Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ 5:4

Άκουσε τα αμαρτήματα. «Τώρα καταλήγετε στη σάρκα, εκπέσατε από τον Χριστό». Είδες ότι αυτοί είχαν το Πνεύμα· άκουσες ότι «Αποκοπήκατε από τον Χριστό»· ομοίως και, «Εκπέσατε από τη χάρη». Τι προσθέτει μετά από αυτά, δίνοντας περιθώριο ανακαινισμού; «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού». Μία φορά τους είχε γεννήσει· αλλά αυτός που γέννησε μία φορά δεν παραιτείται από το να γεννήσει και δεύτερη φορά για τη σωτηρία. Αν κάποιος διαπράξει όλα τα άλλα κακά, αυτό το ίδιο είναι άθεο. Άνθρωποι όμως, οι οποίοι έλαβαν το Πνεύμα, έτρεξαν καλά, υπέμειναν τόσα πολλά, κινδύνευσαν, υπέμειναν μάταια, εξέπεσαν και αποκόπηκαν, αναγεννώνται πάλι, για να αναλάβουν ξανά τη μορφή του Θεού. Μήπως σου απομένει πάλι κάποια αντίρρηση περί μετανοίας; Ποιος μας έπλασε; Ο Θεός. Μας δημιούργησε σώμα, μας δημιούργησε ψυχή. Μας εγκαταλείπει; Ποιος μας έχει δώσει το φάρμακο της ζωής;

Από εδώ νομίζω ότι πήρε τις αφορμές του λόγου του ο μακάριος Παύλος και έγραψε σε όσους, μετά την πίστη, επιστρέφουν στον νόμο: «Σας λέω ότι, εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα», και πάλι: «Χωριστήκατε από τον Χριστό όσοι δικαιώνεστε με τον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη». <Έλεγαν λοιπόν οι Ιουδαίοι στον θεραπευμένο: Είναι Σάββατο· και δεν σου επιτρέπεται να σηκώσεις το κρεβάτι σου.> Θεωρώ πολύ επίκαιρο να αναφωνήσουμε για όλα αυτά: «Ιδού λαός ανόητος και ασύνετος, έχουν μάτια και δεν βλέπουν». Διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο απαίδευτο από τέτοιους ανθρώπους, ή τι μεγαλύτερο ως προς την αναισθησία; Το γεγονός δηλαδή ότι θα έπρεπε να θαυμάσουν τη δύναμη Εκείνου που τον θεράπευσε δεν το βάζουν στον νου τους· αντίθετα, όντας σκληροί επικριτές, και γνωρίζοντας καλά μόνο αυτό, κατηγορούν για παρανομία εκείνον που μόλις τώρα και με κόπο συνήλθε από τη μακρόχρονη ασθένεια, και με αμάθεια τον διατάζουν να ξαπλώσει πάλι, σαν να έπρεπε να παραμένει άρρωστος για να εκπληρωθεί η τιμή προς το Σάββατο. <Αυτός όμως τους απάντησε: Εκείνος που με έκανε καλά, εκείνος μου είπε, Σήκωσε το κρεβάτι σου και περπάτα. Τον ρώτησαν λοιπόν.> Ο λόγος αυτός κυοφορεί μια σοφότατη έννοια, ικανή να αποκρούσει τη δυστροπία των Ιουδαίων.

Επομένως, ενεργώντας με θεία οικονομία και ακόμη συγκεκαλυμμένα, αντιδιαστέλλοντας με τα δικά του λόγια εκείνα του Μωυσή, δηλαδή, αντιπαραβάλλοντας προς τον Νόμο το ευαγγελικό κήρυγμα, και θέτοντας τις νέες διδασκαλίες σε πολύ ανώτερη θέση από τις παλαιότερες, λέει: «Εάν εσείς μείνετε στον δικό μου λόγο, είστε πράγματι μαθητές μου». Διότι εκείνοι που λάμπουν από ακέραιη πίστη, και δέχονται χωρίς δισταγμό στον νου τους την ευαγγελική διδασκαλία, και δεν φροντίζουν καθόλου για τη σκιά του Νόμου, αυτοί είναι αληθινοί μαθητές του Χριστού. Όσοι όμως δεν προσέρχονται με αυτόν τον τρόπο, απατούν τους εαυτούς τους, μη όντας στην πραγματικότητα αληθινοί μαθητές, και για τον λόγο αυτό έχουν εκπέσει από τη σωτηρία. Γι' αυτό άλλωστε και ο μακάριος Παύλος προς όσους θέλουν ανόητα να δικαιωθούν από τον Νόμο μετά την πίστη, ρητά γράφει: «Χωριστήκατε από τον Χριστό όσοι ζητάτε να δικαιωθείτε μέσω του Νόμου, εκπέσατε από τη χάρη». Είναι λοιπόν θαυμαστή και πολύτιμη η αταλάντευτη πίστη, και το να θέλει κανείς να ακολουθεί σταθερά τον Χριστό, ανάγοντας τις σκιές του Νόμου στη γνώση Του, και μεταπλάθοντας όσα ειπώθηκαν με αινιγματικό τρόπο προς την πνευματική διδασκαλία.

Το ότι πάλι μας φαίνεται αληθινό αυτό που ειπώθηκε, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το βεβαιώσουμε από τα ίδια τα θεία γράμματα. Διότι ο θεσπέσιος Παύλος γράφει σε αυτούς που πίστεψαν προερχόμενοι από τους Ιουδαίους, όταν, έχοντας παραμελήσει τα ευαγγελικά δόγματα, επέστρεφαν πάλι πίσω τιμώντας τις σκιές του νόμου: «Αποξενωθήκατε από τον Χριστό όσοι ζητάτε να δικαιωθείτε μέσω του νόμου, εκπέσατε από τη χάρη», και πάλι: «Σας λέω ότι, εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα». Εάν λοιπόν η επιθυμία να δικαιωθούν σύμφωνα με τον νόμο τους καθιστά ξένους προς τον Χριστό, πώς δεν είναι εντελώς αναμφισβήτητο ότι η αποβολή του κατά νόμον τρόπου ζωής προξενεί τη δύναμη της ενώσεως με τον Χριστό; Έτσι λοιπόν περιτέμνεται ο Ισραήλ, και εξαγνίζεται ακόμη περισσότερο εκείνος που κάποτε λάτρευε την κτίση αντί για τον Κτίστη, αποβάλλοντας την αρχαία νόσο. Διότι τι λέει σε αυτούς ο Παύλος; «Εάν δηλαδή, ενώ ήμασταν εχθροί, συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό διά του θανάτου του Υιού του, πολύ περισσότερο τώρα που συμφιλιωθήκαμε, θα σωθούμε διά της ζωής του»· τους επικρίνει δε και λέει σε άλλο σημείο: «Τώρα όμως που γνωρίσατε τον Θεό, ή μάλλον που γνωριστήκατε από τον Θεό, πώς επιστρέφετε πάλι στα ασθενή και πτωχά στοιχεία του κόσμου, στα οποία θέλετε και πάλι από την αρχή να υποδουλωθείτε;»

Και μερικοί έπεφταν προς τα πίσω, και, ενώ έτρεχαν καλά, βασκαίνονταν. Αυτοί ήταν οι Γαλάτες, οι οποίοι μετά τη δικαίωση μέσω της πίστεως, παλινδρόμησαν στην εντολή του νόμου και επέστρεψαν στον τρόπο ζωής των τύπων και του γράμματος, στους οποίους, λοιπόν, πολύ δίκαια ο Παύλος διαμαρτυρήθηκε λέγοντας: «Εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός σε τίποτα δεν θα σας ωφελήσει. Αποχωριστήκατε από τον Χριστό όσοι δικαιώνεστε με τον νόμο, ξεπέσατε από τη χάρη». Αλλά, για να συνοψίσουμε ωφέλιμα και αναγκαία τον λόγο για το προκείμενο θέμα, σχίζεται το καταπέτασμα του ναού από πάνω έως κάτω, καθώς ο Θεός αποκαλύπτει πλέον τα Άγια των Αγίων, και καθιστά την εσωτερική σκηνή προσιτή στο εξής σε όσους πιστεύουν στον Χριστό. Διότι ήδη βρίσκεται ενώπιόν μας η γνώση των θείων μυστηρίων, όχι πλέον ενδεδυμένη με την παχύτητα του νομικού γράμματος σαν με κάποιο καταπέτασμα, ούτε έχοντας το κάλυμμα της ιστορίας, δηλαδή υψώνοντας ως τείχος το αφανές των τύπων μπροστά στα μάτια της διάνοιάς μας, αλλά με την απλότητα της πίστεως και με εντελώς λίγα λόγια: «Κοντά σου, λέει, είναι ο λόγος, στο στόμα σου και στην καρδιά σου, δηλαδή ο λόγος της πίστεως τον οποίο κηρύσσουμε, ότι εάν ομολογήσεις με το στόμα σου Κύριο τον Ιησού, και πιστέψεις στην καρδιά σου ότι ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς, θα σωθείς· διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς για δικαίωση, ενώ με το στόμα ομολογεί για σωτηρία».

Άραγε λοιπόν θα απέχουμε από τα αναγνώσματα του Νόμου; Καίτοι πώς δεν είναι αμάθεια να σκεφτόμαστε έτσι, εφόσον ο Χριστός λέει ξεκάθαρα: «Γι' αυτό σας λέω, ότι κάθε γραμματέας που μαθήτευσε στη βασιλεία των ουρανών, μοιάζει με άνθρωπο πλούσιο, ο οποίος βγάζει από τον θησαυρό του καινούργια και παλαιά.» Επομένως, δεν αρνούμαστε μεν να γνωρίζουμε τον Νόμο· ωστόσο, το να τον γνωρίζουμε με τέτοιον τρόπο ώστε να επιλέγουμε να ζούμε νομικά, δηλαδή ιουδαϊκά, είναι αποτρεπτέο. Διότι βέβαια δεν θα θυσιάσουμε βόδια, ούτε θα τιμήσουμε τον Θεό των όλων με αιματηρές θυσίες. Μάλλον πνευματική λατρεία θα του προσφέρουμε ως οσμή ευωδίας. Όπως εξάλλου λέει ο Σωτήρας: «Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια.» Το ότι, μάλιστα, αποτελεί μεγάλη ζημία για εκείνους που έχουν σφραγιστεί με το Άγιο Πνεύμα σε καινότητα ζωής το να θέλουν ακόμη να πολιτεύονται και να ζουν ιουδαϊκά, δηλαδή σύμφωνα με τη σκιά του Νόμου, το επιβεβαιώνει ο μακάριος Παύλος, λέγοντας σε εκείνους που μετά την πίστη γυρίζουν, τρόπον τινά, πίσω στη λατρεία των σκιών: «Αφού αρχίσατε με το πνεύμα, τώρα καταλήγετε με τη σάρκα;» Και πάλι: «Σας λέω ότι, εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα. Αποξενωθήκατε από τον Χριστό όσοι ζείτε σύμφωνα με τον Νόμο, εκπέσατε από τη χάρη.»

Διότι το γεγονός ότι, μετά την ανάδειξή του, το να προσκολλάται κάποιος στη λατρεία σύμφωνα με τον Νόμο είναι επικίνδυνο και επιζήμιο, το επιβεβαιώνει ο Παύλος, λέγοντας σε αυτούς που μετά την πίστη σε αυτόν και τον καθαρισμό μέσω του αγίου βαπτίσματος, από υπερβολικά πολλή ανοησία επέστρεψαν στα του Μωυσή, δηλαδή σε όσα ορίζει ο Νόμος: «Χωριστήκατε από τον Χριστό όσοι δικαιώνεστε μέσω του Νόμου, εκπέσατε από τη χάρη. Διότι εμείς μέσω της πίστεως απεκδεχόμαστε την ελπίδα της δικαιοσύνης.» Είναι όμως πιθανό να υπονοεί και κάτι άλλο ο Χριστός με το να λέει: Προσέχετε και ακούτε τους λόγους μου. Διότι εάν βεβαίως θέλετε, λέει, να εντρυφάτε με διεισδυτικότητα τον νου σας στις σκιές του Νόμου και να θεωρείτε άξιους της δέουσας προσοχής τους τύπους, θα ακούσετε οπωσδήποτε τους δικούς μου λόγους. Διότι εγώ προδιαγράφομαι μέσα στους τύπους, και κανένα ξένο στοιχείο δεν εισήγαγε η δύναμη των δικών μου θεσπισμάτων, εάν βέβαια κατανοηθεί πνευματικά ο Νόμος. «Διότι εάν πιστεύατε», λέει, «στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι για εμένα έγραψε εκείνος». <Μήπως όλη την ημέρα θα οργώνει ο γεωργός; Ή θα ετοιμάσει τον σπόρο πριν καλλιεργήσει τη γη; Όταν εξομαλύνει την επιφάνειά της, τότε δεν σπέρνει μικρό μαυροκούκι και κύμινο; Και πάλι σπέρνει σιτάρι και κριθάρι, και ζέα στα σύνορά σου.> Πολύ βαθύ είναι βέβαια το αίνιγμα, και εντελώς δυσδιάκριτο το νόημα των προκειμένων λόγων· θα μιλήσω όμως όσο είναι δυνατόν, και στο μέτρο που επιτρέπεται.

Διότι είπε βέβαια προς τους κατά σάρκα Ισραηλίτες: «Η περιτομή δεν είναι τίποτε, και η ακροβυστία δεν είναι τίποτε, παρά μόνο η τήρηση των εντολών του Θεού». Και πάλι: «Σας λέω λοιπόν ότι εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός σε τίποτε δεν πρόκειται να σας ωφελήσει. Αποξενωθήκατε από τον Χριστό όσοι αναζητείτε τη δικαίωση στον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη». Επειδή εμείς διαμέσου της πίστεως προσδοκούμε την ελπίδα της δικαιοσύνης. Προς το πλήθος όμως εκείνων που προέρχονται από τους Εθνικούς λέγει: «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και καιρούς και έτη, φοβάμαι για εσάς, μήπως και κοπίασα μάταια για εσάς». Βλέπεις παντού να απομακρύνουν τους λίθους και να βγάζουν από τη μέση τα σκάνδαλα και των δύο πλευρών.

Αλλά για ποιους θα μπορούσαν να γίνουν οι οδοί του Κυρίου έλεος και αλήθεια; Το διασαφηνίζουν λέγοντας, ότι γίνονται για εκείνους που εκζητούν τη διαθήκη του και τα μαρτύριά του, δηλαδή για εκείνους που είναι προσηλωμένοι σε αυτόν και έχουν επιλέξει να τον αγαπούν, τηρώντας τις εντολές του, και ασφαλώς όχι για εκείνους που απειθούν και απορρίπτουν τις εντολές που δόθηκαν από τον Χριστό· ούτε βέβαια για εκείνους που έπαθαν κάτι παρόμοιο με αυτό που έπαθαν οι Γαλάτες, οι οποίοι στράφηκαν προς τις σκιές του νόμου, πηγαίνοντας προς τα πίσω μετά την πίστη. Προς αυτούς γράφει ο Παύλος: «Εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα». Και πάλι: «Αποξενωθήκατε από τον Χριστό όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, ξεπέσατε από τη χάρη». Για τέτοιου είδους ανθρώπους οι οδοί του Κυρίου δεν θα μπορούσαν να είναι έλεος και αλήθεια, ούτε θα προέκυπτε από εκεί κάποια ωφέλεια. <Επειδή σε υπέμεινα, Κύριε.> (Cod. M f. 38 b) Αντί του, Προσδόκησα, δηλαδή ότι θα γίνεις βοηθός μου. Διότι με αυτήν την έννοια προσλαμβάνει τη λέξη η θεία Γραφή.

η'. Ότι το καθαρότατο πλήθος όσων έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης είναι πάρα πολύ μεγάλο, ενώ είναι μικρότερο εκείνο που προέρχεται από τους Ιουδαίους, μπορεί κανείς να το μάθει από εδώ χωρίς κόπο. Διότι, από τη μία, εισήγαγε στην κιβωτό επτά από τα καθαρά ζώα, και από την άλλη, ανά δύο από τα ακάθαρτα, δηλαδή από τους κυριοκτόνους Ιουδαίους. «Διότι σώθηκε το υπόλειμμα», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Εκτός από αυτό, το ότι κατά καιρούς επρόκειτο να αποστατήσουν και να απομακρυνθούν από την πίστη ορισμένοι από αυτούς που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, το προτύπωνε πάλι. «Διότι απέστειλε», λέει, «από την κιβωτό τον κόρακα για να δει αν κόπασε το νερό· αυτός όμως δεν επέστρεψε». Πνίγηκε δε, νομίζω, στα νερά, μη βρίσκοντας στήριγμα και μέρος να σταθεί. Επομένως, το να γλιστρήσει κανείς μακριά από την πίστη του Χριστού και να αποχωριστεί από αυτήν, είναι οπωσδήποτε πρόξενο απώλειας. Έτσι και ο μακάριος Παύλος λέει σε όσους, μετά την πίστη, αναζητούσαν την τελειότητα στον νόμο, ή μάλλον σε εκείνους που νόμιζαν ότι θα γίνουν τέλειοι: «Χωριστήκατε από τον Χριστό, εσείς που δικαιώνεστε με τον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη· διότι εμείς με το Πνεύμα, μέσω της πίστης, περιμένουμε την ελπίδα της δικαιοσύνης». Πρόσεξε δε πώς ο κόρακας, που είναι αποστάτης, προέρχεται από τα ακάθαρτα πτηνά. Διότι προέρχονταν από τους Ιουδαίους εκείνοι που, μετά τη δικαίωση εν Χριστώ, επέστρεφαν προς τα πίσω στις σκιές του νόμου. Και για αυτούς, νομίζω κάπου, γράφει και ο σοφός Ιωάννης: «Από εμάς βγήκαν, αλλά δεν ήταν από εμάς· διότι αν ήταν από εμάς, θα είχαν μείνει μαζί μας».

Αυτό ακριβώς κάνουμε και εμείς, απομακρύνοντας μεν από τις Εκκλησίες τους ετεροδόξους και τους διεστραμμένους, ενώ ταυτόχρονα προσφέρουμε πλουσιοπάροχα στους οικείους της πίστεως τις ουράνιες τροφές. Έχει λεχθεί όμως να μην αφήνουμε τίποτα για το πρωί· καθώς ο νόμος υποδηλώνει πάλι ότι η χρήση των τύπων, αφού έχει παρέλθει ο χρόνος κατά τον οποίο ήταν ακόμη χρήσιμοι και αναγκαίοι, οπωσδήποτε και εξάπαντος οδηγεί σε κρίση και κόλαση: «Διότι έβγαλε σκουλήκια αυτό που κρατήθηκε». Και αυτό θα ήταν μια σαφής ένδειξη κολάσεως και φθοράς. Διότι θα βρεθούν όλοι υπό φθορά και κόλαση όσοι τηρούν τη σκιά μετά την ανάδειξη της αλήθειας. Κάτι τέτοιο λέμε ότι έπαθαν και εκείνοι, στους οποίους γράφει ο μακάριος Παύλος: «Αποκοπήκατε από τον Χριστό όσοι ζητάτε να δικαιωθείτε με τον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη». Και πάλι: «Ενώ αρχίσατε πνευματικά, τώρα τελειώνετε σαρκικά; Τόσα πάθατε μάταια, αν βέβαια ήταν μάταια;» Επομένως, απαγορεύει να φυλάσσουν για το πρωί, ώστε μέσω του πρωινού να εννοήσεις τον καιρό μετά τον νόμο, κατά τον οποίο φανερώθηκε η παρουσία του Χριστού και ανέτειλε σε εμάς το θείο φως. Αλλά οι Ισραηλίτες τα φύλασσαν για το πρωί, επειδή επρόκειτο να τηρήσουν την αργία του Σαββάτου, και μάλιστα με προσταγή του Θεού.

Αυτό μόνο θέλω να μάθω από εσάς: Από τα έργα του νόμου λάβατε το Πνεύμα, ή από την ακοή της πίστεως; Τόσο ανόητοι είστε; Ενώ αρχίσατε με το Πνεύμα, τώρα τελειώνετε με τη σάρκα;» Στη συνέχεια προσθέτει πάλι σε αυτά: «Αποξενωθήκατε από τον Χριστό, εσείς που δικαιώνεστε μέσω του νόμου. Εκπέσατε από τη χάρη. Διότι εμείς, μέσω της πίστεως, προσδοκούμε την ελπίδα της δικαιοσύνης.» Διότι αληθινά πιστός, και μάλιστα από τους πλέον διαπρεπείς, υπήρξε ο μέγας Μωυσής. Αλλά ήταν υπηρέτης, και αυτό ήταν το μέτρο του, μεσίτης και διάκονος του νόμου που κατακρίνει. Ήλθε όμως ο Δεσπότης του, και μας εισήγαγε τη χάρη που δικαιώνει. Ας ησυχάσει, λοιπόν, ο νόμος, ο κατήγορος της αμαρτίας, η διακονία της κατακρίσεως, μέσω του οποίου ο Θεός τα έκλεισε όλα κάτω από την αμαρτία, ώστε να ελεήσει τους πάντες, σύμφωνα με το γεγραμμένο.

«Διότι και ο Πατέρας τέτοιους ζητά να είναι αυτοί που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια.» ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Έπειτα, τι σου φαίνεται δύσκολο σε αυτά; Και τι είναι το βαθύ και δυσνόητο; Πες το σε εμένα που ρωτώ. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Ο ιερός λόγος μάς προστάζει ότι πρέπει να απομακρυνθούμε από τα παλαιότερα έθιμα και να εγκαταλείψουμε τη δικαιοσύνη που βασίζεται στον Νόμο. Είπε δε ο Παύλος σε όσους την επιθυμούν ακόμη και μετά την πίστη: «Χωριστήκατε από τον Χριστό, όσοι δικαιώνεστε μέσω του Νόμου, και εκπέσατε από τη χάρη. Διότι εμείς, μέσω του Πνεύματος και εκ πίστεως, προσδοκούμε την ελπίδα της δικαιοσύνης». Σχετικά δε με τον τρόπο ζωής σύμφωνα με τον Νόμο, αν και μας προβάλλει στον εαυτό του λαμπρά και μεγάλα καυχήματα, πάλι λέει: «Όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημιά εξαιτίας του Χριστού.»

Και μαρτυρεί λέγοντας ο προφήτης: «Έχει αφαιρεθεί από τον οίκο του Κυρίου θυσία και σπονδή». Διότι, εφόσον έχει πλέον φανερωθεί η εν πνεύματι και αληθεία προσκύνηση και λατρεία, είναι κατά κάποιον τρόπο περιττές οι σκιές, και το να μένει κανείς στους τύπους είναι μάταιο και εντελώς ανώφελο· διότι εν Χριστώ υπάρχει καινή κτίση. Επειδή έχουν εκπέσει από τη χάρη όσοι προσπαθούν να δικαιωθούν μέσω του νόμου μετά τη φανέρωση της αλήθειας. «Δεν θα προσφέρεις δε», λέει, «πάνω στο θυσιαστήριο άλλο θυμίαμα». Διότι δεν θα αποδεχθούμε εν Χριστώ απολύτως κανέναν άλλον.

Διότι δεν έκραζε σαφώς και ξεκάθαρα ο Παύλος, όντας νομομαθής, για εκείνα τα αρχαία και νομικά καυχήματα λέγοντας: «Όσα ήταν για εμένα κέρδη, αυτά τα θεώρησα ζημία εξαιτίας του Χριστού· αλλά βεβαίως θεωρώ ότι τα πάντα είναι ζημία, εξαιτίας της υπεροχής της γνώσης του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας, για τον οποίο ζημιώθηκα τα πάντα, και τα θεωρώ σκύβαλα, για να κερδίσω τον Χριστό και να βρεθώ ενωμένος με αυτόν, μη έχοντας δική μου δικαιοσύνη που προέρχεται από τον νόμο, αλλά αυτήν που αποκτάται μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό;» ΠΑΛΛ. Το γνωρίζω. ΚΥΡ. Επέπληττε δε και άλλους, επειδή τιμούσαν την περιτομή του νόμου μετά το μυστήριο του Χριστού. «Διότι χωριστήκατε από τον Χριστό», λέει, «όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, εκπέσατε από τη χάρη. Εμείς, αντίθετα, μέσω της πίστης προσδοκούμε την ελπίδα της δικαιοσύνης». Έλεγε επίσης ότι είχε αχρηστευθεί και εκείνη η αρχαία εντολή, καθώς δεν ήταν αψεγάδιαστη, και ότι είχε εισαχθεί στη θέση της η άλλη, δηλαδή η ευαγγελική. ΠΑΛΛ. Αληθές. ΚΥΡ. Συνεπώς, το αίνιγμα αποδεικνύει την παιδαγωγία του νόμου ως ανενεργή, προστάζοντας τον Ισραήλ, που είχε κάνει τάμα, να ξυριστεί, καθώς υπέστη τον μολυσμό από τον νεκρό, δηλαδή αυτόν που έχει περιπλακεί στα εγκλήματα της κυριοκτονίας, και σαν μια άλλη κόμη να αφιερώνει στον Θεό μετά την όγδοη ημέρα, δηλαδή μετά την ανάσταση, την ακριβή και περίτεχνη ωραιότητα και παιδαγωγία των ευαγγελικών θεσπισμάτων.

Εγώ είμαι η οδός· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι η αλήθεια· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι η ζωή· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι το φως του κόσμου· ελάτε προς εμένα όλοι. Απαρνηθείτε τον Σατανά, απορρίψτε τις διδασκαλίες του. Ελάτε προς εμένα όλοι, αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθείτε τον νέο. Ελάτε προς εμένα όλοι· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια. Ελάτε προς εμένα όλοι· ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια ήρθαν μέσω εμού του Ιησού Χριστού. Όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη. Ελάτε προς εμένα όλοι, διότι αυτόν που έρχεται προς εμένα, δεν θα τον αποδιώξω έξω.

Ας μην εξαπατώμαστε πλέον με αυλούς και κιθάρες. Ας μην αναζητούμε πλέον τη δικαίωση στον νόμο, για να μην εκπέσουμε από τη χάρη, για να μη βρεθούμε υπό κατάρα. Διότι ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα, στους αιώνες. Αμήν.

Τον δε Παύλο τον απορρίπτουν επειδή δεν αποδέχεται την περιτομή, αλλά και τον αποβάλλουν επειδή έχει πει: «όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη», και ότι «εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα». 6. Αυτός δε ο Κήρινθος, ανόητος και δάσκαλος ανοήτων, ισχυρίζεται πάλι με θράσος ότι ο Χριστός έχει πάθει και έχει σταυρωθεί, αλλά δεν έχει αναστηθεί ακόμη, και ότι πρόκειται να αναστηθεί όταν γίνει η καθολική ανάσταση των νεκρών. Επομένως, είναι ασύστατα τα λεγόμενά τους, τόσο τα λόγια όσο και τα νοήματα. Γι' αυτό και ο απόστολος, εκπλησσόμενος με αυτούς που δεν πιστεύουν στη μελλοντική ανάσταση των νεκρών, έλεγε: «εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί», και το «ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε», και το «μην πλανάστε· φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές». Πάλι δε, σε αυτούς που λέγουν ότι ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί ακόμη, επιφέρει ομοίως τον έλεγχο λέγοντας: «εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, μάταιο είναι το κήρυγμά μας, μάταιη και η πίστη μας. Και βρισκόμαστε να είμαστε και ψευδομάρτυρες του Θεού, 〈επειδή μαρτυρήσαμε κατά του Θεού〉, ότι ανέστησε τον Χριστό, εάν βέβαια δεν (Τον) ανέστησε»· * ωσάν οι [μεν] απόστολοι να κήρυτταν ότι ο Χριστός 〈δεν〉 έχει αναστηθεί ακόμη, και ότι οι νεκροί δεν ανασταίνονται.

Άρα λοιπόν, σύμφωνα με αυτό, ενεργούν πιο αναγκαία από εμάς εκείνοι που από τώρα έχουν γνωρίσει το τέλειο και έχουν προλάβει να τελειωθούν στην τελειότητα που μέλλει να έλθει τότε. Πού βρίσκεται λοιπόν εκείνο που ειπώθηκε από τον Απόστολο, ότι «εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός σε τίποτα δεν πρόκειται να σας ωφελήσει» και «όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη»; Και πού βρίσκεται εκείνο που ειπώθηκε από τον Κύριο: «Διότι κατά την ανάσταση ούτε νυμφεύονται ούτε παντρεύονται, αλλά είναι ισάγγελοι»; Ενώ το «θα καθίσετε στο τραπέζι της βασιλείας του Πατέρα μου τρώγοντας και πίνοντας» και το «όταν θα το πιω καινούργιο μαζί σας στη βασιλεία των ουρανών», με την προσθήκη του «καινούργιο» και του «στο τραπέζι της βασιλείας», υποδηλώνουν διαφορετικό νόημα. Διότι και εμείς οι ίδιοι, έχοντας διδαχθεί από τα θεία λόγια, υποστηρίζουμε ότι υπάρχει κάποια μετάληψη αθανάτου ποτού και τροφής· για τα οποία έχει ειπωθεί ότι «εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, είναι αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους Τον αγαπούν». 38. Αλλά, ισχυρίζεται, πρώτα μεν κατά τη χιλιετία μεταλαμβάνουμε τις φυσικές απολαύσεις χωρίς κόπο και λύπη, και μετά τη χιλιετία, τότε μεταλαμβάνουμε εκείνα για τα οποία έχει ειπωθεί σύμφωνα με το χωρίο: «εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε». Αυτός ο λόγος όμως είναι αντίθετος προς όλη τη θεώρηση της Γραφής.

Άραγε δεν έχει εκπέσει από τη χάρη ο άθλιος, ή μάλλον δεν έχει αναδειχθεί και πολέμιος, αν όχι και κάτι περισσότερο; Διότι, αν όσοι δικαιώνονται μέσω του νόμου έχουν εκπέσει από τη χάρη, όπως φανερά αποφάνθηκε ο απόστολος γράφοντας προς τους Γαλάτες, αυτόν που κακολογεί και αναθεματίζει τόσο το κτιστό όσο και το άκτιστο της χάριτος, πού θα τον κατατάξουμε;

Δ'. Και δεν πρόσεχε μόνο την ημέρα, αλλά και τον τόπο· διότι όχι μόνο βιαζόταν να περάσει την ημέρα της Πεντηκοστής, αλλά και να την εορτάσει στα Ιεροσόλυμα. Τι είναι αυτό που κάνεις, μακάριε Παύλε; Τα Ιεροσόλυμα έχουν καταλυθεί, τα Άγια των αγίων έχουν ερημωθεί με απόφαση του Θεού, το προηγούμενο πολίτευμα έχει καταργηθεί. Εσύ προς τους Γαλάτες φωνάζεις λέγοντας: «Όσοι προσδοκάτε να δικαιωθείτε μέσω του νόμου, εκπέσατε από τη χάρη»· και γιατί μας οδηγείς πάλι στη δουλεία του νόμου; Δεν είναι μικρό το ζήτημα που εγείρεται, το να μάθουμε δηλαδή αν ο Παύλος έρχεται σε αντίφαση με τον εαυτό του. Διότι ο Παύλος δεν τηρεί μόνο ημέρες, αλλά φυλάττει και άλλα παραγγέλματα του νόμου, και φωνάζει λέγοντας στους Γαλάτες: «Ιδού, εγώ ο Παύλος σας λέω, ότι εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα».

Επειδή δεν μετανόησε με τον τρόπο που έπρεπε· διότι αυτό είναι η μετάνοια· δεν μετανόησε όπως όφειλε. Αλλιώς πώς τα έλεγε αυτά; Πώς τους παρακαλούσε πάλι, ενώ είχαν γίνει νωθροί; Πώς, ενώ είχαν γίνει χωλοί; Πώς, ενώ είχαν παραλύσει; Πώς, ενώ είχαν ατονήσει; Διότι αυτό είναι η αρχή της πτώσεως. Μου φαίνεται ότι υπαινίσσεται πως υπάρχουν ανάμεσά τους κάποιοι πόρνοι, χωρίς όμως να θέλει να τους ελέγξει προς το παρόν, αλλά προσποιείται άγνοια, για να διορθωθούν. Διότι πρέπει πρώτα μεν να προσποιείται κανείς άγνοια, και έπειτα, όταν επιμένουν, τότε να επιφέρει τον έλεγχο, ώστε να μην αποθρασυνθούν. Αυτό ακριβώς έκανε και ο Μωυσής στην περίπτωση του Ζαμβρί και της Χασβίτιδος. Διότι, λέει, δεν βρήκε τόπο μετανοίας. Δεν βρήκε μετάνοια, είτε επειδή διέπραξε αμαρτήματα μεγαλύτερα από τη μετάνοια, είτε επειδή δεν επέδειξε άξια μετάνοια. Υπάρχουν, επομένως, αμαρτήματα μεγαλύτερα από τη μετάνοια. Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Ας μην πέσουμε σε πτώση ανίατη· όσο το πράγμα είναι ακόμη χωλότητα, είναι εύκολο να επανέλθει στην ορθή κατάσταση· εάν όμως εκτραπούμε, τι θα γίνει από εκεί και πέρα; Διότι σε εκείνους μεν που δεν έχουν πέσει ακόμη, απευθύνεται κατ' αυτόν τον τρόπο, συγκρατώντας τους με τον φόβο, και λέει ότι δεν είναι δυνατόν, εάν κάποιος πέσει, να βρει παρηγοριά· σε εκείνους όμως που έχουν πέσει, ώστε να μην περιπέσουν σε απόγνωση, συμβουλεύει τα αντίθετα, λέγοντας τα εξής: Παιδάκια μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας· και πάλι: Εσείς που δικαιώνεστε διά του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη.

Ναι, λέγει· αλλά όπως δεν είναι σε εμάς εφικτό το να αναχωρήσουμε από τον κόσμο και να είμαστε μαζί με τον Χριστό, έτσι ούτε το να μείνουμε εδώ είναι δικό μας γνώρισμα, εφόσον μας δίνεται η δυνατότητα να επιτύχουμε το πρώτο· αλλά και τα δύο αυτά είναι χαρακτηριστικά του Παύλου και της δικής του ψυχής. Τι λέγεις; Γνωρίζεις και έχεις πεισθεί ότι πρόκειται να είσαι μαζί με τον Χριστό, και αμφιβάλλεις λέγοντας: «Δεν γνωρίζω τι να επιλέξω;» Και όχι μόνο αυτό, αλλά επιλέγεις και το να βρίσκεσαι εδώ, εννοώ το να παραμείνεις στη σάρκα; Τι πράγμα είναι πάλι αυτό; Δεν έζησες έναν κατάπικρο βίο; Μέσα σε αγρυπνίες, σε ναυάγια, σε πείνα, δίψα και γυμνότητα, σε μέριμνες και φροντίδες; Μαζί με αυτούς που ασθενούσαν, ασθενούσες, και για εκείνους που σκανδαλίζονταν, φλεγόσουν. «Με πολλή υπομονή», λέγει, «σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε μαστιγώσεις, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε νηστείες, σε αγνότητα· πέντε φορές έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγιές, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, ένα μερόνυχτο πέρασα στα βάθη της θάλασσας· με κινδύνους σε ποταμούς, κινδύνους από ληστές, κινδύνους στην πόλη, κινδύνους στην έρημο, κινδύνους ανάμεσα σε ψευδάδελφους». Δεν ήσουν εσύ που, όταν ολόκληρο το έθνος των Γαλατών επέστρεψε στην τήρηση του νόμου, φώναζες δυνατά λέγοντας: «Εσείς που δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη»; Πόσο πολύ δεν πένθησες τότε, και παρ' όλα αυτά επιθυμείς ακόμη περισσότερο αυτόν τον εφήμερο βίο; Διότι, ακόμη κι αν τίποτα από όλα αυτά δεν σου είχε συμβεί, αλλά όλα όσα κατόρθωσες τα είχες κατορθώσει με ασφάλεια και με ανέσεις, δεν θα έπρεπε, φοβούμενος την αβεβαιότητα του μέλλοντος, να σπεύδεις προς κάποιο λιμάνι;

Αλλά ο Παύλος δεν ήταν τέτοιος. Ποιο ήταν, λοιπόν, το αμάρτημα που τον παρακίνησε; Μεγάλο και υπέρογκο, το οποίο τους αποξένωνε όλους αυτούς από τον Χριστό, όπως άλλωστε και ο ίδιος προχωρώντας έλεγε: «Ιδού, εγώ ο Παύλος σας λέω ότι, εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα»· και πάλι, «Όσοι προσπαθείτε να δικαιωθείτε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη». Τι ακριβώς είναι λοιπόν αυτό; Διότι πρέπει να το αναπτύξουμε σαφέστερα. Όσοι από τους Ιουδαίους είχαν πιστέψει, αφενός επειδή κατέχονταν από τις προκαταλήψεις του Ιουδαϊσμού και αφετέρου επειδή μεθούσαν από κενοδοξία και επιθυμούσαν να περιβάλουν τον εαυτό τους με το αξίωμα των διδασκάλων, ήλθαν στο έθνος των Γαλατών και δίδασκαν ότι πρέπει να περιτέμνονται και να τηρούν τα Σάββατα και τις νουμηνίες, και να μην ανέχονται τον Παύλο που τα καταργεί αυτά. Διότι, έλεγαν, ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης δεν τα εμποδίζουν αυτά, οι πρώτοι από τους Αποστόλους, οι οποίοι έζησαν μαζί με τον Χριστό.

Διότι, λέγει, όσοι δικαιώνεσθε διά του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη. Αλλά αυτό βεβαίως το αναφέρει προχωρώντας πιο κάτω, όταν χρησιμοποιεί και μεγαλύτερη παρρησία, λαμβάνοντας αφορμή από όσα έχουν ήδη τεκμηριωθεί· προς το παρόν, όμως, προετοιμάζει το έδαφος αντλώντας αφορμή από τα παρελθόντα. Διότι, λέγει, όταν δεν δίνατε προσοχή στον νόμο, αλλά στην πίστη, τότε λάβατε το Πνεύμα και επιτελέσατε τα σημεία.

Γι' αυτό τον λόγο λέει ότι είναι οφειλέτης να εκπληρώσει ολόκληρο τον νόμο. Αν βέβαια ο νόμος είναι κυρίαρχος, μην εκπληρώνεις ένα μέρος του, αλλά το σύνολο· αν όμως δεν είναι κυρίαρχος, τότε μην εκπληρώνεις ούτε το μέρος. «Αποκοπήκατε από τον Χριστό όσοι αναζητάτε τη δικαίωση στον νόμο· ξεπέσατε από τη χάρη». Διότι, αφού θεμελίωσε το επιχείρημά του, φανερώνει πλέον και τον κίνδυνο του έσχατου γκρεμού. Επειδή, όταν εκείνος που καταφεύγει στον νόμο ούτε από εκεί μπορεί να σωθεί, και ταυτόχρονα εκπίπτει από τη χάρη, τι άλλο απομένει παρά η αναπόφευκτη κόλαση, αφού ο μεν νόμος αδυνατεί, η δε χάρη δεν τον αποδέχεται πλέον;

Διότι, αφού είπε: «Ακούω ότι υπάρχουν σχίσματα μεταξύ σας», δεν σταμάτησε σε αυτό, αλλά, για να δείξει για ποια σχίσματα μιλάει, προχωρώντας λέει: «Ο καθένας σπεύδει να φάει το δικό του δείπνο»· και πάλι: «Μήπως δεν έχετε σπίτια για να τρώτε και να πίνετε; Ή καταφρονείτε την Εκκλησία του Θεού;». Είναι λοιπόν φανερό ότι μίλησε για αυτά τα πράγματα. Και αν τα ονομάζει αυτά σχίσματα, μην παραξενεύεσαι· διότι, όπως είπα, με αυτήν τη λέξη θέλει να τους επιπλήξει. Αν όμως τα σχίσματα αφορούσαν δόγματα, δεν θα τους μιλούσε τόσο ήπια. Άκουσε, λοιπόν, όταν λέει κάτι τέτοιο, πόσο σφοδρός είναι και πώς προφυλάσσει και επιτιμά· προφυλάσσει μεν, όπως όταν λέει: «Ακόμη και αν άγγελος σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα»· και επιτιμά, όπως όταν λέει: «Εσείς που δικαιώνεστε μέσω του νόμου, ξεπέσατε από τη χάρη». Και άλλοτε ονομάζει «σκύλους» αυτούς που διαφθείρουν, λέγοντας: «Προσέχετε τους σκύλους»· άλλοτε πάλι «ανθρώπους με καυτηριασμένη συνείδηση» και «αγγέλους του διαβόλου». Εδώ όμως δεν είπε τίποτε τέτοιο, αλλά μίλησε ήπια και συγκρατημένα. Τι σημαίνει όμως το: «Για να γίνουν φανεροί ανάμεσά σας οι δόκιμοι»; Για να λάμψουν περισσότερο. Αυτό που θέλει να πει είναι το εξής, ότι: Σε αυτούς που είναι αμετακίνητοι και σταθεροί, όχι μόνο δεν προκαλεί καμία βλάβη αυτό, αλλά μάλλον τους αναδεικνύει και τους παρουσιάζει πιο λαμπρούς. Διότι το «για να», δεν δηλώνει παντού την αιτιολογία, αλλά πολλές φορές και την έκβαση των πραγμάτων.

Διότι και ο ένας και ο άλλος ευχαριστούν τον Θεό. Εάν λοιπόν και οι δύο ευχαριστούν, δεν υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ τους. Πρόσεξε όμως πώς και εδώ πλήττει συγκαλυμμένα αυτόν που ιουδαΐζει. Διότι, εάν το ζητούμενο είναι ακριβώς αυτό, το να ευχαριστεί κανείς, είναι ολοφάνερο ότι εκείνος που τρώει είναι που ευχαριστεί, και όχι εκείνος που δεν τρώει. Πώς θα μπορούσε άλλωστε, εφόσον παραμένει προσκολλημένος στον νόμο; Το ίδιο ακριβώς έλεγε και προς τους Γαλάτες: «Όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, ξεπέσατε από τη χάρη». Αλλά εδώ μεν το υπαινίσσεται, δεν το αποκαλύπτει όμως ξεκάθαρα, διότι δεν είχε έρθει ακόμη ο κατάλληλος καιρός. Προς το παρόν δείχνει ανοχή, και μέσω των όσων ακολουθούν το φανερώνει περισσότερο. Λέγοντας δηλαδή: «Διότι κανείς από εμάς δεν ζει για τον εαυτό του, και κανείς δεν πεθαίνει για τον εαυτό του· διότι, είτε ζούμε, για τον Κύριο ζούμε· είτε πεθαίνουμε, για τον Κύριο πεθαίνουμε», το υπέδειξε σαφέστερα και μέσα από αυτούς τους λόγους. Διότι, εκείνος που ζει σύμφωνα με τον νόμο, πώς είναι δυνατόν να ζει για τον Χριστό; Και δεν αποδεικνύει μόνο αυτό μέσω αυτών των λόγων, αλλά επιπλέον συγκρατεί και εκείνον που βιάζεται να τους διορθώσει, και τον πείθει να δείχνει μακροθυμία, αποδεικνύοντας ότι είναι αδύνατον να τους παραβλέψει ο Θεός, αλλά στον κατάλληλο καιρό θα τους διορθώσει.

Και πάλι: Όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, εκπέσατε από τη χάρη. Θανατώθηκες ως προς τον νόμο, έγινες νεκρός, επομένως δεν βρίσκεσαι πλέον κάτω από τον ζυγό, ούτε υπό τον καταναγκασμό του. Γιατί, λοιπόν, επιμένεις να προκαλείς προβλήματα στον εαυτό σου άσκοπα και μάταια; Αλλά και για ποιον λόγο έθεσε ο Παύλος το όνομά του εδώ, και δεν είπε απλώς: Ιδού, εγώ σας λέω;

Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος παρήγγειλε να μην προβαίνουμε πάντοτε μόνο σε παραινέσεις, αλλά και να ελέγχουμε με αυστηρότητα, λέγοντας τα εξής: «Για την αιτία αυτή να τους ελέγχεις με αυστηρότητα». Ας τους ελέγξουμε, λοιπόν, τώρα με αυστηρότητα, ώστε, αφού ντραπούν για όσα έχουν προηγηθεί και καταδικάσουν τους εαυτούς τους, να μη δεχθούν πλέον τη φθορά της παράνομης νηστείας. Εξαιτίας αυτών και εγώ, αφήνοντας πλέον την παραίνεση, διαμαρτύρομαι και φωνάζω δυνατά: «Εάν κάποιος δεν αγαπά τον Κύριο Ιησού Χριστό, ας είναι ανάθεμα». Και ποια μεγαλύτερη απόδειξη θα μπορούσε να υπάρξει για το ότι κάποιος δεν αγαπά τον Κύριο, από το να έχει ως κοινωνούς στη γιορτή εκείνους που Τον σκότωσαν; Αυτούς δεν τους αναθεμάτισα εγώ, αλλά ο Παύλος· ή μάλλον, ούτε ο Παύλος, αλλά ο Χριστός που ομιλεί μέσω αυτού, και ο Οποίος είπε πρωτύτερα ότι «όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, εκπέσατε από τη χάρη». Αυτά τα λόγια να τους πείτε, και αυτές τις αποφάσεις να τους διαβάσετε, και αφού τους διασώσετε με κάθε ζήλο και τους αρπάξετε από τον φάρυγγα του διαβόλου, οδηγήστε τους σε εμάς την ημέρα της νηστείας, ώστε, εκπληρώνοντας και την υπόσχεση που σας οφείλουμε, ομόθυμα και με ένα στόμα, μαζί με τους αδελφούς μας, να δοξάσουμε τον Θεό και Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διότι σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Αδελφοί, μην γίνεστε παιδιά στο φρόνημα, αλλά ως προς την κακία να είστε νήπια, και, απαλλάσσοντας εκείνους που έχουν κυριευθεί από φόβο γι' αυτά από την άκαιρη τούτη αγωνία, διδάξτε τους τι πρέπει να φοβούνται και να τρέμουν: όχι τη συγκεκριμένη κιβωτό, αλλά το να φθείρουν τον ναό του Θεού με τις μεταβάσεις τους εκεί, με τη συνείδηση που ρέπει προς τον Ιουδαϊσμό, με αυτήν την άκαιρη τήρηση τύπων. Διότι, όπως λέει, όσοι αναζητείτε τη δικαίωση μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη.

Και επιπλέον υπενθύμισε τη γέεννα, το φοβερό βήμα του Κυρίου, τις ευθύνες που θα ζητηθούν εκεί, και ότι για όλα αυτά θα δώσουμε λόγο, καθώς και ότι όχι μικρή τιμωρία περιμένει αυτούς που τολμούν τέτοια πράγματα· υπενθύμισε και τον Παύλο που λέει: «Όσοι δικαιώνεστε με τον νόμο, ξεπέσατε από τη χάρη»· και πάλι που απειλεί: «Εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός σε τίποτα δεν θα σας ωφελήσει». Και πες ότι όπως ακριβώς η περιτομή, έτσι και η ιουδαϊκή νηστεία βγάζει έξω από τη βασιλεία των ουρανών αυτόν που νηστεύει, έστω και αν έχει αναρίθμητα άλλα κατορθώματα· πες ότι Χριστιανοί γι' αυτόν τον λόγο και ονομαζόμαστε και είμαστε, για να υπακούμε στον Χριστό, και όχι για να τρέχουμε προς εκείνους τους εχθρούς. Εάν δε προβάλλει κάποιες θεραπείες, και σου λέει, «Υπόσχονται να με θεραπεύσουν, και γι' αυτό τρέχω σε αυτούς», αποκάλυψε τις μαγγανείες τους, τις επωδές, τα περιάμματα και τις φαρμακείες. Διότι με κανέναν άλλον τρόπο δεν δίνουν την εντύπωση ότι θεραπεύουν, ούτε βέβαια θεραπεύουν στην πραγματικότητα, μη γένοιτο! Εγώ όμως, χρησιμοποιώντας μεγάλη υπερβολή, λέω και τούτο, ότι ακόμη και αν θεραπεύουν στ' αλήθεια, είναι προτιμότερο να πεθάνει κανείς, παρά να προστρέξει στους εχθρούς του Θεού και να θεραπευτεί με αυτόν τον τρόπο.

Είναι κατάλληλη ευκαιρία τώρα να πούμε: Αλίμονο στη δειλή καρδιά, στα παραλυμένα χέρια και στον αμαρτωλό που βαδίζει σε δύο δρόμους. Διότι όσα έχουν ειπωθεί για την περιτομή, πρέπει να θεωρούμε ότι έχουν ειπωθεί και για τη νηστεία και για κάθε εντολή του νόμου, η οποία τηρείται τώρα παράκαιρα, όπως ακριβώς εάν κάποιος περιτέμνεται, ο Χριστός δεν θα τον ωφελήσει σε τίποτα. Για να μη νομίσεις, δηλαδή, ότι αυτό έχει ειπωθεί μόνο για την περιτομή, αλλά και για ολόκληρο τον νόμο, εάν κάποιος τον τηρεί τώρα παράκαιρα, άκουσε τι λέει: «Όσοι ζητάτε να δικαιωθείτε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη». Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να συγκριθεί με αυτήν τη ζημία; Αλλά ας μην ισχύουν αυτά για τους αδελφούς μας. Διότι αδελφούς τους αποκαλώ, έστω κι αν νοσούν αμέτρητες φορές, εξαιτίας της ελπίδας για τη θεραπεία τους.

Κανείς δεν μπορεί να τα δικαιολογήσει. Κανείς ας μην σας πλανά· αυτά δεν είναι γνωρίσματα των Χριστιανών. Αυτά είναι ξένα προς την καθολική Εκκλησία· αυτά τα πράττουν όλα τα έθνη του κόσμου. Κανείς, αδελφοί μου, ας μην σας πλανά· όσοι παρασύρεστε σε αυτά, έχετε εκπέσει από τη χάρη· ο Χριστός σε τίποτα δεν θα σας ωφελήσει. Ας επανέλθουμε, λοιπόν, πάλι στην πρώτη και καλή ομολογία, στην οποία κληθήκαμε ενώπιον πολλών μαρτύρων, ενώπιον αγγέλων και ανθρώπων και του Κτίστου των συμπάντων· διότι Αυτός κατέχει το έγγραφο της ομολογίας μας στον ουρανό, ώστε να ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του και με το πώς φύλαξε την ομολογία. Διότι για τον καθένα από εμάς είναι καταγεγραμμένα, και οι συνθήκες, και η αποταγή του διαβόλου και η συνταγή με τον Χριστό, καθώς και τα έργα μας και οι πράξεις, και τα λόγια, και οι σκέψεις, και οι μετεωρισμοί, και τα γέλια· και έχοντάς τα όλα αυτά καταγεγραμμένα έρχεται ο Χριστός. Λοιπόν, τι θέλεις; Να Του πεις ψέματα; Αλλά δεν είναι δυνατόν· διότι στο χέρι Του βρίσκεσαι και εσύ και τα λόγια σου. Αλλά μήπως θέλεις να κρυφτείς;

Αλλά όμως, μετά από τόση πρόοδο, διέπραξαν αμαρτία ικανή να τους αποξενώσει από τον Χριστό· για την οποία ο ίδιος αποφαίνεται ως εξής λέγοντας: «Ιδού, εγώ ο Παύλος σας λέω ότι, εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα», και πάλι: «Όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη». Και όμως, μετά από ένα τόσο μεγάλο παράπτωμα, τους αποδέχεται πάλι λέγοντας: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι κοιλοπονώ μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας», δείχνοντας ότι, ακόμη και μετά την έσχατη διαφθορά, είναι δυνατόν να μορφωθεί πάλι από την αρχή ο Χριστός μέσα μας· «διότι δεν επιθυμεί τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει». Ας επιστρέψουμε, λοιπόν, προσφιλές μου πρόσωπο, και ας εκπληρώσουμε το θέλημα του Θεού. Διότι γι' αυτό μας έκτισε και μας έφερε στην ύπαρξη, για να μας αξιώσει να μετάσχουμε στα αιώνια αγαθά, για να μας χαρίσει τη βασιλεία των ουρανών, όχι για να μας ρίξει στη γέεννα και να μας παραδώσει στο πυρ· διότι αυτό δεν δημιουργήθηκε για εμάς, αλλά για τον διάβολο· η βασιλεία όμως έχει ετοιμαστεί και προπαρασκευαστεί για εμάς από παλιά. Και υποδεικνύοντας και τα δύο αυτά, έλεγε σε όσους βρίσκονταν στα δεξιά του: «Ελάτε, λέει, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου.» Σε όσους δε βρίσκονταν στα αριστερά του: «Πορευθείτε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το ετοιμασμένο», όχι πλέον «για εσάς», αλλά «για τον διάβολο και τους αγγέλους του».

«Αποκοπήκατε από τον Χριστό.» Διότι, για να μη νομίσεις ότι αυτά λέγονται από εχθρότητα, δεν τα λέω μόνο σε εσάς, λέει, αλλά και σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι υποχρεωμένος να τηρήσει ολόκληρο τον νόμο. Επειδή οι διατάξεις του νόμου είναι αλληλένδετες.

Και πώς, άκουσε. Η περιτομή έχει συνδεδεμένη μαζί της τη θυσία και την τήρηση της ημέρας· η θυσία πάλι, την τήρηση της ημέρας και του τόπου· ο τόπος, πολυάριθμους τρόπους καθαρμών. Οι καθαρμοί εισάγουν ένα πλήθος διατάξεων. Διότι δεν επιτρέπεται σε έναν ακάθαρτο να προσφέρει θυσία, ούτε να εισέρχεται στα ιερά άδυτα, ούτε είναι θεμιτό να κάνει οτιδήποτε άλλο από αυτά. Γι' αυτό και ο νόμος συμπαρασύρει πολλά μέσω μιας μόνο εντολής. Αν λοιπόν περιτμηθείς, αλλά όχι την όγδοη ημέρα, ή την όγδοη ημέρα μεν, αλλά δεν προσφέρεις θυσία· ή προσφέρεις θυσία μεν, αλλά όχι στον καθορισμένο τόπο· ή στον καθορισμένο τόπο μεν, αλλά όχι τα νενομισμένα· ή τα νενομισμένα μεν, αλλά δεν είσαι καθαρός· ή είσαι μεν καθαρός, αλλά δεν έχεις καθαρθεί σύμφωνα με τους προβλεπόμενους θεσμούς, όλα εκείνα χάνονται. Γι' αυτό λέει ότι είναι οφειλέτης να εκπληρώσει όλον τον νόμο. «Όσοι δικαιώνεστε με τον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη». Και τους εκφοβίζει με την τιμωρία. Διότι τι απομένει για όσους εκπίπτουν από τη χάρη, παρά η αναπόφευκτη τιμωρία; «Διότι εμείς διά του Πνεύματος εκ πίστεως απεκδεχόμαστε την ελπίδα της δικαιοσύνης». Αφού τους φόβισε μέσω της τιμωρίας, τους οδηγεί και πάλι σε λιμάνι παρηγοριάς, λέγοντας: Δεν έχουμε ανάγκη τίποτα από εκείνες τις νομικές διατάξεις, λέει. Διότι η πίστη αρκεί για να μας χορηγήσει το Πνεύμα, και μέσω αυτής τη δικαιοσύνη και πολλά μεγάλα αγαθά. «Διότι εν Χριστώ Ιησού ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ ούτε η ακροβυστία, αλλά η πίστη που ενεργείται διά της αγάπης».

Και δεν είναι χρώματα το κόκκινο, η πορφύρα και η υάκινθος; Ιδού βεβαίως και το ομοίωμα των χερουβείμ. Πώς λοιπόν λες ότι απαγορεύεις εξαιτίας του νόμου αυτό που ο νόμος πρόσταξε να γίνει; Αν εξαιτίας του νόμου απαγορεύεις τις εικόνες, είναι καιρός να τηρείς το Σάββατο και να περιτέμνεσαι· διότι αυτά τα προστάζει απαρέγκλιτα ο νόμος. Αλλά γνωρίζετε ότι: «εάν τηρείτε τον νόμο, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα. Όσοι δικαιώνεστε με τον νόμο, έχετε εκπέσει από τη χάρη». Ο παλαιός Ισραήλ δεν είχε δει τον Θεό, «εμείς όμως με ανακεκαλυμμένο πρόσωπο κατοπτριζόμαστε τη δόξα του Κυρίου». Και αισθητά προβάλλουμε παντού τη μορφή Του –εννοώ του σεσαρκωμένου Θεού Λόγου– και αγιάζουμε την πρώτη από τις αισθήσεις (διότι η όραση είναι η πρώτη από τις αισθήσεις), όπως ακριβώς αγιάζουμε με τα λόγια την ακοή· διότι η εικόνα είναι υπόμνηση. Και ό,τι είναι το βιβλίο για όσους γνωρίζουν γράμματα, αυτό είναι η εικόνα για τους αγράμματους· και ό,τι είναι ο λόγος για την ακοή, αυτό είναι η εικόνα για την όραση· και νοητά ενωνόμαστε μαζί Του. Γι' αυτό ο Θεός πρόσταξε να κατασκευαστεί κιβωτός από άσηπτα ξύλα, να επιχρυσωθεί εσωτερικά και εξωτερικά, και να τοποθετηθούν μέσα οι πλάκες, η ράβδος και η χρυσή στάμνα που είχε το μάννα, προς υπόμνηση των γεγονότων και προτύπωση των μελλοντικών.

Ή μήπως δεν είναι ύλη το μελάνι και οι περγαμηνές των Ευαγγελίων; Ή μήπως δεν είναι ύλη η ζωοποιός Τράπεζα που μας χορηγεί τον Άρτο της ζωής; Ή μήπως δεν είναι ύλη ο χρυσός και ο άργυρος, από τα οποία κατασκευάζονται σταυροί, ιερές εικόνες και άγια ποτήρια; Ή μήπως, πριν από όλα αυτά, δεν είναι ύλη το σώμα και το αίμα του Κυρίου μου; Ή, λοιπόν, κατάργησε τον σεβασμό και την προσκύνηση όλων αυτών, ή αποδέξου, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, και την προσκύνηση των εικόνων, οι οποίες αγιάζονται στο όνομα του Θεού και των φίλων του Θεού και, για τον λόγο αυτό, επισκιάζονται από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Εάν απαγορεύεις τις εικόνες εξαιτίας του Νόμου, είναι καιρός να τηρείς το Σάββατο και να περιτέμνεσαι —διότι αυτά τα προστάζει ο Νόμος απαρέγκλιτα— και να τηρείς όλο τον Νόμο, και να μην εορτάζεις το Πάσχα του Κυρίου έξω από την Ιερουσαλήμ —όμως μάθετε ότι, εάν τηρείτε τον Νόμο, ο Χριστός δεν σας ωφελεί σε τίποτα—, είναι καιρός και να νυμφεύεσαι τη γυναίκα του αδελφού σου για να αναστήσεις σπέρμα στον αδελφό σου, και να μην ψάλλεις την ωδή του Κυρίου σε ξένη γη. Αλλ' άπαγε· «διότι όσοι προσπαθείτε να δικαιωθείτε μέσω του Νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη». Ιστορούμε (εικονίζουμε) τον Χριστό, τον Βασιλέα και Κύριο, χωρίς να τον απογυμνώνουμε από το στράτευμά Του· διότι στρατός του Κυρίου είναι οι άγιοι. Ας απογυμνώσει ο επίγειος βασιλιάς τον εαυτό του από το δικό του στράτευμα και τότε ας απογυμνώσει και τον δικό του Βασιλέα και Κύριο.

ΕΚΤΗ ΑΙΡΕΣΗ ΤΩΝ ΑΡΜΕΝΙΩΝ. Με το άζυμο παρουσιάζουν με αναίσχυντο πρόσωπο τη νεκρή θυσία ενώπιον του Θεού, σύμφωνα με την παράδοση των Εβραίων. Γι' αυτό ο θεσπέσιος Παύλος γράφει με πολλούς τρόπους προς τους Κορινθίους ως εξής: «Λίγο προζύμι ζυμώνει όλο το φύραμα». Και πάλι: «Αν η πρώτη [διαθήκη] ήταν άμεμπτη, δεν θα υπήρχε θέση για τη δεύτερη». Και προς τους Γαλάτες: «Έχουν αποκοπεί από τον Χριστό όσοι δικαιώνονται μέσω του νόμου, και έχουν εκπέσει από τη χάρη». Και πάλι λέει: «Εάν κάποιος εφαρμόσει ένα από τα προστάγματα του νόμου, είναι επικατάρατος εάν δεν τα εφαρμόσει όλα». Και ο Σωτήρας, όταν θέλησε να παραδώσει στους μαθητές τον μυστικό δείπνο στο υπερώο, δεν τον παρέδωσε με άζυμο, αλλά με τέλειο άρτο, διότι δεν ήταν η εποχή των αζύμων σύμφωνα με τον νόμο των Εβραίων. Επειδή και το μυστήριο αυτό τελέστηκε πριν από το Πάσχα, όπως λέει ο άγιος Ιωάννης ο ευαγγελιστής: «Πριν από την εορτή του Πάσχα». Και πάλι: «Την επομένη, οδηγούν τον Ιησού από τον Καϊάφα στο πραιτώριο· και οι ίδιοι δεν εισήλθαν, για να μη μιανθούν, αλλά για να φάνε το Πάσχα». Επίσης και κάποιος Μελέτιος, θεοφόρος άνδρας και ακριβής ερευνητής των Γραφών, όταν ρωτήθηκε σχετικά με τα άζυμα από κάποιον σύγκελλο, του γράφει τα εξής: αʹ. Τα άζυμα δεν είναι, όπως θα έλεγε κανείς, τέλειος και ολόκληρος άρτος, ούτε είναι αυτοτελή, αλλά είναι ελλιπή και ημιτελή, και έχουν ανάγκη από το πλήρωμα της ζύμης.