Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 1:27

Όμως εκείνο δεν είναι όπως τα ορατά, αλλά είναι ασυγκρίτως και ανεκφράστως ανώτερο από όλα τα ορατά. Ούτε βρίσκεται χωριστά ως ένα, όπως καθένα από αυτά, αλλά παραμένοντας αναλλοίωτα ένα και το αυτό, είναι πανάγαθο και υπεράνω κάθε αγαθού. Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, έχει τιμηθεί και ο ίδιος ο άνθρωπος που πλάστηκε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του Θεού, έχοντας μία αίσθηση μέσα σε μία ψυχή και νου και λόγο, αν και μερίζεται με πενταπλό τρόπο για τις φυσικές ανάγκες του σώματος. Καθώς ως προς τα σωματικά διαιρείται αδιαίρετα μέσω των πέντε αισθήσεων, η οποία μάλιστα, αλλοιούμενη αναλλοίωτα, φανερώνει την ενέργειά της, εφόσον δεν βλέπει αυτή η ίδια, αλλά η ψυχή μέσω αυτής, και ομοίως ακούει και οσφραίνεται και γεύεται και διακρίνει με την αφή. Στα πνευματικά όμως δεν αναγκάζεται πλέον να διαιρείται από τις θύρες των αισθήσεων, δεν αναζητά πλέον να ανοίξουν τα μάτια της για να δει ή να αντικρίσει κάτι από τα όντα, ούτε τα αυτιά της για να δεχθούν λόγο, ούτε να καθαρίσει την όσφρηση για να οσφραίνεται εντόνως. Ούτε χρειάζεται χείλη ή γλώσσα για τη γεύση και ταυτόχρονα διάκριση του γλυκού ή του πικρού, ούτε χέρια για να ψηλαφίζει και να γνωρίζει μέσω αυτών το τραχύ και το λείο και το ομαλό.

Αποδείχθηκε λοιπόν ότι, όπως ακριβώς στον Πατέρα, στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα προσκυνείται ένας Θεός, ασυγχύτως και αδιαιρέτως, έτσι πάλι με την ένωση Θεού, ψυχής και σώματος, αδιαιρέτως και ασυγχύτως, ο άνθρωπος γίνεται θεός κατά χάριν, χωρίς ούτε το σώμα να μεταβάλλεται σε ψυχή, ούτε η ψυχή να μετατρέπεται σε θεότητα, ούτε ο Θεός να συγχέεται με την ψυχή, ούτε η ψυχή να μετατρέπεται συμπαγώς σε σάρκα, αλλά παραμένοντας ο Θεός ως Θεός που είναι, και η ψυχή σύμφωνα με τη φύση της, και το σώμα όπως πλάστηκε, δηλαδή πηλός. Εκείνος που τα συνέδεσε παραδόξως και ανέμειξε το νοερό και το άυλο με τον πηλό, Αυτός ενώνεται ασυγχύτως και με τα δύο αυτά, και εγώ γίνομαι κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, όπως απέδειξε ο Λόγος. Αλλά πάλι, αν φαίνεται καλό, ας επαναλάβουμε τα ίδια· διότι, κινούμενος από αγαλλίαση και χαρά, επιθυμώ να παραμείνω ακόμη στα όσα ειπώθηκαν, για να αναπτύξω το νόημα αυτών των πραγμάτων με μεγαλύτερη σαφήνεια. Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα, ένας Θεός τον οποίο λατρεύουμε. Θεός, ψυχή και σώμα, ο κατ' εικόνα του Θεού πλασμένος άνθρωπος που καταξιώνεται να είναι θεός.

Αλλά βέβαια, αυτά δεν περιορίζονται μόνο στα όσα ειπώθηκαν, αλλά ενέχουν και μια άλλη διάσταση πνευματικής διδασκαλίας. Διότι, αν ο Θεός στόλισε και δόξασε με τέτοια ευωδία τα άψυχα, πολύ περισσότερο θα καταστολίσει εσένα, εφόσον το επιθυμείς, με τις μορφές των αρετών και θα σε δοξάσει με την ευωδία του Αγίου Πνεύματος, εσένα που σε έκτισε σύμφωνα με τη δική Του εικόνα και ομοίωση.

δ'. Δεν θα αποκτήσεις δούλο. Ούτε για τις προσωπικές σου ανάγκες, ούτε για το δικό σου μοναστήρι, ούτε για τα χωράφια, τον άνθρωπο που έχει δημιουργηθεί κατ' εικόνα Θεού· διότι αυτό έχει επιτραπεί μόνο σε όσους ζουν στον κόσμο, όπως και ο γάμος. Για εσένα όμως είναι χρέος να προσφέρεις τον εαυτό σου ως δούλο στους ομόψυχους αδελφούς σου με την προαίρεσή σου, έστω κι αν στην εξωτερική εμφάνιση θεωρείσαι Δεσπότης και δάσκαλος.

Διότι αυτός που διαφύλαξε το κατ' εικόνα του Θεού μέσα στη λαμπρότητα της αρετής και τήρησε τον αγώνα υπέρ της εικόνας του Χριστού με ομολογιακή σταθερότητα, πολύ σωστά και απολύτως δικαιολογημένα, ως αναλλοίωτο μίμημα του Θεού και χωρίς να βλάψει το ένα με το άλλο, ακτινοβολεί θαύματα και παρέχει ιάματα προς έπαινο της δόξας του Χριστού, προς καύχημα των ορθοφρόνων και προς θρίαμβο της ντροπής των ασεβών.

Αποδείχθηκε, λοιπόν, από όσα ελέχθησαν ότι η διγαμία, επειδή υπέπεσε σε παράπτωμα, έλαβε επιτίμιο. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και οι άγιοι πατέρες της συνόδου στη Νεοκαισάρεια απαγόρευσαν στον πρεσβύτερο ακόμη και να παρακαθίσει σε εορταστικό τραπέζι ανθρώπου που τελεί δεύτερο γάμο, λέγοντας: εφόσον αυτός που τελεί δεύτερο γάμο ζητά μετάνοια, ποιος θα είναι ο πρεσβύτερος που, μέσω της συμμετοχής του στο τραπέζι, θα συγκατατεθεί στον γάμο αυτό; Ποιο είναι λοιπόν το αναγκαίο συμπέρασμα; Ότι ο μεν πρώτος γάμος, ως ο κατεξοχήν νόμος, ευλόγως στεφανώνεται από την ιερωσύνη ως ανέπαφος, ως αμόλυντος, ως αδούλωτος στο πορνικό πάθος και, για τον λόγο αυτόν, έχει στεφανωθεί ως νικητής της αμαρτίας. Σε αυτόν ακολουθεί και η μετάληψη των αγιασμάτων, καθώς και η συνεστίαση εκείνου που τέλεσε τη στέψη και κάθε άλλου ιερωμένου σε έναν τέτοιο γάμο. Όπως ακριβώς και ο Κύριος και Θεός μας στην Κανά της Γαλιλαίας καταδέχθηκε να παρακαθίσει σε γεύμα, ευλογώντας με την εκεί παρουσία Του κάθε γαμήλιο τραπέζι. Αλλά και της δια στεφάνων ενώσεως ο Ίδιος προκαταβολικά έδωσε την ευλογία στον προπάτορά μας Αδάμ. Πώς; «Και εποίησεν ο Θεός τον άνθρωπον· κατ' εικόνα Θεού εποίησεν αυτόν, άρσεν και θήλυ εποίησεν αυτούς. Και ευλόγησεν αυτούς ο Θεός, λέγων· αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και πληρώσατε την γην και κατακυριεύσατε αυτήν».

Αυτά, λοιπόν, ως προς αυτό το ζήτημα. Όσο για το «δια» και το «ανά» που αναφέρονται από τον Μέγα Βασίλειο, είναι προφανές ότι, καθώς οι προθέσεις αυτές χρησιμοποιούνται σε σχέση με την εικόνα, δεν θεωρώ πως διατυπώθηκαν από τον άγιο με τον έναν και με τον άλλον τρόπο, αλλά ότι το σφάλμα προέρχεται από την αντιγραφή. Παρόλα αυτά, και τα δύο οδηγούν στο ίδιο νόημα. Για παράδειγμα: η τιμή της εικόνας μεταβαίνει προς το πρωτότυπο. Και αυτό αληθεύει τόσο για τη φυσική εικόνα όσο και για την τεχνητή, καθώς η ανάβαση (η μεταβίβαση της τιμής) δεν δηλώνει τίποτε άλλο παρά το γεγονός ότι η τιμή είναι η ίδια, παρά την ετερότητα της ουσίας όσον αφορά τις τεχνητές εικόνες, ενώ στις φυσικές υφίσταται η ίδια τιμή λόγω και της ταυτότητας της ουσίας και των δύο. Εξάλλου, η ίδια η Αλήθεια έχει πει: «όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα, και όποιος αθετεί εμένα, αθετεί εκείνον που με έστειλε». Φυσική εικόνα, λοιπόν, του Θεού και Πατρός είναι ο Υιός, ενώ τεχνητή εικόνα του Υιού, όπως και του Πατρός, είμαστε εμείς, δηλαδή ως δημιουργήματα. Διότι ο Θεός ονομάζεται ποιητής και τεχνίτης των πάντων. Ο Άγιος Βασίλειος χρησιμοποίησε τον όρο «τεχνητό» αναφερόμενος στις εικόνες που ζωγραφίζονται σε πίνακες, και είναι το ίδιο πράγμα να συμπεριλάβουμε στην έννοια του τεχνητού εμάς, που έχουμε πλαστεί κατ' εικόνα Θεού, και την εικόνα που φιλοτεχνείται από εμάς σε πίνακα.

Άλλο. με΄. Το άρρεν και το θήλυ εξετάζονται μόνο στις μορφές των σωμάτων· διότι στα ασώματα δεν αναγνωρίζεται καμία διαφορά που να χαρακτηρίζει το καθένα από τα δύο. Επομένως, αν ο Χριστός είναι απερίγραπτος, ως ευρισκόμενος εκτός σώματος, θα βρισκόταν εκτός και της προαναφερθείσας διαφοράς. Όμως, βεβαίως, γεννήθηκε άρρεν, όπως λέει ο Ησαΐας, από την προφήτιδα· επομένως είναι και περιγραπτός.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΘ΄. Περί εκείνων που ρωτούσαν αν επιτρέπεται να χωρίσει κανείς τη γυναίκα του. Περί του πλουσίου που ρώτησε τον Ιησού. «Και συνέβη, όταν ο Ιησούς τελείωσε αυτούς τους λόγους, αναχώρησε από τη Γαλιλαία και ήλθε στα όρια της Ιουδαίας πέρα από τον Ιορδάνη· και τον ακολούθησαν πολλά πλήθη, και τους θεράπευσε εκεί.» Πάλι επισκέπτεται την Ιουδαία, για να μην έχουν τη δικαιολογία οι άπιστοι από την Ιουδαία, ότι: Δεν ερχόταν σε εμάς πιο συχνά, αλλά στους Γαλιλαίους· πάλι λοιπόν μετά τη διδασκαλία και την ολοκλήρωση των λόγων, ακολουθούν τα θαύματα. Διότι πρέπει και εμείς να διδάσκουμε, αλλά και να πράττουμε· όμως οι ανόητοι Φαρισαίοι βλέποντας τα θαύματα, ενώ έπρεπε να πιστέψουν, αυτοί τον πειράζουν· διότι άκουσε. «Και τον πλησίασαν οι Φαρισαίοι πειράζοντάς τον και λέγοντας: Επιτρέπεται σε έναν άνθρωπο να χωρίσει τη γυναίκα του για οποιαδήποτε αιτία; Και εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Δεν διαβάσατε ότι ο Δημιουργός από την αρχή τους έπλασε άρρεν και θήλυ; Και είπε: Γι' αυτόν τον λόγο θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του, και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα. Ώστε δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα. Εκείνο λοιπόν που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει.» Ω, τι ανοησία!

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι'. Περί εκείνων που ρώτησαν εάν επιτρέπεται να χωρίσει κανείς τη γυναίκα του. Περί του πλουσίου που ρώτησε τον Ιησού. Περί των υιών του Ζεβεδαίου. Περί του Βαρτιμαίου. «Και αφού αναχώρησε από εκεί, έρχεται στα όρια της Ιουδαίας περνώντας από την περιοχή πέραν του Ιορδάνου, και συμπορεύονται πάλι τα πλήθη προς αυτόν. Και όπως συνήθιζε, πάλι τους δίδασκε. Και αφού τον πλησίασαν οι Φαρισαίοι, τον ρώτησαν, Εάν επιτρέπεται σε άνδρα να χωρίσει τη γυναίκα του; θέλοντας να τον παγιδεύσουν. Εκείνος δε αποκρίθηκε και τους είπε: Τι σας έδωσε ως εντολή ο Μωυσής; Αυτοί δε του είπαν: Ο Μωυσής επέτρεψε να γραφτεί έγγραφο διαζυγίου (βιβλίον αποστασίου) και να τη χωρίσει. Και αποκριθείς ο Ιησούς, τους είπε: Εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας έγραψε για εσάς αυτή την εντολή. Όμως, από την αρχή της δημιουργίας ο Θεός τους έπλασε άρρεν και θήλυ. Για τον λόγο αυτόν θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του. Και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα· ώστε δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα. Εκείνο, λοιπόν, που ο Θεός συνέζευξε, ο άνθρωπος ας μην το χωρίζει.» Συνεχώς ο Κύριος εγκατέλειπε την Ιουδαία εξαιτίας του φθόνου (της βασκανίας) εκείνων, τώρα όμως μεταβαίνει εκεί, επειδή επρόκειτο να πλησιάζει το πάθος Του. Βέβαια, δεν ανεβαίνει ακόμη στα Ιεροσόλυμα, αλλά στα όρια της Ιουδαίας, για να ωφελήσει το άκακο πλήθος. Διότι τα Ιεροσόλυμα ήταν εργαστήριο κάθε κακίας, εξαιτίας της πονηρίας των Φαρισαίων.

«Συγχαρείτε με, διότι βρήκα τη δραχμή που είχα χάσει. Έτσι σας λέω, χαρά γίνεται ενώπιον των αγγέλων του Θεού για έναν αμαρτωλό που μετανοεί.» Ο μεν Κύριος έκανε εκείνο για το οποίο και σαρκώθηκε, δεχόμενος κοντά του τους τελώνες και τους αμαρτωλούς, όπως ο ιατρός τους ασθενείς. Οι δε πραγματικά αμαρτωλοί Φαρισαίοι ανταπέδιδαν αυτή τη φιλανθρωπία με γογγυσμούς. Διότι, ενώ θεωρούσαν βδελυρούς τους τελώνες, οι ίδιοι καταβρόχθιζαν τις περιουσίες των χηρών και των ορφανών. Τι έκανε λοιπόν ο Κύριος; Όπως ακριβώς φερόταν με φιλανθρωπία προς τους τελώνες, έτσι ακριβώς έπραττε και προς αυτούς τους ίδιους που διέβαλλαν τη φιλανθρωπία αυτή. Διότι δεν τους αποστρέφεται ως ανίατους και μεμψίμοιρους, αλλά τους θεραπεύει με πραότητα, λέγοντάς τους την παραβολή των προβάτων, και πείθοντάς τους μέσα από τα ξεκάθαρα και φανερά πράγματα, και αποστομώνοντάς τους ώστε να μην δυσανασχετούν για την τόσο μεγάλη έκχυση της αγαθότητας. Εξάλλου, εάν για ένα άλογο πρόβατο, το οποίο δεν έχει πλαστεί κατ' εικόνα Θεού, γίνεται τόσο μεγάλη χαρά όταν βρεθεί αφού είχε πλανηθεί, πόση χαρά είναι φυσικό να γίνεται για έναν λογικό άνθρωπο που έχει δημιουργηθεί κατ' εικόνα Θεού;

Όποιος, λοιπόν, διαχειρίζεται αυτόν τον πλούτο κακώς και χωρίς αξιοπιστία, πώς θα του εμπιστευθούν τον αληθινό πλούτο; Και εάν εμείς δεν διαχειριστήκαμε με αξιοπιστία το ξένο, δηλαδή τα χρήματα (ξένα δε είναι αυτά, επειδή είναι προορισμένα για τους φτωχούς, και επιπλέον, επειδή δεν φέραμε τίποτα στον κόσμο, αλλά γεννηθήκαμε γυμνοί), ποιος θα μας δώσει το δικό μας; Δικό μας δε είναι ο ουράνιος και θείος πλούτος, διότι εκεί βρίσκεται το πολίτευμά μας, και για τον άνθρωπο που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού, τα χρήματα και τα κτήματα είναι ξένα, διότι κανένα από αυτά δεν αρμόζει στη φύση του. Η απόλαυση όμως των θείων αγαθών και η μέθεξη του Θεού, αυτό είναι το δικό μας. Μέχρι αυτού του σημείου, λοιπόν, μας δίδαξε πώς πρέπει να διαχειριζόμαστε τον πλούτο με πιστότητα· διότι είναι ξένος και όχι δικός μας· επειδή εμείς είμαστε οικονόμοι, και όχι κύριοι και δεσπότες.