Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 1:27

Τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο· γυμνοί εξήλθαμε από τη μητρική κοιλιά. Εισήλθες χωρίς να έχεις τίποτα, πλεονέκτη· ούτε χρυσό, διότι αυτός εξορύσσεται από τη γη· ούτε άργυρο, διότι δεν σπάρθηκε μαζί σου· ούτε ένδυμα, διότι είναι επινόηση της υφαντικής τέχνης· ούτε κτήματα, τα οποία φιλοπόνησε ο πλούτος και οικοδόμησαν τα χέρια· ούτε αξίωμα, παρά μόνο το κατ' εικόνα· ούτε εξουσία, την οποία φθείρει ο χρόνος και θερίζει ο θάνατος.

Γι’ αυτό και η άφεση των αμαρτιών δίδεται στους πιστεύοντες, καθώς ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Αυτό είναι το αίμα μου, το αίμα της Καινής Διαθήκης, το οποίο χύνεται για πολλούς προς άφεση των αμαρτιών»· όπως μαρτυρεί πάλι ο Απόστολος λέγοντας: «Σύμφωνα με την ευδοκία του θελήματός του, προς έπαινο της δόξας της χάριτός του, με την οποία μας χαρίτωσε στο πρόσωπο του Ηγαπημένου, μέσω του οποίου έχουμε την απολύτρωση διά του αίματός του, την άφεση των παραπτωμάτων σύμφωνα με τον πλούτο της χάριτός του, την οποία χορήγησε άφθονα σε εμάς»· ώστε, όπως ακριβώς ένας ανδριάντας που συνετρίβη και θρυμματίστηκε, χάνοντας την ένδοξη μορφή του βασιλιά, αναπλάθεται εκ νέου από τον σοφό τεχνίτη και αγαθό δημιουργό, ο οποίος μεριμνά για τη δόξα του δικού του πλάσματος, και αποκαθίσταται στην αρχική του δόξα· έτσι και εμείς, που υποστήκαμε τη φθορά εξαιτίας της παρακοής της εντολής, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε, εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιος με αυτά», να ανακληθούμε στην πρώτη δόξα της εικόνας του Θεού. Διότι, όπως λέει, κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού δημιούργησε ο Θεός τον άνθρωπο.

Πάνω από όλα, το πιο εξαιρετικό και μέγιστο δημιούργημα, τον άνθρωπο, τον έπλασε με τα ιερά και άμωμα χέρια του ως αποτύπωμα της δικής του εικόνας. Διότι έτσι λέει ο Θεός: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και καθ' ομοίωσή μας. Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο, άρρεν και θήλυ τους εποίησε». Αφού λοιπόν ολοκλήρωσε όλα αυτά, τα επαίνεσε και τα ευλόγησε και είπε: «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε». Ας δούμε, λοιπόν, ότι με αγαθά έργα στολίστηκαν όλοι οι δίκαιοι, και ο ίδιος ο Κύριος, αφού στόλισε τον εαυτό του με αγαθά έργα, χάρηκε.

Επομένως, αδελφοί, εφαρμόζοντας το θέλημα του Πατέρα μας Θεού θα ανήκουμε στην πρώτη εκκλησία, την πνευματική, αυτήν που δημιουργήθηκε πριν από τον ήλιο και τη σελήνη. Αν όμως δεν πράξουμε το θέλημα του Κυρίου, θα αποτελέσουμε εκπλήρωση της Γραφής που λέει: «Έγινε ο οίκος μου σπήλαιο ληστών». Ας επιλέξουμε, λοιπόν, να ανήκουμε στην εκκλησία της ζωής, ώστε να σωθούμε. Και δεν νομίζω πως αγνοείτε ότι η ζώσα εκκλησία είναι σώμα του Χριστού. Διότι λέει η Γραφή: «Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο άρσεν και θήλυ». Το άρσεν είναι ο Χριστός, το θήλυ είναι η εκκλησία. Και επιπλέον τα βιβλία και οι απόστολοι διακηρύσσουν ότι η εκκλησία δεν υφίσταται μόνο τώρα, αλλά από άνωθεν. Διότι ήταν πνευματική, όπως ακριβώς και ο Ιησούς μας, αλλά φανερώθηκε κατά τις έσχατες ημέρες, για να μας σώσει. Η εκκλησία, λοιπόν, ενώ ήταν πνευματική, φανερώθηκε μέσα στη σάρκα του Χριστού, φανερώνοντάς μας ότι, εάν κάποιος από εμάς τη διαφυλάξει στη σάρκα και δεν τη φθείρει, θα την αναλάβει μέσα στο Άγιο Πνεύμα. Διότι αυτή η σάρκα είναι αντίτυπο του πνεύματος. Κανένας, λοιπόν, που φθείρει το αντίτυπο, δεν πρόκειται να λάβει το αυθεντικό. Άρα, λοιπόν, αδελφοί, αυτό εννοεί: διαφυλάξτε τη σάρκα, για να μετάσχετε στο πνεύμα. Εάν μάλιστα λέμε ότι η σάρκα είναι η εκκλησία και το πνεύμα ο Χριστός, τότε συμπεραίνουμε πως εκείνος που ύβρισε τη σάρκα ύβρισε την εκκλησία. Ένας τέτοιος άνθρωπος, συνεπώς, δεν θα μετάσχει στο πνεύμα, το οποίο είναι ο Χριστός.

Και εκείνοι που από άγνοια τον μέμφονταν, έστω και τώρα που έμαθαν πώς πρέπει να σκέφτονται, μέσα από καλά λόγια και καλές πράξεις θα ανακαλέσουν το προηγούμενο σφάλμα τους, προβάλλοντας την άγνοια ως αιτία του κακού τους τολμήματος προκειμένου να τύχουν συγγνώμης. Τα πράγματα έχουν ως εξής: Αφού ο μόνος αγαθός Θεός τα δημιούργησε όλα καλά και τα παρέδωσε στον άνθρωπο που πλάστηκε κατ' εικόνα Του, ο άνθρωπος αυτός που δημιουργήθηκε, αποπνέοντας τη θειότητα Εκείνου που τον έπλασε, όντας αληθινός προφήτης και γνωρίζοντας τα πάντα, προς τιμήν του Πατέρα που του δώρισε τα πάντα και προς σωτηρία των υιών που προήλθαν από αυτόν, ως γνήσιος πατέρας διατηρώντας την εύνοια προς τα παιδιά που απέκτησε, θέλοντας, για το δικό τους συμφέρον, να αγαπούν τον Θεό και να αγαπιούνται από Αυτόν, φανέρωσε την οδό που οδηγεί στη φιλία Του, διδάσκοντας με ποιες πράξεις των ανθρώπων ευφραίνεται ο μόνος και Κύριος των πάντων Θεός. Και αφού φανέρωσε όσα είναι αρεστά σε Εκείνον, όρισε για όλους έναν αιώνιο νόμο, ο οποίος δεν μπορεί ούτε από πόλεμο να καταστραφεί, ούτε από κάποιον ασεβή να νοθευτεί, ούτε σε έναν μόνο τόπο να αποκρυφτεί, αλλά μπορεί από όλους να αναγνωστεί. Έτσι, χάρη στην υπακοή τους στον νόμο, είχαν τα πάντα σε αφθονία, τους πιο εκλεκτούς καρπούς, τέλεια, αμέριμνα και άνοσα χρόνια, τα οποία τους είχαν δωριστεί άφοβα, μαζί με την απόλυτη ευκρασία του κλίματος.

Πες μου, λοιπόν, πιο ξεκάθαρα. Α. Διότι, συνθέτοντας για εμάς το πρώτο βιβλίο της συγγραφής του, δεν παρουσιάζει άραγε τον Θεό ως δημιουργό και τεχνίτη των πάντων; Ανέφερε δε ότι μίλησε μόνο κατά τη δημιουργία του ανθρώπου, καίτοι είχε ήδη δημιουργήσει τη γένεση όλων των άλλων πραγμάτων: «Ας φτιάξουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας.» Και αφού παρενέβαλε κάτι σύντομο ενδιάμεσα, λέει: «Και εποίησε, λέει, ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε.» Β. Κατανοώ. Α. Και όταν κάποιοι, από παραφροσύνη κάποτε, θέλησαν να οικοδομήσουν τον ουρανομήκη πύργο, «Ελάτε,» λέει ο Θεός των όλων, «και αφού κατεβούμε, ας συγχύσουμε εκεί τις γλώσσες τους.» Ποιος είναι λοιπόν αυτός που μιλάει, και σε ποιους άραγε απευθύνει το «Ελάτε, και αφού κατεβούμε ας συγχύσουμε;» Διότι νομίζω πως δεν θα μπορούσαν κάποιοι να ισχυριστούν ότι ο Θεός είχε ανάγκη από τη βοήθεια των αγίων αγγέλων, ή γενικά από τη σύμπνοια και τη συνδρομή οποιουδήποτε από τα δημιουργήματα, ώστε να καταστεί ικανός να φέρει σε πέρας αυτό που είχε αποφασίσει. Διότι το Θείο είναι παντοδύναμο απέναντι στο οτιδήποτε, και κατέχει μέσα του τον πλούτο ώστε να κατορθώνει εύκολα ό,τι θα ήθελε, και το ίδιο αποτελεί ολόκληρη τη δύναμη των όντων.

«Διότι εποίησε, λέγει, ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε.» Αλλά δεν θα μπορούσε ποτέ να φανεί ψεύτης ο θεσπέσιος Μωυσής, όντας θεηγόρος και έχοντας επάξια στεφανωθεί με την άνωθεν επιδοκιμασία. Και θα μας πείσει ακόμη περισσότερο ο Λόγος που φανερώθηκε από Αυτόν, διακηρύσσοντας ότι η φύση του Πατρός είναι αεικίνητη και ενεργός. Διότι είπε κάπου ο Χριστός επιτιμώντας τους Ιουδαίους - επειδή φαίνονταν να εξάπτονται σε οργή αν έκανε κάτι κατά το Σάββατο: «Ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, και εγώ εργάζομαι.» Και κάπου αλλού: «Τα λόγια που εγώ σας λαλώ, δεν τα λαλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που μένει σε μένα, αυτός κάνει τα έργα.» Άραγε δεν είναι παράταιρο, ω Ερμεία, και θα έλεγα μάλιστα σφαλερότατο, το να αντιτασσόμαστε στα λόγια του Σωτήρα, και, ενώ η θεόπνευστη Γραφή αναδεικνύει τον Πατέρα ως δημιουργό των πάντων από κοινού με τον Υιό, εμείς να αποτολμούμε να λέμε ότι μένει πλέον άπρακτος ως προς την κτίση; Β. Σφαλερότατο. Α. Ασύνετο όμως νομίζω πως είναι και εκείνο. Β. Το ποιο δηλαδή; Α.

Διότι κάπου είπε για αυτόν προς τον μακάριο Σαμουήλ: «Βρήκα τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου, ο οποίος θα εκπληρώσει όλα τα θελήματά μου.» Β. Αληθοφανής ο ισχυρισμός, αλλά όχι ασφαλής. Α. Εντελώς απίθανος είναι, φίλε μου, και αποδεικτικός της άτοπης κενολογίας, για την οποία δεν γνωρίζω πώς οι αντίπαλοί μας που την υπερασπίζονται δεν ντρέπονται. Διότι δεν θα μας καθιστούσε προς φυσική εικόνα και ομοίωσή Του το να συνθελήσουμε απλώς και να βουλόμαστε τα ίδια με τον Πατέρα, αλλά αυτό θα μπορούσε να το επιτελέσει μόνο η ομοιότητα της φύσεως, και η ομοιότητα που προέρχεται σε κάθε περίπτωση από την ίδια την ουσία. Β. Επομένως, πώς θα μπορούσαμε εμείς να είμαστε σύμφωνα με τη θεία εικόνα; Α. Έχοντας ενυπάρχοντα τον Υιό, και έχοντας εγκατοικήσει και πλουτίσει από τον θείο χαρακτήρα μέσα μας.

Με ποιον τρόπο λοιπόν μιλάει μέσω του Πνεύματος για μυστήρια αυτός που συνομιλεί με τον Θεό, αν το Πνεύμα Του είναι ξένο προς τη φυσική ταυτότητα με τον Θεό; Β. Πόσο ορθά και δίκαια τα λες! Α. Και επιπλέον αυτών θα έλεγα ότι θα μας περιβάλει ένα πολύ μεγάλο πλήθος από καθόλου ασύνετους συλλογισμούς, που θα μας απομακρύνει σθεναρά από τη δυσφήμιση κατά του Πνεύματος και θα μας οδηγήσει στα μονοπάτια της αλήθειας. Β. Πώς το είπες αυτό; Α. Δεν λέμε άραγε ότι ο άνθρωπος πλάστηκε πάνω στη γη κατ' εικόνα Θεού; Β. Πώς όχι; Α. Εκείνο όμως που χαράσσει μέσα μας τη θεία εικόνα και αποτυπώνει σαν σφραγίδα το υπερκόσμιο κάλλος, δεν είναι το Πνεύμα; Β. Αλλά όχι ως Θεός, λέει κάποιος, αλλά ως υπηρέτης της θείας χάριτος. Α. Επομένως, δεν αποτυπώνεται το ίδιο μέσα μας, αλλά η χάρη που δίνεται μέσω αυτού. Β. Έτσι φαίνεται. Α. Ήταν λοιπόν αναγκαίο ο άνθρωπος να ονομάζεται εικόνα της χάριτος, και όχι μάλλον εικόνα του Θεού. Σκέψου όμως και τούτο· διότι, νομίζω, ο συλλογισμός είναι σοφός και απλός.

Δέξου, λοιπόν, αν το κρίνεις σωστό, την απόδειξη και μέσα από όσα παραθέτουμε, προσφέροντας υπομονετικά την ακοή σου στα λόγια μας. Η Θεία Γραφή μαρτυρεί ότι ο άνθρωπος έχει πλαστεί κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση του Θεού, ο οποίος είναι υπεράνω όλων. Και πράγματι, εκείνος που συνέταξε για εμάς το πρώτο βιβλίο· και αυτός είναι ο Μωυσής, τον οποίο γνώριζε ο Θεός «περισσότερο από όλους»· λέει: «Και έπλασε ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα Θεού τον έπλασε».

Επομένως, το να ρωτάει δεν υποδηλώνει καμία άγνοια σε Εκείνον που για χάρη μας έγινε σαν και εμάς, αλλά μάλλον μέσα από αυτό αποδεικνύεται ίσος με τον Πατέρα· διότι και Εκείνος ρωτά: «Αδάμ, πού είσαι;» και Αυτός επινοεί άγνοια και ρωτά: «Πού τον έχετε βάλει;», ώστε μέσω της ερωτήσεως να συγκεντρωθεί πλήθος για την απόδειξη, και να μαρτυρηθεί κυρίως από τους εχθρούς το παράδοξο της αναστάσεως εκείνου που είχε ήδη φθαρεί. <Έλεγαν λοιπόν οι Ιουδαίοι: «Δες πώς τον αγαπούσε». Μερικοί όμως από αυτούς είπαν: «Δεν μπορούσε αυτός που άνοιξε τα μάτια του τυφλού να κάνει ώστε να μην πεθάνει και αυτός;»> Ο Ευαγγελιστής πάντως, βλέποντας την αδάκρυτη φύση να δακρύζει, εκπλήσσεται, αν και το πάθος ήταν ίδιον της σαρκός, και δεν άρμοζε στη θεότητα. Ο Κύριος όμως δακρύζει, βλέποντας τον άνθρωπο που πλάστηκε κατ' εικόνα Του να έχει φθαρεί, για να σταματήσει το δικό μας δάκρυ. Διότι γι' αυτό και απέθανε, για να απαλλαγούμε και εμείς από τον θάνατο. Δακρύζει όμως μόνο, και αμέσως συγκρατεί το δάκρυ, για να μη φανεί σε κάποιον ότι είναι σκληρός και απάνθρωπος, και συγχρόνως εκπαιδεύοντάς μας σε αυτά να μην καταρρέουμε υπερβολικά για τους νεκρούς. Διότι το πρώτο περιέχει συμπάθεια, ενώ το δεύτερο είναι γυναικείο και άνανδρο. Γι' αυτό λοιπόν επέτρεψε στη δική Του σάρκα να κλάψει λίγο, αν και από τη φύση Του ήταν αδάκρυτος και ανεπίδεκτος κάθε λύπης, όσον αφορά τη δική Του φύση. Αλλά ακόμη και αυτοί που Τον μισούν θαυμάζουν το δάκρυ του Κυρίου.

Ότι δε ήλθε για να ελευθερώσει το έθνος των Ιουδαίων, το διδάσκει προσθέτοντας: «Στον θρόνο του Δαβίδ και στη βασιλεία του για να την ανορθώσει· και να την στηρίξει με δικαιοσύνη και με κρίση, από τώρα και έως τον αιώνα». Επειδή δε επαρκώς μας μίλησε για τον Εμμανουήλ ο μακάριος προφήτης, προσδιορίζει τον καιρό της ενανθρωπήσεως, λέγοντας: «Ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ θα τα κάνει αυτά». Ποιος είναι αυτός ο ζήλος και εναντίον τίνων, είναι αναγκαίο να πούμε. Διότι ο μεν αποστάτης Δράκων άρπαξε την οικουμένη, και υπέταξε στα δικά του σκήπτρα τον άνθρωπο που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού. Ήταν λοιπόν αληθινά άξιο κάθε ζήλου, και γεμάτο από κάθε πλεονεξία αυτό που συνέβη εις βάρος μας· ελευθέρωσε λοιπόν ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ αυτούς που βρίσκονταν σε όλη τη γη. Και με άλλον όμως τρόπο, τον παρακίνησαν σε ζηλοτυπία οι Ισραηλίτες με ψεύτικους θεούς, όπως είναι γραμμένο, και με τα μάταια είδωλά τους, και στο τέλος σταύρωσαν τον Εμμανουήλ. Παρακινήθηκαν σε ζηλοτυπία μέσω των εθνών, καθώς λέει ο Ίδιος: «Αυτοί με παρακίνησαν σε ζηλοτυπία με αυτούς που δεν είναι θεοί. Με παρόργισαν με τα είδωλά τους, και εγώ θα τους παρακινήσω σε ζηλοτυπία με ένα μη έθνος, με ένα ασύνετο έθνος θα τους παροργίσω».

Διότι καθένας από αυτούς που έχουν κρίνει σωστό να βοηθήσουν τον πλησίον και τον αδελφό, αφού μυσταγωγηθεί, λέγει, και γνωρίσει την αλήθεια, θα νουθετήσει και άλλους λέγοντας: Δυνάμωσε ο ξυλουργός και ο χαλκιάς που χτυπά με το σφυρί και ταυτόχρονα σφυρηλατεί. Με ποιον τρόπο όμως δυνάμωσε; Διότι, αφού συναρμολόγησε είδωλα και τα σκάλισε ώστε να θεωρηθούν θεός, αυτός που έχει την ξυλουργική τέχνη, αλλά και ο χαλκιάς που με χτυπήματα κατασκεύασε σφυρήλατο άγαλμα, τα προσέφεραν σε εκείνους που είχαν εξαπατηθεί και παραδοθεί σε αδόκιμο νου, και κατέστησαν τους πλασμένους κατ' εικόνα Θεού προσκυνητές των δικών τους κόπων και εφευρημάτων. Έπειτα, χλευάζει την κατασκευή των ειδώλων και τρόπον τινά μιμείται τα λόγια εκείνων που τα κατασκευάζουν, οι οποίοι αναφωνούν ο ένας στον άλλον ότι η συναρμολόγηση είναι καλή. Διότι οι κατασκευαστές των ειδώλων, αφού φτιάξουν ενδεχομένως ένα χέρι ή ένα πόδι, ή κάποιο άλλο από τα μέρη του σώματος, τα ολοκληρώνουν μέσω συναρμολογήσεων, συνταιριάζοντας τα μέλη μεταξύ τους και στερεώνοντάς τα με καρφιά· έπειτα τα τοποθετούν και τα ασφαλίζουν ώστε να στέκονται και να μην κλονίζονται. Αυτά όμως δεν είναι τίποτε άλλο παρά γελοιότητα, και αποδεικτικά της ματαιότητας εκείνων που τα προσκυνούν και της έσχατης ανοησίας τους.

Ας δούμε λοιπόν αυτά που είπε ο Χριστός, ελέγχοντάς τους, όταν προσπαθούσαν να χλευάσουν την ανάσταση με το εφεύρημα των επτά αδελφών που πέθαναν έχοντας την ίδια γυναίκα. Διότι, λέει, οι υιοί αυτού του αιώνα, δηλαδή εκείνοι που ζουν τον κοσμικό και ενσώματο βίο, παντρεύονται χάριν της τεκνογονίας. Εκείνοι όμως που κατόρθωσαν να ζήσουν μια ένδοξη και γεμάτη αγαθά ζωή, και έπειτα αξιώθηκαν να τύχουν της έντιμης ανάστασης, οπωσδήποτε θα βρίσκονται ανώτερα από τη ζωή σε αυτόν τον κόσμο. Διότι θα ζήσουν όπως ταιριάζει σε αγίους, και έχουν ήδη βρεθεί κοντά στον Θεό. Επειδή είναι ισάγγελοι και υιοί του Θεού, επιτελώντας τη λατρεία που ταιριάζει στα άγια πνεύματα. Και όπως το αγγελικό πλήθος είναι μεν μεγάλο, δεν αυξήθηκε όμως μέσω της αναπαραγωγής, αλλά υπάρχει εκ δημιουργίας, έτσι συμβαίνει και με τους αναστημένους. Και δεν υπάρχει πλέον ανάγκη γάμου. Επειδή και εδώ, αφού ο Αδάμ απέβαλε τη χάρη της αθανασίας εξαιτίας της αμαρτίας, η διαδοχή του γένους διαφυλάσσεται μέσω της τεκνοποιίας, μια βοήθεια η οποία είχε ήδη προνοηθεί από την αρχή από τον Θεό που προγνωρίζει τα πάντα. Διότι, δημιουργώντας τον άνθρωπο, άρρεν και θήλυ τους έπλασε. Επομένως, θα γίνουμε ανώτεροι από τον ίδιο μας τον εαυτό, αποβάλλοντας τη φθορά και αποκτώντας πνευματικό σώμα, δηλαδή τέτοιο που θα αποβλέπει μόνο στα του πνεύματος. Και δεν θα υπάρχει τότε κανένας νους που να μας καταβιβάζει στη φαυλότητα, καθώς ο Δημιουργός θα μας διατηρεί ενωμένους στο δικό Του θέλημα μέσω του Αγίου Πνεύματος.

Αυτόν όμως που έχει πλαστεί κατ' εικόνα Θεού, αφού τον υποβίβασες στο μηδέν, πράττεις πράγματα ανυπόφορα· και αποτολμάς ανόσια να τον χτυπήσεις με το σίδερο. Όταν όμως κάποιες φορές βλέπεις τον ομογενή σου άνθρωπο να σφαδάζει νεκρός πάνω στη γη, δεν επιθυμείς να ανοίξει αμέσως η γη για σένα, ούτε αναλογίζεσαι, όταν προβαίνεις σε τέτοια άγρια τολμήματα, ότι έχεις συνηθίσει μεν να οργώνεις τη γη, να σκίζεις με τα άροτρα τα χωράφια, έπειτα να κρύβεις μέσα σε αυτά τους σπόρους, και με το σίδερο πάλι να θερίζεις αυτό που καρποφόρησε με τη χάρη του Θεού. Και εκείνη τη στιγμή βέβαια θαυμάζεις τη γη ως μητέρα αγαθών καρπών, επειδή σε εξυπηρετεί άριστα στον πορισμό των αναγκαίων· και επαινείς, όπως είναι φυσικό, τη χρησιμότητα του σιδήρου. Πώς λοιπόν δεν ντρέπεσαι να αδικείς εκείνα μέσω των οποίων σου δίνονταν τα προς το ζην; Διότι το μεν ένα το έκανες φονικό όπλο, ενώ την άλλη την έβαψες κόκκινη με αθώα αίματα.

Εάν άλλο είναι το «κατ' εικόνα» και άλλο το «καθ' ομοίωσιν» ή εάν πρόκειται για το ίδιο· διότι λένε ότι το μεν «κατ' εικόνα» το λάβαμε αμέσως μόλις δημιουργηθήκαμε, το δε «καθ' ομοίωσιν», όχι, αλλά έχει φυλαχθεί για εμάς για τον μέλλοντα αιώνα. Γι' αυτό, λέει, είναι γραμμένο: «Όταν ο Χριστός φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν». Και πάλι έχει ειπωθεί, λέει: «Ας φτιάξουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσίν μας», και μετά τη δημιουργία του ανθρώπου είπε: «Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα δική του τον εποίησε», αποσιωπώντας εδώ το «καθ' ομοίωσιν», για να δείξει, λέει, ότι δεν το έχουμε λάβει ακόμη αυτό, αλλά ότι έχει φυλαχθεί για εμάς σε εκείνη τη μακάρια ζωή.

Αν, δε, και στα έθνη τα οποία βρίσκονται εκτός νόμου υπάρχει φυσικά η γνώση του νόμου, δηλαδή του σκοπού του νομοθέτη, τότε θα είναι σε όλους φανερό ότι η ανθρώπινη φύση δημιουργήθηκε εξαρχής δίκαιη και αγαθή, και για τον σκοπό αυτόν πλάστηκε από τον Θεό, φέροντας τη δική Του μορφή και την εικόνα της αγαθότητάς Του. Διότι πράγματι ήταν άγιος ο πρώτος χρόνος της ζωής του ανθρώπου. Όταν όμως παρεισέφρησε η αμαρτία, τα γνωρίσματα της ομοίωσης με τον Θεό δεν παρέμειναν πλέον λαμπρά μέσα μας. Επειδή όμως έγινε άνθρωπος ο Μονογενής Λόγος του Θεού, η ανθρώπινη φύση έγινε και πάλι άγια, αναμορφούμενη σύμφωνα με Αυτόν μέσω του αγιασμού και της δικαιοσύνης. Έτσι, κάπου λέει ο πάνσοφος Παύλος ότι «Εμείς όλοι, με ξεσκεπαστό πρόσωπο, αντικατοπτρίζοντας τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια την εικόνα Του, από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως ενεργεί το Πνεύμα του Κυρίου. Και ο Κύριος είναι το Πνεύμα». Επομένως, συντελέστηκε μια ανανέωση και τρόπον τινά μια ανάπλαση στην ανθρώπινη φύση εν Χριστώ, καθώς η σάρκα μας ρυθμίζεται προς μια άγια ζωή εν Πνεύματι. Αν, δε, η Ιερή Γραφή αναφέρει κάπου ότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο κατ' εικόνα Του, αλλά έχει αποσιωπήσει το «καθ' ομοίωσιν», πρέπει να κατανοήσουμε ότι αρκέστηκε στο να πει το «κατ' εικόνα», επειδή το «καθ' ομοίωσιν» δεν υποδηλώνει τίποτα το διαφορετικό. Διότι είναι περιττό να λέμε ότι αυτό μας επιφυλάσσεται για τον μέλλοντα αιώνα.

Διότι δεν είμαστε, λέει, εικόνα του Θεού, αλλά εικόνα εικόνας. Επειδή ο μεν Υιός και Λόγος του Θεού και Πατρός είναι δική Του εικόνα, ο δε άνθρωπος δεν είναι εικόνα του αρχετύπου, αλλά της εικόνας, δηλαδή του Υιού, έτσι ώστε εμείς να είμαστε εικόνα εικόνας. Διότι δεν έχει ειπωθεί, λέει, ότι ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο ως δική Του εικόνα, αλλά «κατ' εικόνα», ώστε ο άνθρωπος να είναι κατ' εικόνα του Θεού και Πατρός, δηλαδή εικόνα του Υιού, πράγμα που σημαίνει εικόνα εικόνας.

Παρατήρηση από τη θεία Γραφή, καλή και ωφέλιμη. Είπε, λέει, ο Θεός: Ας γίνει φως, ας γίνει στερέωμα, ας γίνουν φωστήρες· και έγινε έτσι. Είπε: Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο· και δημιούργησε ο Θεός τον άνθρωπο. Αλλά σε όλα αυτά πουθενά δεν φαίνεται να υπάρχει λόγος εκ μέρους του Υιού προς τον Πατέρα, που να δείχνει ότι θέλει να μάθει πώς πρέπει να γίνουν τα δημιουργήματα· αντίθετα, η φωνή γίνεται έργο. Αν λοιπόν τα έργα γίνονται μέσω του Λόγου σύμφωνα με τη βουλή του Πατέρα, τότε ο Λόγος είναι η ζωντανή και ενούσια βουλή του Πατέρα, η οποία υπάρχει μέσα στον Πατέρα, και έχει τον Πατέρα μέσα της.

Ακόλουθη λύση. Πολλές φορές θα διαπιστώσουμε ότι η θεία Γραφή αδιαφορεί για τις λέξεις, όχι βέβαια επειδή αγνοεί τη δύναμη της καθεμιάς, αλλά επειδή κάποιες φορές τις χρησιμοποιεί καταχρηστικά. Διότι, προκειμένου για τα δημιουργήματα, όταν θέλει να δείξει ότι αυτά είναι κτιστής ουσίας, λέει: «Στην αρχή εποίησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη. —Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο.» Δεν γέννησε, αλλά εποίησε. Όταν όμως ο Θεός εξηγεί τη γέννηση του δικού Του Λόγου, λέει: «Ανέβλυσε, λέει, η καρδιά μου Λόγο αγαθό». Και στα μεν κτίσματα, όταν η θεία Γραφή ορίζει την αρχή της υπάρξεώς τους, λέει πάλι: «Στην αρχή εποίησεν»· για τον Θεό Λόγο όμως: «Εν αρχή ην ο Λόγος». Για τα μεν κτίσματα, λοιπόν, ο χρόνος είναι η αρχή, ο δε Θεός Λόγος, που υπάρχει προ των αιώνων, έχει ως αρχή μόνο τον άναρχο Πατέρα, όντας αιώνια μέσα σε Αυτόν. Όπως ακριβώς, λοιπόν, για τα όντως κτίσματα, όταν χρησιμοποιείται το ρήμα «εγέννησε», πρέπει να νοείται καταχρηστικά και όχι φυσικά, έτσι και όταν για το όντως Γέννημα χρησιμοποιείται το «έκτισε» ή το «εποίησε», πρέπει να νοείται καταχρηστικά, διατηρώντας ακέραιη τη φυσική Του γνησιότητα.

ΑΛΛΟ. «Να μην ψεύδεστε ο ένας στον άλλον, αφού απεκδυθήκατε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθήκατε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα εκείνου που τον έκτισε.» Αναμορφωνόμαστε κατά τον Χριστό μέσω της πίστης. Διότι αυτό μας διδάσκει ο Παύλος λέγοντας: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι νιώθω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός.» Και πάλι: «Διότι όπως ακριβώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, έτσι να φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου.» Όταν λοιπόν, λαμβάνοντας την δική Του ομοίωση, αναδεικνυόμαστε σύμφωνα με την εικόνα του Δημιουργού· και ο Θεός δημιουργεί τον άνθρωπο, σύμφωνα με το «Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο»· άρα ο Χριστός είναι Θεός, και μάλλον Κτίστης, όχι κτίσμα, Ποιητής και όχι ποίημα.

Διότι κάθε τελειότητα στα δημιουργήματα προέρχεται δια του Πνεύματος, εξού και το έλλογο ον δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού, καθώς δια της μετουσίας του Πνεύματος μορφοποιήθηκε σύμφωνα με Αυτόν. Αλλά αυτό που ο μακάριος Μωυσής βεβαίωσε ότι εμφυσήθηκε από τον Θεό στον άνθρωπο, αυτό ο Χριστός, ανανεώνοντάς το σε εμάς μετά την εκ νεκρών ανάστασή Του, το εμφύσησε στους μαθητές Του λέγοντας: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον», ώστε, αφού αναμορφωθούμε πάλι σύμφωνα με την αρχική εικόνα, να αναδειχθούμε σύμμορφοι με τον Δημιουργό δια της μετοχής του Πνεύματος. Επομένως, όταν το Άγιο Πνεύμα, ενοικώντας μέσα μας, μας καθιστά σύμμορφους με τον Θεό, και συγχρόνως προέρχεται και από τον Πατέρα και από τον Υιό, είναι ολοφάνερο ότι ανήκει στη θεία ουσία, καθώς προέρχεται ουσιωδώς μέσα από αυτήν και εξ αυτής. Όπως ακριβώς βεβαίως συμβαίνει και με το εμφύσημα που εξέρχεται από το ανθρώπινο στόμα, αν και το παράδειγμα είναι μικρό και ανάξιο λόγου, διότι ο Θεός υπερέχει των πάντων.

Από την προς Εφεσίους. Κάνοντας λόγο για τον Σωτήρα μας Ιησού Χριστό, λέει: «Στον οποίο και εσείς, αφού ακούσατε τον λόγο της αληθείας, το Ευαγγέλιο του Σωτήρα μας, στον οποίο και αφού πιστέψατε, σφραγιστήκατε με το Άγιο Πνεύμα της επαγγελίας, το οποίο είναι αρραβώνας της κληρονομίας μας». Εάν, σφραγιζόμενοι με το Άγιο Πνεύμα, αναμορφωνόμαστε προς τον Θεό, πώς είναι δυνατόν να είναι γενητό εκείνο μέσω του οποίου χαράσσεται μέσα μας η εικόνα της θείας ουσίας και αποτυπώνονται τα σημάδια της αγένητης φύσης; Διότι, βεβαίως, το Πνεύμα δεν ζωγραφίζει μέσα μας τη θεία ουσία σαν ζωγράφος, όντας το ίδιο κάτι διαφορετικό από εκείνη· ούτε με αυτόν τον τρόπο μας οδηγεί στην ομοίωση με τον Θεό, αλλά, όντας το ίδιο Θεός και προερχόμενο από τον Θεό, αποτυπώνεται αόρατα σαν σφραγίδα στις καρδιές όσων το δέχονται, όπως σε κερί, αναζωγραφώντας τη φύση στο αρχέτυπο κάλλος, μέσω της κοινωνίας και της ομοίωσης προς το ίδιο, και αναδεικνύοντας και πάλι τον άνθρωπο κατ' εικόνα Θεού. Πώς λοιπόν μπορεί να είναι δημιούργημα, εκείνο μέσω του οποίου η φύση ανασχηματίζεται προς τον Θεό, καθώς γίνεται μέτοχος του Θεού;

Ότι ο Υιός ονομάζεται και είναι Θεός. Στη Γένεση. Και δημιούργησε ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα Θεού τον δημιούργησε. Στον Απόστολο. Τούτο είναι καλό και αποδεκτό ενώπιον του Σωτήρος ημών Θεού, ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.

Διότι, για όσο καιρό ο άνθρωπος, ο οποίος είχε πλαστεί σύμφωνα με τη θεία εικόνα, σχεδόν ανατρεφόταν στον κόλπο του Θεού και δεν είχε ακόμη παραβεί τη δοθείσα εντολή, όντας ντυμένος με τη στοργή και την αγάπη Του, παρέμενε καθαρός και αγιασμένος, μη γνωρίζοντας τη νέκρωση που προέρχεται από τον θάνατο. Όταν όμως απομακρύνθηκε από τη σκέπη και τη φιλία του Θεού εξαιτίας των ροπών του προς το κακό, αποδείχθηκε ξεκάθαρα ανίερος και βδελυρός, έχοντας προσβληθεί από τη νόσο της ακαθαρσίας του θανάτου. Αφού όμως ο Θεός και Πατέρας μάς δέχθηκε και πάλι εν Χριστώ και μας περιέβαλε με τη θεία χάρη, και τρόπον τινά μας κρατά στους κόλπους Του μέσω της υιοθεσίας, αποβάλλοντας μαζί με τις ακαθαρσίες και τη νέκρωση που προήλθε από την αρχαία κατάρα, επιστρέφουμε στην αρχική μας κατάσταση.

Επιστολή του Αγίου Κυρίλλου Επισκόπου Αλεξανδρείας προς τον Καλοσίριο, Επίσκοπο Αρσενοΐτη, κατά αυτών που υποστηρίζουν ότι το Θείο είναι ανθρωπόμορφο. Κάποιοι που έφτασαν από το όρος του Καλαμώνος ρωτήθηκαν από εμένα σχετικά με τους μοναχούς εκεί, με ποιον τρόπο ζουν ή ποια είναι η διαγωγή του βίου τους. Εκείνοι έλεγαν ότι πολλοί μεν προοδεύουν στην άσκηση και επιθυμούν σφόδρα να κατορθώσουν τον βίο που ταιριάζει στους μοναχούς· υπάρχουν όμως και κάποιοι που περιφέρονται και από αμάθεια αναστατώνουν όσους θέλουν να ησυχάζουν, και διαβεβαίωναν ότι διαδίδουν τέτοιου είδους αντιλήψεις: έλεγαν δηλαδή ότι, επειδή η Θεία Γραφή λέει πως ο άνθρωπος δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού, πρέπει να πιστεύουμε ότι το Θείο είναι ανθρωποειδές, ήγουν ανθρωπόμορφο. Αυτό είναι εντελώς ασύνετο και ικανό να υποβάλει στις κατηγορίες της έσχατης δυσσέβειας όσους επιλέγουν να έχουν τέτοια φρονήματα. Διότι ο άνθρωπος είναι μεν ομολογουμένως πλασμένος κατ' εικόνα Θεού, όμως η ομοιότητα δεν είναι σωματική· διότι ο Θεός είναι ασώματος. Και αυτό το διδάσκει ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Πνεύμα ο Θεός». Επομένως, εφόσον είναι πνεύμα, δεν είναι ενσώματος ούτε έχει σωματική μορφή. Διότι αυτό που στερείται σώματος, στερείται και σχήματος. Επειδή το Θείο είναι χωρίς ποσότητα και χωρίς σχήμα.

Το ότι ο άνθρωπος έχει δημιουργηθεί κατ' εικόνα του Θεού, έχει άλλες εκφάνσεις και σημασίες. Διότι μόνο αυτός, σε σχέση με όλα τα επίγεια ζώα, είναι λογικός, φιλεύσπλαχνος, έχοντας την επιτηδειότητα για κάθε αρετή, και του έλαχε να εξουσιάζει όλα τα επίγεια καθ' ομοίωση και κατ' εικόνα του Θεού. Επομένως, λέγεται ότι έχει δημιουργηθεί κατ' εικόνα του Θεού ως προς το ότι είναι ον λογικό και καθόσον αγαπά την αρετή και εξουσιάζει τα επί της γης. Εάν, όμως, νομίζουν ότι η εικόνα αναφέρεται στο σχήμα του σώματος, τότε τίποτα δεν εμποδίζει να λέγεται ότι ο Θεός έχει την ίδια μορφή και με τα άλογα ζώα. Διότι βλέπουμε ότι και αυτά αποτελούνται από τα ίδια με εμάς μόρια, έχοντας πόδια, στόμα, οφθαλμούς, μύτη, γλώσσα και τα υπόλοιπα μέλη του σώματος. Ας σταματήσει, λοιπόν, η δική σου θεοσέβεια τέτοιου είδους ανθρώπους, ή μάλλον ας επιπλήξει εκείνους που έχουν τη συνήθεια να φλυαρούν με αυτόν τον τρόπο.

Διότι, εάν η αμαρτία έγινε για εμάς πρόξενος όλων των κακών, η εν Χριστώ δικαίωση, η οποία εισέρχεται μέσω της υπακοής και διατηρεί το παντελώς ανυπαίτιο, θα αποτελέσει την αναίρεση όσων μας έχουν συμβεί. Επομένως, ακόμη και αν έχει φορέσει, όπως λένε, τον Αδάμ, δεν ήταν όπως εκείνος, ο χοϊκός από τη γη, αλλά ως επουράνιος ήταν ασυγκρίτως ανώτερος του χοϊκού. Και θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει την ανθρώπινη φύση να στεφανώνεται στο πρόσωπό του με τους επαίνους της αναμαρτησίας, καθώς η θεόπνευστη Γραφή μαρτυρεί για αυτόν ότι «αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Προς εκείνους που λένε: Εάν και οι άγγελοι είναι κατ' εικόνα Θεού.

ΕΠΙΛΥΣΗ. Ερμηνεύοντας το «κατ' εικόνα Θεού» ως προς τον άνθρωπο, δεν υποστηρίζουμε ότι η μορφή του σώματος μετασχηματίζεται προς Αυτόν. Διότι το θείο είναι ασώματο, άυλο και αψηλάφητο, και βρίσκεται πέρα από κάθε ποσότητα και περιγραφή, είδος και σχήμα. Εφαρμόζοντας δε στον άνθρωπο τη θεία απεικόνιση, λέμε ότι ο άνθρωπος έχει πλαστεί «καθ' ομοίωσιν» του ίδιου του Δημιουργού σύμφωνα με την ποιότητα των ηθών, δηλαδή των τρόπων διαγωγής, και σύμφωνα με την πνευματική μορφή, η οποία φανερώνεται μέσα από την ωραιότητα των αρετών. Διότι το θείο βρίσκεται σε καθετί το καλό, και αποτελεί την αυτοπηγή, τη ρίζα και τη γένεση κάθε αρετής, και από εκεί φθάνουν και σε εμάς τα αγαθά. Εάν, λοιπόν, διαμορφωνόμαστε προς τον Θεό σύμφωνα με τη μορφή που προκύπτει από τις αρετές, και αυτό το χαρακτηριστικό ενυπάρχει και στους αγίους αγγέλους, και μάλιστα σε βαθμό ασυγκρίτως ανώτερο από εμάς, δεν είναι δύσκολο να κατανοήσουμε ότι και κάθε λογική κτίση διαμορφώνεται προς τον Θεό μέσω του αγιασμού, της δικαιοσύνης και κάθε αρετής. Διότι, εάν σε εμάς τους επίγειους αρμόζει το θείο και υπερκόσμιο κάλλος, πώς να μην αρμόζει πολύ περισσότερο στις άνω λογικές δυνάμεις, στις οποίες αναπαύεται ο Θεός; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και οι θείες Γραφές ονομάζουν τον ουρανό θρόνο Του.

Το χέρι του Μωυσή, που μπήκε στον κόλπο του και κατά την έξοδό του έγινε λεπρό, και έπειτα μπήκε πάλι και βγήκε καθαρό, σήμαινε πώς ο πλασμένος κατ' εικόνα Θεού άνθρωπος, όσο βρισκόταν υπό τη σκέπη του Θεού, σαν μέσα σε κόλπο, ήταν καθαρός και ωραιότατος. Όταν όμως βγήκε από αυτήν εξαιτίας της φιληδονίας και της παρακοής, γέμισε λέπρα από την ασχήμια και τη βδελυγμία της αμαρτίας. Όταν πάλι βρέθηκε υπό τη σκέπη του Θεού, μέσω της εγκράτειας, της υπακοής και της υιοθεσίας του, αποκαταστάθηκε στην αρχική του ωραιότητα και φάνηκε καθαρός και λαμπρός.

Ο Χριστός είναι Κύριος, αυτός που γεννήθηκε στην πόλη του Δαβίδ. Και θέλεις να μάθεις ότι ο Χριστός είναι Κύριος μαζί με τον Πατέρα και πριν από την ενανθρώπηση, ώστε να μην αποδεχθείς τα λεγόμενα μόνο με την πίστη, αλλά να έχεις και απόδειξη από την παλαιά Γραφή; Έλα στο πρώτο βιβλίο, τη Γένεση. Λέει ο Θεός: Ας δημιουργήσουμε άνθρωπο, όχι σύμφωνα με τη δική μου εικόνα, αλλά σύμφωνα με τη δική μας εικόνα. Και μετά τη δημιουργία του Αδάμ, λέει: Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο· κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε.

Αυτός είναι ο Θεός Λόγος, ο οποίος μόνο με τον λόγο του δημιούργησε τα πάντα φέρνοντάς τα από την ανυπαρξία στην ύπαρξη. Αυτός είναι ο εωσφόρος πριν από τον εωσφόρο, που διευθέτησε τις ασώματες δυνάμεις των ουρανίων, ασώματων, αόρατων στρατευμάτων και ταγμάτων. Αυτός είναι που μόνος του άπλωσε τον ουρανό και που περπατά πάνω στη θάλασσα σαν σε στεριά. Αυτός είναι που σπαργάνωσε την άβυσσο με ομίχλη. Αυτός είναι που στερέωσε τη γη πάνω στα ύδατα. Αυτός είναι που περιτείχισε τη θάλασσα με άμμο. Αυτός είναι που διαχώρισε το φως από το σκοτάδι. Αυτός είναι που συνέταξε την κυκλική διάταξη των αστέρων. Αυτός είναι που με σοφία δημιούργησε όλον τον ορατό και τον νοητό κόσμο. Αυτός είναι που με τα αχειροποίητα χέρια του έπλασε και μόρφωσε τον άνθρωπο από πηλό. Αυτός είναι που μας δημιούργησε κατ' εικόνα Θεού, και τώρα ο ίδιος, σύμφωνα με τη δική μας εικόνα, έγινε άνθρωπος.

ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΜΑΣ ΔΩΡΟΘΕΟΥ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ, όταν αναχώρησε από τη μονή του αββά Σερίδου και ίδρυσε, με τη βοήθεια του Θεού, το δικό του μοναστήρι μετά την κοίμηση του αββά Ιωάννου του προφήτη και την τέλεια σιωπή του αββά Βαρσανουφίου. Α'. ΠΕΡΙ ΑΠΟΤΑΓΗΣ. Στην αρχή, όταν ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο, τον έθεσε στον παράδεισο, όπως λέει η Αγία Γραφή, αφού τον στόλισε με κάθε αρετή, δίνοντάς του την εντολή να μη φάει από το δέντρο που βρισκόταν στο μέσο του παραδείσου. Και βρισκόταν στην τρυφή του παραδείσου, σε προσευχή, σε θεωρία, σε κάθε δόξα και τιμή, έχοντας σώες τις αισθήσεις του και ευρισκόμενος στο κατά φύσιν, όπως ακριβώς πλάστηκε. Διότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο κατ' εικόνα Του, δηλαδή αθάνατο, αυτεξούσιο, στολισμένο με κάθε αρετή. Όταν όμως παρέβη την εντολή και έφαγε από το δέντρο από το οποίο ο Θεός τον είχε προστάξει να μη φάει, τότε εκδιώχθηκε από τον παράδεισο. Διότι εξέπεσε από το κατά φύσιν και βρέθηκε στο παρά φύσιν, δηλαδή στην αμαρτία, στη φιλοδοξία και τη φιληδονία αυτού του βίου και στα υπόλοιπα πάθη, κυριευμένος από αυτά. Επειδή, μέσω της παραβάσεως, υποδούλωσε τον εαυτό του σε αυτά.

Διότι: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωση». Και πάλι: «Εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε και εμφύσησε στο πρόσωπό του πνοή ζωής». Και ο ίδιος ο Κύριός μας, όταν ήρθε ανάμεσά μας, ανέλαβε μορφή ανθρώπου, σάρκα ανθρώπου και νου ανθρώπου, και για να το πούμε απλά, γίνεται σε όλα άνθρωπος πλην της αμαρτίας, προσοικειούμενος με αυτόν τον τρόπο τον άνθρωπο, κάνοντάς τον δηλαδή δικό του. Ορθώς λοιπόν και αρμοδίως είπε ο άγιος: Το πολυτιμότερο και πλέον οικείο κτήμα για τον Θεό είναι ο άνθρωπος.

Ας μάθουμε ποιων μεγάλων αγαθών αξιωθήκαμε· ας μάθουμε κατ' εικόνα τίνος πλαστήκαμε· ας μην αγνοήσουμε τα μεγάλα αγαθά που μας δωρήθηκαν από αυτόν αποκλειστικά λόγω της δικής του αγαθότητας, και όχι λόγω της δικής μας αξίας· ας γνωρίσουμε ότι πλαστήκαμε κατ' εικόνα του Θεού που μας δημιούργησε.

Ας τιμήσουμε το αρχέτυπο. Ας μην εξυβρίσουμε την εικόνα του Θεού σύμφωνα με την οποία πλαστήκαμε. Ποιος, θέλοντας να ζωγραφίσει μια βασιλική εικόνα, τολμά να βάλει ευτελές χρώμα στην εικόνα, να ατιμάσει τον βασιλιά και να τιμωρηθεί; Αντιθέτως, βάζει όλα τα χρώματα να είναι πολύτιμα και λαμπρά, άξια της εικόνας του βασιλιά. Μερικές φορές μάλιστα τοποθετούνται και φύλλα χρυσού στις εικόνες των βασιλέων και φροντίζουν με επιμέλεια να αποτυπώσουν όλα τα ενδύματα του βασιλιά, όσο αυτό είναι εφικτό, στην εικόνα, ώστε να βλέπει κανείς την εικόνα να περιέχει ολόκληρο τον βασιλικό χαρακτήρα και να νομίζει ότι βλέπει σχεδόν τον ίδιο τον βασιλιά, το ίδιο το αρχέτυπο.

Κατά ερώτηση και απόκριση. Ερώτηση. Πώς βλασφημείται ο Θεός; Και από ποιον απαιτεί, Εκείνος στον οποίο ανήκει κάθε τιμή και εξουσία, Εκείνος που είναι ο χορηγός κάθε αγιότητας; Απόκριση. Λέει ο Θεός μέσω του Προφήτη: αλίμονο σε εκείνους εξαιτίας των οποίων το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη. Αυτή, λοιπόν, η απειλή αρμόζει σε όσους ατιμάζουν την εικόνα του Θεού. Κατ' εικόνα Του και καθ' ομοίωση μας δημιούργησε, και οφείλει κάθε Χριστιανός να προσέχει και να προφυλάσσει τον εαυτό του, και να τιμά μέσα του την εικόνα του Θεού και να την αγιάζει μέσω των καλών έργων, ώστε να μπορεί να λέει: ας αγιαστεί μέσα μου το όνομά Σου, Κύριε.

Πώς να ατενίσω την αγαθότητά σου, Δέσποτα; 〈Με ποια καρδιά, με ποια συνείδηση;〉 Ποια ασεβή και μολυσμένη γλώσσα να τολμήσω να κινήσω; Και πώς να κάνω την αρχή της εξομολόγησής μου; Υπέρμετρα ο ταλαίπωρος παρόξυνα το όνομά σου, και έζησα πιο άσωτα και από τον άσωτο. Διότι, αφού μόλυνα το «κατ' εικόνα» σου μέσα μου, το αχρείωσα, και δεν τήρησα τη φωνή των προσταγμάτων σου. Για ποιες αμαρτίες μου να ζητήσω πρώτα άφεση ο αμαρτωλός; Γι' αυτές που έπραξα εν γνώσει μου και είναι ασυγκρίτως ασυγχώρητες, ή για τις παραβάσεις των αγίων σου εντολών, ή για τις συγκαταθέσεις μου στους πονηρούς λογισμούς;

Πώς δε τολμούν να ονομάζουν το Πνεύμα ξένο προς τον Θεό αυτοί που κατέχονται μάλλον από μανία και όχι από την αλήθεια, οι οποίοι δεν διδάσκονται από την αληθινή φωνή του αξιόπιστου και αγίου αποστόλου Παύλου, στον οποίο έδωσε το δεξί του χέρι ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος που αξιώθηκε να κατέχει το κλειδί της βασιλείας, (του Παύλου) που άκουσε από τους ουρανούς «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με διώκεις;», που αξιώθηκε να ακούσει «άρρητα ρήματα, τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να προφέρει», που λέει «κανένας δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου, ειμή μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που κατοικεί μέσα του», θέλοντας μέσα από αυτό το παράδειγμα να εκφράσει τα άνω, όχι για να παρομοιάσει το παράδειγμα του ανθρώπου με τον Θεό, αλλά για να αποκαλύψει μέσω του παραδείγματος ένα μέρος των άνω; Διότι όλη η κτίση, κι αν ακόμη συγκεντρωθεί, των αγγέλων και των αρχαγγέλων, των Χερουβίμ και των Σεραφίμ μαζί με την επουράνια στρατιά, του ουρανού και της γης, των επιγείων, των επουρανίων και των καταχθονίων, των φωστήρων και των αστέρων, των ξηρών και των υγρών, και γενικά πάντων όσων βρίσκονται στον ουρανό και πάνω στη γη, δεν μπορεί να αποδείξει ούτε καν ως υπόδειγμα να αφομοιωθεί με τον Δεσπότη της. Διότι δωρίζει στον άνθρωπο την εικόνα κατά χάριν, λέγοντας: «Εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε». Διότι κάθε άνθρωπος κατέχει την εικόνα ως χάρισμα, κανείς όμως δεν πρόκειται να εξομοιωθεί με τον Δεσπότη του.

Μερικοί μάλιστα υποστηρίζουν ότι άλλος είναι ο αρσενόθηλυς άνθρωπος που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού και ότι αυτός είναι ο πνευματικός, και άλλος εκείνος που πλάστηκε από τη γη.