Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 15:2

Φωνή Κυρίου επί των υδάτων. Είναι άξιο, προκειμένου να κατανοήσουμε τι είναι η φωνή του Κυρίου, να συγκεντρώσουμε κατά το δυνατόν από τη Θεία Γραφή τα όσα είναι γεγραμμένα περί της φωνής. Βρήκαμε λοιπόν στη Γένεση γραμμένο τον λόγο του Κυρίου προς τον Αβραάμ, ο οποίος λέει σε όραμα: «Μη φοβάσαι, Αβραάμ· εγώ σε υπερασπίζομαι, ο μισθός σου θα είναι πολύς»· και αποκρίθηκε ο Αβραάμ: «Δέσποτα, τι θα μου δώσεις; Εγώ όμως απέρχομαι άτεκνος». Και λίγο μετά: «Και αμέσως ακούστηκε φωνή προς αυτόν». Και πάλι στην Έξοδο λέει: «Ας είναι έτοιμοι για την τρίτη ημέρα». Και: «Όταν οι φωνές και οι σάλπιγγες και η νεφέλη απομακρυνθούν από το όρος, εκείνοι θα αναβούν στο όρος». Και μετά τον Δεκάλογο: «Και όλος ο λαός έβλεπε τη φωνή και τις αστραπές, και τη φωνή της σάλπιγγας». Και στον Ησαΐα έχει γραφτεί: «Φωνή αυτού που λέει: Βόησε».

Έχει δε ως εξής: «Μετά από αυτά τα λόγια», λέει, «ήλθε λόγος Κυρίου προς τον Αβραάμ σε όραμα, λέγοντας: Μη φοβάσαι, Αβραάμ, εγώ θα σε υπερασπιστώ. Ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύ μεγάλος. Και λέει ο Αβραάμ: Δέσποτα, τι θα μου δώσεις; Εγώ φεύγω από τη ζωή άτεκνος. Ο δε γιος της Μασέκ της οικιακής μου δούλης, αυτός είναι ο Δαμασκηνός Ελιέζερ. Και είπε ο Αβραάμ: Επειδή σε εμένα δεν έδωσες απόγονο, θα με κληρονομήσει ο δούλος του σπιτιού μου.»

Αλλά η μεν Σάρρα, μην έχοντας δοκιμάσει ακόμη τις ωδίνες για γνήσια τέκνα, θρηνούσε για την ατεκνία της. Η δε Άγαρ γεννούσε τον Ισμαήλ. Ενώ λοιπόν τα γεγονότα της ιστορίας είχαν έτσι, ο Θεός μίλησε στον Αβραάμ λέγοντας: «Εγώ θα σε υπερασπιστώ, ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύ μεγάλος.» Εκείνος δε, τι λέει σε αυτά; «Δέσποτα, τι θα μου δώσεις;

«Εγώ όμως απέρχομαι άτεκνος· ο δε γιος της Μασέκ της δούλης μου, αυτός είναι ο Δαμασκηνός Ελιέζερ». Πρόσεξε την ακρίβεια του λόγου. «Διότι τι θα μου δώσεις, λέει, ω Δέσποτα;» Αντιλαμβάνεσαι πώς δηλώνει ότι δεν έχει πλέον καμία απολύτως ανάγκη από επίγεια κτήματα, αλλά ούτε, ακόμη και αν γινόταν κύριος περισσότερων, θα θεωρούσε το γεγονός αυτό αιτία χαράς, εάν δεν έχει γνήσιο κληρονόμο, γεννημένο από ελεύθερο γάμο, τον αληθινό γιο. Παρατήρησε δε, ότι για τη σαφή γνώση του ωφέλιμου, η φύση λειτουργεί αυθόρμητα και δίχως γραπτούς νόμους.

Αν και υπήρχε γιος, αναφέρομαι βέβαια στον Ισμαήλ, ο θεσπέσιος Αβραάμ ονόμαζε τον εαυτό του άτεκνο. Γνωρίζει λοιπόν πάρα πολύ καλά η φύση, ότι δεν θα μπορούσε εύλογα να ονομαστεί καν γιος, αυτός που προέρχεται από κίβδηλους και νόθους γάμους. «Διότι δεν θα βγάλει ρίζα σε βάθος», σύμφωνα με ό,τι έχει γραφτεί. Ότι δε, ακόμα και αν αποκτούσε κανείς ποτέ τέκνο από δούλη, το πράγμα αυτό θα ήταν οπωσδήποτε ψυχρό και έωλο, και δεν θα μπορούσε να λογαριαστεί ως χαρά για τους ελεύθερους, το απέδειξε επιπλέον λέγοντας: «Ο δε γιος της Μασέκ της οικιακής μου δούλης, αυτός είναι ο Δαμασκός Ελιέζερ». Δηλαδή, θα γίνει λοιπόν για μένα αυτός που προέρχεται από την οικιακή δούλη, φίλημα αίματος. Διότι αυτό σημαίνει το «Δαμασκός». Θα λογιστεί επίσης ως βοήθεια και συνδρομή από τον Θεό. Διότι αυτό πάλι σημαίνει το «Ελιέζερ». Είναι σαν να λέει δηλαδή με σαφήνεια: Αντί για το γνήσιο αίμα και την αντίστοιχη αγάπη, ο οικιακός μου δούλος θα γίνει, σαν από ανάγκη, φίλημα αίματος και βοήθεια από τον Θεό· και θα είναι και κληρονόμος μου. «Τι θα μου δώσεις λοιπόν;» Αν δεν έχω γνήσιο διάδοχο, θα είναι εντελώς και οπωσδήποτε υπό ψόγο ο δικός σου Αβραάμ, ω Δέσποτα. Διότι φεύγει από τη ζωή έρημος από αληθινά παιδιά που να προέρχονται από ελεύθερη γυναίκα.

Και ο Μελχισεδέκ, βασιλιάς της Σαλήμ, έφερε έξω άρτους και οίνο· ήταν δε ιερέας του Θεού του Υψίστου· και ευλόγησε τον Άβραμ, και είπε: Ευλογημένος ο Άβραμ από τον Θεό τον Ύψιστο, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη. Και ευλογητός ο Θεός ο Ύψιστος, ο οποίος παρέδωσε τους εχθρούς σου υποχείριούς σου. Και του έδωσε το ένα δέκατο από όλα. Είπε δε ο βασιλιάς των Σοδόμων προς τον Άβραμ: Δώσε σε εμένα τους άνδρες, ενώ τα λάφυρα πάρε τα για τον εαυτό σου. Είπε δε ο Άβραμ προς τον βασιλιά των Σοδόμων: Εκτείνω το χέρι μου προς τον Κύριο, τον Θεό τον Ύψιστο, ο οποίος έκτισε τον ουρανό και τη γη, ότι ούτε από κλωστή έως λουρίδα υποδήματος δεν θα πάρω από όλα τα δικά σου, για να μην πεις ότι Εγώ πλούτισα τον Άβραμ, εκτός από εκείνα που έφαγαν οι νέοι, και από το μερίδιο των ανδρών που συμπορεύτηκαν μαζί μου, του Εσχώλ, του Αυνάν, του Μαμβρή· αυτοί θα λάβουν το μερίδιό τους. Μετά δε από αυτά τα λόγια, έγινε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ σε όραμα της νύχτας, λέγοντας: Μη φοβάσαι, Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι, ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύς. Λέει δε ο Άβραμ: Δέσποτα Κύριε, τι θα μου δώσεις; Εγώ δε απέρχομαι άτεκνος, ο δε γιος της Μασέχ, της οικιακής μου δούλης, αυτός ο Ελιέζερ από τη Δαμασκό· και είπε ο Άβραμ: Επειδή σε εμένα δεν έδωσες απογόνους, ο δούλος μου που γεννήθηκε στο σπίτι μου θα με κληρονομήσει. Και αμέσως έγινε φωνή Κυρίου προς αυτόν, η οποία έλεγε: Δεν θα σε κληρονομήσει αυτός· άλλος θα προέλθει από εσένα, αυτός θα σε κληρονομήσει.

Έτσι ευλογούσε τον Ιακώβ, πληθαίνοντας τα κοπάδια του. ΠΑΛΛ. Σωστά μιλάς. ΚΥΡ. Σε όσους λοιπόν ευδοκιμούν με αυτόν τον τρόπο και έχουν γίνει λαμπροί, ως γνήσιοι πλέον, αυτός που γνωρίζει να σώζει λέει ότι δεν πρέπει να αδρανούν, και μάλιστα τους υπόσχεται ωφέλιμα ότι θα λάβουν πλούσιο μισθό· απομακρύνοντας συγχρόνως την αδυναμία και τη δειλία όσο το δυνατόν πιο μακριά από το ποίμνιο εκείνων που τον σέβονται, και παρακινώντας τους σε προθυμία με την ελπίδα όσων έχει υποσχεθεί, καθιστώντας τους πιο δυνατούς. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος, έχοντας αυτήν τη διάθεση, άλλοτε έλεγε: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει»· και άλλοτε πάλι: «Τον δρόμο τον τελείωσα, την πίστη την τήρησα· τώρα πια με περιμένει το στεφάνι της δικαιοσύνης». Στενοχωριέται όμως πάρα πολύ ο θεσπέσιος Αβραάμ, και παρότι έχει γιο γεννημένο στο σπίτι του, δεν απαλλάσσεται από τη δυσθυμία. «Τι θα μου δώσεις», λέει, «εφόσον φεύγω από τη ζωή άτεκνος;» και θεωρεί ίσο με την ατεκνία το να έχει νόθο καρπό. Έπειτα ο Θεός τού υπόσχεται τον γιο από την ελεύθερη γυναίκα, δηλαδή τον Ισαάκ, και λέει ότι μέσω εκείνου θα γίνει πατέρας πολλών εθνών, και ότι θα έχει απογόνους σαν τα άστρα του ουρανού· διότι στενοχωρούσε πάρα πολύ τους αγίους αποστόλους το να έχουν νόθο καρπό, σαν από κάποια δούλη, δηλαδή από τη λατρεία σύμφωνα με τον Νόμο.

Δαμασκός (Γεν. 15, 2). Περίφημη πόλη της Φοινίκης. Έτσι όμως ονομαζόταν και ο γιος «της Μασέκ, της οικογενούς» του Αβραάμ. Δαν (Γεν. 14, 14). Έτσι ονομάζεται ένα χωριό, σε απόσταση τεσσάρων μιλίων από την Πανεάδα, στον δρόμο προς την Τύρο, το οποίο αποτελούσε και σύνορο της Ιουδαίας, από όπου και πηγάζει ο Ιορδάνης.

Είπε δε ο Άβραμ: Δέσποτα, τι θα μου δώσεις; ενώ εγώ απέρχομαι άτεκνος. Επειδή του υποσχέθηκε ανταμοιβή, και μάλιστα ανταμοιβή μεγάλη και πάρα πολύ μεγάλη, φανερώνοντας την οδύνη της ψυχής του και την αθυμία που του είχε προξενηθεί διαρκώς στο πέρασμα του χρόνου εξαιτίας της ατεκνίας, λέει: Δέσποτα, τι τέτοιο θα μου δώσεις; Διότι ιδού λοιπόν, βαδίζοντας προς το βαθύ γήρας, απέρχομαι από τη ζωή άτεκνος.

Πρόσεξε πώς εκ προοιμίου ο δίκαιος φιλοσοφούσε, ονομάζοντας απόλυση την έξοδο από την παρούσα ζωή. Διότι όσοι ακολουθούν με ακρίβεια την αρετή, όταν μεταστούν από την παρούσα ζωή, αληθινά απολύονται από τους αγώνες και ελευθερώνονται από τα δεσμά. Και πράγματι, για όσους ζουν ενάρετα πρόκειται για μία μετάσταση από τα χειρότερα προς τα καλύτερα, από την πρόσκαιρη ζωή προς τη διηνεκή και αθάνατη, η οποία δεν έχει τέλος. «Εγώ όμως», λέγει, «απολύομαι άτεκνος».

Τα Σόδομα θα υπήρχαν ακόμη, εάν με στεναγμό καρδιάς είχαν εξιλεώσει τον κριτή. Εάν, λοιπόν, ελεεί τους παράνομους, πόσο μάλλον εσένα, τον δίκαιο. Έσωσες κάποτε τον Λωτ από το θεόσταλτο πυρ, προσευχόμενος στον κριτή· σώσε και τώρα το παιδί από το εξιλαστήριο πυρ, δεόμενος προς τον Θεό. Ικέτευσες υπέρ των Σοδομιτών, ανδρών αδίκων, οι οποίοι δικαίως άξιζαν να καταστραφούν πολλές φορές, και υπέρ ενός άμωμου παιδιού δεν θα ικετεύσεις; Χρησιμοποίησε πάλι την παρρησία σου· πες: «Σε καμία περίπτωση· εσύ που κρίνεις όλη τη γη, δεν θα αποδώσεις δικαιοσύνη; Δεν θα καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή». Θυμήσου την παλαιά σου φιλοτεκνία, την οποία είχες όταν δεν είχες τέκνο. Διότι, πριν αποκτήσεις τον Ισαάκ, αυτές ήταν οι λαμπρές υποσχέσεις του Δεσπότη προς εσένα: η κατάκτηση μιας γλυκιάς γης, πολλή περιουσία από χρήματα και κτήματα, και τόσο μεγάλη αύξηση του γένους, ώστε να συναριθμείται με τα αναρίθμητα στοιχεία της φύσης, με την άμμο της θάλασσας και τα άστρα του ουρανού· αλλά όμως, παρόλο που ήταν τόσα πολλά τα αγαθά των επαγγελιών, θεωρούσες τα λεγόμενα ως περιπαιγμό, και με παρρησία φώναζες, θρηνώντας για την ατεκνία σου και λέγοντας: «Τι θα μου δώσεις, Κύριε; Εγώ χάνομαι άτεκνος». Αφού άρθρωσες αυτή τη φωνή, απέκτησες τέκνο. Γίνε πραγματικός πατέρας, άρθρωσε αυτή τη φωνή και τώρα, για να σώσεις το τέκνο σου. Πες πάλι: «Τι θα μου δώσεις, Δέσποτα, εάν μου αφαιρέσεις τον κληρονόμο;» Αλίμονο, ίσως τελικά να ήσουν φιλότεκνος τότε, όταν δεν ήσουν ακόμη πατέρας.

Ότι δεν είναι ο γάμος που αυξάνει το γένος μας. Και τώρα, άλλωστε, δεν είναι η δύναμη του γάμου που συγκροτεί το γένος μας, αλλά ο λόγος του Κυρίου, ο οποίος ελέχθη εξαρχής: «Να αυξάνεσθε και να πληθύνεσθε και να γεμίσετε τη γη». Διότι, πες μου, σε τι ωφέλησε τον Αβραάμ αυτή η πράξη ως προς την τεκνοποιία; Μήπως, αφού έζησε τον έγγαμο βίο επί τόσα έτη, δεν αναφώνησε αργότερα τα εξής: «Δέσποτα, τι θα μου δώσεις;»

«Εγώ όμως φεύγω από τη ζωή άτεκνος;» Όπως λοιπόν τότε από νεκρωμένα σώματα ο Θεός έδωσε αρχή και ρίζα σε τόσες μυριάδες, έτσι και εξαρχής, αν ο Αδάμ και η Εύα, υπακούοντας στα προστάγματά του, είχαν κυριαρχήσει επί της ηδονής του δέντρου, δεν θα του έλειπε ο τρόπος μέσω του οποίου θα αύξανε το ανθρώπινο γένος. Διότι ούτε ο γάμος, εάν δεν το θέλει ο Θεός, θα μπορέσει να πολλαπλασιάσει τους ανθρώπους, ούτε η παρθενία θα βλάψει το πλήθος τους, εάν Εκείνος θέλει να είναι πολλοί. Αλλά έτσι, λέει, συνέβη εξαιτίας μας και εξαιτίας της δικής μας ανυπακοής. Διότι για ποιον λόγο δεν εμφανίστηκε ο γάμος πριν από την απάτη;

Η΄. Εκείνον τον λιμό, λοιπόν, τον διαδέχεται ο πόλεμος των Περσών και αναγκάζεται να εκστρατεύσει εναντίον τους, όχι στην αρχή, όταν και οι δύο πλευρές παρέμεναν ακόμη ακέραιες, αλλά αφού είχαν όλοι κατατροπωθεί, και η νίκη ανήκε πλέον στους εχθρούς, και κανείς δεν μπορούσε πια να τους αντιμετωπίσει, επειδή άλλοι είχαν κατακοπεί ολοσχερώς, άλλοι κρύβονταν, και άλλοι είχαν υποδουλωθεί σε αυτούς. Παρόλα αυτά, τίποτε από αυτά δεν τον έπεισε να παραμείνει στο σπίτι του, αλλά, συγκλονισμένος από σφοδρή θλίψη για όσα είχαν συμβεί, αναχώρησε για να συμμεριστεί τις συμφορές τους και για να ρίξει τον εαυτό του σε βέβαιο θάνατο. Διότι το να παραταχθεί με τριακόσιους και λίγους παραπάνω υπηρέτες απέναντι σε μια τόσο μεγάλη στρατιά, ήταν πράξη ανθρώπου που δεν σκεφτόταν τίποτε άλλο παρά αυτά, και που ήταν προετοιμασμένος και για αιχμαλωσία, και για τιμωρία, και για χιλιάδες θανάτους. Αναχώρησε, λοιπόν, με σκοπό να γευτεί και ο ίδιος τη βαρβαρική ωμότητα. Διασώθηκε όμως από τη φιλανθρωπία του Θεού, και αφού επέστρεψε με τα λάφυρα και τον συγγενή του, αναγκαζόταν πάλι να θρηνεί για τα δικά του δεινά, δηλαδή την ατεκνία και το ότι δεν είχε κανέναν διάδοχο της κληρονομιάς του. Διότι, ας μην νομίζεις —επειδή τον άκουσες τότε να οδύρεται προς τον Θεό και να λέει: «Τι θα μου δώσεις; Εγώ χάνομαι άτεκνος»— ότι εξαιτίας αυτού η λύπη του ήταν πρόσφατη. Η μέριμνα αυτή και η φροντίδα εισήλθε στο σπίτι του δικαίου μαζί με τη νύφη, ή μάλλον και πριν από την ίδια τη νύφη.

Ο Άβραμ δε, αφού έσπευσε πάλι προς τη σκηνή του, και αναχωρώντας από εκεί, ήλθε και κατασκήνωσε στη Χεβρών παρά τη δρυ του Μαμβρή και οικοδόμησε εκεί θυσιαστήριο στον Κύριο. Δες τη φιλοθεΐα του δικαίου· παντού ανήγειρε θυσιαστήρια και πρόσφερε θυσίες στον Θεό, περιγελώντας τους ελληνόφρονες πολυθεϊστές, καταδεικνύοντας ότι υπάρχει ένας και μόνος Θεός, ο δικός του Θεός. «Έγινε δε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ, σε όραμα της νύκτας, λέγοντας· μη φοβάσαι Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι· ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύς». Επειδή, λέγει, περιφρόνησες να λάβεις λίγα λάφυρα από τον βασιλιά των Σοδόμων, ο μισθός σου από εμένα «θα είναι πάρα πολύς». Αυτός δε, σαν να βρήκε τον κατάλληλο καιρό, εκφράζοντας τη δίψα της καρδιάς του για απόγονο, λέγει· «Δέσποτα, τι θα μου δώσεις; Ιδού εγώ απέρχομαι άτεκνος· επειδή, λοιπόν, δεν μου έδωσες σπέρμα, θα με κληρονομήσει ο οικιακός υπηρέτης μου». Και ευθύς ακούστηκε φωνή που του έλεγε· δεν θα σε κληρονομήσει αυτός, αλλά εκείνος που θα προέλθει από εσένα, αυτός θα σε κληρονομήσει και θα είναι το σπέρμα σου αναρίθμητο ως τα άστρα του ουρανού. Και πίστεψε ο Άβραμ στον Θεό, και λογίστηκε σε αυτόν ως δικαιοσύνη». Ούτε καν διερωτήθηκε, πώς είναι δυνατόν να γίνει το σπέρμα μου αναρίθμητο ως τα άστρα του ουρανού; Αλλά πίστεψε ότι ο Θεός είναι αληθινός και τίποτε δεν είναι αδύνατον σε Αυτόν. «Και λογίστηκε σε αυτόν ως δικαιοσύνη και του είπε·

Και αυτός ο χθεσινός λόγος κατέπλευσε με ούριο άνεμο, έχοντας ξεκινήσει από το ομόστιχο άλφα του δικαίου. Βεβαίως δε σήμερα, ξεκινώντας το προοίμιο από το βήτα, θα βεβαιώσει τα όσα ειπώθηκαν και τα επόμενα, τα οποία είναι αξιοθαύμαστα και παράδοξα και ανώτερα από κάθε διάνοια ως προς το μέγεθός τους, για τα οποία σχεδόν εκπλήσσομαι ακούγοντας ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ και του είπε: Σε σένα θα δώσω αυτήν τη γη», και ότι, μετά τον αποχωρισμό του Λωτ, είπε ο Θεός στον Άβραμ: «Όλη τη γη που βλέπεις, θα τη δώσω σε σένα και στο σπέρμα σου» και ότι: «Έγινε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ σε όραμα της νύχτας: Μη φοβάσαι Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι, και το σπέρμα σου θα είναι αναρίθμητο σαν τα άστρα του ουρανού, και το έθνος, στο οποίο θα υποδουλωθεί το σπέρμα σου, θα το κρίνω εγώ». Και ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ όταν ήταν ενενήντα εννέα ετών, και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός σου, να γίνεσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να είσαι άμεμπτος, και δεν θα ονομάζεσαι πλέον Άβραμ, αλλά το όνομά σου θα είναι Αβραάμ, και βασιλιάδες θα προέλθουν από εσένα».

Έσωσες κάποτε τον Λωτ από το θεόσταλτο πυρ, προσευχόμενος στον Κριτή· σώσε και τώρα το παιδί από το εξιλαστήριο πυρ, δεόμενος στον Θεό. Υπέρ των Σοδομιτών ικέτευσες, ανδρών άδικων και άξιων να καταστραφούν πολλές φορές· υπέρ παιδιού άμωμου δεν θα ικετεύσεις; Χρησιμοποίησε πάλι την παρρησία, πες «Μη γένοιτο, εσύ που κρίνεις όλη τη γη, να μην αποδώσεις δικαιοσύνη, να μην καταστρέψεις τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή». Θυμήσου την παλιά φιλοτεκνία που είχες, όταν δεν είχες τέκνο. Διότι, πριν αποκτήσεις τον Ισαάκ, αυτές ήταν οι λαμπρές υποσχέσεις του Δεσπότη προς εσένα: η κατοχή μιας γλυκιάς γης, πολλή περιουσία από χρήματα και κτήματα, τόσο μεγάλη αύξηση του γένους ώστε να συγκαταλέγεται με τα αναρίθμητα της φύσης, με την άμμο της θάλασσας και τα άστρα του ουρανού. Αλλά όμως, παρόλο που τόσα πολλά ήταν τα αγαθά στις επαγγελίες, θεώρησες χλεύη τα λεγόμενα και με παρρησία φώναζες, θρηνώντας για την ατεκνία και λέγοντας: «Τι θα μου δώσεις, Κύριε; Εγώ χάνομαι άτεκνος». Αφού έβγαλες τότε αυτή τη φωνή, έλαβες τέκνο, έγινες πατέρας. Βγάλε την και τώρα για να σώσεις το τέκνο, πες πάλι: «Τι θα μου δώσεις, Δέσποτα, αν μου αφαιρέσεις τον κληρονόμο;» Αλίμονο! Ίσως τότε ήσουν φιλότεκνος, όταν δεν ήσουν πατέρας».