Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 15:17

Τα πουλιά όμως δεν τα χώρισε. Κατέβηκαν δε όρνια πάνω στα σώματα, πάνω στα διχοτομημένα μέρη τους· και ο Αβραάμ κάθισε μαζί τους. Κατά τη δύση δε του ηλίου, έπεσε έκσταση στον Αβραάμ, και ιδού, μέγας και σκοτεινός φόβος επιπίπτει πάνω του. Και ελέχθη στον Αβραάμ: «Να γνωρίζεις καλά ότι οι απόγονοί σου θα είναι πάροικοι σε γη που δεν είναι δική τους, και θα τους υποδουλώσουν, και θα τους ταλαιπωρήσουν για τετρακόσια χρόνια. Όμως το έθνος στο οποίο θα υποδουλωθούν, εγώ θα το κρίνω. Μετά από αυτά, θα αναχωρήσουν από εκεί με πολλές αποσκευές. Εσύ όμως θα απέλθεις προς τους πατέρες σου εν ειρήνη, έχοντας φτάσει σε καλά γηρατειά. Στην τέταρτη δε γενεά θα επιστρέψουν εδώ. Διότι μέχρι τώρα δεν έχουν ακόμη συμπληρωθεί οι αμαρτίες των Αμορραίων». Όταν δε ο ήλιος έδυσε, εμφανίστηκε φλόγα. Και ιδού ένας κλίβανος που κάπνιζε, και λαμπάδες πυρός, οι οποίες διήλθαν ανάμεσα από αυτά τα διχοτομημένα μέρη». Αλλά τι ακριβώς είναι αυτό που συνέβη, ο φιλομαθής θα το εξετάσει, και θα ερευνήσει τον τρόπο της ορκωμοσίας, αναρωτώμενος τι άραγε να σημαίνουν τα διχοτομημένα μέρη, και τι η πτήση των ορνίων και η συρροή τους πάνω σε αυτά· τι πάλι σημαίνει το ότι ο Αβραάμ κάθισε μαζί τους, και τι η φλόγα που διέτρεξε ανάμεσα από τα διχοτομημένα μέρη. Ας τα εξηγήσουμε, λοιπόν.

«Να γνωρίζεις καλά ότι οι απόγονοί σου θα είναι πάροικοι σε ξένη γη.» Και θα είναι πάρα πολλοί εκείνοι που θα θελήσουν να τους κάνουν κακό, τύπος των οποίων ήταν τα αρπακτικά πουλιά που έπεσαν πάνω στα προκείμενα θύματα. Πλην όμως, αφού προξενήσουν λίγη λύπη, θα τιμωρηθούν. «Εσύ όμως θα απέλθεις προς τους πατέρες σου, έχοντας τραφεί σε καλά γηρατειά.» Έπειτα λέει ότι, όταν ο ήλιος είχε ήδη δύσει, «φλόγα φωτιάς και καμίνι και λαμπάδες πέρασαν ανάμεσα από τα διχοτομημένα μέρη.» Το Θείο ξανά νοείται με τη μορφή φωτιάς, σύμφωνα με τη συνήθεια των Χαλδαίων, να εκπληρώνει τον όρκο. Γι' αυτό ακριβώς και ο θεσπέσιος Παύλος εκλαμβάνει το γεγονός με τη δύναμη όρκου, και λέει: «Όταν ο Θεός έδωσε την υπόσχεση στον Αβραάμ, επειδή δεν είχε να ορκιστεί σε κανέναν ανώτερο, ορκίστηκε στον εαυτό του, λέγοντας: Αληθινά θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα, και θα πληθύνω αφάνταστα τους απογόνους σου. Και αυτός, έχοντας δείξει μακροθυμία, πέτυχε την εκπλήρωση της υπόσχεσης. Διότι οι άνθρωποι ορκίζονται στον ανώτερο, και ο όρκος θέτει τέλος σε κάθε τους αντιλογία, προς βεβαίωση. Γι' αυτό, θέλοντας ο Θεός να δείξει ακόμη περισσότερο στους κληρονόμους της υπόσχεσης το αμετάβλητο της θέλησής του, μεσολάβησε με όρκο, ώστε με δύο αμετάβλητα πράγματα, στα οποία είναι αδύνατον να ψευστεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγοριά εμείς, που καταφύγαμε στο να κρατήσουμε σταθερά την προκειμένη ελπίδα.» ε'.

Διότι δόθηκε στον Αβραάμ ως σημείο η περιτομή της πίστεως που είχε όσο βρισκόταν στην ακροβυστία, σύμφωνα με τα λόγια του σοφότατου Παύλου. Δυσφορούσε λοιπόν ο μακάριος Αβραάμ, επειδή δεν είχε γίνει πατέρας ελεύθερου τέκνου. Και έχοντας τον γιο από την Αιγύπτια, εννοώ βέβαια την Άγαρ, βρισκόταν σε μεγάλη αθυμία, θεωρώντας ίσο με την ατεκνία το νόθο και μη ελεύθερο σπέρμα. Επειδή όμως δεχόταν τις υποσχέσεις σχετικά με το γνήσιο παιδί, εννοώ τον Ισαάκ, και άκουγε ξεκάθαρα ότι μέσω αυτού θα γίνει πατέρας αμέτρητων και αναρίθμητων εθνών, δικαιωνόταν μέσω της πίστεώς του. Και όσον αφορά το ότι θα λάβει στην κατοχή του τη γη που του έδειξε ο Θεός –διότι του έλεγε: «Σε εσένα θα δώσω αυτή τη γη»– παρακαλούσε να λάβει διαβεβαίωση, λέγοντας: «Δέσποτα, πώς θα γνωρίσω ότι θα την κληρονομήσω;». Για τον λόγο αυτό, ο Θεός τον πρόσταξε να λάβει τα προς διχοτόμηση ζώα, μια τριετή δαμάλα, μια κατσίκα, καθώς και ένα κριάρι, ένα τρυγόνι και ένα περιστέρι. Και τα μεν τετράποδα ζώα τα διχοτόμησε ο Αβραάμ και τα τοποθέτησε το ένα απέναντι στο άλλο, δηλαδή στη σειρά. Τα δε πτηνά δεν τα διχοτόμησε. Και αποδίωχνε τα αρπακτικά πτηνά που ήθελαν να τα καταφάγουν. Καθώς δε ο ήλιος έγερνε πια προς τη δύση του, ο Θεός με τη μορφή φωτιάς πέρασε ανάμεσα από τα διχοτομημένα τμήματα. Ποιο πνευματικό νόημα, λοιπόν, θα μπορούσαμε να εφαρμόσουμε σε αυτά, θα το αναπτύξουμε όσο μας είναι δυνατό.

Όταν δε προαναγγέλθηκε στον Αβραάμ η καταπίεση που επρόκειτο να συμβεί κατά καιρούς στην Αίγυπτο εναντίον των απογόνων του, δηλαδή του Ισραήλ, καθώς και η παράδοξη λύτρωση, λέει: «Περίπου στη δύση του ηλίου, ένας κλίβανος φωτιάς που κάπνιζε, και λαμπάδες φωτιάς, πέρασαν ανάμεσα από τα διχοτομημένα ζώα.» Διότι ο νόμος μέσω του Μωυσή ανέτειλε πριν από τα της επαγγελίας, φέρνοντας στους ακροατές μακροσκελείς διηγήσεις περί της δουλείας εκείνων από τον Ισραήλ, καθώς και περί της λύτρωσής τους. Αλλά στους έσχατους καιρούς του αιώνα, και σαν να ήταν προς το βράδυ, «ο Λόγος έγινε σάρκα». Διότι αυτό, νομίζω, και τίποτε άλλο, θα σήμαινε το ότι η θεία και απόρρητη φύση, σαν με μορφή φωτιάς, πέρασε αστραπιαία πάνω από αυτά τα διχοτομημένα τμήματα. Αλλά «ήταν», λέει, «φλόγα φωτιάς, και κλίβανος φωτιάς, και λαμπάδες φωτιάς.» Διότι πράγματι το σεπτό μυστήριο της ενανθρωπήσεως έγινε, για εκείνους μεν που επέλεξαν να απειθούν και απέκλιναν προς την ανταρσία, κλίβανος και φλόγα, και η πιο αφόρητη και έσχατη από όλες τις τιμωρίες. Και συνεπώς, για εκείνους από τον Ισραήλ, οι οποίοι, περιυβρίζοντας ασύνετα το μυστήριο του Χριστού, αποδείχθηκαν κακόβουλοι και αλαζόνες, λέει ο Δαβίδ προς τον Πατέρα και Θεό των όλων: «Θα τους κάνεις σαν κλίβανο φωτιάς στον καιρό της παρουσίας σου· Κύριε, με την οργή σου θα τους συνταράξεις, και θα τους καταφάει η φωτιά.»

Διότι η ορατή περιτομή καθιερώθηκε εξαιτίας του δισταγμού του Αβραάμ, όταν ο άγιος και δίκαιος είπε με δισταγμό: «άραγε σε εκατοντάχρονο θα γεννηθεί υιός;» και «άραγε η ηλικιωμένη Σάρρα θα γεννήσει υιόν;», και αμέσως, όταν ο Κύριος του είπε: «πάρε για εμένα ένα κριάρι τριών ετών και μια κατσίκα και μια δαμάλα» και τα εξής, και γύρω στη δύση του ηλίου, όταν είδε πύρινες λαμπάδες και καμίνι και τα υπόλοιπα, του είπε ο Θεός με επιτιμητικό τρόπο: «πάροικο θα είναι το σπέρμα σου σε ξένη γη και θα το υποδουλώσουν για τετρακόσια έτη»· για λόγους ασφαλείας, λοιπόν, εξαιτίας του δισταγμού για τον οποίο είχε πει «άραγε σε εκατοντάχρονο θα γεννηθεί υιός;», προκειμένου το σπέρμα του, αφού υποδουλωθεί από τους ειδωλολάτρες και άπιστους Αιγυπτίους, να μην λησμονήσει τον Θεό των πατέρων του, επέβαλε σε αυτόν και στους απογόνους του την ένσαρκη περιτομή, ώστε βλέποντάς την να θυμούνται, να αισθάνονται συστολή και να μην Τον αρνούνται.

Έπειτα, αφού ολοκλήρωσε την πρόρρηση και δέχθηκε επαρκές σημείο για όσα του είχαν αναγγελθεί. Όταν ο ήλιος έγερνε προς τη δύση, λέει, δημιουργήθηκε φλόγα, και ιδού, ένας κλίβανος που κάπνιζε και πύρινες λαμπάδες, οι οποίες πέρασαν ανάμεσα από τα διχοτομημένα μέρη.

Και η φλόγα και ο κλίβανος και οι λαμπάδες έγιναν για να φανερώσουν στον δίκαιο τη βεβαιότητα της συμφωνίας, καθώς και την παρουσία της ενέργειας του Θεού. Έπειτα, επειδή εκπληρώθηκαν και ολοκληρώθηκαν όλα, αφού η φωτιά κατανάλωσε αυτά που είχαν τοποθετηθεί μπροστά, «σύναψε», αναφέρει η Γραφή, «ο Κύριος εκείνη την ημέρα διαθήκη με τον Άβραμ, λέγοντας: Στο σπέρμα σου θα δώσω αυτήν τη γη από τον ποταμό της Αιγύπτου μέχρι τον μεγάλο ποταμό Ευφράτη, τους Κιναίους, και τους Κενεζαίους, και τους Κεδμωναίους, και τους Χετταίους, και τους Φερεζαίους, και τους Ραφαείμ, και τους Αμορραίους, και τους Χαναναίους, και τους Ευαίους, και τους Γεργεσαίους, και τους Ιεβουσαίους». Δες πώς πάλι, με τη συνέχεια των λόγων, επιβεβαιώνει την υπόσχεση προς αυτόν. Διότι, αναφέρει, σύναψε διαθήκη, λέγοντας: «Στο σπέρμα σου θα δώσω αυτήν τη γη». Έπειτα, για να μπορέσει να γνωρίσει ο δίκαιος από το πλάτος της γης και από το μέγεθος των ορίων πόσο πολύ θα εξαπλωθεί το σπέρμα του, λέει: «Από τον ποταμό της Αιγύπτου μέχρι τον ποταμό Ευφράτη τόσο πολύ θα είναι», λέει, «το σπέρμα σου». Παρατήρησε πώς μέσα από όλα αυτά θέλει να του φανερώσει την υπερβολή του πλήθους.