Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 15:10

Τα πουλιά όμως δεν τα χώρισε. Κατέβηκαν δε όρνια πάνω στα σώματα, πάνω στα διχοτομημένα μέρη τους· και ο Αβραάμ κάθισε μαζί τους. Κατά τη δύση δε του ηλίου, έπεσε έκσταση στον Αβραάμ, και ιδού, μέγας και σκοτεινός φόβος επιπίπτει πάνω του. Και ελέχθη στον Αβραάμ: «Να γνωρίζεις καλά ότι οι απόγονοί σου θα είναι πάροικοι σε γη που δεν είναι δική τους, και θα τους υποδουλώσουν, και θα τους ταλαιπωρήσουν για τετρακόσια χρόνια. Όμως το έθνος στο οποίο θα υποδουλωθούν, εγώ θα το κρίνω. Μετά από αυτά, θα αναχωρήσουν από εκεί με πολλές αποσκευές. Εσύ όμως θα απέλθεις προς τους πατέρες σου εν ειρήνη, έχοντας φτάσει σε καλά γηρατειά. Στην τέταρτη δε γενεά θα επιστρέψουν εδώ. Διότι μέχρι τώρα δεν έχουν ακόμη συμπληρωθεί οι αμαρτίες των Αμορραίων». Όταν δε ο ήλιος έδυσε, εμφανίστηκε φλόγα. Και ιδού ένας κλίβανος που κάπνιζε, και λαμπάδες πυρός, οι οποίες διήλθαν ανάμεσα από αυτά τα διχοτομημένα μέρη». Αλλά τι ακριβώς είναι αυτό που συνέβη, ο φιλομαθής θα το εξετάσει, και θα ερευνήσει τον τρόπο της ορκωμοσίας, αναρωτώμενος τι άραγε να σημαίνουν τα διχοτομημένα μέρη, και τι η πτήση των ορνίων και η συρροή τους πάνω σε αυτά· τι πάλι σημαίνει το ότι ο Αβραάμ κάθισε μαζί τους, και τι η φλόγα που διέτρεξε ανάμεσα από τα διχοτομημένα μέρη. Ας τα εξηγήσουμε, λοιπόν.

Διότι δόθηκε στον Αβραάμ ως σημείο η περιτομή της πίστεως που είχε όσο βρισκόταν στην ακροβυστία, σύμφωνα με τα λόγια του σοφότατου Παύλου. Δυσφορούσε λοιπόν ο μακάριος Αβραάμ, επειδή δεν είχε γίνει πατέρας ελεύθερου τέκνου. Και έχοντας τον γιο από την Αιγύπτια, εννοώ βέβαια την Άγαρ, βρισκόταν σε μεγάλη αθυμία, θεωρώντας ίσο με την ατεκνία το νόθο και μη ελεύθερο σπέρμα. Επειδή όμως δεχόταν τις υποσχέσεις σχετικά με το γνήσιο παιδί, εννοώ τον Ισαάκ, και άκουγε ξεκάθαρα ότι μέσω αυτού θα γίνει πατέρας αμέτρητων και αναρίθμητων εθνών, δικαιωνόταν μέσω της πίστεώς του. Και όσον αφορά το ότι θα λάβει στην κατοχή του τη γη που του έδειξε ο Θεός –διότι του έλεγε: «Σε εσένα θα δώσω αυτή τη γη»– παρακαλούσε να λάβει διαβεβαίωση, λέγοντας: «Δέσποτα, πώς θα γνωρίσω ότι θα την κληρονομήσω;». Για τον λόγο αυτό, ο Θεός τον πρόσταξε να λάβει τα προς διχοτόμηση ζώα, μια τριετή δαμάλα, μια κατσίκα, καθώς και ένα κριάρι, ένα τρυγόνι και ένα περιστέρι. Και τα μεν τετράποδα ζώα τα διχοτόμησε ο Αβραάμ και τα τοποθέτησε το ένα απέναντι στο άλλο, δηλαδή στη σειρά. Τα δε πτηνά δεν τα διχοτόμησε. Και αποδίωχνε τα αρπακτικά πτηνά που ήθελαν να τα καταφάγουν. Καθώς δε ο ήλιος έγερνε πια προς τη δύση του, ο Θεός με τη μορφή φωτιάς πέρασε ανάμεσα από τα διχοτομημένα τμήματα. Ποιο πνευματικό νόημα, λοιπόν, θα μπορούσαμε να εφαρμόσουμε σε αυτά, θα το αναπτύξουμε όσο μας είναι δυνατό.

Αλλά και αν ο τρόπος υπάρξεώς του έγινε κατά κάποιον τρόπο διπλός, εντούτοις είναι οπωσδήποτε ένας και ο αυτός, χωρίς να διαιρείται σε δύο μετά την ένωσή του με τη σάρκα. Ούτε βέβαια τέμνεται σε δυάδα υιών· διότι ο Χριστός είναι ένας και αμέριστος. Σαφής τύπος αυτού του γεγονότος θα μπορούσε να είναι το αδιαίρετο των πτηνών· «Διότι τα πουλιά», λέει, «δεν τα διχοτόμησε». Και υποδηλωνόταν μεν ότι προέρχεται από τη γη εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης, όπως ακριβώς συμβολίζεται με το μοσχάρι, καθώς και με την κατσίκα και το κριάρι. Αφετέρου, πάλι, νοείται ως προερχόμενος από τον ουρανό και άνωθεν, λόγω της ιδιότητάς του ως Θεού, η οποία συμβολίζεται μέσω των πτηνών. Το γεγονός δε ότι, παρόλο που υπέμεινε τη θεληματική σφαγή υπέρ ημών, «η σάρκα του δεν είδε», σύμφωνα με τις Γραφές, «διαφθορά», και ότι σύμφωνα με τα λόγια του Ψαλμωδού, «δεν θα ωφεληθεί ο εχθρός σε βάρος του, και ο γιος της ανομίας δεν θα συνεχίσει να τον κακοποιεί», αυτό το έδειξε πάρα πολύ καθαρά πάλι τυπολογικά ο θεσπέσιος Αβραάμ, όταν έδιωξε τα όρνια που ήθελαν να κατασπαράξουν τα διχοτομημένα σφάγια.

Η μεν δαμάλα, η οποία ελήφθη πρώτη, σήμαινε την πρώτη γενεά. Διότι, όπως ακριβώς η δαμάλα δυσφορεί προς τον ζυγό, έτσι και η πρώτη γενεά του λαού που κατήλθε στην Αίγυπτο δυσφορούσε προς τη δουλεία. Η δε αίγα, η οποία ελήφθη δεύτερη, υποδήλωνε τη δεύτερη γενεά. Διότι, όπως ακριβώς η αίγα παρέχει μικρή πρόσοδο στους κυρίους της, έτσι και η δεύτερη γενεά προσέφερε μικρή δουλεία στους Αιγυπτίους. Ο δε κριός, ο οποίος ελήφθη τρίτος, προμήνυε την τρίτη γενεά. Διότι, όπως ακριβώς αυτός δίδει μεγαλύτερη πρόσοδο, έτσι και αυτή παρείχε μεγαλύτερη δουλεία. Η μεν διαίρεση, λοιπόν, αφορά τον διαχωρισμό των τριών γενεών, η δε αντικριστή τοποθέτηση των διχοτομημένων μερών, την κοινωνία της κακουχίας.

Επειδή, λοιπόν, κατά την παλαιά εποχή αυτή ήταν η συνήθειά τους για να συνάπτουν συνθήκες, και μέσω αυτών να τις επικυρώνουν, αυτή την οδό ακολουθεί και ο ίδιος. Και τα έλαβε, λέει, και τα έκοψε στη μέση. Πρέπει να παρατηρήσουμε ότι ούτε μάταια ούτε τυχαία επισήμανε και την ηλικία τους. Διότι έδωσε εντολή να λάβει ζώα τριών ετών, δηλαδή τέλεια, ολοκληρωμένα.

Και τα χώρισε στη μέση, και τα τοποθέτησε αντικριστά το ένα στο άλλο· τα πτηνά όμως δεν τα διχοτόμησε. Και καθισμένος πρόσεχε, ώστε να μην προξενήσουν φθορά στα διχοτομημένα μέρη τα πτηνά που πετούσαν από πάνω, και συνέχισε να το πράττει αυτό καθ' όλη την ημέρα. Κατέβηκαν δε και άλλα πτηνά πάνω στα διχοτομημένα σώματα, και ο Άβραμ κάθισε κοντά τους. Περί δε τη δύση του ηλίου, έπεσε έκσταση στον Άβραμ, και ιδού, μέγας και σκοτεινός φόβος τον καταλαμβάνει. Γιατί άραγε περί τη δύση του ηλίου, όταν πλέον η ημέρα όδευε προς την εσπέρα;

Και αυτός ο χθεσινός λόγος κατέπλευσε με ούριο άνεμο, έχοντας ξεκινήσει από το ομόστιχο άλφα του δικαίου. Βεβαίως δε σήμερα, ξεκινώντας το προοίμιο από το βήτα, θα βεβαιώσει τα όσα ειπώθηκαν και τα επόμενα, τα οποία είναι αξιοθαύμαστα και παράδοξα και ανώτερα από κάθε διάνοια ως προς το μέγεθός τους, για τα οποία σχεδόν εκπλήσσομαι ακούγοντας ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ και του είπε: Σε σένα θα δώσω αυτήν τη γη», και ότι, μετά τον αποχωρισμό του Λωτ, είπε ο Θεός στον Άβραμ: «Όλη τη γη που βλέπεις, θα τη δώσω σε σένα και στο σπέρμα σου» και ότι: «Έγινε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ σε όραμα της νύχτας: Μη φοβάσαι Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι, και το σπέρμα σου θα είναι αναρίθμητο σαν τα άστρα του ουρανού, και το έθνος, στο οποίο θα υποδουλωθεί το σπέρμα σου, θα το κρίνω εγώ». Και ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ όταν ήταν ενενήντα εννέα ετών, και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός σου, να γίνεσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να είσαι άμεμπτος, και δεν θα ονομάζεσαι πλέον Άβραμ, αλλά το όνομά σου θα είναι Αβραάμ, και βασιλιάδες θα προέλθουν από εσένα».

Για παράδειγμα, ονομάζουμε μάρτυρες αυτούς που αγωνίστηκαν μέχρι θανάτου για τον Χριστό και λέμε ότι προσέφεραν τα αίματά τους στον Θεό, ορθά βεβαίως και δίκαια. Όμως, το καθένα από αυτά λέγεται με μεταφορική χρήση των λέξεων. Διότι από αυτούς που η πολιτεία συνηθίζει να ονομάζει μάρτυρες, οι οποίοι παρίστανται για την επιβεβαίωση της αλήθειας στον βίο και προσδίδουν αξιοπιστία σε όσα προβάλλονται μέσω εκείνων που γνωρίζουν, από αυτούς ονομάζουμε μάρτυρες και τους αγωνιστές της ευσέβειας. Και πράγματι, αυτοί, ομολογώντας θεολογικά την ενυπόστατη αλήθεια, μαρτύρησαν ενώπιον τυράννων και βασιλέων. Και λέμε ότι προσέφεραν τα αίματά τους στον Χριστό, μεταφέροντας την έννοια της προσφοράς από τα παχιά πρόβατα που προσέφερε ο δίκαιος Άβελ, και τα διχοτομημένα ζώα που προσέφερε ο Αβραάμ, και τους άρτους και τον οίνο που προσέφερε ο Μελχισεδέκ στον Αβραάμ, ή, αν θέλεις, και τη δεκάτη που προσέφερε στον Μελχισεδέκ εκείνος που προηγουμένως τον υποδέχθηκε. Και είναι φανερό ότι καθένας από αυτούς που προσέφεραν, προσέφερε κάτι το διαφορετικό από τον εαυτό του, χωρίς να υποστεί καμία οδύνη ούτε να του αποκοπεί κάποιο από τα μέλη του. Αντιθέτως, οι μάρτυρες του Χριστού ούτε κάτι ξεχωριστό από τους ίδιους προσέφεραν, ούτε έμειναν αλώβητοι στο σώμα κάνοντας την προσφορά, ούτε καν παρουσιάστηκαν να μαρτυρήσουν επειδή κλήθηκαν από κάποιον, αλλά με οικειοθελή βούληση έδωσαν εκείνη τη θαυμαστή και θεολογική μαρτυρία.