ο Μαξιμιανός δυσαρεστήθηκε και τον έκλεισε στη φυλακή. Ανόητος! Διότι δεν κατάλαβε εκείνο, ότι ο λόγος του Θεού δεν δένεται. Ο Θεός όμως τον αξίωσε μεγαλύτερων δωρεών, και ανταμείβοντάς τον για τον ζήλο του προς Αυτόν, την αγάπη και τους θαυμαστούς εκείνους αγώνες, πριν ακόμη αναχωρήσει από αυτόν τον κόσμο του μετέδιδε τα δικά Του χαρίσματα, και μπορούσε κανείς να δει έναν θαυμαστό φυλακισμένο, ο οποίος χαιρόταν για τα δεσμά του. Τόσο πλούσια απόλαυσε τη θεία ακτίνα και την ειρήνη που ξεπερνά κάθε νου· επειδή και ο Παύλος θεωρούσε ότι η χαρά και η ειρήνη είναι καρπός του Πνεύματος. Και ο Δημήτριος συμμετείχε στα αγαθά του Πνεύματος περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον γνωρίζουμε. Καθώς λοιπόν εκείνος χαιρόταν με τον εαυτό του για τις κακουχίες υπέρ του Χριστού, τόσο τις παρούσες όσο και τις αναμενόμενες, ο κοινός εχθρός του ανθρώπινου γένους, επειδή τον φθόνησε που θα νικήσει στον αγώνα υπέρ του Χριστού, και προσπαθώντας γι' αυτόν τον λόγο να τον εξοντώσει πριν από τους άθλους του, έστειλε εναντίον του έναν σκορπιό· ο οποίος όμως πέθανε αμέσως, επειδή ο Δημήτριος επικαλέστηκε τον Χριστό εναντίον του. Ένας άγγελος σταλμένος από τον Θεό έφτασε σε αυτόν, αφενός φέρνοντάς του στεφάνια και την αγαθή ειρήνη, και αφετέρου προετοιμάζοντάς τον για τους επόμενους άθλους, για τους οποίους βιαζόταν και ο ίδιος.

Γι' αυτόν τον λόγο, όταν το Πνεύμα ενοικήσει σε οποιονδήποτε και του μεταδώσει τις δωρεές του, από τους καρπούς που αναφύονται από εκεί, την πρώτη θέση κατέχουν η αγάπη και η χαρά· «Διότι ο καρπός του Πνεύματος», λέει, «είναι αγάπη, χαρά». Η δε αιτία είναι ότι ο Θεός, όταν ενοικεί, παρέχει πρώτα στις ψυχές την αίσθηση της παρουσίας Του· και για όσους αισθάνονται το αγαθό, είναι αναπόφευκτο και να αγαπούν και να χαίρονται.

Διότι, όσον αφορά την ίδια τη χάρη που αναγεννά και διαπλάθει, δηλαδή τι ακριβώς είναι αυτή και με ποιον τρόπο αναπλάθει, η ζωή αυτή είναι αφανής. Φανερώνεται όμως στην πλευρά εκείνων που ζουν την πνευματική ζωή, και αυτό είναι ο άρρητος έρωτας προς τον Θεό και η εν Αυτώ χαρά. Διότι αυτά και τα ίδια καθίστανται φανερά, αλλά και αποκαλύπτουν την αφανή χάρη. Πρώτον μεν, διότι αυτά είναι καρπός της χάριτος: «Διότι ο καρπός του Πνεύματος», λέει, «είναι αγάπη, χαρά» και «από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο». Έπειτα, διότι η χάρις είναι Πνεύμα υιοθεσίας, και η αγάπη μαρτυρεί σε αυτούς αυτή τη συγγένεια, το ότι δηλαδή είναι υιοί του Θεού, χωρίς να έχουν τίποτα το μισθοφορικό ούτε το δουλικό.

Διότι, για εκείνα των οποίων η ύπαρξη είναι υπερούσια, ο τρόπος της μεταξύ τους σχέσης είναι επίσης ανέκφραστος και ακατάληπτος. Έτσι λοιπόν, επειδή το θείο Πνεύμα είναι υπερηνωμένο με τον Υιό και Λόγο, δεν παρέμεινε λιγότερο υπερηνωμένο μαζί Του και μετά την υπερφυή και ασύλληπτη σάρκωση του Λόγου, και δεν υπάρχει χρόνος ή τόπος ή τρόπος που ο Χριστός να νοείται χωρίς το Πνεύμα· επειδή ακριβώς αυτό το ίδιο, τόσο το όνομα όσο και το πράγμα «Χριστός», εισάγει άμεσα στην αντίληψή μας το Πνεύμα· διότι αυτό είναι το χρίσμα. Για το οποίο, στον μεν Ησαΐα αναφέρει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε να κηρύξω το Ευαγγέλιο στους πτωχούς», και όλα τα υπόλοιπα τα οποία ανήκουν στην ευαγγελική, δηλαδή την πνευματική χάρη, που μας δόθηκε διά του Χριστού. Στον δε ψαλμό λέει: «Γι' αυτό ο Θεός, ο Θεός σου, σε έχρισε με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου»· ο μεν Δαβίδ ονόμασε το Πνεύμα «έλαιο» ως χρίσμα, «αγαλλιάσεως» δε, για να το καταστήσει γνωστό από τον ίδιο του τον καρπό. Διότι καρπός του Πνεύματος, σύμφωνα με τον Απόστολο, είναι η χαρά, δηλαδή η αγαλλίαση. Και έτσι λοιπόν, μόλις αυτό το Άγιο Πνεύμα επήλθε στην Παρθένο σύμφωνα με τα λόγια του Αγγέλου, ο οποίος ερμήνευε τον τρόπο της παρθενικής συλλήψεως, την επισκίασε και η δύναμη του Υψίστου, ο Υιός, διαμορφώνοντας από αυτήν για τον εαυτό Του, μαζί με το Πνεύμα, την ανθρώπινη φύση.

Διότι, όπως ακριβώς στην καλλιέργεια του αμπελιού κάθε φροντίδα και κόπος γίνεται για την απόλαυση των καρπών, αν όμως δεν βρεθούν καρποί στο αμπέλι, άσκοπα και μάταια έχει καταβληθεί όλος ο κόπος της εργασίας, έτσι, εάν μέσω της ενέργειας του Πνεύματος δεν αναγνωρίσουμε μέσα μας, με πλήρη βεβαιότητα και πνευματική αίσθηση, τους καρπούς της αγάπης, της ειρήνης, της χαράς, της ταπεινώσεως, της μακροθυμίας, της πίστεως και όλων των υπολοίπων που διακήρυξε ο απόστολος, τότε άσκοπος είναι ο κόπος της παρθενίας και μάταιος αποδεικνύεται ο πόνος της προσευχής, της ψαλμωδίας, της νηστείας και της αγρυπνίας. Διότι αυτοί οι κόποι και οι πόνοι της ψυχής και του σώματος οφείλουν να επιτελούνται με την ελπίδα των πνευματικών καρπών. Η καρποφορία, άλλωστε, του Πνεύματος στις αρετές είναι μία πνευματική απόλαυση με άφθαρτη αγαλλίαση, η οποία ενεργείται από το Πνεύμα μέσα σε καρδιές πιστές και ταπεινές. Με πολλή σύνεση διακρίσεως, λοιπόν, ας θεωρούνται οι εργασίες, οι πόνοι και οι κόποι ως έργα της ανθρώπινης φύσεως, ενώ οι καρποί ας λογίζονται ως πραγματικοί καρποί που ενεργούνται από το Άγιο Πνεύμα στους αξίους, μέσω της πίστεως και της ελπίδας. Εάν πάλι κάποιος, λόγω ελλείψεως γνώσεως, νομίσει ότι η δική του εργασία και ο κόπος είναι οι καρποί του Πνεύματος, αυτός διακατέχεται από μεγάλη έπαρση ματαιότητας και εκπίπτει από μεγάλα πνευματικά αγαθά, επειδή δεν ήλπισε να κατευθυνθεί σε όλες τις προαναφερθείσες αρετές μέσω της ενέργειας του Πνεύματος.

Διότι εκείνος που αφιερώνει τον εαυτό του ολοκληρωτικά στον Θεό πάντοτε με όλη την προθυμία της δικής του δυνάμεως και δεν υστερεί σε τίποτα ως προς τον κόπο, αλλά περιμένει από Αυτόν τη λύτρωση από τα πάθη μέσω της βοήθειας της χάριτος, αξιώνεται να φτάσει στην ίδια την κορυφή της αρετής και της καθαρότητας. Διότι, όπως ακριβώς αυτός που ζει τον βίο του φιλήδονα και έχει παραδώσει ολοκληρωτικά τον εαυτό του στην αμαρτία, πράττει τα παρά φύσιν πάθη της ατιμίας με πολλή ηδονή, δηλαδή την ασωτία και την πορνεία, τη μέθη και την πλεονεξία, τον φθόνο και τον δόλο και την ασέλγεια, την έριδα και το μίσος, τη φιλαργυρία και τα υπόλοιπα έργα της κακίας, και τα εργάζεται με απόλαυση και ηδονή σαν να είναι φυσικά, έτσι και ο τέλειος Χριστιανός επιτελεί όλες τις αρετές και όλους τους καρπούς του Πνεύματος που είναι υπέρ τη φύση, δηλαδή την αγάπη και την ειρήνη, τη μακροθυμία και την αγαθότητα, την πραότητα και την υπομονή, την πίστη και την ταπεινοφροσύνη και τα υπόλοιπα έργα της αρετής, με πολλή απόλαυση και πνευματική ηδονή, σαν να είναι φυσικά, χωρίς πλέον κόπο και με ευκολία, μη πολεμώντας πλέον προς τα πάθη της κακίας, καθώς έχει λυτρωθεί από τον Κύριο τελείως και καθοδηγείται ενεργώς στις αρετές με αγαλλίαση και ευφροσύνη από το Άγιο και προσκυνητό Πνεύμα, έχοντας αποκτήσει την τέλεια ειρήνη του Χριστού, η οποία πρυτανεύει στην καρδιά του. Αυτός είναι εκείνος που ενώθηκε στενά με τον Κύριο και έγινε ένα πνεύμα με Αυτόν.

Ομιλία ΝΣΤ'. Οφείλουμε να γνωρίζουμε τι είναι ο μοναχός και για ποιον λόγο ονομάζεται πραγματικά έτσι· λέμε λοιπόν σύμφωνα με ό,τι μας δίνει ο Χριστός. Πρώτον, ονομάζεται έτσι, επειδή είναι μόνος, απέχοντας από γυναίκα και έχοντας αρνηθεί τον κόσμο εσωτερικά και εξωτερικά· δηλαδή εξωτερικά μεν ως προς τις ύλες και τα κοσμικά πράγματα, εσωτερικά δε ως προς τις σκέψεις τους, ώστε να μην αποδέχεται τους λογισμούς της κοσμικής μέριμνας. Δεύτερον, ονομάζεται μοναχός, ώστε να παρακαλεί τον Θεό με αδιάλειπτη προσευχή, προκειμένου να καθαρίσει τον νου του από τους πολλούς και πονηρούς λογισμούς, και να γίνει ο νους από μόνος του προσηλωμένος (μονάζων) προς τον αληθινό Θεό, χωρίς να αποδέχεται τους λογισμούς που προέρχονται από την κακία, αλλά πάντοτε να παραμένει καθαρός όπως πρέπει, και ειλικρινής προς τον Θεό. Διότι αυτό έγκειται στην προαίρεση του ανθρώπου· εάν λοιπόν θελήσει να αφιερώσει την προαίρεσή του αποκλειστικά στον Κύριο, Αυτός ξεριζώνει από αυτόν τα πάθη και τους λογισμούς της κακίας, και αφού τον καθαρίσει έτσι, εμφυτεύει μέσα του τους καρπούς του Αγίου Πνεύματος, οι οποίοι είναι: αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθωσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· για τα οποία λέει ο Απόστολος: Εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος.

Όπως ακριβώς στην καλλιέργεια του αμπελιού, κάθε φροντίδα και κόπος καταβάλλεται εκ των προτέρων με την ελπίδα των καρπών, αν όμως δεν παραχθούν καρποί, η εργασία αποδεικνύεται μάταιη· έτσι, αν μέσω της ενέργειας του Πνεύματος δεν δούμε μέσα μας τους καρπούς της αγάπης, της ειρήνης, της χαράς και των υπολοίπων που απαρίθμησε ο Απόστολος, και δεν μπορούμε να το ομολογήσουμε αυτό με απόλυτη βεβαιότητα και πνευματική αίσθηση, τότε ο κόπος της παρθενίας, της προσευχής και της ψαλμωδίας, της νηστείας και της αγρυπνίας αποδεικνύεται περιττός. Διότι αυτοί οι πόνοι και οι κόποι της ψυχής και του σώματος οφείλουν να επιτελούνται, όπως είπαμε, με την ελπίδα των πνευματικών καρπών. Η δε καρποφορία των αρετών είναι μια πνευματική απόλαυση με άφθαρτη αγαλλίαση μέσα σε πιστές και ταπεινές καρδιές, η οποία ενεργείται μυστικά από το Πνεύμα. Επομένως, οι πόνοι και οι κόποι ας λογίζονται ως πόνοι και κόποι, και οι καρποί ως καρποί. Αν πάλι κάποιος, από έλλειψη γνώσης, νομίσει ότι η εργασία του και ο κόπος του είναι καρποί του Πνεύματος, είναι φανερό ότι εν αγνοία του εξαπατά τον εαυτό του, και αποστερείται τους πραγματικά μεγάλους καρπούς του Πνεύματος εξαιτίας αυτής της στάσης του.

Διότι, λέγει, ο καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη και τα εξής· ενώ εκείνος είναι ικανότατος και δυνατότατος στο να προκαλέσει μάλλον οίηση και υπερηφάνεια. Από την ενέργεια, λοιπόν, θα γνωρίσεις το νοερό φως που έλαμψε στην ψυχή σου, αν δηλαδή προέρχεται από τον Θεό ή από τον Σατανά· άλλωστε και στην ίδια την ψυχή, εφόσον είναι υγιής ως προς τη διάκριση, αμέσως από τη νοερή αίσθηση γίνεται φανερή η διαφορά. Διότι, όπως το ξίδι και το κρασί μοιάζουν ως προς την όραση, αλλά από την αίσθηση της γεύσης ο λάρυγγας διακρίνει το ιδίωμα του καθενός, έτσι ακριβώς και η ψυχή, από την ίδια τη νοερή αίσθηση και από την ενέργεια, είναι ικανή να διακρίνει και τα χαρίσματα του Πνεύματος και τα φαντάσματα του αλλοτρίου.

Και ο κόπος της παρθενίας, εξαιτίας της έλλειψης των αρετών και της στέρησης της εναργούς ενοίκησης του Πνεύματος, θεωρήθηκε ως μηδέν. Διότι, όπως ακριβώς στην καλλιέργεια της αμπέλου κάθε φροντίδα γίνεται για την απόλαυση των καρπών, εάν όμως δεν βρεθούν καρποί στην άμπελο, μάταια και άσκοπα γίνεται όλος ο κόπος της εργασίας. Έτσι, εάν δια της ενέργειας του Πνεύματος δεν αναγνωρίσουμε μέσα μας, με κάθε πληροφορία και πνευματική αίσθηση, τους καρπούς της αγάπης, της ειρήνης, της χαράς, της ταπεινώσεως και των υπολοίπων που αναφέρει ο Απόστολος, μάταιος είναι ο κόπος της παρθενίας, και ο πόνος της προσευχής, της ψαλμωδίας, της νηστείας και της αγρυπνίας αποδεικνύεται ένα τίποτα. Διότι αυτοί οι κόποι της ψυχής και του σώματος οφείλουν να επιτελούνται με την ελπίδα των πνευματικών καρπών. Η δε καρποφορία του Πνεύματος μέσω των αρετών είναι πνευματική απόλαυση με άφθαρτη τέρψη, μέσα σε πιστές καρδιές, οι οποίες ενεργούνται από το Πνεύμα. Διότι με πολλή διάκριση συνέσεως ας προηγούνται η εργασία, ο πόνος και οι κόποι της φύσεως, διαμέσου της πίστεως και της ελπίδος, τα οποία ενεργούνται από το Άγιο Πνεύμα σε όσους είναι άξιοι. Καλή είναι η νηστεία, η αγρυπνία, η ξενιτεία. αλλά αυτά αποτελούν γνώρισμα ενός αγαθού βίου. όμως η πνευματική τάξη των Χριστιανών είναι εσώτερη από αυτά, και δεν πρέπει κανείς να στηρίζει την πεποίθησή του αποκλειστικά και μόνο σε αυτά.

Οφείλεις λοιπόν να δοκιμάζεις και να διακρίνεις, και τότε να εμπιστεύεσαι. Τα ενεργήματα της χάριτος είναι φανερά, τα οποία η αμαρτία, ακόμη κι αν μετασχηματίζεται σε αγαθό πρόσωπο, δεν μπορεί να τα παράσχει. Διότι, όπως λέει, ο σατανάς γνωρίζει να μετασχηματίζεται και σε άγγελο φωτός, προφανώς για να απατήσει. Αλλά ακόμη κι αν, μετασχηματιζόμενος σε λαμπρές οράσεις, εμφανίζεται στην ψυχή θέλοντας να την πλανήσει, αγαθή ενέργεια δεν μπορεί να παράσχει, μέσω της οποίας αναγνωρίζεται με ακρίβεια η αλήθεια. Διότι δεν μπορεί να ενεργήσει αγάπη προς τον Θεό και προς τους αδελφούς, παρά ίσως μόνο έπαρση και υψηλοφροσύνη, ούτε πραότητα, ούτε επιείκεια, ούτε ταπείνωση, ούτε χαρά, ούτε ειρήνη, ούτε γαλήνη των λογισμών, ούτε μίσος για τον κόσμο, ούτε πνευματική ανάπαυση στον Θεό, ούτε επιθυμία των επουράνιων αγαθών, ούτε σταματά τις ηδονές και τα πάθη, τα οποία είναι ενεργήματα της χάριτος. «Διότι ο καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη» και τα εξής. Από την ενέργεια λοιπόν θα γνωρίσεις το νοερό φως που έλαμψε στην ψυχή σου, εάν είναι του Θεού ή εάν είναι του σατανά. Αλλά και η ίδια η ψυχή, εάν έχει διάκριση, αμέσως από τη νοερή αίσθηση γνωρίζει τη διαφορά.

Εκείνος δε που γεννιέται μέσα στο αληθινό και ανείπωτο φως «έχει μεταβεί από τον θάνατο» τον αιώνιο «στην ζωή» την αιώνια. Και πάλι ομοίως, το φως που υπάρχει σε αυτόν που καταξιώθηκε, από τώρα διατηρείται ανανεούμενο μέρα με τη μέρα και μαζί του αναχωρεί προς τον επουράνιο Πατέρα. Διότι όπου αυτό το φως λάμψει και ενεργήσει, το σκοτάδι της αμαρτίας φεύγει από την καρδιά· διότι και από το φως του ήλιου το σκοτάδι φεύγει. Και εκείνος που βλέπει αυτό «το αληθινό φως» και το έχει μέσα του, κατ' ανάγκην βλέπει το σκοτάδι να εξαφανίζεται, έχοντας αποκτήσει τους καρπούς του Πνεύματος· διότι αυτό το φως είναι «αγάπη» ανείπωτη, «μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη» και τα υπόλοιπα ενεργήματα της αρετής. Όλα αυτά είναι τούτο «το αληθινό φως», το οποίο είναι ο Θεός, όπως λέει ο απόστολος Ιωάννης: «η αγάπη είναι ο Θεός». Διότι όπως η φωτιά έχει ως φύση της το να είναι θερμή και το νερό το να είναι υγρό, έτσι και «το αληθινό φως», το οποίο είναι ο Θεός, έχει ως φύση του το να είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, άπειρη και αμέτρητη αγαθοσύνη, καθώς είναι γραμμένο: «σύμφωνα με τη μεγαλωσύνη Του και το έλεός Του». Και σε όποια ψυχή λάμψει αυτό το άρρητο φως, παραμένει εκεί αδιάλειπτα.

Από πού λοιπόν τόσο αυτοί που έχουν συγκαταλεχθεί στους προαναφερθέντες όσο και εκείνοι που τους αναζητούν θα τους αναγνωρίσουν με ακρίβεια; Από εκεί που δίδαξε ο Κύριος λέγοντας τα εξής: «Σημεία δε θα ακολουθήσουν αυτούς που θα πιστέψουν: στο όνομά μου θα εκβάλουν δαιμόνια, με γλώσσες καινούργιες θα μιλήσουν» —πράγμα που αποτελεί τη θεόπνευστη διδασκαλία του λόγου— «φίδια θα πιάσουν, και αν πιουν κάτι θανάσιμο δεν πρόκειται να τους βλάψει», και πάλι: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου», και πάλι: «Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε». Ποιων καρπών; Το πλήθος των οποίων απαριθμώντας ο Παύλος λέει τα εξής: «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, πίστη, πραότητα, εγκράτεια», μαζί με τα οποία συνυπάρχουν η ευσπλαχνία, η φιλαδελφία, η ελεημοσύνη και όσα τα ακολουθούν, και επιπλέον: «λόγος σοφίας, λόγος γνώσης, χαρίσματα» θαυμάτων, και πάρα πολλά άλλα, τα οποία «όλα τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα, διανέμοντάς τα στον καθένα όπως θέλει». Όσοι λοιπόν έγιναν μέτοχοι αυτών των χαρισμάτων, είτε όλων είτε εν μέρει ανάλογα με το συμφέρον τους, συγκαταλέχθηκαν στον χορό των αποστόλων, και όσοι γίνονται σήμερα τέτοιοι, εκεί συγκαταλέγονται.

Και αυτά βέβαια ο Κύριος και Δεσπότης μας τα διακηρύττει ξεκάθαρα καθημερινά σε όλους, αλλά άκου τι λέει και ο απόστολος Παύλος: «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πραότητα, πίστη, εγκράτεια», και πάλι: «Η αγάπη δεν περιαυτολογεί, δεν υπερηφανεύεται, δεν ασχημονεί, δεν ζητά τα δικά της», αλλά «όλα τα ανέχεται, όλα τα υπομένει, η αγάπη ποτέ δεν εκπίπτει». Άκου δε και τον θεολόγο Ιωάννη που λέει: Παιδιά μου, «μην αγαπάτε τον κόσμο ούτε όσα υπάρχουν στον κόσμο», διότι η αγάπη για τον κόσμο είναι έχθρα προς τον Θεό. Επομένως, αδελφοί μου, όποιος αγαπά τον κόσμο γίνεται εχθρός του Θεού, και ότι «Εκείνος που μισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος, και γνωρίζετε ότι κανένας ανθρωποκτόνος δεν έχει» μερίδιο στη βασιλεία του Κυρίου και Θεού μας, και ότι «Σε αυτό είναι» φανερά «τα τέκνα του Θεού και τα τέκνα του διαβόλου», από το μίσος και την αγάπη. Διότι αυτός που αγαπά τον Θεό, αγαπά και όσους έχουν γεννηθεί από Αυτόν, δηλαδή τους αδελφούς του, ενώ εκείνος που μισεί κάποιον από τους αδελφούς του, αυτός έχει γεννηθεί από τον διάβολο, και η αγάπη του Θεού δεν υπάρχει μέσα του.

Διότι τι άλλο είναι τόσο αγαπητό και ευπρόσδεκτο στον Θεό, όσο μια καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη και ένα φρόνημα υποταγμένο σε πνεύμα ταπεινώσεως; Διότι σε μια τέτοια κατάσταση της ψυχής κατοικεί ο ίδιος ο Θεός και επαναπαύεται, ενώ κάθε μηχανουργία του διαβόλου παραμένει εντελώς άπρακτη και όλα τα φθοροποιά πάθη της αμαρτίας εξαφανίζονται τελείως και αφθονεί μέσα σε αυτήν μόνο ο καρπός του Αγίου Πνεύματος, ο οποίος είναι η αγάπη, η χαρά, η ειρήνη, η αγαθωσύνη, η χρηστότητα, η πίστη, η πραότητα, η ταπεινοφροσύνη και η περιεκτική εγκράτεια, στα οποία κατά συνέπεια ακολουθεί ωραία η θεία γνώση, η πραότητα, και η άβυσσος των κεκρυμμένων νοημάτων και μυστηρίων του Χριστού. Σε αυτά όποιος φθάσει να βρεθεί και να διαπλαστεί, υφίσταται την καλή αλλοίωση και από άνθρωπος γίνεται άγγελος, εδώ μεν συναναστρεφόμενος με τους ανθρώπους σωματικά, στους ουρανούς δε περιπολώντας με το πνεύμα και συζώντας με τους αγγέλους και, μέσα από την άρρητη χαρά, διευρυνόμενος στην αγάπη του Θεού. Στην οποία κανείς από τους ανθρώπους δεν πρόκειται ποτέ να πλησιάσει, εάν προηγουμένως δεν καθαρίσει την καρδιά του διά της μετανοίας και των πολλών δακρύων, και δεν προχωρήσει στον βυθό της ταπεινοφροσύνης και δεν κυοφορήσει το Πανάγιο Πνεύμα, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα η δόξα, η τιμή, το κράτος, συν τω Αγίω Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Το να μορφώνεται μέσα μας ο όντως ων Θεός, τι άλλο είναι παρά το να μας μεταποιεί και να μας αναπλάθει εξ ολοκλήρου και να μας μεταμορφώνει σύμφωνα με την εικόνα της θεότητάς Του; Τέτοιον ακριβώς γνωρίσαμε ότι είχε γίνει και ο άγιος Συμεών ο Ευλαβής, ο οποίος ασκήτεψε στη μονή του Στουδίου, έχοντας βεβαιωθεί γι' αυτό από την ίδια την πείρα. Διότι, έχοντας επισφραγίσει την πίστη μας σε αυτόν μέσω της αποκαλύψεως του Πνεύματος που κατοικούσε μέσα του, τη διαφυλάττουμε αναντίρρητη. Μάλλον δε, ανάβοντας τον λύχνο της ψυχής μας από το δικό του φως σαν από κάποια λαμπάδα που μας το μετέδωσε, τον διατηρούμε άσβεστο, φρουρούμενοι από τις ευχές και τις πρεσβείες του, από τις οποίες αρδεύεται και αυξάνεται η πίστη μας σε αυτόν, και θα αυξηθεί ακόμη περισσότερο —το λέω έχοντας θάρρος στον Θεό—, φέροντας τον καρπό εκατονταπλάσιο μέσα στο ίδιο το θείο φως. Διότι καρπός της πίστεως είναι το άγιο και ανέσπερο φως, και το άγιο φως είναι προσθήκη και αύξηση της πίστεως. Καθόσον δηλαδή πηγάζει το φως, η πίστη αυξάνεται και ανέρχεται σε ύψος. Και ανάλογα με την πίστη, ο καρπός ξεκάθαρα βρίθει από το Πνεύμα. «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθωσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια», τα οποία γνωρίζει καλά, ένα προς ένα, εκείνος που τα έχει.

Διότι πάλι και πολλές φορές, από πνευματική χαρά και πόθο, λέγω τα ίδια. Όπου υπάρχει πλήθος δακρύων, αδελφοί, μαζί με αληθινή γνώση, εκεί υπάρχει και η λάμψη του θείου φωτός. Και όπου υπάρχει λάμψη φωτός, εκεί παρέχονται όλα τα αγαθά και βρίσκεται εμφυτευμένη στην καρδιά η σφραγίδα του Αγίου Πνεύματος, από το οποίο πηγάζουν και όλοι οι καρποί της ζωής· από εκεί καρποφορείται για τον Χριστό η πραότητα, η ειρήνη, η ελεημοσύνη, η συμπάθεια, η χρηστότητα, η αγαθοσύνη, η πίστη, η εγκράτεια, από εκεί προέρχεται η αγάπη προς τους εχθρούς και η προσευχή υπέρ αυτών, η χαρά στους πειρασμούς, η καύχηση στις θλίψεις, το να λογαριάζει κανείς τα σφάλματα των άλλων ως δικά του και να τα πενθεί, το να θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των αδελφών πρόθυμα μέχρι θανάτου.

Αλλά μη γένοιτο, αδελφοί, να καρποφορήσουμε ποτέ τέτοια ζιζάνια, επειδή δεχθήκαμε από ραθυμία τον σπόρο του πονηρού στις καρδιές μας. Μακάρι, αντίθετα, να καρποφορήσουμε στον Χριστό τριάντα και εξήντα και εκατό τα όσα καλλιεργούνται μέσα μας διά του Πνεύματος, τα οποία είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, χρηστότητα, αγαθοσύνη, μακροθυμία, πίστη, πραότητα, εγκράτεια, καθώς και να τραφούμε με τον άρτο της γνώσεως και να αυξηθούμε στις αρετές και να φθάσουμε σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, στον οποίο ανήκει κάθε δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, χωρίς άνδρα και γυναίκα, ο παντοδύναμος Θεός, που έπλασε μια για πάντα τον άνθρωπο, δεν μπορεί να δημιουργήσει άνθρωπο -καθώς δεν είναι εύλογο-, έτσι δεν μπορεί να προσφέρει στον άνθρωπο το ευ είναι, αν ο ίδιος ο άνθρωπος δεν το θελήσει με όλη του την ψυχή και με όλη του την προαίρεση, για να μην πληγεί η λογική αξιοπρέπεια της ανθρώπινης φύσης. Διότι εκείνος που το θέλει, το ζητά με δάκρυα και κραυγή ισχυρή, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Χριστός, που είναι Θεός και άνθρωπος, για να λυτρωθεί από τον θάνατο ως άνθρωπος, ανέπεμψε δεήσεις και ικεσίες προς τον Θεό ως άνθρωπος με δάκρυα και κραυγή ισχυρή, και αφού τις ανέπεμψε προς Εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, εισακούστηκε λόγω της ευλάβειάς Του, και, αν και ήταν Υιός, αφού εισακούστηκε, έγινε για όσους Τον υπακούν πρόξενος αιώνιας σωτηρίας. Ποια είναι όμως η σωτηρία; Χαρίζεται μόνο στους υπάκουους το ευ είναι. Και τι είναι αυτό το ευ είναι που χαρίζεται; Ο καρπός του Πνεύματος, λέει, είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· εναντίον αυτών δεν υπάρχει νόμος· διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος.

Κεφάλαιο ΙΑ΄ Λένε οι θεόσοφοι πατέρες, και αληθινά το λένε, ότι ο Χριστός ήρθε φέρνοντας στους ανθρώπους την απαλλαγή και την αναίρεση των αμαρτιών. Εάν λοιπόν ο Χριστός είναι αυτός που απαλλάσσει τους ανθρώπους από τις αμαρτίες και αναιρεί τις αμαρτίες των ανθρώπων, πώς λένε πάλι ότι μέσω της εγκράτειας νεκρώνονται στους πιστούς οι ορμές και οι κινήσεις των παθών; Λέμε λοιπόν ότι αληθεύουν και τα δύο. Διότι όσοι βαπτίστηκαν στον Χριστό, ενδύθηκαν τον Χριστό· και ενδύονται τον Χριστό μέσω του Αγίου Πνεύματος του Χριστού, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα. Μεταξύ δε των διαφόρων καρπών του Αγίου Πνεύματος, ένας καρπός είναι και η εγκράτεια. Ο δε καρπός του Πνεύματος, λέει, είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· και καθένας που εγκρατεύεται από κάθε αμαρτία, δεν είναι ο ίδιος που εγκρατεύεται, αλλά ο καρπός του Πνεύματος που είναι η εγκράτεια. Κανένας εγκρατής, επομένως, ας μη νομίζει ότι η εγκράτεια είναι αποτέλεσμα της δικής του δύναμης, αλλά της χάριτος του Χριστού.

Αργότερα όμως, όταν ήλθε ο Χριστός και πραγματοποίησε την ακριβή ένωση της θεότητας και της ανθρωπότητας, ώστε τα δύο αυτά άκρως αντίθετα να γίνουν ένα, αν και παραμένουν ασύγχυτα και άφυρτα, ο άνθρωπος, έχοντας ήδη γίνει φως μέσω της ένωσής του με το καθαρότατο, πρωταρχικό και ανέσπερο θείο φως, δεν έχει πλέον ανάγκη από κανέναν γραπτό νόμο. Διότι η θεότητα του Ιησού που ενοικεί μέσα του καρποφορεί το ευ είναι, την αγάπη, τη χαρά, την ειρήνη, τη μακροθυμία, τη χρηστότητα, την αγαθοσύνη, την πίστη, την πραότητα και την εγκράτεια. Αφού λοιπόν ο απόστολος απαρίθμησε αυτούς τους καρπούς, στο τέλος λέει: Εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος. Διότι για τον δίκαιο δεν έχει τεθεί νόμος.

Διότι, όπως σε ένα ζωντανό σώμα γίνονται φανερές οι ενέργειες της ψυχής, έτσι και σε μία ζωοποιημένη ψυχή φανερώνονται οι ενέργειες του αχράντου Πνεύματος: αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια. Διότι η ψυχή, έχοντας λάβει ξανά μέσω της πίστεως εκείνη τη νοερή δύναμη, την οποία όταν στερήθηκε ο πρώτος άνθρωπος υπέστη την εκτροπή των ορθών λογισμών, δεν μπορεί να θεωρήσει ότι η αρετή είναι κυρίως τίποτε άλλο, παρά η εκπλήρωση του θείου θελήματος. Αυτό ακριβώς λένε ότι είναι κυρίως η αρετή και οι εραστές της όντως σοφίας, οι μύστες και οι μυσταγωγοί της παρουσίας του Χριστού και της πίστεως: το να κάνει κάθε άνθρωπος που πιστεύει στον Χριστό και έχει αποδεχθεί το μυστήριο της οικονομίας Του, μόνο το θέλημα του Θεού, και απέναντι στα πράγματα του παρόντος βίου να διάκειται σαν να είναι νεκρός, ενώ να αναγνωρίζεται ως ζωντανός, κινούμενος και ενεργός μόνο ως προς τα θεία προστάγματα. Αυτό είναι το γνώρισμα της ζωντανής ψυχής, όπως ακριβώς εκείνο είναι της νεκρής.

ΟΜΙΛΙΑ ΝΒ'. Στην καθαρή ψυχή είναι φανερά τα σφάλματα. Πατέρες μου, αδελφοί και τέκνα. Πάντοτε βέβαια μαίνεται και ορμά ο εχθρός εναντίον μας, αλλά πάντοτε αποτρέπεται από τις θείες δυνάμεις. Πότε λοιπόν βρίσκει κάποιον να παγιδεύσει; Όταν κάποιος του δώσει αφορμή, αποδιώχνοντας το Άγιο Πνεύμα και βάζοντας μέσα του τον αλλότριο, ο οποίος τον διδάσκει όλα όσα του αρέσει να κάνει και να λέει. Και για να μάθουμε καλά τα ιδιώματα και των δύο ενεργειών, ας ακούσουμε και εδώ κάτι λίγο, αν το επιτρέπετε. Διότι πρέπει και νύχτα και μέρα, άγρυπνα, νηφάλια και με επίγνωση, να σας υπενθυμίζω τα ίδια και να σας εκπαιδεύω, ω τιμιότατοι. Εκείνος, λοιπόν, που έχει το Άγιο Πνεύμα, κατέχει χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, αγάπη, και προφέρει λόγια πιο γλυκά από το μέλι και την κηρήθρα. Διότι από το περίσσευμα της καρδιάς, όπως είπε ο Κύριος, αναβλύζουν αυτά, γινόμενα φωτισμός και παρηγοριά σε όσους τα δέχονται. Τι δεν έχουν δηλαδή από τα καλά; Έχουν το «συγχώρεσέ με», το «ευλόγησον, πάτερ», το «είμαι άφρων», το «είμαι ο μόνος αμαρτωλός», το «δεν είμαι άξιος να συγκαταλέγομαι στην αδελφότητα», το «θέτω τον εαυτό μου κάτω από κάθε κτίση». Διότι, αν ο θείος Απόστολος, που ήταν το φως του κόσμου, ομολογεί μαζί με τους άλλους αγίους ότι έχει γίνει έκτρωμα και σκουπίδι όλων, πώς θα μπορέσουμε εμείς να εκφράσουμε με λόγια την πτώση της αναξιότητάς μας; Ούτε καν μπορεί να ειπωθεί, ωστόσο, το να λέμε τέτοια λόγια είναι ίδιον της παρουσίας του Αγίου Πνεύματος μέσα μας.

Ιδού, μας έχει υποδειχθεί ο θερισμός· ας βγούμε λοιπόν και εμείς με κάθε προθυμία στη συγκομιδή· ας συνάξουμε τους καρπούς, όχι τους σαρκικούς και φθαρτούς, αλλά τους πνευματικούς και αυτούς που παραμένουν στην αιώνια ζωή, τον αγιασμό, την ειρήνη, την αγάπη, τη χαρά, τη μακροθυμία, την υπομονή, τη χρηστότητα, την πραότητα και κάθε άλλη αρετή. Αυτοί είναι οι καρποί του Πνεύματος, τους οποίους πρέπει να αλωνίζουμε μέσω της ικανότητας της διάκρισης, δηλαδή το καλό να είναι αμιγές και χωρίς πρόσμειξη από το χειρότερο, όπως για παράδειγμα να αγαπούμε, αλλά χωρίς εμπαθή προσκόλληση· και να επιδιώκουμε με ζήλο τα καλά, αλλά χωρίς φθόνο· και να μιλούμε για τον αδελφό, αλλά όχι με εχθρικότητα· αλλά μάλλον να πράττουμε ειλικρινά «το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο», όπως έχει γραφεί. Και αν πρέπει να τους βάλουμε και σε αποθήκες, αυτό θα ήταν η διασφάλιση μέσω της ταπεινοφροσύνης· διότι «όταν κάνετε όλα όσα οφείλετε», λέει ο Κύριος, «να λέτε ότι είμαστε άχρηστοι δούλοι· διότι κάναμε ό,τι οφείλαμε να κάνουμε». Και πάλι ο Απόστολος λέγει: «Διότι τι έχεις που να μην το έλαβες; Και αν το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το είχες λάβει;» Αυτός ο θερισμός και αυτός ο τόσος κόπος δεν συντελείται μέσα σε δύο ή τρεις μήνες, αλλά συμπαρατείνεται μέχρι το τέλος της ζωής μας· πλην όμως, αν συγκριθεί με τον μέλλοντα αιώνα, λογίζεται ως μία ημέρα.

Επομένως και εμείς, αδελφοί, ας υπομείνουμε κάθε θλίψη, κάθε στενοχώρια, κάθε πειρασμό που μας προσβάλλει ορατά και αόρατα, και αυτήν τη νηστεία που διανύουμε, πεινώντας και διψώντας και ταλαιπωρούμενοι με διάφορους τρόπους, ώστε να καρποφορήσουμε και να μετάσχουμε στην ευλογία του Θεού. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και για να θρέψουμε τον Ιησού και να Τον φιλοξενήσουμε. Διότι, όπως εμείς τερπόμαστε με τη θέα της κτίσης, έτσι και Εκείνος τέρπεται με την ομορφιά της ψυχής μας. Και ποιοι είναι οι καρποί; «Αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια». Με αυτά τρέφεται, με αυτά φιλοξενείται. Και μακάριος είναι εκείνος που Τον τρέφει, διότι θα τραφεί από Εκείνον με τα αιώνια αγαθά· και μακάριος είναι εκείνος που Τον φιλοξενεί, διότι θα φιλοξενηθεί από Εκείνον στη βασιλεία των ουρανών! Ω! Αν κάποιος δεχθεί εδώ υπό τη στέγη του έναν βασιλιά, χαίρεται και ευφραίνεται μεγάλως· πόσο μάλλον εκείνος που δέχεται υπό τη στέγη του τον Βασιλέα των βασιλευόντων και Κύριο των κυριευόντων. Και το ότι φιλοξενείται, είναι φανερό από όσα ο Ίδιος έχει πει: «Εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του». Και πάλι: «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, αυτός είναι που με αγαπά· και όποιος με αγαπά θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου, και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου».