Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 5:24

Βλέπεις από παντού πώς τώρα ο λόγος του δεν αναφέρεται στην ουσία της σάρκας, αλλά στη μοχθηρή προαίρεση και σε εκείνη που δεν είναι τέτοια; Και γιατί τον ονομάζει καρπό του Πνεύματος; Διότι τα μεν πονηρά έργα προέρχονται μόνο από εμάς· γι' αυτό και τα ονομάζει έργα· ενώ τα καλά δεν έχουν ανάγκη μόνο από τη δική μας προσπάθεια, αλλά και από τη φιλανθρωπία του Θεού. Έπειτα, σκοπεύοντας να τα απαριθμήσει, θέτει πρώτα τη ρίζα των αγαθών, λέγοντας τα εξής: «Αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοεργία, πίστη, πραότητα, εγκράτεια. Εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος». Διότι τι θα μπορούσε να προστάξει κανείς σε εκείνον που τα έχει όλα μέσα του, και έχει την αγάπη ως τέλειο δάσκαλο της πνευματικής φιλοσοφίας; Όπως ακριβώς εκείνα από τα άλογα που υπακούν στα ηνία και κάνουν τα πάντα από μόνα τους δεν θα είχαν ανάγκη από μαστίγιο, έτσι και η ψυχή που κατορθώνει την αρετή καθοδηγούμενη από το Πνεύμα, δεν έχει ανάγκη από τον νόμο για να τη νουθετεί. Μάλιστα, και εδώ με θαυμαστό τρόπο παραμέρισε τον νόμο, όχι επειδή είναι κακός, αλλά επειδή είναι κατώτερος από τη φιλοσοφία που χαρίζεται από το Πνεύμα. Όσοι δε ανήκουν στον Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες της.

Τις άλλες δύο όμως, από τις οποίες η μία είναι αξιομακάριστη επειδή έχει δοθεί από τον Θεό, ενώ η άλλη επαινετή επειδή κατορθώνεται από εμάς με τη χάρη του Θεού, ας τις επιλέξουμε και ας τις επιδιώξουμε με ζήλο. Από αυτές τις δύο, τη μεν πρώτη μακαρίζει ο Δαβίδ λέγοντας: «Μακάριοι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες»· τη δε δεύτερη θαυμάζει ο Παύλος, γράφοντας στους Γαλάτες, ότι «Όσοι ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα». Από το άλλο ζεύγος, τη μία ο Χριστός λέει ότι πρέπει να την περιφρονούμε, λέγοντας: «Μη φοβηθείτε από αυτούς που αποκτείνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να αποκτείνουν την ψυχή»· την άλλη όμως τη θεωρεί φοβερή: «Να φοβηθείτε μάλλον εκείνον που δύναται και την ψυχή και το σώμα να απολέσει στη γέεννα». Γι' αυτό, αποφεύγοντας αυτήν, ας επιλέξουμε εκείνη τη νεκρότητα, η οποία μακαρίζεται και θαυμάζεται, ώστε από τις άλλες δύο, τη μεν μία να αποφύγουμε, τη δε άλλη να φοβηθούμε. Διότι κανένα απολύτως όφελος δεν έχουμε να βλέπουμε τον ήλιο, να τρώμε και να πίνουμε, εάν δεν είναι παρούσα η ζωή των αγαθών έργων. Διότι ποιο είναι το όφελος, πες μου, ενός βασιλιά που φορεί μεν την πορφύρα και φέρει όπλα, αλλά δεν έχει κανέναν υπήκοο, παρά είναι εκτεθειμένος σε όλους όσοι επιθυμούν να του επιτεθούν και να τον υβρίσουν; Έτσι και για τον Χριστιανό δεν θα υπάρξει κανένα όφελος, εάν έχει μεν την πίστη και τη δωρεά του βαπτίσματος, υποτάσσεται όμως σε όλα τα πάθη· διότι έτσι η ύβρις θα είναι μεγαλύτερη και η αισχύνη περισσότερη.

Γιατί λοιπόν δεν είπες: «Πρέπει πλέον αυτός να μεταστεί από τη γη»; Αλλά εκείνα που πρόσταξες στους κοσμικούς, αυτά δεν τα προστάζεις στον επίσκοπο. Και τι πρόσταξε σε εκείνους, λέει; «Νεκρώστε τα μέλη σας τα επί της γης»· και πάλι: «Εκείνος που πέθανε έχει δικαιωθεί από την αμαρτία»· και πάλι: «Όσοι δε ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα»· και ο Χριστός πάλι λέει: «Εάν κάποιος δεν αποταχθεί όλα του τα υπάρχοντα, δεν είναι άξιός μου». Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν τα είπε αυτά;

Και αν μπορείς να το αντιληφθείς, έλα, δώσε μου το χέρι σου, και ας πάμε σε αυτόν τον πόλεμο και οι δύο, και ας δούμε την παράταξη. Διότι και αυτοί πολεμούν κάθε μέρα, και κατασφάζουν τους αντιπάλους, και νικούν όλες τις επιθυμίες που μας επιβουλεύονται. Και θα τις δεις ριγμένες καταγής, να μην μπορούν ούτε καν να σπαρταρήσουν· αλλά να αποδεικνύεται μέσα από τα έργα εκείνο το αποστολικό λόγιο, ότι «όσοι ανήκουν στον Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες».

Διότι αυτή είναι η δόξα μας, αυτό είναι το καύχημά μας, με αυτό φιλοτιμούμαστε απέναντι σε όλους· όχι ότι έχουμε πόλη μεγάλη και θαυμαστή, ούτε ότι πρώτοι εμείς νικούμε, ούτε ότι υπερισχύουμε με τη ρώμη του σώματος· αλλά ότι έχουμε Θεό αληθινό, για αυτό καυχιόμαστε· όχι μόνο όταν μας βοηθάς, αλλά και όταν μας εγκαταλείπεις. Διότι αυτό σημαίνει το «Όλη την ημέρα»· όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Σε μένα δε, μακάρι να μη συμβεί να καυχηθώ, παρά μόνο για τον σταυρό του Χριστού». Διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει άλλη τέτοια δόξα. Γι' αυτό και πάλι έλεγε: «Και όχι μόνο αυτό, αλλά και καυχόμαστε για τον Θεό». Διότι τίποτα δεν είναι ίσο με αυτό το καύχημα. Κανείς, λοιπόν, ας μην υψηλοφρονεί για τον πλούτο· κανείς για κανένα από τα βιοτικά πράγματα, αλλά μόνο για τούτο, για το ότι έχει τον Θεό ως Δεσπότη. Αυτό είναι ανώτερο από κάθε ελευθερία, αυτό είναι καλύτερο και από τους ίδιους τους ουρανούς. Διότι, εάν το να αποκαλείται κανείς ότι ανήκει στον τάδε ή στον δείνα έφερε πολλές φορές καύχηση μεταξύ των ανθρώπων, αναλογίσου πόση δόξα φέρει το να ανήκει κανείς στον Θεό. Γι' αυτό και ο Παύλος το έθεσε αυτό ως μεγάλο αξίωμα λέγοντας: «Όσοι δε είναι του Χριστού, σταύρωσαν τη σάρκα». Διάψαλμα. Άλλος λέει, «Πάντοτε». Ο δε Εβραίος αυτό το λέει «Σελ». «Τώρα όμως μας απώθησες και μας ντρόπιασες». Άλλος λέει, «Αν και μας απώθησες».

Τότε λοιπόν η πόλη ονομαζόταν του Θεού· τώρα όμως όλοι εμείς ονομαζόμαστε του Θεού. Διότι, όπως λέει, εκείνοι που ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες της. Είδες την κλιμάκωση της αρετής; Γι' αυτό τον λόγο ονομαζόταν και όρος του Θεού, επειδή ο Θεός λατρευόταν εκεί. «Καλοθεμελιωμένο, αγαλλίαμα όλης της γης». Υπάρχει μεγάλη ασάφεια στο ρητό αυτό, γι' αυτό πρέπει να δώσουμε προσοχή.

Διότι αυτές είναι καρπός του Πνεύματος, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα, εγκράτεια· εναντίον τέτοιων δεν υπάρχει νόμος», λέει. Πολύ σωστά μίλησε έτσι· διότι εκείνοι που ασκούν την αρετή είναι ανώτεροι από τον νόμο και δεν υπόκεινται σε νόμο· «διότι για τον δίκαιο», λέει, «δεν έχει τεθεί νόμος». Έπειτα, αφού μας ανέλυσε τον καρπό του Πνεύματος, πρόσθεσε: «Όσοι δε ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες της», σαν να έλεγε κανείς ότι την απέδειξαν ανενεργή ως προς την πράξη των κακών, την κατέστησαν άπρακτη, και την καταπολέμησαν με τέτοιο τρόπο, ώστε να καταστεί ανώτερη και από τα πάθη και από τις επιθυμίες. Διότι αυτό υπονόησε λέγοντας «σταύρωσαν». Επειδή, όπως ακριβώς εκείνος που είναι προσηλωμένος στον σταυρό και διαπερασμένος από εκείνα τα καρφιά, ενώ κατακόπτεται από τις οδύνες και κεντρίζεται, ας πούμε, από εδώ και από εκεί, δεν θα μπορούσε ποτέ να ενοχληθεί από κάποια σαρκική επιθυμία, αλλά αντίθετα όλα τα πάθη και κάθε πονηρή επιθυμία τρέπονται σε φυγή, αφού η οδύνη δεν αφήνει κανένα περιθώριο για τα πάθη εκείνα, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και εκείνοι που αφιέρωσαν τους εαυτούς τους στον Χριστό προσηλώθηκαν τόσο πολύ σε Αυτόν και περιφρόνησαν τις σωματικές ανάγκες, σαν να σταύρωσαν τους εαυτούς τους μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες.

Έπειτα μέσω της φωνής άκουσες, «Δεν θα με δει άνθρωπος»· γι' αυτό και κατέβηκες από τη θεοπτία σε μια βαθύτατη κοιλάδα ταπεινώσεως στο Χωρήβ· φέρνοντας μαζί σου τις πλάκες της γνώσεως και της αναβάσεως· και έχοντας δοξασμένο το πρόσωπο της ψυχής και του σώματος. Αλίμονο για το είδος της μοσχοποιίας της δικής μου συνοδείας! Αλίμονο για τη συντριβή των πλακών! Έπειτα τι; Έπιασες από το χέρι τον λαό και τον πέρασες μέσα από την έρημο. Ίσως μάλιστα σε αυτόν, που κάποτε φλεγόταν από τη φωτιά της δικής του επιθυμίας, έγινες πηγή ύδατος δακρύων μέσω του ξύλου (εννοώ βέβαια της σταυρώσεως της σάρκας μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες). Πολεμάς τα έθνη που συναντάς, καταναλώνοντάς τα με το πυρ του Κυρίου. Έρχεσαι στον Ιορδάνη (γιατί τίποτα δεν εμποδίζει να αλλοιώσουμε και λίγο την ιστορική σειρά)· τον διαχωρίζεις για τον λαό, όπως ο Ιησούς μέσω του λόγου, και τα μεν πρώτα ύδατα τα απένειμες στην αλμυρή θάλασσα και στη νέκρωση· τα δε ύδατα της αγάπης τα έστησες από πάνω με άλλον τρόπο μπροστά στα μάτια αυτών των νοητών σου Ισραηλιτών.

Αν θέλεις, το κυριότερο και ισχυρότερο από όλα, έχεις ανεβεί στην Ιερουσαλήμ, την όραση της τέλειας ειρήνης της ψυχής, βλέπεις τον Χριστό, τον Θεό της ειρήνης· κακοπαθείς μαζί Του ως καλός στρατιώτης· συσταυρώνεσαι μαζί με τη σάρκα, με τα πάθη και με τις επιθυμίες· και ευλόγως, καθώς και εσύ ο ίδιος έγινες Θεός για τον Φαραώ και για κάθε αντίπαλη δύναμή του, συνθάβεσαι λοιπόν και συγκατέρχεσαι στον άδη της θεολογίας, εννοώ, και των άρρητων μυστηρίων, και μυρώνεσαι και ευωδιάζεις από τις συγγενείς και φίλες γυναίκες, δηλαδή τις αρετές. Διότι τι με εμποδίζει να τα λέω και να τα εκφράζω λέξη προς λέξη; Εφόσον βέβαια και στον ουρανό κάθεσαι στα δεξιά (ω της αρπαγής!), ανασταίνεσαι και εσύ τριήμερος μετά τη νίκη κατά τριών τυράννων· ίσως είναι πιο οικείο να πω, ώστε μετά τη νίκη του σώματος, της ψυχής και του πνεύματος, ή και μετά την κάθαρση τρόπον τινά της τριμερούς ψυχής, εννοώ του πάθους, του θυμού και του λογικού, έρχεσαι στο όρος των Ελαιών (διότι πρέπει να συντομεύω και να μην αναπτύσσω περιττές σοφίες προς κάποιον που είναι γεμάτος από σοφία, ιδίως γράφοντας επιστολή σε αυτόν που υπερέχει σε γνώση έναντι όλων ημών), για το οποίο όρος νομίζω κάποιος καλλίδρομος αναβαίνοντας έλεγε: Τα ψηλά όρη είναι για τα ελάφια, δηλαδή για τις ψυχές που εξολοθρεύουν τα θηρία. Μαζί με αυτόν λοιπόν, τρέχοντας και συνοδοιπορώντας και εσύ, έχεις φτάσει στη βάση του, αφού ατένισες στους ουρανούς· διότι πάλι ανάγω τον τύπο του λόγου στον ίδιο τον λόγο.

Βλέπεις ότι εδώ δεν εννοεί τη σάρκα, αλλά τον γεώδη λογισμό. Διότι οι έχθρες, και οι ζηλοτυπίες, και οι αιρέσεις, πώς θα μπορούσαν να προέρχονται από τη σάρκα; «Εκείνοι δε που ανήκουν στον Ιησού Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες.» Ονομάζοντας πάλι εδώ σάρκα τις πονηρές πράξεις. «Εάν ζούμε με το Πνεύμα, σύμφωνα με το Πνεύμα και ας στοιχούμε.» Ας πολιτευόμαστε σύμφωνα με τους δικούς Του νόμους. Διότι αυτό σημαίνει το «ας στοιχούμε». Λέει λοιπόν: Ας αρκεστούμε στη δύναμη του Πνεύματος, και ας μην αναζητούμε την προσθήκη του νόμου. «Ας μη γινόμαστε κενόδοξοι.» Δείχνει ότι εκείνοι που εισάγουν την περιτομή, το κάνουν αυτό από φιλοδοξία. «Προκαλώντας ο ένας τον άλλον.» Δηλαδή σε φιλονικίες και έριδες. «Φθονώντας ο ένας τον άλλον.» Διότι από την κενοδοξία προέρχεται ο φθόνος.

Ίσως όμως να πει κάποιος ότι, εκτός των άλλων, ο λόγος έκανε μνεία και στο γήρας της, εξαιτίας του ότι είχε ήδη ζήσει σύμφωνα με τον γερασμένο νόμο, του οποίου την παλαιότητα και το παρωχημένο η ίδια διέγραφε ολοκάθαρα, και υποδήλωνε ότι επρόκειτο να έλθει άλλος που θα εισήγαγε τα πάντα καινά. Αλλά, επειδή τώρα πια για εμάς όλα τα παλαιά έχουν παρέλθει και έχουν εισαχθεί στη θέση τους νέα, και νόμος και λόγος και βίος, και μαζί με αυτά τα πάντα συλλήβδην, ας κρατήσουμε σταθερά αυτά που μας δόθηκαν, ας απορρίψουμε τις σκιές, ας επιλέξουμε την αλήθεια, ας περιπατήσουμε σε καινότητα ζωής, ας μην υπάρχει σε εμάς καμία παλαιότητα, κανένας βίος που να γηράσκει και να ρυτιδώνεται κατά τους παλαιούς τύπους. Γνωρίζουμε πώς ο παλαιός μας άνθρωπος συνετάφη, πώς νεκρώθηκε μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες.

Για όλα αυτά, λοιπόν, τα καλά που σου έχουν γίνει από τον Θεό, τι άξιο έχεις να ανταποδώσεις σε Εκείνον που κάλεσε την ψυχή σου στη ζωή; Διότι, σύμφωνα με το δίκαιο, δεν οφείλεις πλέον να ζεις για τον εαυτό σου, αλλά για Εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για σένα, προοδεύοντας σε κάθε αρετή δικαιοσύνης, σε κάθε εκπλήρωση των εντολών, αναζητώντας πάντοτε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και τέλειο και ευάρεστο, και φροντίζοντας με όλη σου τη δύναμη να το επιδιώκεις. Όμως, ω τέκνο, τη νεότητά σου υπόταξέ την στον λόγο του Θεού έτσι όπως ο ίδιος ο λόγος απαιτεί, να παραστήσεις το σώμα σου ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη στον Θεό, που αποτελεί τη λογική λατρεία, και κάθε ικμάδα σαρκικής επιθυμίας με την ολιγοφαγία και την ολιγοποσία και με τις ολονύχτιες αγρυπνίες ψύξε και ξήρανε, για να πεις και εσύ από καρδιάς: «Έγινα σαν ασκός μέσα στην πάχνη, αλλά δεν λησμόνησα τα προστάγματά σου», και έχοντας επίγνωση ότι ανήκεις στον Χριστό, «σταύρωσε τη σάρκα σου, σύμφωνα με την αποστολική ρήση, μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», και «νέκρωσε τα επίγεια μέλη σου», όχι μόνο την έμπρακτη πορνεία, αλλά και την ακαθαρσία που ενεργείται από τα πονηρά πνεύματα μέσα στη σάρκα.

«Διότι ο Κύριος ήταν Θεός, αν και έγινε άνθρωπος· εγώ όμως είμαι άνθρωπος αμαρτωλός, και υποδουλωμένος σε αμέτρητα πάθη· πώς λοιπόν μπορώ να μιμηθώ τον Κύριο;» Και αποκρίθηκε ο Γέροντας: «Από εκείνους που είναι υποδουλωμένοι στην ύλη του κόσμου, κανείς δεν μπορεί να μιμηθεί τον Κύριο· όσοι όμως μπορούν να πουν: "Ιδού, εμείς αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε", εκείνοι λαμβάνουν τη δύναμη και να τον μιμηθούν, και να κατορθώσουν να τηρήσουν όλες τις εντολές του.» Και ρωτάει ο Αδελφός: «Ποια δύναμη;» Αποκρίθηκε ο Γέροντας: «Άκουσέ Τον που λέει: "Ιδού, σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού· και τίποτα απολύτως δεν θα σας βλάψει". δʹ. Λαμβάνοντας αυτήν τη δύναμη και την εξουσία ο Παύλος έλεγε: "Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού". Και πάλι: "Δεν υπάρχει πλέον καμία κατάκριση για εκείνους που είναι εν Χριστώ Ιησού, οι οποίοι δεν περιπατούν σύμφωνα με τη σάρκα, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα". Και πάλι: "Όσοι δε ανήκουν στον Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες". Και πάλι: "Για εμένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο". εʹ. Προφητεύοντας για αυτήν την εξουσία και τη βοήθεια ο Δαβίδ έλεγε: "Εκείνος που κατοικεί υπό τη βοήθεια του Υψίστου, θα αναπαυθεί υπό τη σκέπη του Θεού του ουρανού. Θα πει στον Κύριο: Είσαι ο υπερασπιστής μου και το καταφύγιό μου, ο Θεός μου, και σε Αυτόν θα ελπίζω".»

ΙΑ΄. Στον μεν Θεό αρέσει η αγάπη, η σωφροσύνη, η θεωρία και η προσευχή· στη δε σάρκα, η γαστριμαργία, η ακολασία και όσα τα αυξάνουν αυτά. Γι' αυτό, όσοι ζουν σύμφωνα με τη σάρκα δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό· όσοι όμως ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες.

Και πώς, λέει, σταυρώνεται καθημερινά ο Χριστός, ώστε να τον βλέπω νοερά; Δεν λέω να τον βλέπεις καθημερινά να σταυρώνεται, αλλά κάθε μέρα να βλέπεις νοερά τη σωτήρια σταύρωση που έγινε τότε άπαξ και να λες συχνά από καρδιάς: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου». Όταν δε σταυρώσουμε και τη σάρκα «μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», σύμφωνα με τον θείο και μακάριο Παύλο, τότε κι εμείς συσταυρωνόμαστε με αυτόν και μπορούμε να λέμε: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις εν τη βασιλεία σου». Βλέπεις αυτός ο πολύ σύντομος και εύκολος λόγος πόση ωφέλεια περιέχει; Δεν είπε:

Μας διδάσκει δε να νεκρώσουμε τα πάθη «μαζί με τα παθήματα και τις επιθυμίες»· διότι, επειδή η επιθυμία γεννά τα πάθη, ο δάσκαλος δεν θέλει να νεκρώνουμε μόνο τα πάθη, αλλά μαζί με όλα αυτά και τις επιθυμίες· επειδή, όπως ακριβώς μια γυναίκα όταν συλλάβει γεννά παιδί, έτσι και η καρδιά, όταν συλλάβει εμπαθή επιθυμία, γεννά πάθος· και εκείνος που θέλει να απαλλαγεί από τα ολέθρια πάθη, οφείλει να εκδιώκει και τις επιθυμίες· διότι, όταν ο νους και η καρδιά καταστούν απρόσιτα στις εμπαθείς επιθυμίες, έχουν νεκρωθεί και αυτές μαζί με τα παθήματα.

Γαλ. 5,24 Είναι δυνατόν το 〈οι δε〉 να εννοηθεί και αντί του «αυτοί δε», τονίζοντας το «οι»· αυτοί δε είναι εκείνοι που είπα, οι οποίοι, ανήκοντας στον Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα, και τα εξής. Γαλ. 6,2 〈Και έτσι θα αναπληρώσετε τον νόμο.〉 Διότι ο 〈νόμος του Χριστού〉 αποδείχθηκε τέτοιος μέσα από τα έργα· 〈επειδή αυτός ανέλαβε τις αμαρτίες μας και βάσταξε τις ασθένειές μας.〉 Και το αποκορύφωμα είναι ότι καταδέχθηκε σταυρό και θάνατο για χάρη μας.

Β΄. Επειδή πρόκειται να μιλήσουμε για τα όσα τελούνται στη θεία ιερουργία, είναι αναγκαίο πρώτα να πούμε τι είναι η Εκκλησία και τι δηλώνουν η κόγχη, το σύνθρονο, ο μύαξ και τα παρόμοια. Εκκλησία λέγεται επειδή σε αυτήν συγκεντρώνονται και προσκαλούνται οι ορθόδοξοι· ονομάζεται δε περιοχή, καθώς περιέχει τα θαυμαστά έργα του Θεού. Η δε κόγχη αντιστοιχεί στο σπήλαιο της Βηθλεέμ και στο σπήλαιο όπου ετάφη. Το σύνθρονο είναι τύπος του Δεσποτικού θρόνου, στον οποίο, αφού νίκησε τον κόσμο, αναλήφθηκε με τη σάρκα του και κάθισε σε αυτόν. Λέγεται δε σύνθρονο και όχι θρόνος, λόγω της συγκαθεδρίας του Υιού με τον Πατέρα. Τα υπόλοιπα σύνθρονα δηλώνουν την τιμή την οποία πρόκειται να λάβουν οι δίκαιοι μετά την ανάσταση, σύμφωνα με το: «Εγώ είπα· είστε θεοί». Συγκάθονται δε οι ιερείς ως συσταυρωθέντες με τον Χριστό ως προς τα πάθη και τις επιθυμίες, ενώ οι διάκονοι στέκονται όρθιοι ως τύπος των αγγέλων. Η αγία τράπεζα δηλώνει το άγιο μνημείο στο οποίο ετάφη. Η δε αγία πρόθεση δηλώνει τον Κρανίου τόπο στον οποίο σταυρώθηκε, και γι' αυτό η θυσία τελείται σε αυτήν. Το κιβώριο είναι τύπος της κιβωτού του Νώε· διότι το μεν «κιβ» σημαίνει κιβωτός, το δε «ώριον» σημαίνει τη διάταξή του. Τα δε παρακιόνια είναι προς μίμηση των τεσσάρων ζώων που εμφανίστηκαν στον προφήτη.

Και δικαιολογημένα· διότι όσοι δεν έχουν μετάσχει στη θεότητα, ούτε να τη δουν ούτε καν να την εννοήσουν μπορούν· όσοι πάλι δεν έχουν αποκτήσει εμπειρία ή δεν έχουν βιώσει αυτά, ούτε ονομάζονται συγγενείς του Θεού. Διότι αυτά που υπερβαίνουν τον νου και τη διάνοια, πώς είναι δυνατόν να τα εννοήσει ο δικός μας νους, που δημιουργήθηκε από εκείνα, αν δεν φωτιστεί από εκείνα και δεν ενωθεί με αυτά και, όπως ακριβώς από αυτά έλαβε την ύπαρξη, έτσι να αξιωθεί να λάβει και την επίγνωσή του και να τον αντικρίσει μέσα σε γνωστή αγνωσία και αθέατη θέα; Όσοι δε δεν έχουν γίνει τέτοιοι, ούτε Άγιο Πνεύμα έχουν, ούτε—ας μην πλανώνται—ανήκουν στον Χριστό. Θα είναι, λοιπόν, σε αυτούς αλάνθαστο σημείο, όταν λάβουν το Άγιο Πνεύμα και γίνουν δικοί του Χριστού, αυτό που έθεσε για όλους μας ο θείος απόστολος λέγοντας τα εξής: «Όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία», ονομάζοντας ελευθερία την τέλεια απαλλαγή από όλα τα πάθη και τις κοσμικές και σαρκικές επιθυμίες. Γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Όσοι δε ανήκουν στον Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», και πάλι: «Εάν δε ο Χριστός είναι μέσα μας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης.»

43. Αν υπάρχει μέσα σου το Άγιο Πνεύμα, οπωσδήποτε από τις ενέργειές του που γίνονται μέσα σου θα γνωρίσεις αυτά που λέει γι' αυτό ο Απόστολος, διότι λέει: «Όπου υπάρχει το πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία» και ότι: «Το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης» και ότι: «Εκείνοι που ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες». Διότι όσοι βαπτίστηκαν στο Άγιο Πνεύμα έχουν ντυθεί ολόκληρο τον Χριστό και είναι υιοί φωτός και περπατούν σε φως ανέσπερο και βλέποντας τον κόσμο δεν τον βλέπουν και ακούγοντας τα πράγματα του κόσμου δεν τα ακούν. Διότι όπως είναι γραμμένο για τους σαρκικούς ανθρώπους ότι βλέποντας δεν βλέπουν και ακούγοντας για θεία πράγματα δεν καταλαβαίνουν ούτε μπορούν να χωρέσουν τα του Πνεύματος, διότι γι' αυτούς είναι μωρία, έτσι να σκεφτείς και για εκείνους που έχουν το Άγιο Πνεύμα μέσα τους· φορούν σώμα αλλά δεν είναι στη σάρκα· «Διότι εσείς», λέει, «δεν είστε στη σάρκα αλλά στο Πνεύμα, εάν βέβαια το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας»· είναι νεκροί για τον κόσμο και ο κόσμος γι' αυτούς· «Διότι για εμένα», λέει, «ο κόσμος έχει σταυρωθεί και εγώ για τον κόσμο».

Αλλά αυτά δεν ισχύουν για εκείνους που σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες της, όπως είστε και εσείς, που για τον Κύριο Ιησού Χριστό, σύμφωνα με τον απόστολο, σταυρώσατε τη σάρκα. Διότι άλλος είναι ο πόθος, και προς άλλα στρέφεται η επιθυμία μας, τέκνα μου. Ζητούμε και αναζητούμε την παλαιά διαμονή του παραδείσου της τρυφής, από την οποία αποβληθήκαμε· αναπολούμε και αναγνωρίζουμε το αρχαίο πολίτευμά μας· αναχωρούμε από τον κόσμο της πλάνης και ερχόμαστε προς τον Θεό· απεκδυόμαστε το βιωτικό σκοτάδι και ενδυόμαστε το νοερό φως· βλέπουμε ψηλά στον ουρανό και γνωρίζουμε τους λόγους της κτίσεως· και αποκτώντας τα πάντα, κυριαρχούμε επί των πάντων.

Και αυτά βέβαια αποτελούν για εκείνους τα καυχήματα και τις αγαλλιάσεις αυτών που επαινούνται, αλλά όχι όμως για όσους σταύρωσαν τη σάρκα «μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες» της, όπως είστε και εσείς που για τον Κύριο Ιησού Χριστό, σύμφωνα με τον απόστολο, σταυρώσατε τη σάρκα. Διότι άλλος είναι ο πόθος και προς άλλα στρέφεται η επιθυμία μας, ω τέκνα. Ζητούμε και αναζητούμε την παλαιά διαβίωση στον Παράδεισο της τρυφής, από τον οποίο έχουμε εκδιωχθεί. Αναπολούμε και αναγνωρίζουμε το αρχαίο πολίτευμά μας. Αναχωρούμε από τον πλάνο κόσμο και ερχόμαστε προς τον Θεό. Απεκδυόμαστε το βιωτικό σκοτάδι και ενδυόμαστε το νοερό φως. Βλέπουμε ψηλά προς τον ουρανό και γνωρίζουμε τον λόγο της κτίσεως, και, αποκτώντας τα πάντα, κυριαρχούμε στα πάντα και -ω της μεγάλης επαγγελίας!- ποιος μας χώρισε από σάρκα και αίμα, από τους γονείς και από τους απογόνους, από τους οικείους, από τους συνομήλικους, από την πατρίδα, από τις πόλεις, από τις αγορές, από τα πλήθη και τους λαούς και από όλα τα εγκόσμια; Ποιος μας έπεισε να παραδώσουμε τους εαυτούς μας ως δούλους στους πνευματικούς ηγουμένους και πατέρες και να αναλάβουμε τον ασκητικό αγώνα, ο οποίος διεξάγεται καθημερινά μέσω της εγκράτειας, της αγρυπνίας και της χαμευνίας;

Ας μην επιστρέφουμε λοιπόν, παρακαλώ, με τις καρδιές μας, σαν σε κάποια Αίγυπτο, σε όσα παλαιότερα βιώσαμε στον κοσμικό βίο, ούτε να θυμόμαστε τα εκεί κρέατα και τους λέβητες, ούτε την άλλη απολαυστική και τρυφηλή και αμαρτωλή θεώρηση και έξη. Αλλά ας βλέπουμε τον εαυτό μας, και τον άριστο βίο τον οποίο αγωνιζόμαστε και διανύουμε, διότι εδώ μάλλον έδωσε εντολή ο Κύριος να υπάρχει η ευλογία και η ευζωία, η αληθινή αγαλλίαση, η αδιάψευστη ελπίδα, η σωτήρια πανήγυρη· και αν γίνεται λόγος για επιτυχία, εμείς μάλλον επιτύχαμε, και αν υπάρχει τρόπος απόκτησης μεριδίου, εμείς εκλέξαμε την αγαθή μερίδα· και αν υπάρχει αναφώνηση μακαρισμού, εμείς μάλλον μακαριστήκαμε, εμείς που εγκαταλείψαμε τον κόσμο, το γένος, την πατρίδα, τους φίλους, τους γνωστούς, το σπίτι, τους γονείς, τη γυναίκα, τα τέκνα, εμείς που απαρνηθήκαμε κτήματα, οικήματα, και όλα τα εξωτερικά αγαθά, εμείς που αποποιηθήκαμε τα έργα της αισχύνης, τα θέατρα, τα ακούσματα, τα ιπποδρομικά θεάματα, τα ορχηστικά, τα αυλητικά, τα μουσικά, τα οργανικά, τα χορευτικά, τα χειροκροτήματα, τα ακροβατικά, και τα επιτηδεύματα της άλλης ενασχόλησης και ενέργειας που αποβλέπει στη ματαιότητα της ανθρώπινης φύσης· αποχαιρετώντας τον γάμο και την τεκνογονία, και αναλαμβάνοντας την παρθενία και την ακτημοσύνη, τα ουράνια και θεία αυτά πλεονεκτήματα, μέσα στα οποία σταυρωνόμενοι καθημερινά ως προς τον κόσμο και τα του κόσμου, δικαίως θα ακούσουμε από τον μεγάλο απόστολο ότι «εκείνοι που ανήκουν στον Ιησού Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες της».

Για τους μοναχούς, αντιθέτως, μπορούν να ειπωθούν τα εξής: «Όσοι ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», σαν να είναι ανενεργοί ως προς την πράξη της αμαρτίας. Εάν όμως έτσι έχουν τα πράγματα, ας αναλογιστούν αυτοί που συγκρούστηκαν τώρα ποιας καταδίκης είναι άξιοι, οι οποίοι όχι μόνο διαπληκτίστηκαν, αλλά και σήκωσαν χέρι ο ένας στον άλλον.

Πού είναι όμως εκείνοι που αγοράζουν αγρούς και αμπελώνες, βόδια και ημιόνους, και επισύρουν πάνω τους τη λέπρα του Γιεζή; Από εκεί προέρχεται η φιλαργυρία· από εκεί η φιλοκέρδεια· από εκεί η αστάθεια και το να μην επιλέγει κανείς να συζεί με τον αδελφό του, αλλά να ζει μόνος και με το δικό του θέλημα· από εκεί προέρχεται το «να βλασφημείται το όνομα του Θεού εξαιτίας σας ανάμεσα στα έθνη, καθώς είναι γραμμένο»· από εκεί προέρχεται και το να νεκρώνεται κανείς ψυχικά. Διότι πώς να μην νεκρωθεί εκείνος που ζει αδιάφορα; «Δεν γνωρίζετε», λέει ο Απόστολος, «ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός.» Και πάλι λέει: «Μην πλανάσθε, ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε θηλυπρεπείς ούτε αρσενοκοίτες ούτε πλεονέκτες ούτε κλέφτες ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδοροι, ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.» Και αυτά έχουν ειπωθεί για εκείνους που ζουν στον κοινωνικό βίο· για εμάς όμως δεν είναι έτσι. Αλλά τι ισχύει; «Όσοι ανήκουν στον Χριστό σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες.» Και εσείς δεν είστε από τον κόσμο τούτο, και «Το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς.» Γιατί λοιπόν χάνουμε τη μακαριότητά μας; Γιατί εξευτελίζουμε την ευγένεια της κλήσης μας; Γιατί δεν μιμούμαστε τους αδελφούς μας που ζουν με καλόν τρόπο, των οποίων ο βίος είναι φωτεινός και ο έπαινος προέρχεται από τον Θεό και τους ανθρώπους; Δεν θα συνέλθουμε επιτέλους κάποτε και εμείς;