Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 12:1

Αλλά τίποτε από αυτά δεν αναλογίστηκε ο πατέρας των εθνών· απεναντίας, έλαβε την προσταγή και συγκατατέθηκε στον αποχωρισμό· λάμβανε εντολές και ποθούσε διακαώς να αναζητά τα άδηλα. Διότι η πίστη τού αναζωπύρωνε αυτόν τον έρωτα. Αφού δηλαδή κατανόησε πλήρως τις επαγγελίες, έσπευδε ακόμη περισσότερο για την αναχώρηση από την πατρίδα του. Διότι λέει: «Έξελθε από τη γη σου».

Και όταν μεν βρισκόταν στη νεότητά του, τίποτα από αυτά δεν κατόρθωσε· όταν όμως παρήλθε ο χρόνος της ηλικίας του, τότε έστησε το τρόπαιο της νίκης· βρισκόταν σε βαθιά γηρατειά, αλλά τα γηρατειά δεν στάθηκαν εμπόδιο. Γι' αυτό και ο Θεός, γνωρίζοντας την ψυχική του δύναμη, του εμφανίζεται και λέει: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και από τον οίκο του πατέρα σου, και έλα στη γη την οποία θα σου δείξω». Υπάκουσε ο Αβραάμ στον λόγο, αν και ήταν πλέον γέροντας και αδύναμος στο σώμα, και δεν είπε στον εαυτό του: «Πού να πάω σε τόσο βαθιά γηρατειά; Να εγκαταλείψω τον οίκο του πατέρα μου και τη γη στην οποία γεννήθηκα, όπου υπάρχει περιουσία χρημάτων και δόξα προγόνων; Όπου υπάρχει πολυτελής ιδιοκτησία και ευημερία φίλων;» Αλλά από τη μια πλευρά λυπόταν προς το παρόν, από την άλλη όμως δεν παρήκουσε· διότι, ως άνθρωπος που αγαπά τον τόπο του, αγωνιούσε να τα εγκαταλείψει, ως φιλόθεος όμως πειθόταν και υπάκουε. Και το θαυμαστό είναι ότι ούτε του είπε ο Θεός σε ποιον τόπο να πάει, αλλά με τον αόριστο προσδιορισμό του τόπου δοκίμασε την προαίρεσή του. Διότι, εάν του είχε πει ότι πρόκειται να σε οδηγήσω σε γη που ρέει γάλα και μέλι, ο Αβραάμ θα φαινόταν ότι δεν υπάκουσε στη φωνή του Θεού, αλλά ότι προτίμησε μια γη από μια άλλη. Αναχώρησε, λοιπόν, ο Αβραάμ χωρίς να γνωρίζει πού πηγαίνει. Είδες γηρατειά να σεμνύνονται για τα κατορθώματά τους; Διότι τέτοια είναι, όπως προείπα, τα δικά μας ζητήματα· δεν τα καταβάλλει η αδυναμία του γήρατος, δεν τα μαραίνει ο χρόνος· διότι η ωριμότητα δεν βρίσκεται στα σώματα, αλλά στην ψυχή· γι' αυτό και παραμένει αγέραστη.

Εδώ πρόσεξε με ακρίβεια και, αφού ερευνήσεις ολόκληρη την Παλαιά και την Καινή Γραφή, θα διαπιστώσεις ότι κανένας από τους δικαίους πριν από τον ληστή δεν φαίνεται να έχει δεχθεί προφορικά την επαγγελία· ούτε ο Αβραάμ, ούτε ο Μωυσής, ούτε οι προφήτες, ούτε οι απόστολοι, αλλά πριν από όλους την ακούει ο ληστής: «Αμήν, αμήν, σου λέγω, σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». Ο Θεός κάλεσε τον Αβραάμ λέγοντας: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και από τον οίκο του πατέρα σου», και δεν του είπε: για να κληρονομήσεις τον παράδεισο, αλλά «έλα στη γη που θα σου δείξω». Στον Μωυσή έδωσε ο Θεός τον νόμο, και ως καρπό της τηρήσεως των εντολών επαγγέλλεται τα επίγεια αγαθά: «Εάν τηρήσεις τον νόμο του Κυρίου του Θεού σου». Πουθενά δεν υπάρχει επαγγελία παραδείσου πριν από τον ληστή.

Άλλος λέει: «Το φως. Διότι ευαρεστήθηκες σε αυτούς». Και βέβαια όλοι επικρατούσαν στους πολέμους όντας οπλισμένοι· οπλισμένοι μεν, αλλά το έργο δεν οφειλόταν στα όπλα, αλλά στον Θεό που ήταν ο στρατηγός. Βλέπεις πώς με μορφή προσευχής φανερώνει τη συμβουλή, προτρέποντάς τους να τα αφήνουν όλα στον Θεό; Και πώς ονομάζει το γεγονός αυτό κληρονομιά, εφόσον οι πατέρες και οι παππούδες και οι προπάπποι δεν είχαν καταλάβει τη γη, αλλά είχαν αναλωθεί σε άλλη εποχή; Διότι προς τους πατέρες είχε δοθεί η υπόσχεση. Διότι λέει: «Έλα στη γη, την οποία θα σου δείξω»· και, «Σε εσένα θα δώσω τη γη, και στο σπέρμα σου». Και αφού μίλησε για δεξί χέρι και βραχίονα, επειδή χρησιμοποίησε πιο υλικές εκφράσεις, πρόσεξε πώς εξυψώνει τον λόγο, προσθέτοντας πάλι και λέγοντας: «Και ο φωτισμός του προσώπου σου», δηλαδή η προστασία, η πρόνοια. Διότι αρκούσε σε αυτούς μόνο η βούληση και η παρουσία Του. Έπειτα αναφέρει και την αιτία: «Διότι ευαρεστήθηκες σε αυτούς»· δηλαδή, επειδή τους αγάπησες, επειδή το θέλησες. Ώστε η έκβαση των πραγμάτων ήταν ζήτημα χάριτος, όχι δικών τους κατορθωμάτων, ούτε επέτυχαν χάρη στη δική τους αρετή, αλλά χάρη στη φιλανθρωπία του Θεού. «Εσύ είσαι ο ίδιος ο βασιλιάς μου και ο Θεός μου, ο οποίος προστάζει τις σωτηρίες του Ιακώβ». Άλλος λέει: «Δώσε εντολή για τη σωτηρία του Ιακώβ». Και ποια είναι η αλληλουχία σε αυτό; Πολύ μεγάλη, σε σχέση με τα όσα ελέχθησαν.

Και αλίμονο σε εσάς που γελάτε, διότι θα κλάψετε. Να αποφεύγετε εκείνους που θέλουν να σας απασχολούν προβάλλοντας σοφιστείες, χωρίς καμία χρησιμότητα, μέσα από πολλά αναγνώσματα προς διαστροφή των ακροατών. Και να μη θηλάζετε δηλητήριο ασπίδας μέσω της ακοής, και να μη θέλετε να διαβάζετε πολλά, αλλά λίγα και σωστά, ώστε να δοθεί χάρη σε όσους ακούν. Μάθετε δε περισσότερο να προσεύχεστε πολύ και να κλαίτε πολύ· διότι αυτό στηρίζει τον νου και τρέφει την ψυχή, ενώ το να διαβάζετε πολλά μετεωρίζει τον νου. Να αποστραφείτε τις πολλές συναναστροφές και τους κατά σάρκα συγγενείς και να μη στραφείτε προς τη στοργή των γονέων ή των παιδιών ή οποιωνδήποτε άλλων, αλλά να τους βλέπετε πνευματικά, όπως ακριβώς και τους υπολοίπους. Και να μη θελήσετε ποτέ να φανερώσετε μυστικό της μονής σε σαρκικό συγγενή, για να μην κατακριθείτε την ημέρα της κρίσεως· διότι έχετε πεθάνει για τον κόσμο και δεν έχετε καμία σχέση με τον κόσμο. Λέγει, εξάλλου, ο Κύριος στο Ευαγγέλιο, όταν ήλθε η μητέρα Του και οι αδελφοί Του για να Τον δουν· και απλώνοντας το χέρι Του προς τους μαθητές Του είπε: «Αυτοί είναι η μητέρα μου και οι αδελφοί μου, εκείνοι που κάνουν το θέλημα του Πατέρα μου, ο Οποίος βρίσκεται στους ουρανούς». Και πάλι: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και έλα στη γη που θα σου δείξω», και τα υπόλοιπα όσα λέγει ο Κύριος.

Επομένως, όλοι οι δίκαιοι, όλοι οι όσιοι καυχώνται για πατέρα τους τον πιστό Αβραάμ, και θεωρούν ως εξαιρετικά σεμνή δόξα την οικειότητά τους με αυτόν. Διότι στους πιστούς χάρη σε αυτόν υπάρχει ο ζήλος της πίστεως· στους φιλόξενους αυτός είναι δάσκαλος της φιλοξενίας, δείχνοντας με τα έργα και όχι με τα λόγια τι πρέπει να πράττουν· οι αθλητές της θεοσέβειας στεφανώνονται, επειδή μιμήθηκαν τη δική του ανδρεία· όλοι οι μεγαλόψυχοι αποτελούν παρόμοιες εικόνες αυτού του αρχετύπου· η άμιλλα προς αυτόν ανέδειξε το πλήθος τόσων δικαίων· από αυτή τη φιλόθεη ρίζα βλάστησαν όλοι οι φιλόχριστοι. Και γιατί τα απαριθμώ ξεχωριστά κατά είδος; Διότι όλοι, για να το πω έτσι, των οποίων το φως λάμπει μπροστά στους ανθρώπους, άναψαν από τη λαμπάδα της πίστεως του προπάτορα· τόσα πολλά αγαθά τέκνα τού απέφερε ο ευσεβής τρόπος ζωής του. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: «Σε κατέστησα πατέρα πολλών εθνών». Ω μακαρία ψυχή, που συμπεριέλαβες ταυτόχρονα μέσα σου τόσο μεγάλο πλήθος κατορθωμάτων! Εσύ είσαι αληθινά εύφορη γη, εσύ είσαι πάγκαρπη πεδιάδα έργων ευσέβειας, εσύ λιβάδι ολάνθιστο που αναβλύζει κάθε λογής άνθη δικαιοσύνης, εσύ και στέφανος ευπρεπής, που έχεις στο κέντρο σου να προλάμπει το μαργαριτάρι της πίστεως. Πρόσταξε ο Θεός: «Έξελθε από τη γη σου»· και εσύ δεν αμέλησες, αλλά ξεκίνησες την πορεία, πριν καν ολοκληρωθεί το πρόσταγμα.

Στο «Έξελθε από τη γη σου» προστέθηκε και το «Και από τη συγγένειά σου»· εσύ όμως δεν αποδυναμώθηκες από τη στοργή προς το γένος σου, προτιμώντας τον Δημιουργό του γένους. Είπε ο Θεός: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου» και, το βαρύτερο από αυτά, «Και από τον οίκο του πατέρα σου»· αλλά εσύ δεν θεώρησες τίποτα βαρύ από όσα προστάζει ο Θεός. Δεν ανέκοψε την προθυμία της ψυχής σου ούτε ο σεβασμός προς τον πατέρα, ούτε η αγάπη προς τη μητέρα, ούτε η στοργή των συγγενών. Δεν αναλογίστηκες πώς θα σε θρηνήσει η γερασμένη μητέρα σου, πώς θα σε κλάψει ο ηλικιωμένος πατέρας σου.

Διότι τούτο είναι η πίστη: όταν κάποιος θεωρεί όσα έχει υποσχεθεί ο Θεός –έστω και αν δεν φαίνονται με τα μάτια του σώματος– πιο αξιόπιστα από τα ορατά και από εκείνα που βρίσκονται μπροστά στα μάτια μας. Έτσι ευδοκίμησαν όλοι οι δίκαιοι και αξιώθηκαν εκείνα τα άρρητα αγαθά. Έτσι και ο πατριάρχης Αβραάμ εγκωμιάστηκε από τον Δεσπότη, παραβλέποντας την ασθένεια της ανθρώπινης φύσης και στρέφοντας όλη του τη διάνοια προς τη δύναμη Εκείνου που έδωσε την υπόσχεση. Γι' αυτό και εξαίρεται από τη θεία Γραφή: «Διότι πίστεψε», λέει, «ο Αβραάμ στον Θεό και τούτο υπολογίστηκε σε αυτόν ως δικαιοσύνη». Γι' αυτό, όταν άκουσε εξ αρχής: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και από τον οίκο του πατέρα σου, και έλα στη γη την οποία θα σου δείξω», υπάκουσε με πολλή προθυμία, έκανε πράξη την προσταγή και εγκατέλειψε τη δική του πατρίδα, όπου είχε εγκατασταθεί, αναχωρώντας χωρίς να γνωρίζει πού θα καταλήξει. Αντιθέτως, προτιμούσε την προσταγή του Δεσπότη από τα βέβαια και αυταπόδεικτα· και όχι μόνο δεν εξέταζε με περιέργεια το πρόσταγμα ούτε ταραζόταν η σκέψη του, αλλά, αποβλέποντας στο μεγαλείο Εκείνου που έδωσε την εντολή και ξεπερνώντας όλα τα ανθρώπινα εμπόδια, ένα μόνο μέλημά του είχε: να μην παραλείψει τίποτε από όσα του είχαν προσταχθεί.

Αυτά δε συνέβαιναν όχι μόνο για χάρη του δικαίου, ώστε να φανεί το μέγεθος της πίστης του, αλλά για να γίνουμε και εμείς ζηλωτές του πατριάρχη. Διότι, επειδή ο Θεός είδε την ευγνώμονα ψυχή του, για τον λόγο αυτόν, σαν έναν φωστήρα αφανή και κρυμμένο, θέλησε να τον μεταφέρει στη Χαναναία, ώστε να καθοδηγήσει στον λόγο της ευσέβειας εκείνους που πλανώνταν εκεί και που είχαν ακόμη τη διάνοιά τους τυφλωμένη από το σκοτάδι της άγνοιας. Πράγμα που βεβαίως και έγινε· και μέσω εκείνου στο εξής, όχι μόνο όσοι κατοικούσαν στην Παλαιστίνη αλλά και στην Αίγυπτο μάθαιναν την πρόνοια του Θεού για αυτόν και την αρετή του δικαίου. Διότι δες την υπερβολή της μεγαλοψυχίας του, πώς, έχοντας φτερωθεί από τον πόθο για τον Θεό, δεν περιοριζόταν στα ορατά, ούτε έδινε προσοχή μόνο σε όσα του είχαν υποσχεθεί, αλλά οραματιζόταν τα μελλοντικά. Και ενώ ο Θεός τού υποσχέθηκε γη αντί για γη και του είπε: «Έξελθε από τη γη σου και έλα στη γη που θα σου δείξω», αυτός, εγκαταλείποντας τα αισθητά, ποθούσε τα νοητά.

Τι λοιπόν θα μπορούσε να είναι πιο σκληρό από αυτήν τη ζωή; Διότι δεν φοβόταν και δεν έτρεμε μόνο για τον εαυτό του, αλλά και για τον πατέρα, τη γυναίκα και τον ανιψιό του. Αλλά και η μέριμνα για τους υπηρέτες δεν ήταν μικρή, ακόμη και αν τύχαινε να βρίσκονται στην πατρίδα τους, πόσο μάλλον όταν αναγκάζονταν να βρίσκονται διαρκώς σε ξένη γη. Και αν μεν γνώριζε με σαφήνεια πού θα σταματούσε η περιπλάνησή του, το βάρος των φροντίδων δεν θα ήταν τόσο αφόρητο· τώρα όμως, επειδή άκουσε απλώς και αόριστα για «γη», όχι για τούτη ή για εκείνην, αλλά «σε όποια σου δείξω», περιφερόταν παντού με τον νου του και δεχόταν μεγάλη ταραχή στην ψυχή του, μη μπορώντας να σταθεροποιήσει πουθενά τον λογισμό του, αλλά έχοντας να υποπτευθεί πολλά και αναγκαζόμενος να μεριμνά.

Μην σπλαχνιστείς τα δάκρυα των γονέων ή των φίλων· ειδάλλως πρόκειται να δακρύζεις αιώνια. Όταν οι δικοί σου άνθρωποι σε περικυκλώσουν σαν μέλισσες, ή μάλλον σαν σφήκες, θρηνώντας για σένα, αμέσως προσήλωσε αμετάτρεπτα το μάτι της ψυχής σου στον θάνατο και στα έργα σου, ώστε να μπορέσεις να αποδιώξεις τον έναν πόνο με τον άλλο πόνο. Δόλια μας υπόσχονται οι δικοί μας, που δεν είναι πλέον δικοί μας, ότι θα κάνουν όλα όσα μας είναι ευάρεστα, αλλά σκοπός τους είναι να εμποδίσουν τον άριστο δρόμο μας, και έπειτα έτσι να μας παρασύρουν στον δικό τους σκοπό. Η αναχώρησή μας από τους τόπους ας γίνεται προς τα μέρη που στερούνται παρηγοριάς, που είναι πιο απαλλαγμένα από κενοδοξία, και πιο ταπεινά· ειδάλλως, πετάμε μαζί με τα πάθη. Κρύβε την ευγενική σου καταγωγή και μην επιδεικνύεις τη δόξα σου, μήπως και βρεθείς διαφορετικός στο σχήμα, και διαφορετικά διακείμενος στην πράξη. Κανείς δεν παρέδωσε τόσο πολύ τον εαυτό του στην ξενιτιά, όσο εκείνος ο μεγάλος που άκουσε το: «Έξελθε από τη γη σου, και από τη συγγένειά σου, και από τον οίκο του πατέρα σου»· αν και προσκλήθηκε σε μια γη αλλόγλωσση και βάρβαρη. Υπάρχουν φορές που, όπως και αυτόν τον μεγάλο, ο Κύριος δόξασε ακόμη περισσότερο κάποιον που ξενιτεύτηκε. Όμως, ακόμη και αν η δόξα είναι θεόσδοτη, είναι καλό να την αποκρούει κανείς με την ασπίδα της ταπείνωσης.

Θεωρία στον Αβραάμ Και πνευματικός Αβραάμ γίνεται πάλι εκείνος που εξέρχεται από τη γη, τη συγγένεια και τον οίκο του πατέρα του και έρχεται στη γη που υποδεικνύεται από τον Θεό. Είναι αυτός που έχει αποκόψει τον εαυτό του από τη σάρκα ως προς τη διάθεση, και βγήκε έξω από αυτήν χωριζόμενος από τα πάθη, και εγκατέλειψε τις αισθήσεις, μη δεχόμενος πλέον μέσω αυτών καμία πλάνη της αμαρτίας. Είναι αυτός που ξεπέρασε όλα τα αισθητά, από τα οποία προσγίνεται στην ψυχή η απάτη και το σφάλμα μέσω των αισθήσεων, και, μόνο με τον νου του ελεύθερο από κάθε υλικό δεσμό, έρχεται στη θεία και μακάρια γη της γνώσης και τη διασχίζει μυστικά σε μήκος και σε πλάτος. Εκεί θα βρει τον Κύριο και Θεό μας Ιησού Χριστό, την αγαθή κληρονομιά όσων τον φοβούνται, ο οποίος καθ' εαυτόν μεν θεολογείται από τους άξιους σε «μήκος» απερίγραπτο, στο μέτρο που είναι εφικτό στους ανθρώπους, ενώ σε σχέση με εμάς δοξολογείται στο «πλάτος», μέσω της πάνσοφης πρόνοιάς Του που συγκρατεί τα πάντα και της κατεξοχήν θαυμαστής και υπεράρρητης θείας οικονομίας Του υπέρ ημών. Έτσι γίνεται μέτοχος των τρόπων με τους οποίους εκπαιδεύτηκε να δοξάζει τον Κύριο, μέσω της πράξης και της θεωρίας εν τω μεταξύ, δια των οποίων είναι φυσικό να επισφραγίζεται με βεβαιότητα η φιλία και η αφομοίωση προς τον Θεό.

Περί των διαφόρων θελημάτων του Θεού. Τρία θελήματα πρέπει να θεωρούμε ότι υπάρχουν στον Θεό: το κατ' ευδοκίαν, το κατ' οικονομίαν και το κατά συγχώρηση. Και το μεν κατ' ευδοκίαν φανερώνεται από τα όσα αφορούν τον Αβραάμ, όταν του λέει: «έξελθε από τη γη σου»· το δε κατ' οικονομίαν φανερώνεται από όσα οικονομήθηκαν σχετικά με τον Ιωσήφ για την έκβαση των μελλοντικών γεγονότων· το δε κατά συγχώρηση φανερώνεται από τα όσα συνέβησαν στον Ιώβ.

Φωνή του Θεού Λόγου, που εξαρχής βοά στην έρημο, εννοώ στη φύση των ανθρώπων ή σε αυτόν εδώ τον κόσμο, είναι προφανώς κάθε άγιος· είτε, κατά τον Άβελ, προσφέροντας ορθά από ειλικρίνεια τα πρώτα κινήματα της θεωρίας της ψυχής, τα οποία είναι εμπλουτισμένα με τις αρετές· είτε, κατά τον Ενώς, έχοντας αδράξει με τη βέβαιη ελπίδα της πίστης τα μέλλοντα αγαθά, για τα οποία ήλπισε, απέκτησε έντονη την επίκληση του Θεού· είτε, κατά τον Ενώχ, έχοντας καταστεί ευάρεστος μέσω κάθε αρετής, αποσπώντας εντελώς τον νου από τη σχέση και τη γνώση των όντων, τον μετέθεσε ελεύθερο από κάθε προσκόλληση προς την ίδια την υπέρ κάθε νόηση Αιτία· είτε, κατά τον Νώε, έχοντας θεωρήσει με την πίστη τα μέλλοντα είδη της θείας κρίσης, κατασκεύασε για τον εαυτό του, δίκην κιβωτού, την πολιτεία και την άσκηση, η οποία τον διέσωζε από τη μέλλουσα οργή, όντας από παντού ασφαλισμένη με τον θείο φόβο· είτε, κατά τον Αβραάμ, βλέποντας με το καθαρό μάτι της πίστης την ευπρέπεια των μελλόντων αγαθών, υπάκουσε στο να εξέλθει πρόθυμα από τη γη, τη συγγένεια και τον πατρικό οίκο, εγκαταλείποντας τη σχέση και την εμπαθή προσκόλληση προς τη σάρκα, την αίσθηση και τα αισθητά, και όντας ανώτερος της φύσης σε καιρό πειρασμού και αγώνων, προτιμώντας την Αιτία της φύσης, όπως ο μέγας Αβραάμ προτίμησε τον Θεό αντί του Ισαάκ· είτε, κατά τον Ισαάκ, εξαιτίας της άκρας απάθειας και της αγαθής ακορεστίας της ψυχής περί τη θεωρία, διατήρησε αμετάβλητη από την αλήθεια την έξη της αρετής και της γνώσης, ακόμη και όταν πολεμούνταν από τα πονηρά πνεύματα· είτε, κατά τον Ιακώβ, έχοντας αποκαθάρει τον νου από την τραχύτητα των υλικών πραγμάτων και από τη σύγχυση γύρω από αυτά τον κατέστησε λείο, και με την τοποθέτηση των δερμάτων από τα κατσίκια, εννοώ με την τραχύτητα του κατά Θεόν βίου ως προς τη σάρκα, αφού έλαβε από τον Θεό την εξουσία κατά του φρονήματος της σαρκός, και από φόβο για την επανάσταση των παθών και από πόθο για την υψηλότερη διά της πείρας μάθηση, μεταβαίνοντας στη Χαρράν, εννοώ στη φυσική θεωρία, από την οποία, αφού έλαβε μέσω πρακτικών κόπων όλη την πνευματική επιστήμη του φαινομένου κόσμου, η οποία συνελέγη σε διάφορους λογισμούς και νοήματα, επανήλθε στην πατρική και οικεία γη, εννοώ στη γνώση των νοητών, φέρνοντας μαζί του σαν γυναίκες και δούλες τις πάγιες έξεις και ενέργειες της πρακτικής και της θεωρητικής που δημιουργήθηκαν μέσα του, καθώς και τους υιούς που του γεννήθηκαν από αυτές, όποιοι κι αν τυγχάνουν να είναι αυτοί.

Εάν δε θέλεις να κατανοήσεις από τις άγιες και θεόπνευστες Γραφές την ευθύτητα της τέλειας αγάπης προς τον Κύριο, δες τον Ιώβ πώς απεκδύθηκε τα πάντα, τρόπον τινά, όσα κατείχε, τέκνα, κτήματα, ζώα, δούλους και τα λοιπά υπάρχοντα· πώς, αφού τα απεκδύθηκε, διέφυγε και διέσωσε τον εαυτό του, εγκαταλείποντας και πετώντας ακόμη και τον χιτώνα του στον σατανά, χωρίς να βλασφημήσει ούτε με τον λόγο ούτε με την καρδιά, ούτε εκστομίζοντας κάτι με τα χείλη του ενώπιον του Κυρίου, αλλά αντιθέτως ευλόγησε τον Κύριο λέγοντας: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε. Ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο». Διότι, αν και νομιζόταν ότι κατείχε πολλά, όταν δοκιμάστηκε από τον Κύριο φανερώθηκε ότι δεν κατείχε τίποτα άλλο παρά μόνο τον Θεό. Ομοίως και ο Αβραάμ, όταν διατάχθηκε από τον Κύριο να εξέλθει «από τη γη και από τη συγγένεια και από τον οίκο του πατέρα του», αμέσως, τρόπον τινά, απεκδύθηκε τα πάντα, πατρίδα, γη, συγγένεια, γονείς, και ακολούθησε τον λόγο του Κυρίου.

Αν όμως θέλεις να γνωρίσεις την ευθύτητα της τέλειας αγάπης προς τον Κύριο, μάθε το από τις θεόπνευστες Γραφές. Δες τον Ιώβ, πώς απογυμνώθηκε, τρόπον τινά, από όλα όσα κατείχε: παιδιά, κτήματα, ζώα, υπηρέτες και τα υπόλοιπα υπάρχοντα. Πώς, αφού απογυμνώθηκε, ξέφυγε και διέσωσε τον εαυτό του, αφήνοντας και πετώντας στον σατανά ακόμη και τον ίδιο του τον χιτώνα, και δεν ξεστόμισε κανέναν λόγο βλασφημίας, ούτε με την καρδιά ούτε με τα χείλη του, ενώπιον του Κυρίου, αλλά αντίθετα ευλόγησε τον Κύριο: «Ο Κύριος», λέει, «έδωσε, ο Κύριος τα πήρε. Όπως θέλησε ο Κύριος, έτσι και έγινε. Ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου». Δες την ευθύτητα της ολοκληρωτικής αγάπης προς τον Κύριο, διότι δεν αγάπησε τίποτε άλλο παρά τον Κύριο, παρά μόνο Αυτόν. Και ο Αβραάμ θεωρούνταν ότι κατείχε πολλά, αλλά όταν δοκιμάστηκε από τον Θεό για να «εξέλθει από τη γη του και από τη συγγένειά του και από τον οίκο του πατέρα του», αμέσως, τρόπον τινά, απογυμνώθηκε από όλα, από την πατρική γη, τη συγγένεια, τους γονείς, και ακολούθησε τον λόγο του Θεού.

Ω Ζωσιμά, καλά βέβαια και όσο ήταν δυνατόν σε άνθρωπο αγωνίστηκες, και καλά διήνυσες τον ασκητικό δρόμο· όμως κανείς από τους ανθρώπους δεν κατέχει την τελειότητα, αλλά είναι μεγαλύτερος ο αγώνας που βρίσκεται μπροστά από αυτόν που έχει ήδη περάσει, έστω και αν εσείς δεν το γνωρίζετε. Για να γνωρίσεις λοιπόν και εσύ ο ίδιος πόσες άλλες οδοί υπάρχουν προς τη σωτηρία, βγες από τη γη των συγγενών σου και από τον οίκο του πατέρα σου, όπως ακριβώς ο Αβραάμ, εκείνος ο σεβάσμιος μεταξύ των πατριαρχών, και έλα σε τούτο το μοναστήρι, το οποίο βρίσκεται κοντά στον Ιορδάνη ποταμό.

Αυτή λοιπόν τη μερίδα Του την ονόμασε Ισραήλ, δηλαδή αυτόν που βλέπει τον Θεό. Και αυτή ήταν ο Αβραάμ, στον οποίο κατ' ακολουθίαν υπήρχε άνωθεν διασωσμένο το σπέρμα της πίστης και της θεογνωσίας, στον οποίο και εμφανίστηκε λέγοντας: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και έλα στη γη που θα σου δείξω· και θα σε κάνω μέγα έθνος». Σε αυτόν έδωσε και την περιτομή, καθιερώνοντάς την σε αυτόν σαν ένα κοινό σημάδι και σφραγίδα. Και του ορκίστηκε να πληθύνει το σπέρμα του σαν τα άστρα του ουρανού και σαν την άμμο που βρίσκεται στην άκρη της θάλασσας. Μετά από αυτά, εμφανίστηκε πάλι σε αυτόν ο Θεός και του είπε: «Να γνωρίζεις καλά ότι το σπέρμα σου θα ζήσει ως πάροικο σε γη που δεν θα είναι δική του», προμηνύοντάς του την κάθοδο στην Αίγυπτο του Ιωσήφ, του Ιακώβ του πατέρα του και των αδελφών του. Από αυτούς πληθύνθηκε εκεί αυτή η μερίδα και έγινε μεγάλο έθνος, τους οποίους μέσω του Μωυσή έβγαλε από εκεί, αφού πρώτα τους προσέφερε ως γεύμα τον αμνό, το αντίτυπο του αληθινού. Έπειτα, αφού χώρισε τη θάλασσα, τους πέρασε απέναντι, τους ανέβασε στην έρημο και τους έθρεψε εκεί για σαράντα έτη, έγιναν «μερίδα Κυρίου, λαός του ο Ιακώβ, μερίδιο της κληρονομιάς του ο Ισραήλ».

Διότι, εάν ακούσεις από αυτόν: «Έξελθε από τη γη του θελήματός σου και από τη συγγένεια του φρονήματός σου», μην αμφιβάλλεις ούτε να ντραπείς, νικημένος από την κενοδοξία. Εάν σου πει: «Έλα σε γη υπακοής, την οποία θα σου δείξω», τρέξε, αδελφέ μου, με όση δύναμη έχεις, μη δώσεις ύπνο στα μάτια σου ούτε να κάμψεις γόνατο, παραλύοντας από οκνηρία ή ραθυμία. Διότι ίσως εκεί σου εμφανιστεί ο Θεός, ο οποίος πρόκειται να σε αναδείξει πατέρα πολλών πνευματικών τέκνων και να σου δωρίσει τη γη της επαγγελίας, την οποία κληρονομούν μόνο οι δίκαιοι. Εάν σε ανεβάσει στο όρος, ανέβα με προθυμία· διότι θα δεις, το γνωρίζω καλά, τον Χριστό να μεταμορφώνεται και να λάμπει περισσότερο από τον ήλιο με το φως της Θεότητας, και ίσως πέσεις κάτω μη αντέχοντας να βλέπεις αυτά που ποτέ δεν έχεις δει, και θα ακούσεις πατρική φωνή από άνωθεν, και θα δεις νεφέλη να επισκιάζει, και προφήτες να παρίστανται και να βεβαιώνουν ότι αυτός είναι ο Θεός και Κύριος ζώντων και νεκρών.

Ο Θεός πρόσταξε: «Έξελθε από τη γη σου», και εσύ δεν αμέλησες, αλλά πήρες τον δρόμο πριν καν ολοκληρωθεί το πρόσταγμα. Στο «έξελθε από τη γη σου» πρόσθεσε το «από τη συγγένειά σου», και εσύ δεν αποδυναμώθηκες από τη στοργή προς το γένος, προτιμώντας τον Δημιουργό του γένους. Είπε ο Θεός «έξελθε από τη γη σου» και «από τη συγγένειά σου» και το βαρύτερο από αυτά, «από τον οίκο του πατέρα σου», αλλά δεν θεώρησες βαρύ τίποτα από όσα προστάζει ο Θεός. Δεν συγκράτησε την προθυμία της ψυχής σου ούτε ο σεβασμός προς τον πατέρα ούτε η αγάπη προς τη μητέρα. Δεν αναλογίστηκες πώς θα θρηνήσει για σένα η γηραιά μητέρα, πώς θα κλάψει για σένα ο ηλικιωμένος πατέρας. Διότι δεν θεώρησες ότι έπρεπε να φανείς πιο φιλάνθρωπος από Εκείνον που σε καλούσε. Ήταν για σένα ο πατέρας αξιοσέβαστος, αλλά όχι όπως ο Πατέρας των πάντων. Αγαπούσας τη μητέρα, αλλά περισσότερο τη θεοσέβεια. Καταφρόνησες τον πατρικό οίκο και τον προγονικό πλούτο, διότι γνώριζες ότι μόνο ο πλούτος της πίστεως ταιριάζει στην ψυχή, το αθάνατο απόκτημα, ο ασύλητος θησαυρός. Ω, τι αστέρας, λαμπρότερος από τον Εωσφόρο (Αυγερινό), έλαμψες από την Ανατολή στην Παλαιστίνη, και μέσα στον σκοτεινό βίο της πολυθεΐας εξέπεμψες λαμπρές ακτίνες θεοσέβειας. Ο Θεός σε έριξε ως αγαθή γλυκύτητα θεοσέβειας μέσα στην πικρή κοινωνία των Χαναναίων. Εσύ, σαν αλάτι φιλανθρωπίας, έγινες άρτυμα σε έναν πονηρό βίο. Εσύ φάνηκες ως γαλήνιο λιμάνι φιλοξενίας εν μέσω του κλύδωνα της μισανθρωπίας των αλλοφύλων. Πώς να περιγράψω τη φιλάνθρωπη σκηνή σου;

«Έξελθε», λέει, «από τη γη σου και από τη συγγένειά σου, πάρε τον σταυρό στους ώμους σου, δέξου εμπτυσμούς, δέξου ραπίσματα, πιες ξύδι, μαστιγώσου, ανέβα στον σταυρό, χύσε αίμα είτε νοητά είτε αισθητά». Εάν όμως δεν μπορείς να τα υποφέρεις αυτά, κάθισε στο σπίτι σου, αγωνιζόμενος να σωθείς με τον πιο ταπεινό βίο· διότι ούτε εκεί είναι χωρίς κόπο η σωτηρία, αλλά επιτυγχάνεται μέσα από πολλές θλίψεις. Μην μου φέρνεις τώρα παραδείγματα· καθετί που δεν γίνεται σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου είναι αδόκιμο, έωλο, σκανδαλώδες, έργο εκείνου που έχει εγκαταλείψει τα εγκόσμια με αυτόν τον τρόπο, αλλά όχι θείο πρόσταγμα. Εάν όμως επιθυμείς να ιδρύσεις νέα μονή, δεν είναι κάτι το αταίριαστο, αλλά όταν την παραδώσεις σε άνδρα ηγούμενο, μην απλώσεις πλέον το χέρι σου σε αυτήν, σαν να πρόκειται για πράγματα που δεν σου ανήκουν, και το έργο θα είναι ευάρεστο στον Θεό και θα σου αποφέρει την αιώνια φιλοξενία. Εμείς, σε αυτόν που κάνει αυτή την επιλογή, παραχωρούμε εκείνον τον αδελφό που θα διάλεγε αυτός που το ζητά, μαζί με άλλους εννέα αδελφούς, οι οποίοι είναι πρόθυμοι να υποταχθούν στον ηγούμενο.

Ω, αδελφοί μου, τι έργο επιτελέσατε! Πόσο ορθά σκεφθήκατε! Πόσο σοφά αποφασίσατε! Πόσο συνετά στοχεύσατε! Πόσο καθαρά διακρίνατε! Πόσο θεόκλητα αναχωρήσατε, κατά μίμηση του προπάτορα Αβραάμ, βγαίνοντας από τη γη που σας γέννησε και από τη συγγένειά σας και από τον οίκο του πατέρα σας, και ερχόμενοι σε τούτον τον τόπο της ασκήσεως, τον οποίο σας έδειξε και στον οποίο σας καθοδήγησε ο Κύριος, και αφού γίνατε ανώτεροι από τα σαρκικά φρονήματα, διότι για χάρη του Θεού ούτε από τη στοργή των γονέων κρατηθήκατε, ούτε στη συνήθεια του βίου παραμείνατε, ούτε από την πατρική κληρονομιά δεσμευτήκατε, ούτε από τη στρατολογία φθαρτού βασιλιά κρατηθήκατε, ούτε με κανέναν άλλον τρόπο περιπλακήκατε! Πώς να μην ονομάζεστε και να μη λογίζεστε μακάριοι και τρισμακάριστοι; Γι' αυτό, μην αμελήσετε, ούτε να σκυθρωπάσετε, ούτε να ατονήσετε -ούτε ως προς τον χρόνο, ούτε ως προς τον τόπο, ούτε ως προς τον τρόπο, αγαπημένοι αδελφοί-, αλλά παίρνοντας φτερά από τις ελπίδες που σας επιφυλάσσονται ως αντάλλαγμα για τις παρούσες θλίψεις και τις ασκητικές στενοχώριες και κακουχίες, να χαίρεστε και να ευφραίνεστε και να αγαλλιάτε, διανύοντας τον δρόμο σας, περνώντας τις ημέρες σας, διατρέχοντας και κυκλώνοντας τους χρόνους σας από ημέρα σε εβδομάδα, από εβδομάδα σε μήνα, από μήνα σε εποχή, από εποχή σε έτος. Άραγε ο βίος σας δεν είναι σαν ένας κύκλος και σαν ιπποδρόμιο;

Διότι, εάν ταπεινωθείς, πρέπει να μείνω στον οίκο σου· διότι είναι αναγκαίο, λέγει, να μένω στον οίκο του ταπεινού. «Διότι σε ποιον θα επιβλέψω, παρά στον πράο και ήσυχο και σε αυτόν που τρέμει τους λόγους μου;» Ένας τέτοιος άνθρωπος δίνει και τα μισά από τα υπάρχοντά του στους φτωχούς δαίμονες. Διότι, επειδή τα υπάρχοντά μας είναι διπλά, εννοώ σωματικά και ψυχικά· όλα τα σωματικά ο δίκαιος τα παραχωρεί στους όντως φτωχούς, και στερημένους από κάθε αγαθό δαίμονες· από τα ψυχικά όμως δεν αποχωρίζεται, πράγμα που γνωρίσαμε και στην περίπτωση του Ιώβ, όταν ο Κύριος έλεγε: «Μόνο την ψυχή του να μην αγγίξεις». Αλλά και αν συκοφάντησε κάποιον για κάτι, το αποζημιώνει στο τετραπλάσιο. Υπονοεί δε με αυτό, ότι καθένας που μέσω της μετανοίας ακολουθεί την αντίθετη οδό από την προηγούμενη κακία, θεραπεύει μέσω των τεσσάρων αρετών όλα όσα είχε αμαρτήσει προηγουμένως, και έτσι λαμβάνει τη σωτηρία, και ονομάζεται υιός του Αβραάμ, καθώς και αυτός εξήλθε από τη γη του, και από τη συγγένεια της προηγούμενης κακίας, και έξω από τον οίκο του πατέρα του, δηλαδή, βγήκε από τον εαυτό του και τον απαρνήθηκε. Διότι ο ίδιος ήταν οίκος του πατέρα του, του διαβόλου. Έχοντας βγει λοιπόν έξω από τον εαυτό του, και έχοντας αλλοιωθεί, επιτυγχάνει τη σωτηρία κατά το πρότυπο του Αβραάμ. «Και ενώ αυτοί τα άκουγαν αυτά, πρόσθεσε και είπε μία παραβολή, επειδή αυτός βρισκόταν κοντά στην Ιερουσαλήμ, και αυτοί νόμιζαν ότι η βασιλεία του Θεού πρόκειται να φανερωθεί αμέσως».