Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 15:1

Φωνή Κυρίου επί των υδάτων. Είναι άξιο, προκειμένου να κατανοήσουμε τι είναι η φωνή του Κυρίου, να συγκεντρώσουμε κατά το δυνατόν από τη Θεία Γραφή τα όσα είναι γεγραμμένα περί της φωνής. Βρήκαμε λοιπόν στη Γένεση γραμμένο τον λόγο του Κυρίου προς τον Αβραάμ, ο οποίος λέει σε όραμα: «Μη φοβάσαι, Αβραάμ· εγώ σε υπερασπίζομαι, ο μισθός σου θα είναι πολύς»· και αποκρίθηκε ο Αβραάμ: «Δέσποτα, τι θα μου δώσεις; Εγώ όμως απέρχομαι άτεκνος». Και λίγο μετά: «Και αμέσως ακούστηκε φωνή προς αυτόν». Και πάλι στην Έξοδο λέει: «Ας είναι έτοιμοι για την τρίτη ημέρα». Και: «Όταν οι φωνές και οι σάλπιγγες και η νεφέλη απομακρυνθούν από το όρος, εκείνοι θα αναβούν στο όρος». Και μετά τον Δεκάλογο: «Και όλος ο λαός έβλεπε τη φωνή και τις αστραπές, και τη φωνή της σάλπιγγας». Και στον Ησαΐα έχει γραφτεί: «Φωνή αυτού που λέει: Βόησε».

Έχει δε ως εξής: «Μετά από αυτά τα λόγια», λέει, «ήλθε λόγος Κυρίου προς τον Αβραάμ σε όραμα, λέγοντας: Μη φοβάσαι, Αβραάμ, εγώ θα σε υπερασπιστώ. Ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύ μεγάλος. Και λέει ο Αβραάμ: Δέσποτα, τι θα μου δώσεις; Εγώ φεύγω από τη ζωή άτεκνος. Ο δε γιος της Μασέκ της οικιακής μου δούλης, αυτός είναι ο Δαμασκηνός Ελιέζερ. Και είπε ο Αβραάμ: Επειδή σε εμένα δεν έδωσες απόγονο, θα με κληρονομήσει ο δούλος του σπιτιού μου.»

Αλλά η μεν Σάρρα, μην έχοντας δοκιμάσει ακόμη τις ωδίνες για γνήσια τέκνα, θρηνούσε για την ατεκνία της. Η δε Άγαρ γεννούσε τον Ισμαήλ. Ενώ λοιπόν τα γεγονότα της ιστορίας είχαν έτσι, ο Θεός μίλησε στον Αβραάμ λέγοντας: «Εγώ θα σε υπερασπιστώ, ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύ μεγάλος.» Εκείνος δε, τι λέει σε αυτά; «Δέσποτα, τι θα μου δώσεις;

Και ο Μελχισεδέκ, βασιλιάς της Σαλήμ, έφερε έξω άρτους και οίνο· ήταν δε ιερέας του Θεού του Υψίστου· και ευλόγησε τον Άβραμ, και είπε: Ευλογημένος ο Άβραμ από τον Θεό τον Ύψιστο, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη. Και ευλογητός ο Θεός ο Ύψιστος, ο οποίος παρέδωσε τους εχθρούς σου υποχείριούς σου. Και του έδωσε το ένα δέκατο από όλα. Είπε δε ο βασιλιάς των Σοδόμων προς τον Άβραμ: Δώσε σε εμένα τους άνδρες, ενώ τα λάφυρα πάρε τα για τον εαυτό σου. Είπε δε ο Άβραμ προς τον βασιλιά των Σοδόμων: Εκτείνω το χέρι μου προς τον Κύριο, τον Θεό τον Ύψιστο, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη, ότι ούτε από κλωστή έως λουρίδα υποδήματος δεν θα πάρω από όλα τα δικά σου, για να μην πεις ότι Εγώ πλούτισα τον Άβραμ, εκτός από εκείνα που έφαγαν οι νέοι, και από το μερίδιο των ανδρών που συμπορεύτηκαν μαζί μου, του Εσχώλ, του Αυνάν, του Μαμβρή· αυτοί θα λάβουν το μερίδιό τους. Μετά δε από αυτά τα λόγια, έγινε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ σε όραμα της νύχτας, λέγοντας: Μη φοβάσαι, Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι, ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύς. Λέει δε ο Άβραμ: Δέσποτα Κύριε, τι θα μου δώσεις; Εγώ δε απέρχομαι άτεκνος, ο δε γιος της Μασέχ, της οικιακής μου δούλης, αυτός ο Ελιέζερ από τη Δαμασκό· και είπε ο Άβραμ: Επειδή σε εμένα δεν έδωσες απογόνους, ο δούλος μου που γεννήθηκε στο σπίτι μου θα με κληρονομήσει. Και αμέσως έγινε φωνή Κυρίου προς αυτόν, η οποία έλεγε: Δεν θα σε κληρονομήσει αυτός· άλλος θα προέλθει από εσένα, αυτός θα σε κληρονομήσει.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. Ως πρώτος χρηματισμός (θεία αποκάλυψη) που έγινε στον Αβραάμ καταγράφεται εκείνος κατά τον οποίο του είπε ο Κύριος: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και από τον οίκο του πατέρα σου, στη γη την οποία θα σου δείξω· και θα σε κάνω μέγα έθνος, και θα σε ευλογήσω, και θα μεγαλύνω το όνομά σου, και θα είσαι ευλογημένος· και θα ευλογήσω εκείνους που σε ευλογούν», και τα εξής. Δεύτερος, όταν εμφανίστηκε σε αυτόν ο Κύριος και του είπε: «Στο σπέρμα σου θα δώσω τη γη αυτή». Και τρίτος, όταν ο Κύριος είπε στον Αβραάμ, μετά τον διαχωρισμό του Λωτ από αυτόν, τα όσα έχουν καταγραφεί. Τέταρτος, στον οποίο αναφέρεται: «Μετά δε τα λόγια αυτά, απηύθυνε ο Κύριος τον λόγο του προς τον Άβραμ σε όραμα της νύκτας λέγοντας: Μη φοβάσαι, Άβραμ, εγώ είμαι ο υπερασπιστής σου»· και μετά από άλλα: «Εγώ είμαι ο Κύριος που σε έβγαλα από τη χώρα των Χαλδαίων». Πέμπτος, όταν εμφανίστηκε ο Κύριος στον Αβραάμ και του είπε: «Εγώ είμαι ο Θεός σου· να είσαι ευάρεστος ενώπιόν μου», και τα λοιπά. Έκτος, στον οποίο πάλι εμφανίστηκε σε αυτόν ο Κύριος κοντά στη δρυ του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του το μεσημέρι· και σηκώνοντας τα μάτια του, είδε, και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν απέναντί του· και μόλις τους είδε, έτρεξε να τους προϋπαντήσει από τη θύρα της σκηνής του, προσκύνησε έως το έδαφος και είπε: «Κύριε, εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου· ας φέρουν λίγο νερό, και ας νίψουν τα πόδια σας».

ΟΜΙΛΙΑ ΛΣΤ΄. Μετά από αυτά τα λόγια, έγινε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ σε όραμα κατά τη διάρκεια της νύχτας, λέγοντας: «Μη φοβάσαι, Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι· ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύ μεγάλος». Α΄. Σε κάποιον θησαυρό μοιάζει η αρετή των δικαίων, ο οποίος διαθέτει πολύ και ανέκφραστο πλούτο. Διότι, όπως ακριβώς αν μπορέσει κανείς να πάρει από εκεί έστω και ένα μικρό μέρος, εξασφαλίζει στον εαυτό του μεγάλη ευπορία, έτσι ακριβώς θα διαπιστώσει κανείς ότι συμβαίνει και με την αρετή του πατριάρχη. Ιδού, πράγματι, ενώ σχεδόν κάθε μέρα σας προσφέρουμε τη διδασκαλία από την ιστορία του, και σας παρέχουμε την πνευματική αυτή εστίαση με πολλή αφθονία, ούτε και τώρα δεν μπορέσαμε να διηγηθούμε έστω και ένα μικρό μέρος από τα κατορθώματά του· τόσο μεγάλη είναι η αφθονία της αρετής του.

Εξάλλου, τα όσα συνέβαιναν αποτελούσαν και τύπο του Χριστού, και τα ίδια τα προσφερθέντα προανήγγελλαν κάποιο μυστήριο· γι' αυτό και τα δέχθηκε, και αφού τα έλαβε, δίδασκε και εκείνος το μέγεθος της δικής του αρετής μέσω της ανταπόδοσης που προσέφερε ο ίδιος. Διότι του έδωσε τη δεκάτη, φανερώνοντας και από αυτό τον φιλόθεο σκοπό του. Ίσως ο λόγος μας παρατάθηκε σε μεγάλο μήκος, αλλά όχι μάταια ούτε στην τύχη. Διότι γνωρίσαμε με συντομία, από τα παλιά και από την αρχή μέχρι τα σημερινά μας ζητήματα, την ανδρεία του δικαίου, τη μεγαλοψυχία, την υπερβάλλουσα πίστη, το φιλόσοφο φρόνημα, το μέγεθος της ταπεινοφροσύνης, την απέραντη περιφρόνηση των χρημάτων, τη συνεχή πρόνοια της εύνοιας του Θεού προς αυτόν· και πώς η προστασία που του παρεχόταν σε κάθε περίσταση αναδείκνυε τον δίκαιο πιο περίβλεπτο και πιο λαμπρό μέσα από όλα αυτά. Αλλά, αν θέλετε και δεν έχετε αποκάμει, ας καταπιαστούμε και με τα όσα αναγνώσθηκαν πρόσφατα, και αφού προσθέσουμε λίγα, ας τερματίσουμε τον λόγο, για να μάθετε πόσης αμοιβής αξιώνεται πάλι, επειδή περιφρόνησε τα όσα του προσφέρθηκαν από τον βασιλιά των Σοδόμων. Διότι τι λέει; «Μετά δε τα λόγια αυτά, απηύθυνε ο Κύριος τον λόγο του προς τον Άβραμ». Για ποιο λόγο ξεκίνησε έτσι, «Μετά δε τα λόγια αυτά»; Ποια λόγια, πες μου; Δεν είναι άραγε φανερό ότι εννοεί εκείνα που απηύθυνε προς τον βασιλιά των Σοδόμων;

Μετά από εκείνη την περιφρόνηση, λέγει, μετά την απόρριψη των όσων του προσέφερε, μετά τη διδασκαλία που επιτέλεσε δια της αρνήσεως των όσων του δόθηκαν, καθοδηγώντας τον προς τη θεοσέβεια και την επίγνωση του Δημιουργού των πάντων· «Μετά από αυτά τα λόγια», μετά δηλαδή την προσφορά της δεκάτης στον Μελχισεδέκ, όταν, λέγει, εκπλήρωσε πλήρως τα καθήκοντά του, τότε: «Μετά από αυτά τα λόγια, απηύθυνε ο Κύριος τον λόγο Του προς τον Άβραμ σε νυχτερινό όραμα, λέγοντας: Μη φοβάσαι, Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι· ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύ μεγάλος».

Δ΄. Δες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη, πώς αμέσως ακολουθεί ανταμείβοντας με ευεργεσίες, και αλείφοντας τον δικό Του αθλητή τον καθιστά ακμαίο. «Έγινε λόγος Κυρίου σε όραμα της νύχτας». Γιατί μέσα στη νύχτα; Για να δεχθεί με ησυχία τα λεγόμενα. Και του λέει: «Μη φοβάσαι, Άβραμ». Πρόσεξε την υπερβολή της πρόνοιάς Του. Για ποιον λόγο του έλεγε «μη φοβάσαι»; Επειδή καταφρόνησε τόσο μεγάλο πλούτο, δίνοντας μικρότερη σημασία σε όσα του δίνονταν από τον βασιλιά, του λέει ο Θεός: μη φοβηθείς, επειδή περιφρόνησες τόσες δωρεές, ούτε να αγωνιάς ότι τάχα θα μειωθεί η περιουσία σου. Μη φοβάσαι. Έπειτα, για να διεγείρει ακόμη περισσότερο την ψυχή του, προσθέτει στον λόγο και την προσωπική προσφώνηση, και λέει: «Μη φοβάσαι, Άβραμ». Διότι δεν συμβάλλει λίγο και αυτό στο να τον εμψυχώσει, το να προφέρει δηλαδή το όνομα αυτού που καλεί· έπειτα λέει: «Εγώ θα σε υπερασπιστώ».

Πολύ μεγάλη έμφαση έχει και αυτή η λέξη. Εγώ που σε έβγαλα από τους Χαλδαίους, εγώ που σε έφερα εδώ, εγώ που σε ελευθέρωσα από τους κινδύνους στην Αίγυπτο, εγώ που και μία και δεύτερη φορά υποσχέθηκα να δώσω αυτή τη γη σε σένα και στο σπέρμα σου, εγώ σε υπερασπίζομαι. Εγώ που κάθε ημέρα σε αναδεικνύω ενδοξότερο σε όλους, εγώ σε υπερασπίζομαι· δηλαδή, εγώ αγωνίζομαι για σένα, εγώ γίνομαι υπέρμαχός σου, εγώ σε φροντίζω, εγώ καθιστώ εύκολα για σένα όλα τα δυσχερή, εγώ σε υπερασπίζομαι. Ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύς. Δεν θέλησες να λάβεις μισθό για τους κόπους που υπέμεινες, εκθέτοντας τον εαυτό σου σε τόσους κινδύνους, αλλά περιφρόνησες και τον βασιλιά και τα όσα εκείνος σου έδινε. Εγώ θα σου παράσχω τον μισθό, όχι τόσο μεγάλο όσο επρόκειτο να λάβεις, αλλά πολύ και πάρα πολύ μεγάλο· διότι, λέγει, ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύς. Είδες τη γενναιοδωρία του Δεσπότη; Είδες το μεγαλείο των λόγων; Είδες πώς εμψύχωσε τον αθλητή της ευσέβειας; Είδες πώς δυνάμωσε την ψυχή του; Διότι Αυτός που γνωρίζει τα απόκρυφα της διανοίας, ήξερε ότι ο δίκαιος είχε ανάγκη την παρηγοριά αυτών των λόγων· πρόσεξε λοιπόν τι λέει, αφού έλαβε θάρρος μέσα από τα λόγια αυτά.

Τότε, όταν ο Θεός τού είπε ότι ο μισθός του θα είναι πολύς, εκείνος οδύρεται για την ατεκνία του· και ακούει πάλι, ότι εκείνος που θα προέλθει από αυτόν θα τον κληρονομήσει, και το σπέρμα του θα είναι σαν τα άστρα του ουρανού. Εδώ αναφέρεται το: «Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη». Πραγματοποιεί τα διχοτομήματα και μαθαίνει ότι το σπέρμα του θα ζήσει ως πάροικο, και ότι μετά από αυτά θα απελευθερωθεί, αφού πρώτα ταπεινωθεί για τετρακόσια χρόνια. Και η Σάρρα, επειδή ήταν στείρα, δίνει την Άγαρ στον Αβραάμ, προκειμένου να τεκνοποιήσει από αυτήν.

Ο Άβραμ δε, αφού έσπευσε πάλι προς τη σκηνή του, και αναχωρώντας από εκεί, ήλθε και κατασκήνωσε στη Χεβρών παρά τη δρυ του Μαμβρή και οικοδόμησε εκεί θυσιαστήριο στον Κύριο. Δες τη φιλοθεΐα του δικαίου· παντού ανήγειρε θυσιαστήρια και πρόσφερε θυσίες στον Θεό, περιγελώντας τους ελληνόφρονες πολυθεϊστές, καταδεικνύοντας ότι υπάρχει ένας και μόνος Θεός, ο δικός του Θεός. «Έγινε δε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ, σε όραμα της νύκτας, λέγοντας· μη φοβάσαι Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι· ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύς». Επειδή, λέγει, περιφρόνησες να λάβεις λίγα λάφυρα από τον βασιλιά των Σοδόμων, ο μισθός σου από εμένα «θα είναι πάρα πολύς». Αυτός δε, σαν να βρήκε τον κατάλληλο καιρό, εκφράζοντας τη δίψα της καρδιάς του για απόγονο, λέγει· «Δέσποτα, τι θα μου δώσεις; Ιδού εγώ απέρχομαι άτεκνος· επειδή, λοιπόν, δεν μου έδωσες σπέρμα, θα με κληρονομήσει ο οικιακός υπηρέτης μου». Και ευθύς ακούστηκε φωνή που του έλεγε· δεν θα σε κληρονομήσει αυτός, αλλά εκείνος που θα προέλθει από εσένα, αυτός θα σε κληρονομήσει και θα είναι το σπέρμα σου αναρίθμητο ως τα άστρα του ουρανού. Και πίστεψε ο Άβραμ στον Θεό, και λογίστηκε σε αυτόν ως δικαιοσύνη». Ούτε καν διερωτήθηκε, πώς είναι δυνατόν να γίνει το σπέρμα μου αναρίθμητο ως τα άστρα του ουρανού; Αλλά πίστεψε ότι ο Θεός είναι αληθινός και τίποτε δεν είναι αδύνατον σε Αυτόν. «Και λογίστηκε σε αυτόν ως δικαιοσύνη και του είπε·

Και αυτός ο χθεσινός λόγος κατέπλευσε με ούριο άνεμο, έχοντας ξεκινήσει από το ομόστιχο άλφα του δικαίου. Βεβαίως δε σήμερα, ξεκινώντας το προοίμιο από το βήτα, θα βεβαιώσει τα όσα ειπώθηκαν και τα επόμενα, τα οποία είναι αξιοθαύμαστα και παράδοξα και ανώτερα από κάθε διάνοια ως προς το μέγεθός τους, για τα οποία σχεδόν εκπλήσσομαι ακούγοντας ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ και του είπε: Σε σένα θα δώσω αυτήν τη γη», και ότι, μετά τον αποχωρισμό του Λωτ, είπε ο Θεός στον Άβραμ: «Όλη τη γη που βλέπεις, θα τη δώσω σε σένα και στο σπέρμα σου» και ότι: «Έγινε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ σε όραμα της νύχτας: Μη φοβάσαι Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι, και το σπέρμα σου θα είναι αναρίθμητο σαν τα άστρα του ουρανού, και το έθνος, στο οποίο θα υποδουλωθεί το σπέρμα σου, θα το κρίνω εγώ». Και ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ όταν ήταν ενενήντα εννέα ετών, και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός σου, να γίνεσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να είσαι άμεμπτος, και δεν θα ονομάζεσαι πλέον Άβραμ, αλλά το όνομά σου θα είναι Αβραάμ, και βασιλιάδες θα προέλθουν από εσένα».

Δύο έργα επιτελεί η πηγή του ευαγγελίου: καθαρίζει και ποτίζει· ποτίζει μεν τις διψασμένες, καθαρίζει δε τις λερωμένες ψυχές. Το «Ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς» στα Ευαγγέλια λέγεται μία φορά, όπως εδώ η λέξη «πολύς», και στην Παλαιά Διαθήκη μία φορά προς τον Αβραάμ, μετά την εξόντωση των βασιλέων και τη διάσωση των αιχμαλώτων, και αφού δεν δέχθηκε να λάβει αμοιβή για τους κόπους του και για τη νίκη του εναντίον εκείνων που πήραν τους αιχμαλώτους. Διότι τότε του λέει ο Θεός: «Μη φοβάσαι, Αβραάμ, ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύς». Κατά λέξη μεν μία και μόνη φορά λέγεται το «πολύς», αλλά ως προς το νόημα και πολλές φορές. Διότι και ο Δαβίδ λέει: «Ανταπόδοση πολλή», αντί για «μισθός πολύς», καθώς και αλλού. Όταν όμως ο Θεός πει «Πολύς είναι ο μισθός», έχοντας στον νου σου Εκείνον που το εξαγγέλλει, αναλογίσου και το ανέκφραστο μέγεθος του «πολύ». Διότι άλλο είναι το «πολύ» για έναν αγρότη, και άλλο για έναν πολίτη· μεγαλύτερο και από τα δύο είναι το «πολύ» του στρατηγού· ενώ το «πολύ» από τον βασιλιά είναι μυριάδες φορές μεγαλύτερο από εκείνο των άλλων· και το «πολύ» από τον Θεό πόσες φορές πολλαπλάσιο όλων θα μπορούσε να είναι, δεν μπορεί καν να εκφραστεί με λόγια. Πολύς λοιπόν είναι ο μισθός των μαρτύρων, όσων διώκονται άδικα, όσων συκοφαντούνται για χάρη του Θεού, όσων θλίβονται, και όσων καταπατούν την ανθρώπινη δόξα, όπως ο Αβραάμ.

Διότι και εκείνος, ενώ οι βασιλείς της Γομόρρας και των Σοδόμων του έδιναν όλο το ιππικό και τον τιμούσαν με αυτό ως αντάλλαγμα που διέσωσε για λογαριασμό τους τις γυναίκες και τα παιδιά από την αιχμαλωσία, αρνήθηκε τη δόξα από αυτούς, μη θέλοντας να λάβει από ανθρώπους την αμοιβή για τους δικούς του κόπους. Γι' αυτό και αξιώθηκε να ακούσει από τον Θεό ότι ο μισθός σου είναι πολύς.