Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 12:1

Του αγίου Αθανασίου από την ερμηνεία στο ίδιο βιβλίο του Ιώβ. Κεφ. 42 στ. 6, 7. Εθεώρησα δε τον εαυτό μου χώμα και στάχτη. Αφού δε ελάλησε ο Κύριος όλα αυτά τα λόγια στον Ιώβ κ.λπ. Αν και πριν αξιωθεί αυτής της θείας χάριτος, μιλούσε με παρρησία για τα κατορθώματά του και καλούσε τον Θεό ως μάρτυρα της αρετής του. Διότι οι άγιοι, όσο προοδεύουν στην επίγνωση του Θεού, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνονται την ανθρώπινη ασθένεια. Έτσι και ο Αβραάμ, προηγουμένως μεν δεν έλεγε: «Εγώ είμαι χώμα και στάχτη», ούτε στο πρώτο θείο πρόσταγμα το είπε αυτό σε Εκείνον που του έλεγε: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου»· αλλά όταν προόδευσε πολύ, όταν του εμφανίστηκε ο Κύριος στη δρυ του Μαμβρή, όταν άκουσε τα θεία μηνύματα, κατανοώντας τον Θεό μέσα από τις αποκαλύψεις, είδε ότι μπροστά στον Θεό δεν είναι τίποτα, παρά μόνο χώμα, και όχι απλώς χώμα, αλλά και στάχτη, δηλαδή χώμα καμένο· διότι τέτοια είναι η στάχτη, ούτε χώμα ζωντανό ούτε έχει φυσική δύναμη, χώμα μεν εξαιτίας των ανθρώπινων κατορθωμάτων, στάχτη δε εξαιτίας των αμαρτημάτων.

Επειδή, λοιπόν, έπρεπε ο Προφήτης να ακούσει τα λόγια του Θεού, γι' αυτό πριν από όλα του ειπώθηκε το «Έξελθε εσύ και ο υιός σου». Κάτι παρόμοιο είναι και αυτό που ειπώθηκε στη Γένεση κατά την πρώτη θεία αποκάλυψη στον Αβραάμ: «Έξελθε από τη γη σου, και από τη συγγένειά σου, και από τον οίκο του πατέρα σου». Διότι τελειότατη έξοδος είναι η ανάβαση από όλα τα σωματικά, τα οποία αποκαλούνται «γη»· και η φυγή από τα αισθητήρια, τα οποία ονομάστηκαν «συγγένεια»· και η αποστροφή από τον ένοχο βίο, στον οποίο είχε εξοικειωθεί προηγουμένως με τις αντίθετες πράξεις, πράγμα που αποκαλείται «οίκος του πατέρα». Και λίγο πιο κάτω έχει γραφτεί για τον ίδιο τον Αβραάμ ότι: «Τον εξήγαγε ο Θεός έξω». Επειδή, δηλαδή, είδε την προθυμία του να εξέλθει, ο Ίδιος τον καθοδήγησε προς το τέλειο της ενέργειας. Διότι από μόνος του δεν ήταν σε θέση να το πράξει· γι' αυτό, και κατά το πρώτο πρόσταγμα, εάν εξέλθει έξω, λαμβάνει την επαγγελία της απόλαυσης. Όταν όμως τον εξήγαγε ο Θεός, τον δίδασκε να αναζητά τα άνω, όπου βρίσκεται ο Χριστός.

Επειδή όμως τους βλέπει να ανοηταίνουν πάρα πολύ και να μην κατανοούν τίποτα από όσα λέχθηκαν, κάνει πλέον τον λόγο του ελεύθερο από κάθε παραπέτασμα και γυμνό από κάθε περίβλημα. Διότι έπρεπε, λέει, έπρεπε, αν πιστέψατε ότι το να συγκαταλέγεστε στα τέκνα του Αβραάμ αποτελεί την ύψιστη τιμή, να φροντίζετε να μιμείστε τους δικούς του τρόπους· έπρεπε να ακολουθείτε τα ίχνη της αξιαγάπητης αρετής του προπάτορα, έπρεπε εκτός από αυτά να ζηλεύετε και να αγαπάτε την υπακοή. Άκουσε τον Θεό να λέει «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου, και έλα στη γη που θα σου δείξω». Και χωρίς να διστάσει καθόλου ως προς την εκπλήρωση των θείων προσταγμάτων, αμέσως αναχώρησε από την πατρίδα του, και πήγε στην ξένη χώρα χωρίς να τη γνωρίζει, έχοντας θάρρος στη μέριμνα Εκείνου που τον διέταξε. Όταν δε έφτασε, τρόπον τινά, στο τέρμα της ζωής του, και διένυε περίπου το εκατοστό έτος της ηλικίας του, άκουσε ότι θα αποκτήσει σπέρμα· και χωρίς να αμφιβάλλει καθόλου, έδωσε θερμή πίστη σε Εκείνον που του μιλούσε, μη προσέχοντας την ασθένεια της σάρκας, αλλά αναλογιζόμενος τη δύναμη Εκείνου που του έδωσε την υπόσχεση. Άκουσε να προσφέρει ως θυσία στον Θεό τον αγαπητό του, και αμέσως κατανίκησε τους φυσικούς πόθους, θέτοντας τη φιλοστοργία προς τον νέο σε δεύτερη μοίρα συγκριτικά με τη θεία εντολή. Βρίσκω όμως σε εσάς εντελώς το αντίθετο από αυτά· διότι ζητάτε να με σκοτώσετε, λέει, επειδή σας έχω μιλήσει για όσα προέρχονται από τον Θεό· αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε.

Αλλά πρόσεξε πάλι πώς τα ίδια εκπληρώνονται και σε εκείνους που μέσω της πίστεως ανυψώνονται στη φιλία του Σωτήρα μας Χριστού· άκουσαν και αυτοί: «Έξελθε από τη γη σου». Και ότι το έπραξαν πρόθυμα, άκουσε τι λένε: «Διότι δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική· της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός.» Διότι είναι μέτοικοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη, έχοντας το πολίτευμά τους στα άνω, και εγκαταλείποντας την πατρίδα τους, όσον αφορά το φιλόθεο φρόνημα, και επιθυμώντας διακαώς την άνω κατοικία. Διότι αυτήν τους υπέδειξε ο Σωτήρας λέγοντας: «Πηγαίνω να σας ετοιμάσω τόπο· και όταν έλθω, θα σας παραλάβω κοντά μου, ώστε όπου είμαι εγώ να είστε και εσείς.» Άκουσαν να εξέλθουν από τη συγγένειά τους. Και πώς θα το αποδείξουμε αυτό; Θα σου παραθέσουμε τον ίδιο τον Χριστό να λέει: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου.» Και το ότι τα του Θεού έχουν προτιμηθεί από την επίγεια και σαρκική συγγένεια, και ότι η αγάπη προς τον Χριστό έχει τεθεί ως πολύ ανώτερη, για όσους τον σέβονται αληθινά δεν επιδέχεται καμία αμφισβήτηση.

Ο Ιακώβ, λοιπόν, και ο Ισραήλ, και το σπέρμα του αγαπημένου Αβραάμ, δεν θα μπορούσαν να είναι άλλοι παρά εκείνοι από τον Ισραήλ που πίστεψαν στον Χριστό, των οποίων θα λέγαμε ότι αποτέλεσαν την απαρχή οι θεσπέσιοι μαθητές. Και λέει ότι οι πατέρες έγιναν εκλεκτοί και αγαπήθηκαν, σαν να λέει σχεδόν: Εσείς που προέρχεστε από ευγενική ρίζα, η οποία έχει τόσο τιμηθεί και αγαπηθεί από εμένα, εσείς που κατάγεσθε από το αίμα του Αβραάμ, να μιμείστε με ζήλο την καλή φήμη της πατρικής αρετής και να γίνετε μιμητές της δικής τους φιλοθεΐας. Βεβαιώνει, εξάλλου, ότι ανέλαβε υπό την προστασία του τον Αβραάμ και τον κάλεσε από τα πέρατα της γης, δηλαδή από τις εσχατιές της, ακριβώς επειδή κλήθηκε από πολύ μακριά και από τη γη των Χαλδαίων προς την Ιουδαία. Διότι άκουσε τον Θεό να λέει: «Βγες από τη γη σου, και από τη συγγένειά σου, και από τον οίκο του πατέρα σου, και έλα στη γη που θα σου δείξω». Έπειτα λέει, αναφερόμενος σαν σε όλον τον Ισραήλ: Σου είπα, είσαι δούλος μου.

Διότι έγιναν συνεργάτες του Θεού, διάκονοι του Θεού, συμφιλιώνοντας με Αυτόν όλη την οικουμένη μέσω της πίστης και του αγίου βαπτίσματος. <«Και ξέχασε τον λαό σου, και τον οίκο του πατέρα σου· και θα επιθυμήσει ο βασιλιάς την ομορφιά σου· διότι αυτός είναι ο κύριός σου· και θα τον προσκυνήσουν.»> (I f. 241 b) Με αυτά τα λόγια, ο λόγος των αγίων προφητών αναφέρεται αλληγορικά, πάρα πολύ καλά και ολοκάθαρα, στην Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη. Διότι το Άγιο Πνεύμα δεν θα έλεγε στους προερχόμενους από τον Ισραήλ: «Ξέχασε τον λαό σου και τον οίκο του πατέρα σου»· αλλά σε όσους προσέρχονται από τα έθνη ευλόγως θα μπορούσαν να ειπωθούν αυτά, επειδή ακριβώς ήμασταν κάποτε ανόητοι και τέκνα οργής, αναγνωρίζοντας ως πατέρα τον διάβολο, και ο λαός μας ήταν εντελώς άθεος και ειδωλολατρικός. Επειδή, λοιπόν, από τέτοιους ανθρώπους έχει συγκροτηθεί η επί γης Εκκλησία, ευλόγως ο λόγος απευθύνεται σε αυτήν λέγοντας: «Ξέχασε τον λαό σου και τον οίκο του πατέρα σου». Έτσι κάποτε ειπώθηκε και στον Αβραάμ: «Έξελθε από τη γη σου, και από τη συγγένειά σου, και από τον οίκο του πατέρα σου, και έλα σε μια γη την οποία θα σου δείξω». Έχει διατηρηθεί δε μέχρι και σήμερα σε εμάς η αρχή ότι πρέπει εκείνοι που επιστρέφουν στην επίγνωση της αλήθειας, να ξεχνούν κατά κάποιον τρόπο τον οίκο του πρώτου τους πατέρα και τον λαό του.

Έχει γραφτεί, λοιπόν, για τον προπάτορα Αβραάμ: «Και έγινε λιμός πάνω στη γη, και κατέβηκε ο Αβραάμ στην Αίγυπτο για να παροικήσει εκεί, διότι εντάθηκε ο λιμός πάνω στη γη.» Διότι, αφού εγκατέλειψε την προσφιλή του γη που τον γέννησε, μετοίκησε σε μια άλλη, την οποία του υπέδειξε ο Θεός. Είπε δηλαδή: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου, και έλα στη γη που θα σου δείξω.» Καθώς όμως ο λιμός βάραινε και προκαλούσε ζημιά από την οποία ήταν εξαιρετικά δύσκολο να ξεφύγει, αναγκάστηκε, αν και απρόθυμα, να πάει στην Αίγυπτο. Και δεν κατοίκησε μόνιμα, αλλά μάλλον παροίκησε σε αυτήν. ΠΑΛΛ. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; ΚΥΡ. Μας διαμορφώνει μια άριστη θεωρία των πιο αθέατων πραγμάτων. ΠΑΛΛ. Με ποιον τρόπο; ΚΥΡ. Επιτιμώντας την απείθεια των Ιουδαίων, είπε κάπου ο Θεός: «Ιδού, εγώ επιφέρω λιμό πάνω στη γη, όχι λιμό άρτου, ούτε δίψα για νερό, αλλά λιμό του να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου. Και από την ανατολή μέχρι τη δύση θα περιτρέχουν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν πρόκειται να τον βρουν.»

Διότι αυτός που περπατά πάνω στη γη, αλλά έχει λαμπρό το πολίτευμά του στους ουρανούς, θα φαινόταν εύλογα, από τα ίδια τα πράγματα, αληθινά πάροικος και παρεπίδημος. Και μάλιστα, ο μαθητής του Σωτήρος προτρέπει και εμάς τους ίδιους να το κάνουμε αυτό ένα περιφανές και ευπρεπές καύχημα, λέγοντας κάπως έτσι: «Αδελφοί, σας παρακαλώ, ως παροίκους και παρεπιδήμους, να απέχετε από τις σαρκικές επιθυμίες, οι οποίες στρατεύονται κατά της ψυχής». ΠΑΛΛ. Άραγε, λοιπόν, θα αρκούσε για την κατόρθωση της αρετής μια τέτοια διάθεση, εννοώ δηλαδή την παύση των σαρκικών επιθυμιών; ΚΥΡ. Εάν προστεθούν με σύνεση και τα έργα της άλλης αρετής, προφανώς δηλαδή της πνευματικής. Διότι είναι γραμμένο: «Πολύ πλατιά είναι η εντολή σου». Ή μήπως δεν είναι διπλός σε εμάς ο μολυσμός, και της ψυχής και του σώματος; Θα θεωρούσα, λοιπόν, και πολύ εύλογα, ότι στα πράγματα που συνηθίζουν να μολύνουν, πρέπει να αντιπαραβάλλονται μέσα καθαρισμού ισοδύναμα και με ίση δραστικότητα. ΠΑΛΛ. Ορθά μίλησες. ΚΥΡ. Όπως, λοιπόν, βεβαίως είναι διπλός ο ρύπος, ψυχικός και σωματικός, έτσι και ο καθαρισμός θα ήταν εύλογα ψυχικός και σωματικός. Πάντως, το ότι δεν είναι ανώφελο για όσους έχουν αυτή τη διάθεση να θεωρούν την κοσμική ζωή ως παροικία, μπορεί να το αντιληφθεί κανείς χωρίς κόπο, εάν επιλέξει να λάβει ως εικόνα αυτού του πράγματος τον Αβραάμ, προς τον οποίο ειπώθηκε από τον Θεό: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου, και από τον οίκο του πατέρα σου».

«Και έλα σε γη, την οποία θα σου δείξω, και θα σε κάνω μέγα έθνος, και θα σε ευλογήσω, και θα μεγαλύνω το όνομά σου, και θα είσαι ευλογημένος, και θα ευλογήσω αυτούς που σε ευλογούν, και αυτούς που σε καταρώνται θα τους καταραστώ, και μέσω σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης.» Κατανοείς πώς δεν τον πρόσταξε να αναχωρήσει μόνο από τη γη και το σπίτι του, αλλά και από τη συγγένειά του, καθώς και από το σπίτι του πατέρα του, και να πάει στη γη που ο ίδιος που τον καλεί θα του υποδείκνυε; ΠΑΛΛ. Αλλά τι σημαίνει αυτό; ΚΥΡ. Επομένως, πώς δεν είναι φανερό ότι, όταν ο Θεός καλεί σε ακολούθηση (εννοώ βεβαίως την πνευματική) και θέλει εκείνους που επιλέγει να τιμήσει να απομακρυνθούν από την κοσμική ζωή (επαναλαμβάνω, εκείνη που συνίσταται στις ηδονές και τις σαρκικές επιθυμίες), είναι εντελώς παράφρον το να θεωρεί κάποιος οτιδήποτε άλλο ανώτερο από αυτό; Διότι ας θεωρηθούν ως μηδέν η πατρίδα και το γένος, το πατρικό σπίτι και η απόκτηση των επίγειων αγαθών. Γι' αυτόν τον λόγο και ο ίδιος ο Σωτήρας μάς καλούσε στην ίδια ανδρεία, λέγοντας: «Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου· και όποιος αγαπά γιο ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου. Και όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου.» Και πρόσθετε: «Και καθένας που άφησε αδελφούς, ή αδελφές, ή πατέρα, ή μητέρα, ή γυναίκα, ή τέκνα, ή χωράφια, ή σπίτια για το όνομά μου, θα λάβει πολλαπλάσια, και θα κληρονομήσει ζωή αιώνια.»

Όταν δε ο Ιωσήφ είδε τον εαυτό του να βρίσκεται σε δεινή θέση, και καθώς δεν υπήρχε απολύτως κανείς που να δείχνει ευσπλαχνία, καταφεύγει πλέον στην ικεσία, και ξεσπά σε δάκρυα και στεναγμούς, και υψώνοντας τη φωνή του τους ικέτευε, λέγοντας: Γιατί οργίζεστε; Σας παρακαλώ όλους να με ανεχθείτε για λίγο, για να σας ικετεύσω, αδελφοί μου. Η μητέρα μου έχει κοιμηθεί, και ο Ιακώβ μέχρι σήμερα την πενθεί καθημερινά, και θέλετε να προξενήσετε και άλλο πένθος στον πατέρα μας, ενώ το πρώτο παραμένει και δεν έχει ακόμη παρέλθει; Σας παρακαλώ όλους να με ανεχθείτε για λίγο, να μην αποχωριστώ τον Ιακώβ, να μην κατέλθει το γήρας του με οδύνη στον άδη. Σας ορκίζω λοιπόν όλους στον Θεό των πατέρων μας, του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ, σε Εκείνον που εξαρχής κάλεσε τον Αβραάμ και του είπε: Έξελθε από τη γη σου, και από τους συγγενείς σου, και από τον οίκο του πατέρα σου, και έλα σε γη την οποία θα σου δείξω και θα σου δωρίσω. Και θα πληθύνω το σπέρμα σου σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο που βρίσκεται στην ακρογιαλιά της θάλασσας, η οποία είναι αναρίθμητη. Στον Θεό τον Ύψιστο, που έδωσε υπομονή στον Αβραάμ, ώστε να προσφέρει πρόθυμα ως θυσία τον μονογενή του υιό, τον Ισαάκ, για να λογιστεί η υπομονή στον Αβραάμ ως καύχημα. Στον Θεό, που έσωσε τον Ισαάκ από τον θάνατο και έδωσε κριό αντί για αυτόν ως ευπρόσδεκτο ολοκαύτωμα.

Κεφάλαιο 76 Εάν, έχοντας απαρνηθεί τον κοσμικό βίο, αναχωρήσεις από την πατρίδα σου και από τους συγγενείς σου, και ο Κύριος ο Θεός σου σε αναπαύσει στον τόπο όπου πρόκειται να ησυχάζεις στο εξής, μην επιδιώξεις να αποκτήσεις όνομα σε αυτόν τον τόπο, ακόμη κι αν ήσουν άρχοντας και πολύ σπουδαίος στην πατρίδα σου. Αλλά πες στον λογισμό σου, όπως ακριβώς και ο Προφήτης: «φτωχός και πένης είμαι εγώ», ώστε ο Θεός να σε αναλάβει και να σε υψώσει.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. Ως πρώτος χρηματισμός (θεία αποκάλυψη) που έγινε στον Αβραάμ καταγράφεται εκείνος κατά τον οποίο του είπε ο Κύριος: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και από τον οίκο του πατέρα σου, στη γη την οποία θα σου δείξω· και θα σε κάνω μέγα έθνος, και θα σε ευλογήσω, και θα μεγαλύνω το όνομά σου, και θα είσαι ευλογημένος· και θα ευλογήσω εκείνους που σε ευλογούν», και τα εξής. Δεύτερος, όταν εμφανίστηκε σε αυτόν ο Κύριος και του είπε: «Στο σπέρμα σου θα δώσω τη γη αυτή». Και τρίτος, όταν ο Κύριος είπε στον Αβραάμ, μετά τον διαχωρισμό του Λωτ από αυτόν, τα όσα έχουν καταγραφεί. Τέταρτος, στον οποίο αναφέρεται: «Μετά δε τα λόγια αυτά, απηύθυνε ο Κύριος τον λόγο του προς τον Άβραμ σε όραμα της νύκτας λέγοντας: Μη φοβάσαι, Άβραμ, εγώ είμαι ο υπερασπιστής σου»· και μετά από άλλα: «Εγώ είμαι ο Κύριος που σε έβγαλα από τη χώρα των Χαλδαίων». Πέμπτος, όταν εμφανίστηκε ο Κύριος στον Αβραάμ και του είπε: «Εγώ είμαι ο Θεός σου· να είσαι ευάρεστος ενώπιόν μου», και τα λοιπά. Έκτος, στον οποίο πάλι εμφανίστηκε σε αυτόν ο Κύριος κοντά στη δρυ του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του το μεσημέρι· και σηκώνοντας τα μάτια του, είδε, και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν απέναντί του· και μόλις τους είδε, έτρεξε να τους προϋπαντήσει από τη θύρα της σκηνής του, προσκύνησε έως το έδαφος και είπε: «Κύριε, εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου· ας φέρουν λίγο νερό, και ας νίψουν τα πόδια σας».

Δʹ. Ποιος λοιπόν δεν γνωρίζει τον νέο μας Αβραάμ και τη Σάρρα της εποχής μας; Εννοώ τον Γρηγόριο και τη Νόννα, τη σύζυγό του (διότι είναι καλό να μην παραλείψουμε ούτε τα ονόματά τους, ως προτροπή για την αρετή)· αυτόν που δικαιώθηκε μέσω της πίστης και εκείνη που συμπορεύτηκε με τον πιστό· αυτόν που έγινε πατέρας πολλών εθνών παρά πάσαν ελπίδα και εκείνη που δοκίμασε πνευματικές ωδίνες· αυτόν που απέφυγε τη δουλεία των πατρικών θεών και εκείνη που υπήρξε θυγατέρα και μητέρα ελεύθερων· αυτόν που εγκατέλειψε συγγένεια και οίκο για χάρη της γης της επαγγελίας και εκείνη που αποτέλεσε την αιτία αυτής της αποδημίας (διότι σε τούτο μόνο εκείνη, για να τολμήσω να πω κάτι, ξεπέρασε ακόμη και τη Σάρρα)· αυτόν που έζησε θεάρεστα ως πάροικος και εκείνη που προθύμως συμπαροίκησε μαζί του· αυτόν που αφιερώθηκε στον Κύριο και εκείνη που και αποκαλούσε και θεωρούσε κύριο τον ίδιο της τον άνδρα, και εν μέρει για τον λόγο αυτόν δικαιώθηκε· των οποίων είναι η επαγγελία, και των οποίων είναι ο Ισαάκ, καθόσον εξαρτιόταν από αυτούς, και των οποίων είναι το δώρημα.

Αποδεχόμενος, λοιπόν, ο Λόγος αυτή την τόσο μεγάλη φιλανθρωπία της νύμφης, επειδή, σε μίμηση του Δεσπότη, θέλει και αυτή να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας, την καθιστά πιο σεβαστή, γινόμενος ο ίδιος κήρυκας και ζωγράφος της ομορφιάς της. Διότι ο έπαινος της ωραιότητάς της δεν γίνεται απλώς με το να περιλαμβάνει έναν γενικό εγκωμιασμό της ομορφιάς της, αλλά ενδιατρίβει με τον λόγο στα επιμέρους μέλη της, χαρίζοντας στο κάθε μέλος ξεχωριστά τον δικό του έπαινο μέσω σύγκρισης και παρομοίωσης. Λέει, λοιπόν, τα εξής: «Ιδού, είσαι ωραία, η πλησίον μου, ιδού είσαι ωραία»· διότι εκείνη που μιμήθηκε το φιλάνθρωπο θέλημα του Δεσπότη και προέτρεψε τις νεάνιδες να εξέλθουν, κατά το πρότυπο του Αβραάμ, η καθεμία από τη δική της γη και από τη συγγένειά της με τις αισθήσεις, ώστε να δουν τον αγνό Νυμφίο να στεφανώνει την Εκκλησία, γίνεται αληθινά «πλησίον» της δεσποτικής αγαθότητας, έχοντας πλησιάσει τον Θεό μέσω της αγάπης προς τον πλησίον. Είσαι ωραία λοιπόν, της λέει ο Λόγος, επειδή με την αγαθή σου προαίρεση πλησίασες το Καλό. Η επανάληψη, εξάλλου, του επαίνου αποδεικνύει το αψευδές της μαρτυρίας· διότι ο θείος νόμος αποφαίνεται ότι η αλήθεια βεβαιώνεται με διπλή μαρτυρία. Γι' αυτό λέει: «Ιδού, είσαι ωραία, η πλησίον μου, ιδού είσαι ωραία».

Και για να αφήσω τώρα τον Άβελ, τον Σηθ, τον Ενώς, τον Ενώχ, τον Νώε και όσους ευαρέστησαν τον Θεό μέχρι τον Νώε, και όποιον άλλον αμέσως μετά από αυτούς, ας ξεκινήσω από τον Αβραάμ, ο οποίος χρημάτισε πατέρας πολλών εθνών, των μεν Ιουδαίων κατά σάρκα, εμών δε κατά πίστη. Για να ξεκινήσω, λοιπόν, από αυτόν τον κατά πνεύμα πατέρα μας και από την ίδια την αγαθή του αρχή και την πρώτη κλήση από τον Θεό, ποια ήταν η πρώτη φωνή που εξέφερε ο Θεός μιλώντας προς αυτόν; «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου, και έλα στη γη που θα σου δείξω».

Αλλά προς τον Αβραάμ, ο οποίος δεν είχε ακόμη αποφύγει τη συμβίωση με τους αθέους, λέει: «Έξελθε από τη γη σου, και έλα σε γη», όχι αυτήν που θα σου δώσω, αλλά «αυτήν που θα σου δείξω», σαν να υποδεικνυόταν μέσω εκείνης κάποια άλλη πνευματική γη. Προς τον Μωυσή, όμως, μετά τη φυγή του από την Αίγυπτο και την ανάβαση στο όρος, τι λέει η πρώτη φωνή του Θεού προς αυτόν; «Λύσε το υπόδημα από τα πόδια σου». Αυτό είναι ένα άλλο μυστήριο του σταυρού, το οποίο ακολουθεί αρμονικά το προηγούμενο: διότι, λέει, έστω κι αν εξήλθες από την Αίγυπτο και άφησες την υπηρεσία του Φαραώ και περιφρόνησες το να ονομάζεσαι γιος της θυγατέρας του Φαραώ, και στο μέτρο που εξαρτιόταν από εσένα ο κόσμος εκείνος της πονηρής υπηρεσίας λύθηκε και έχει καταργηθεί, εντούτοις πρέπει να προσθέσεις κάτι ακόμη. Τι είναι αυτό; Το να λύσεις το υπόδημα από τα πόδια σου, να αποβάλεις τους δερμάτινους χιτώνες που ενδύθηκε η φύση μας και μέσα στους οποίους ενεργεί η αμαρτία και σε χωρίζει από την άγια γη. Λύσε, λοιπόν, αυτό το υπόδημα από τα πόδια σου, πράγμα που σημαίνει: μην ζεις πλέον κατά σάρκα και στην αμαρτία, αλλά ας καταργηθεί και ας νεκρωθεί η αντίθετη προς τον Θεό ζωή και το φρόνημα της σάρκας, και ο νόμος που υπάρχει στα μέλη, ο οποίος αντιστρατεύεται τον νόμο του νου και αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας, ας μην επικρατεί πλέον, ούτε ας ενεργεί, νεκρωμένος από τη δύναμη της θεοπτίας.

Αυτά είναι όσα υποστηρίζουν, για να το πούμε με λίγα λόγια, οι εκπρόσωποι των Σηθιανών διδασκαλιών. Η διδασκαλία τους συντίθεται από λέξεις φυσικές και από άλλες που έχουν ειπωθεί για διαφορετικά θέματα, τις οποίες μεταφέροντας στη δική τους διδασκαλία, τις ερμηνεύουν όπως προείπαμε. Λένε, μάλιστα, ότι και ο Μωυσής συμφωνεί με τη διδασκαλία τους, όταν λέει: «σκοτάδι και γνόφος και θύελλα» — διότι αυτοί, ισχυρίζονται, είναι οι τρεις λόγοι (αρχές)· ή όταν λέει ότι στον παράδεισο δημιουργήθηκαν τρεις: ο Αδάμ, η Εύα, το φίδι· ή όταν αναφέρει τρεις υιούς: τον Κάιν, τον Άβελ, τον Σηθ, και πάλι τρεις: τον Σημ, τον Χαμ, τον Ιάφεθ· ή όταν αναφέρει τρεις πατριάρχες: τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ· ή όταν λέει ότι δημιουργήθηκαν τρεις ημέρες πριν από τον ήλιο και τη σελήνη· ή όταν αναφέρει τρεις νόμους: τον απαγορευτικό, τον εφετικό, τον διατιμητικό. Απαγορευτικός νόμος είναι το: «από κάθε δέντρο στον παράδεισο μπορείτε ελεύθερα να φάτε, αλλά από το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού δεν πρέπει να φάτε». Το να λέει: «έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου, και έλα στη γη που θα σου δείξω», αυτός, λέει, είναι ο εφετικός νόμος· διότι σε όποιον το επιθυμεί (επιλέξει) είναι δυνατόν να εξέλθει, ενώ σε όποιον δεν το επιθυμεί, να μείνει. Διατιμητικός δε νόμος είναι αυτός που λέει: «δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις»· διότι έχει καθοριστεί η ποινή για το καθένα από τα αδικήματα.

Τότε λοιπόν αναχώρησαν αυτές εγκαταλείποντας την πατρίδα τους, μιμούμενες τον πατριάρχη Αβραάμ, προς τον οποίο είχε λεχθεί: «Έξελθε εκ της γης σου και εκ της συγγενείας σου». Διότι και σε αυτές ο καιρός του διωγμού ακριβώς αυτό προέτρεπε, να εξέλθουν δηλαδή από τη γη και από τη συγγένειά τους, ώστε να κληρονομήσουν τον ουρανό. Αναχώρησε λοιπόν από την οικία της η γυναίκα, έχοντας μαζί της τις δύο θυγατέρες της. Εσύ όμως μην προσπεράσεις το γεγονός απλώς ακούγοντας ότι αναχώρησαν γυναίκες που είχαν ανατραφεί με άνεση και αρχοντιά, χωρίς ποτέ να έχουν γνωρίσει τέτοια δεινά, αλλά αναλογίσου με τον νου σου πόσο μεγάλο ήταν το κακό και πόση δυσκολία είχε το εγχείρημα. Διότι, αν άνδρες που ξεκινούν για ένα συνηθισμένο ταξίδι, διαθέτοντας υποζύγια και υπηρέτες, ταξιδεύοντας με ασφάλεια και ορίζοντας οι ίδιοι την επιστροφή τους, αισθάνονται πολλές δυσχέρειες και υπομένουν πολλή ταλαιπωρία· εκεί όπου υπάρχει μία γυναίκα, και παρθένες, και έλλειψη υπηρετών, και προδοσία από φίλους, και θόρυβος, και ταραχή, και αφόρητος φόβος, και ποικίλοι κίνδυνοι γύρω τους, και ο αγώνας αφορά την ίδια τους τη ζωή, και πανταχόθεν παραμονεύουν εχθροί, ποιος λόγος θα μπορέσει άραγε να παραστήσει τους αγώνες των γυναικών αυτών, την ανδρεία, τη μεγαλοψυχία και την πίστη τους; Διότι, εάν η μητέρα είχε αναχωρήσει μόνη της, ο αγώνας δεν θα ήταν τόσο αφόρητος· τώρα όμως έπαιρνε μαζί της και τις θυγατέρες της, και μάλιστα παρθένες. Έτσι, η αγωνία ήταν διπλή και μεγάλη η προσθήκη της φροντίδας· διότι, όσο πιο πολύτιμο είναι το απόκτημα, τόσο πιο δύσκολη καθίσταται η φύλαξή του.

«Έλα», λέγει, «στη γη που θα σου δείξω». Διότι, παρόλο που και οι δύο πατρίδες ήταν αισθητές, η μία όμως ήταν η οικεία, ενώ η άλλη ήταν ξένη· και η μία ήταν φανερή, ενώ η άλλη άδηλη· και η μία βρισκόταν στα χέρια του, ενώ η άλλη βρισκόταν στις ελπίδες. Και όμως, εγκαταλείποντας τα φανερά και τα βέβαια και όσα κρατούσε στα χέρια του, έτρεχε προς τα αφανή και τα άδηλα, και προς εκείνα των οποίων δεν ήταν κύριος, για να σε πείσει και να σε διαπαιδαγωγήσει ότι, όταν ο Θεός προστάζει να εγκαταλείπουμε τα βέβαια και να προσβλέπουμε στα άδηλα, δεν πρέπει να αντιλέγουμε, ούτε να αμφισβητούμε. Διότι δεν είναι τόσο βέβαια όσα βρίσκονται στα χέρια μας, όσο εκείνα που στηρίζονται στις ελπίδες· δεν είναι τόσο βέβαιη η παρούσα ζωή, όσο εκείνη η μέλλουσα. Διότι αυτήν τη βλέπουμε με τα δικά μας μάτια, ενώ εκείνη τη βλέπουμε με τα μάτια της πίστεως· αυτήν τη βλέπουμε να βρίσκεται στα δικά μας χέρια, ενώ εκείνη τη βλέπουμε να διαφυλάσσεται στις επαγγελίες του Θεού.

«Έξελθε», λέει, «από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και από τον οίκο του πατέρα σου, και έλα στην γη την οποία θα σου δείξω». Αισθητή ήταν και η πρώτη γη, αισθητή και αυτή που επρόκειτο να δοθεί αργότερα. Τι έπραξε λοιπόν αυτός; Ή μάλλον ας μην ακούσουμε τον ίδιο, αλλά τον Παύλο που μιλάει για αυτόν, για να μάθουμε ότι δεν απέβλεπε σε τούτη την γη, έστω και αν αυτήν του είχε υποσχεθεί ο Θεός, αλλά αφού εγκατέλειψε τα παρόντα, προσδοκούσε διακαώς τα μελλοντικά. Τι λέει λοιπόν ο Παύλος; «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί», εννοώντας τον Αβραάμ, και τον Ισαάκ, και τον Ιακώβ, και όλους τους δικαίους. Διότι δεν ήταν ο Αβραάμ μόνος, αλλά όλοι ήταν μέτοχοι της ίδιας φιλοσοφίας. Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, χωρίς να λάβουν τις επαγγελίες, αλλά βλέποντάς τες από μακριά. Τι λες; Δεν έλαβε τις επαγγελίες ο Αβραάμ, ούτε ήλθε στην Παλαιστίνη;

Διότι ας μην προσπεράσουμε επιπόλαια αυτό που λέχθηκε, αλλά ας αναλογιστούμε πόσο μεγάλο είναι το βάρος της προσταγής. «Έξελθε», λέγει, «από τη γη σου, και από τη συγγένειά σου, και από τον οίκο του πατέρα σου, και έλα στη γη που θα σου δείξω». Εγκατάλειψε, λέγει, τα φανερά και τα βέβαια, και προτίμησε τα άδηλα και τα μη ορατά. Πρόσεξε πώς εξ αρχής και εκ προοιμίου ασκείτο ο δίκαιος να προτιμά τα μη ορατά από τα ορατά, και τα μελλοντικά από εκείνα που έχει ήδη στα χέρια του. Διότι δεν ήταν κάτι το τυχαίο αυτό που διατάχθηκε να πράξει: το να εγκαταλείψει τη γη όπου κατοίκησε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, και όλη του τη συγγένεια, και όλο τον οίκο του πατέρα του, και να μεταβεί εκεί που δεν ήξερε ούτε γνώριζε. Διότι δεν του είπε σε ποια χώρα θέλει να τον μεταφέρει, αλλά με τον ακαθόριστο χαρακτήρα της προσταγής ασκούσε το φιλόθεο φρόνημα του πατριάρχη. Επειδή, λέγει, «έλα στη γη που θα σου δείξω». Αναλογίσου, αγαπητέ, πόσο υψηλό φρόνημα απαιτούσε η προσταγή, ένα φρόνημα που να μην κυριαρχείται από καμία απολύτως προσκόλληση ή συνήθεια.

Διότι, αν τώρα, μετά την εξάπλωση της ευσέβειας, υπάρχουν τόσοι πολλοί που είναι προσκολλημένοι στη συνήθεια, ώστε θα προτιμούσαν χίλιες φορές, έστω και αν κατεπείγει η ανάγκη, να υπομείνουν τα πάντα παρά να μετακινηθούν από τους τόπους όπου προηγουμένως κατοικούσαν, και μάλιστα αυτό μπορεί να το παρατηρήσει κανείς όχι μόνο στους τυχαίους ανθρώπους, αλλά και σε αυτούς που απέφυγαν τις ταραχές του κόσμου και επέλεξαν τον βίο των μοναχών· πολύ περισσότερο, λοιπόν, τότε θα ήταν φυσικό αυτός ο δίκαιος να δυσανασχετήσει με το πρόσταγμα και να φανεί πιο διστακτικός. «Έξελθε», λέγει, «και εγκατέλειψε τους συγγενείς και τον πατρικό οίκο, και έλα στη γη που θα σου δείξω». Ποιον, λοιπόν, δεν θα αναστάτωναν αυτά τα λόγια; Ούτε τον τόπο ούτε τη χώρα του κάνει γνωστή, αλλά με αυτή την αοριστία δοκιμάζει το φρόνημα του δικαίου. Διότι, αν ήταν κάποιος άλλος αυτός που έλαβε την εντολή, ένας από τους πολλούς, θα έλεγε: «Έστω· με διατάζεις να εγκαταλείψω τη γη όπου τώρα κατοικώ, τους συγγενείς, τον πατρικό οίκο· για ποιον λόγο δεν κάνεις γνωστό και τον τόπο όπου με προστάζεις να πάω, ώστε να γνωρίζω τουλάχιστον το μέγεθος της απόστασης;»

Αλλά ίσως θα έλεγε κανείς ότι ήταν αρκετό ως προτροπή για εκείνον το να του πει: «Έλα στη γη που θα σου δείξω· και θα σε κάνω μεγάλο έθνος, και θα σε ευλογήσω». Αυτό ακριβώς λοιπόν, εάν δεν ήταν φιλόθεος, θα αρκούσε για να τον καταστήσει πιο διστακτικό ως προς την υπακοή.

Διότι θα μπορούσε να πει, εάν ήταν ένας από τους πολλούς: «Για ποιον λόγο με απομακρύνεις στην ξενιτιά και με προστάζεις να εγκατασταθώ σε ξένη γη; Γιατί λοιπόν, εφόσον θέλεις να με αναδείξεις μέγα, δεν το πράττεις εδώ; Γιατί δεν με αξιώνεις της ευλογίας σου, ενώ διαμένω στην πατρική οικία; Διότι, εάν τυχόν μου συνέβαινε, προτού φθάσω στον τόπο που προστάζεις, καταπονημένος από τους κόπους της οδοιπορίας να χαθώ και να τερματίσω τον βίο μου, ποιο θα ήταν για εμένα το όφελος από τα επαγγελθέντα;»

Του είπε να τα εγκαταλείψει όλα, και τους συγγενείς και το σπίτι· και τα εγκατέλειψε. Του είπε να πάει σε μια γη, την οποία δεν γνώριζε· το αποδέχθηκε. Του υποσχέθηκε ότι θα τον αναδείξει σε μεγάλο έθνος και ότι θα τον ευλογήσει· πίστεψε ότι θα γίνει και αυτό. Και όπως ακριβώς του μίλησε ο Κύριος ο Θεός, έτσι πορεύθηκε· αντί δηλαδή να πει ότι πίστεψε στα όσα ειπώθηκαν από τον Θεό, χωρίς κανέναν απολύτως δισταγμό και χωρίς καμία αμφιβολία, αλλά έχοντας σταθερή τη διάνοια και τον λογισμό, λέει ότι έτσι πορεύθηκε· γι' αυτό και απόλαυσε πολλή εύνοια από τον Δεσπότη. Και αναχώρησε, λέει η Γραφή, μαζί του και ο Λωτ. Για ποιον λόγο, όμως, εφόσον ο Θεός του είπε «Έξελθε από τη γη σου, και από τη συγγένειά σου, και από τον οίκο του πατέρα σου», τον πήρε μαζί του; Όχι από παρακοή προς τον Δεσπότη, αλλά ίσως επειδή ήταν νέος και ο ίδιος επείχε γι' αυτόν θέση πατέρα, αλλά και επειδή εκείνος, από φιλοστοργία και εξαιτίας της ηπιότητας των τρόπων του δικαίου, δυσκολευόταν να τον αποχωριστεί, γι' αυτήν την αιτία δεν ανέχεται να τον εγκαταλείψει. Εξάλλου, τον είχε σε θέση παιδιού του, καθώς σε τέτοια ηλικία δεν είχε μπορέσει να αποκτήσει παιδιά εξαιτίας της στειρότητας της Σάρρας.

«Και εξήλθε», λέει, «για να πορευθεί στη γη Χαναάν». Από πού γνώριζε ότι στη γη των Χαναναίων θα κατέληγε η αποδημία του, παρόλο που η προσταγή ήταν η εξής: «Έλα στη γη που θα σου δείξω»; Ίσως ο Θεός του φανέρωσε και αυτό, υποδεικνύοντας στη διάνοιά του τη γη, στην οποία ήθελε να τον εγκαταστήσει.

Γι' αυτόν τον λόγο, όταν του έδινε την προσταγή, του έλεγε αόριστα: «Έλα στη γη που θα σου δείξω», για να μας αποκαλύψει την αρετή του δικαίου. Έπειτα, επειδή εκείνος προσέφερε από την πλευρά του ό,τι του αναλογούσε με μεγάλη προθυμία και αφθονία, γρήγορα και Αυτός του κατέστησε γνωστή τη γη, στην οποία επιθυμούσε να κατοικήσει.

Εγώ που διέτριβα με τόση τιμή και περιποίηση στη Χαρράν, τώρα αναγκάζομαι, ως άπατρις, ξένος και επήλυδας, να περιφέρομαι εκζητώντας χάρη και να αναζητώ την ανάπαυση ενός ευτελούς καταλύματος· και ούτε αυτό δεν μπορώ να επιτύχω, αλλά αναγκάζομαι να διαβιώ σε σκηνές και καλύβες, και να υπομένω όλες τις άλλες ταλαιπωρίες. Αυτό είναι όλο εκείνο που έλεγε: «Έλα, και θα σε κάνω μέγα έθνος»;

Και εμφανίσθηκε, λέει, ο Κύριος ο Θεός στον Άβραμ και του είπε: Στο σπέρμα σου θα δώσω την γη αυτή. Μεγάλη η υπόσχεση, και μάλιστα πολύ ποθητή στον δίκαιο. Διότι γνωρίζετε πώς όσοι φθάνουν στο γήρας, και μάλιστα έχοντας διέλθει όλον τους τον χρόνο σε ατεκνία, επιθυμούν τέκνα. Παρέχοντάς του λοιπόν ο Δεσπότης την αμοιβή για την υπακοή του, και επειδή, όταν άκουσε το «Έξελθε από τη γη σου», δεν χρονοτρίβησε ούτε το ανέβαλε, αλλά υπάκουσε στο επίταγμα και έκανε πράξη το προσταχθέν, του λέει: Στο σπέρμα σου θα δώσω την γη αυτή.

Έπειτα, αφού έφθασαν στη Χαρράν, έστησαν εκεί τη σκηνή τους. Και μετά τον θάνατο του Θάρρα (διότι αυτό ήταν το όνομα του πατέρα), προστάζεται και πάλι από τον Θεό να αναχωρήσει από εκεί. Διότι λέγει: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου, και έλα στη γη που θα σου δείξω». Επειδή, λοιπόν, είχαν μετοικήσει στη Χαρράν με όλη τους την οικογένεια, για τον λόγο αυτό, όταν τον προστάζει εδώ να αναχωρήσει, προσέθεσε: «Από τη γη σου και από τη συγγένειά σου», φανερώνοντάς του ότι θέλει να πραγματοποιήσει την αποδημία μόνος του, και να μην παρασύρει μαζί του ούτε τον αδελφό του, εννοώ τον Ναχώρ, ούτε κανέναν άλλον.

Έλεγε δε «από τη γη σου», επειδή, έχοντας κατοικήσει εκεί όχι λίγο χρόνο, κατοικούσαν πλέον σε αυτήν σαν να ήταν δική τους πατρίδα. Και παρότι το πένθος για τους γονείς του ήταν ακόμη νωπό, και υπήρχε τότε πολλή δυσκολία και απουσία δρόμων κατά τις οδοιπορίες, εντούτοις με κάθε προθυμία εκτελούσε την προσταγή του Δεσπότου, και μάλιστα χωρίς να γνωρίζει πού θα τερματιστεί η περιπλάνησή του. Διότι λέει, «Έλα», όχι σε τούτη τη γη ή σε εκείνη, αλλά «σε αυτήν που θα σου δείξω». Και όμως, ενώ η προσταγή ήταν τόσο αόριστη, χωρίς να εξετάζει τίποτε περιττό, έκανε πράξη το πρόσταγμα· και πήρε μαζί του και τον ανιψιό του, δεικνύοντας και μέσω αυτού τη δική του αρετή. Επειδή, έχοντάς τον πάρει κοντά του σε νεαρή ηλικία, λίγο λίγο τον διέπλαθε μιμητή της δικής του αρετής, δεν ανέχθηκε να τον εγκαταλείψει, αλλά τον πήρε ως συμμέτοχο στην αποδημία.

Διότι άκουσε τον μακάριο Παύλο να διακηρύσσει την πίστη του, την οποία επέδειξε εξαρχής και από τα προοίμια· διότι λέγει: «Με πίστη ο Αβραάμ, όταν κλήθηκε, υπάκουσε να εξέλθει στον τόπο που επρόκειτο να λάβει, και εξήλθε χωρίς να γνωρίζει πού πηγαίνει»· υπαινισσόμενος σε εμάς εκείνο που ελέχθη από τον Θεό: «Έξελθε από τη γη σου, και έλα στη γη που θα σου δείξω». Είδες βεβαία πίστη; Είδες ειλικρινές φρόνημα;

Τι σημαίνει όμως το, «Επειδή υπάκουσε στη φωνή μου, και φύλαξε τα προστάγματά μου, τις εντολές μου και τα δικαιώματά μου»; Του είπα: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου, και έλα στη γη που θα σου δείξω»· και εγκατέλειψε όσα είχε στα χέρια του, και επιδίωξε τα άδηλα. Και δεν δίστασε, ούτε ανέβαλε, αλλά με κάθε προθυμία, εκπληρώνοντας το πρόσταγμα, υπάκουσε στη φωνή μου. Πάλι, του υποσχέθηκα πράγματα υπέρ τη φύση, και μολονότι η ηλικία του το απαγόρευε, και δεν είχαν πλέον ούτε αυτός ούτε η μητέρα σου καμία ικανότητα για τεκνογονία, ακούγοντας από εμένα ότι το σπέρμα του θα επεκταθεί τόσο πολύ ώστε να γεμίσει ολόκληρη τη γη, ούτε τότε ταράχθηκε ο λογισμός του, αλλά πίστεψε. Γι’ αυτό και του λογίσθηκε ως δικαιοσύνη, διότι, έχοντας πιστέψει στη δική μου δύναμη και έχοντας στηριχθεί με θάρρος στις δικές μου υποσχέσεις, αναδείχθηκε ανώτερος της ανθρώπινης αδυναμίας.

Αλλά θέλεις να μάθεις από πού; Από τη φιλοξενία, από την περιφρόνηση των χρημάτων, από την κοσμιότητα. Διότι, πες μου, ποιο είναι το γνώρισμα του φιλοσόφου; Δεν είναι το να περιφρονεί και τα χρήματα και τη δόξα; Και το να είναι ανώτερος από τον φθόνο και από κάθε πάθος; Εμπρός λοιπόν, ας τον φέρουμε στο μέσον, ας τον απογυμνώσουμε, και ας σας δείξουμε τι είδους φιλόσοφος ήταν. Πρώτα από όλα, δεν θεωρούσε τίποτα την πατρίδα· διότι άκουσε το «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου»· και αμέσως εξήλθε. Δεν ήταν προσκολλημένος στο σπίτι· διότι αλλιώς δεν θα είχε εξέλθει· ούτε στη φιλία της συνήθειας, ούτε σε οτιδήποτε άλλο. Έπειτα, περισσότερο από καθετί άλλο, εκείνος περιφρόνησε τη δόξα και τα χρήματα· διότι, ενώ κατατρόπωσε τους εχθρούς στον πόλεμο και αξιώθηκε να λάβει τα λάφυρα, τα αποστράφηκε. Αλλά και ο γιος αυτού, πάλι, δεν θαυμαζόταν για τα χρήματα, αλλά για τη φιλοξενία, όχι για τα παιδιά του, αλλά για την υπακοή, όχι για τη γυναίκα του, αλλά για τη στειρότητα της γυναίκας του. Την παρούσα ζωή τη θεωρούσαν ένα τίποτα, δεν επιδίωκαν τον πλουτισμό, και περιφρονούσαν τα πάντα.

Αʹ. Μεγάλη πράγματι ήταν η πίστη του Αβραάμ. Διότι στην περίπτωση του Άβελ, του Νώε και του Ενώχ υπήρχε μάχη μόνο λογισμών, και έπρεπε να υπερβούν τους ανθρώπινους λογισμούς· εδώ όμως δεν έπρεπε μόνο να υπερβούνται οι ανθρώπινοι λογισμοί, αλλά έπρεπε να επιδειχθεί και κάτι περισσότερο. Διότι τα του Θεού φαίνονταν να έρχονται σε σύγκρουση με τα του Θεού, και η πίστη μαχόταν με την πίστη, και το πρόσταγμα με την επαγγελία. Τι εννοώ με αυτό; Είπε ο Θεός: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου, και θα σου δώσω αυτήν τη γη»· και δεν του έδωσε σε αυτήν κληρονομία, ούτε ένα βήμα ποδιού. Βλέπεις πώς τα γεγονότα μάχονταν την επαγγελία; Πάλι του λέει: «Μέσω του Ισαάκ θα ονομαστεί το σπέρμα σου», και εκείνος πίστεψε· και πάλι του λέει: «Θυσίασέ τον σε εμένα, αυτόν που επρόκειτο να γεμίσει ολόκληρη την οικουμένη από το σπέρμα του». Είδες τη σύγκρουση των προσταγμάτων και της επαγγελίας;

Όταν, λοιπόν, όχι κάποιος άνθρωπος βασιλιάς, αλλά ο ίδιος ο Θεός, όχι σε αυτό εδώ το θέατρο, αλλά στο θέατρο της οικουμένης, μπροστά στη σύναξη των αγγέλων και των αρχαγγέλων, τον ανακηρύσσει με λαμπρή φωνή φωνάζοντας από ψηλά, πού θα τοποθετήσουμε αυτόν τον άγιο, πες μου; Αν θέλετε, ας ακούσουμε και την ίδια τη φωνή. Ποια είναι, λοιπόν, η φωνή; «Αβραάμ, Αβραάμ, μην απλώσεις το χέρι σου πάνω στον Ισαάκ, ούτε να του κάνεις τίποτα. Διότι τώρα γνώρισα ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό, και δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου». Τι σημαίνει αυτό; Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους, τώρα το γνώρισε; Καίτοι ακόμη και σε έναν άνθρωπο ήταν ολοφάνερη η ευλάβεια αυτού του ανδρός· διότι τόσα πολλά δείγματα της αφοσίωσής του προς τον Θεό είχε προσφέρει: όταν του είπε, «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου»· όταν για χάρη Του και για να Τον τιμήσει, παραχώρησε τα πρωτεία στον ανιψιό του· όταν τον γλίτωσε από τόσους κινδύνους· όταν τον πρόσταξε να πάει στην Αίγυπτο, και, παρόλο που του έπαιρναν τη γυναίκα, δεν δυσανασχέτησε, και άλλα πολλά. Και όπως ακριβώς είπα, κι ένας άνθρωπος ακόμη θα είχε κατανοήσει από αυτά την ευλάβεια του ανδρός, πόσο μάλλον ο Θεός, ο οποίος δεν περιμένει να μάθει από τα γεγονότα την τελική τους έκβαση.

Δʹ. Και γιατί απορείς αν σου συμβαίνουν αυτά; Διότι αυτό θα μπορούσε κανείς να δει να συμβαίνει και στους αγίους εκείνους. Και για να το μάθεις αυτό, ας φέρουμε ως παράδειγμα τον βίο που νομίζεις ότι είναι ο περισσότερο γεμάτος από απολαύσεις και απαλλαγμένος από βάσανα. Θέλεις να εξετάσουμε τη ζωή του Αβραάμ από την αρχή; Τι άκουσε, λοιπόν, αυτός ευθύς εξαρχής; «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου». Είδες κάτι λυπηρό που του προστάζεται; Αλλά δες και το ευχάριστο που το διαδέχεται: «Και έλα σε γη την οποία θα σου δείξω, και θα σε κάνω μέγα έθνος». Τι λοιπόν; Επειδή ήρθε στη γη εκείνη και βρήκε λιμάνι, σταμάτησαν τα λυπηρά; Σε καμία περίπτωση· αντιθέτως, τον διαδέχονται πάλι άλλα, δυσκολότερα από τα πρώτα: πείνα, μετακίνηση και αρπαγή της συζύγου του. Και έπειτα από αυτά, τον περίμεναν άλλα ευχάριστα: η πληγή κατά του Φαραώ, η απελευθέρωση, η τιμή, τα πολλά εκείνα δώρα και η επιστροφή στην εστία του. Και όλα τα επόμενα ακολουθούν τέτοια σειρά, πλεγμένη από ευχάριστα και λυπηρά γεγονότα. Το ίδιο συνέβαινε και στους αποστόλους. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Εκείνος που μας παρηγορεί σε κάθε μας θλίψη, ώστε να μπορούμε και εμείς να παρηγορούμε εκείνους που βρίσκονται σε κάθε θλίψη». «Τι σχέση έχουν, λοιπόν, αυτά με εμένα», θα πει κάποιος, «που βρίσκομαι πάντοτε μέσα στις λύπες;» Μην είσαι αγνώμονας ούτε αχάριστος· διότι είναι αδύνατον να βρίσκεται κάποιος συνεχώς σε λυπηρές καταστάσεις, καθώς ούτε η ανθρώπινη φύση δεν θα το άντεχε. Αλλά επειδή εμείς θέλουμε να βρισκόμαστε πάντοτε μέσα στη χαρά, γι' αυτό νομίζουμε ότι βρισκόμαστε πάντοτε μέσα στις λύπες.

Όλοι βέβαια θαυμάζουν τον Αβραάμ, διότι μόλις άκουσε το «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου», εγκατέλειψε πατρίδα, και οικία, και φίλους και συγγενείς, και το παν γι' αυτόν ήταν η προσταγή του Θεού. Πράγματι, και εμείς το θαυμάζουμε αυτό. Αλλά τι θα μπορούσε να σταθεί ίσο με τον Παύλο; Ο οποίος δεν εγκατέλειψε απλώς πατρίδα και οικία και συγγενείς, αλλά τον ίδιο τον κόσμο για χάρη του Ιησού, ή μάλλον τον ίδιο τον ουρανό· ακόμη και τον ουρανό του ουρανού παρέβλεψε, και ένα μόνο επιζητούσε, την αγάπη του Ιησού. Και άκουσέ τον να το φανερώνει αυτό και να λέει: «Ούτε τα παρόντα, ούτε τα μέλλοντα, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού». Αλλά μήπως εκείνος, ρίχνοντας τον εαυτό του σε κινδύνους, διέσωσε τον ανιψιό του από τους βαρβάρους; Αυτός όμως δεν διέσωσε τον ανιψιό του, ούτε τρεις και πέντε πόλεις, αλλά ολόκληρη την οικουμένη, και μάλιστα όχι από βαρβάρους, αλλά από τα ίδια τα χέρια των δαιμόνων, υπομένοντας καθημερινά αμέτρητους κινδύνους, και με τους δικούς του θανάτους εξασφαλίζοντας μεγάλη ασφάλεια στους άλλους.

Έπειτα λέγει προς τον Αβραάμ: «Έξελθε από τη γη σου, και από τη συγγένειά σου, και έλα στην γη την οποία θα σου δείξω». Έξελθε από τη γη σου. Γιατί, λέγει, μια πολυθεϊστική χώρα να περικλείει τον πατέρα των εθνών; Γιατί μια ειδωλολατρική πατρίδα να περικλείει τον προπάτορα του έθνους;

Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου. Δυσχερή, κατά τα ανθρώπινα μέτρα, είναι όσα προστάσσονται στον πατριάρχη. Εγκατέλειψε, λέει, την πατρίδα, άφησε όλο το γένος, απαρνήσου τη γη στην οποία γεννήθηκες, αποχωρίσου τον πατέρα και εκείνην που σε γέννησε. Αλλά τίποτα από αυτά δεν κλόνισε τον πατριάρχη· δεν συλλογίστηκε μέσα του, όπως θα έκανε ένας κοινός θνητός: «Άδηλα πράγματα μου υπόσχεται, λέει, αυτός που μου εμφανίστηκε· αβέβαια είναι όσα εξαγγέλλει. Να εγκαταλείψω λοιπόν αυτά που έχω στα χέρια μου, και να επιδιώξω τα αόρατα; Να αφήσω αυτά που βρίσκονται στα πόδια μου, και να ποθήσω τα άδηλα;»