Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 15:5

Επειδή, λοιπόν, έπρεπε ο Προφήτης να ακούσει τα λόγια του Θεού, γι' αυτό πριν από όλα του ειπώθηκε το «Έξελθε εσύ και ο υιός σου». Κάτι παρόμοιο είναι και αυτό που ειπώθηκε στη Γένεση κατά την πρώτη θεία αποκάλυψη στον Αβραάμ: «Έξελθε από τη γη σου, και από τη συγγένειά σου, και από τον οίκο του πατέρα σου». Διότι τελειότατη έξοδος είναι η ανάβαση από όλα τα σωματικά, τα οποία αποκαλούνται «γη»· και η φυγή από τα αισθητήρια, τα οποία ονομάστηκαν «συγγένεια»· και η αποστροφή από τον ένοχο βίο, στον οποίο είχε εξοικειωθεί προηγουμένως με τις αντίθετες πράξεις, πράγμα που αποκαλείται «οίκος του πατέρα». Και λίγο πιο κάτω έχει γραφτεί για τον ίδιο τον Αβραάμ ότι: «Τον εξήγαγε ο Θεός έξω». Επειδή, δηλαδή, είδε την προθυμία του να εξέλθει, ο Ίδιος τον καθοδήγησε προς το τέλειο της ενέργειας. Διότι από μόνος του δεν ήταν σε θέση να το πράξει· γι' αυτό, και κατά το πρώτο πρόσταγμα, εάν εξέλθει έξω, λαμβάνει την επαγγελία της απόλαυσης. Όταν όμως τον εξήγαγε ο Θεός, τον δίδασκε να αναζητά τα άνω, όπου βρίσκεται ο Χριστός.

«Και θα κάνω το σπέρμα σου σαν την άμμο της γης· εάν δύναται κάποιος να εξαριθμήσει την άμμο της γης, τότε και το σπέρμα σου θα εξαριθμηθεί.» Και πάλι λέγει: «Έβγαλε ο Θεός τον Αβραάμ και του είπε: Ανάβλεψε στον ουρανό και μέτρησε τους αστέρες, εάν θα μπορέσεις να τους εξαριθμήσεις· έτσι θα είναι το σπέρμα σου. Πίστεψε δε ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογίσθηκε ως δικαιοσύνη.» Λόγω της πίστεως και της φιλοξενίας τού δόθηκε υιός στο γήρας, και μέσω της υπακοής τον προσέφερε θυσία στον Θεό σε ένα από τα όρη που του υπέδειξε.

Επειδή όμως για τον Θεό τίποτα δεν είναι ακατόρθωτο, αλλά τα πάντα είναι ομαλά και εύκολα, έγιναν αρχή και ρίζα ενός πλήθους ανθρώπων που ανταγωνίζεται τα άστρα. Διότι έχει ειπωθεί κάπου προς τον θεσπέσιο Αβραάμ να κοιτάξει ψηλά στα άστρα, και να πιστέψει ότι ισάριθμο με τα όσα βλέπει θα είναι το σπέρμα του. Ότι δε η Σάρρα δεν γέννησε σύμφωνα με τον νόμο της ανθρώπινης φύσης, και ο θεσπέσιος Αβραάμ έγινε πατέρας παιδιού όντας ήδη υπέργηρος και έχοντας περάσει την ακμή της ηλικίας του, αυτό λαμβάνει δύο παραδείγματα: μια στερεή πέτρα που λατομείται, και έναν βαθύ λάκκο που σκάβεται. Διότι όπως είναι από τα πλέον δυσχερέστατα το να μπορεί κανείς να λατομεί από πέτρα στερεή και σκληρή, και να σκάβει βαθύ πηγάδι, κατά τον ίδιο, νομίζω, τρόπο, δεν θα ήταν καθόλου εύκολο, μάλλον μάλιστα και ακατόρθωτο, το να γεννηθεί τέκνο από έναν ηλικιωμένο και μια στείρα. Όμως και αυτό συντελέστηκε παραδόξως, με την επίνευση του Θεού. Όταν λοιπόν εσείς που πιστέψατε νομίζετε ότι είστε ολιγοστοί, δεδομένου μάλιστα ότι το Θείο και ιερό κήρυγμα βρισκόταν στην αρχή του, εντούτοις, λέγει, να είστε σταθερά πεπεισμένοι ότι και η δική σας κατάσταση θα αυξηθεί σε πλήθος που θα ξεπερνά κάθε αριθμό. Διότι ο Αβραάμ ήταν ένας, και τον κάλεσα, και τον ευλόγησα, και αφού τον ευλόγησα τον αγάπησα, και αφού τον αγάπησα τον πληθύνα, δηλαδή τον κατέστησα πατέρα όλου του γένους των Ιουδαίων, ήτοι του έθνους, και επιπλέον αυτών που προέρχονται από την επαγγελία. Διότι έχει ειπωθεί προς τον Αβραάμ ότι «Σε κατέστησα πατέρα πολλών εθνών.»

Και αμέσως ακούστηκε η φωνή του Κυρίου προς αυτόν, λέγοντας: Δεν θα σε κληρονομήσει αυτός, αλλά εκείνος που θα προέλθει από εσένα, αυτός θα σε κληρονομήσει. Τον έβγαλε δε έξω και του είπε: Κοίταξε ψηλά στον ουρανό και μέτρησε τα άστρα, εάν μπορείς να τα μετρήσεις. Και είπε: Έτσι θα είναι το σπέρμα σου.

Αλλά ο Θεός δεν άφηνε τον δίκαιο να λυπάται για πολύ. Διότι αμέσως του υποσχέθηκε απογόνους μέσω του Ισαάκ, για τους οποίους λέει ότι θα είναι ισάριθμοι με το αμέτρητο πλήθος των αστέρων. Και τον διαβεβαίωνε ότι θα ονομαστεί πατέρας αμέτρητων εθνών, αν και ήταν ταραγμένος από τους φόβους της ατεκνίας. «Επίστευσε δε», λέει, «ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη». Επομένως, ως έπαθλο έχει τη δικαιοσύνη αυτός που τιμά με την πίστη του τον Δεσπότη των όλων. Διότι με αυτό τον τρόπο μαρτύρησε ότι Εκείνος μπορεί να κατορθώσει τα πάντα· ενώ ο άπιστος και αμελής θα είναι αλαζόνας και υβριστής. Εξαιτίας αυτού λοιπόν θα υποπέσει και σε καταδίκη και σε λογοδοσία. «Επίστευσε λοιπόν ο Αβραάμ στον Θεό και δικαιώθηκε από Αυτόν». Ζητά όμως επιπλέον ένα σημάδι για βεβαίωση και επαλήθευση αυτών που είχαν προαναγγελθεί ότι θα συμβούν. Έπειτα ο Θεός οικονομικώς προβάλλει τον όρκο, μην αφήνοντας αυτόν που πίστεψε να κλονίζεται κατά κάποιον τρόπο προς τη διψυχία.

Τον έβγαλε δε έξω και του είπε: Σήκωσε το βλέμμα σου στον ουρανό και μέτρησε τα άστρα, εάν μπορείς να τα μετρήσεις. Και είπε: Έτσι θα είναι το σπέρμα σου. Βλέπεις την ετοιμότητα των αγίων για γενναιότητα, και πώς επιδεικνύουν εκούσια καρτερία;

Εάν δε συμβεί και στη δική μας ψυχή αυτό που ακούμε για τον Ηλία, και η διάνοιά μας, αφού αναληφθεί με το πύρινο άρμα, μεταφερθεί ψηλά προς τα ουράνια κάλλη (και θα εννοήσουμε ως πυρ το Άγιο Πνεύμα, το οποίο ήρθε ο Κύριος να ρίξει στη γη, αυτό που μοιράστηκε στους μαθητές με μορφή γλωσσών), δεν θα στερείται ελπίδας για εμάς το να πλησιάσουμε αυτά τα άστρα, εννοώ τα θεία νοήματα, τα οποία καταυγάζουν τις ψυχές μας μέσα από τα ουράνια και πνευματικά λόγια. Διότι, κοίταξε ψηλά με τον οφθαλμό της ψυχής· προς εσένα, τον ακροατή, απευθύνω τη φωνή που απηύθυνε ο Κύριος προς τον πατριάρχη: «Κοίταξε ψηλά σε αυτόν τον ουρανό και δες αυτά τα άστρα, αν μπορείς να καταμετρήσεις το ύψος των νοημάτων τους». Δες την εξουσία της βασίλισσας, κατανοώντας τη δύναμή της από τα προστάγματά της, καθώς μια αυτοκρατορική αυθεντία διαφαίνεται στα λεγόμενά της· δεν κατορθώνει αυτό που θέλει μέσω ικεσίας, αλλά σύμφωνα με την αψευδή φωνή Εκείνου που υποσχέθηκε, ο Οποίος λέει ότι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος γίνεται κύριος όλων των υπαρχόντων του δεσπότη του. Έχοντας αναλάβει αυτήν την εξουσία, διαχειρίζεται βασιλικά για τον εαυτό της τις επιθυμίες της όσον αφορά τους δύο ανέμους, απομακρύνοντας μεν τον βορρά με δικό της πρόσταγμα, ενώ προσκαλεί φιλόφρονα τον νότο και τον προτρέπει με σπουδή να έρθει προς εκείνη.

Διότι, όταν δει ότι εμείς καταβάλλουμε μεγάλη σπουδή για τα πνευματικά, όχι μόνο δεν θα μας επιτεθεί, αλλά ούτε καν θα τολμήσει να μας αντικρίσει, γνωρίζοντας ότι μάταια θα επιχειρήσει και ότι η θρασύτητά του θα στραφεί εναντίον της δικής του κεφαλής. Ελάτε, λοιπόν, αφού πιάσουμε τη συνέχεια των όσων ειπώθηκαν χθες, ας προχωρήσουμε στην ερμηνεία των υπολοίπων. Και τι ήταν αυτό που λέγαμε χθες; Περιγράφαμε την υπόσχεση προς τον Άβραμ, τότε που τον πρόσταξε να σηκώσει το βλέμμα του στον ουρανό και να δει το πλήθος των άστρων. Διότι του λέει: «Μέτρησε τα άστρα, αν μπορέσεις να τα εξαριθμήσεις». Και είπε: «Έτσι θα είναι το σπέρμα σου».

Και για το προκείμενο ζήτημα τού ήταν χρήσιμο. Διότι, εάν είναι δυνατόν σε αυτόν να ζωοποιεί νεκρούς, και να παραγάγει τα μη όντα ωσάν να είναι όντα, του είναι δυνατόν και εκείνους που δεν γεννήθηκαν από αυτόν να τους κάνει παιδιά του. Γι' αυτό δεν είπε, «Και εκείνου που παράγει τα μη όντα ως όντα», αλλά, «Που καλεί», δεικνύοντας τη μεγαλύτερη ευκολία. Διότι, όπως ακριβώς είναι εύκολο σε εμάς να καλέσουμε τα όντα, έτσι και σε εκείνον είναι εύκολο, και πολύ ευκολότερο, να δώσει υπόσταση στα μη όντα. Αφού λοιπόν ανέφερε ότι η δωρεά του Θεού είναι μεγάλη και άφατη, και αφού μίλησε για τη δύναμή Του, αποδεικνύει ότι και η πίστη του Αβραάμ ήταν άξια της δωρεάς, για να μην νομίσεις ότι τιμήθηκε άσκοπα. Και αφού εξύψωσε τον ακροατή, ώστε να μην ταράζεται ούτε να αμφιβάλλει ο Ιουδαίος και λέει, «Και πώς είναι δυνατόν αυτοί που δεν είναι παιδιά να γίνουν παιδιά;», μεταφέρει τον λόγο στον πατριάρχη, και λέει: «Ο οποίος, ενάντια σε κάθε ελπίδα, πίστεψε με ελπίδα στο ότι θα γίνει πατέρας πολλών εθνών, σύμφωνα με αυτό που είχε ειπωθεί: Έτσι θα είναι το σπέρμα σου».

Τότε, όταν ο Θεός τού είπε ότι ο μισθός του θα είναι πολύς, εκείνος οδύρεται για την ατεκνία του· και ακούει πάλι, ότι εκείνος που θα προέλθει από αυτόν θα τον κληρονομήσει, και το σπέρμα του θα είναι σαν τα άστρα του ουρανού. Εδώ αναφέρεται το: «Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη». Πραγματοποιεί τα διχοτομήματα και μαθαίνει ότι το σπέρμα του θα ζήσει ως πάροικο, και ότι μετά από αυτά θα απελευθερωθεί, αφού πρώτα ταπεινωθεί για τετρακόσια χρόνια. Και η Σάρρα, επειδή ήταν στείρα, δίνει την Άγαρ στον Αβραάμ, προκειμένου να τεκνοποιήσει από αυτήν.

Το ότι καθιστά τον Αβραάμ πατέρα των εθνών, εκείνων δηλαδή που δεν έλκουν την καταγωγή τους από αυτόν, είναι φανερό τόσο από την έκφραση «έναντι», όσο και από το ότι προσθέτει, «αυτού που ζωοποιεί τους νεκρούς», υποδηλώνοντας τη γέννηση του Ισαάκ από νεκρωμένα σώματα, ότι δηλαδή μέσω αυτού έγινε πατέρας πολλών εθνών, εξαιτίας της σωτηρίας που επήλθε στον κόσμο από αυτόν· δηλαδή τον Χριστό, στον οποίο όλα τα έθνη, επειδή πίστεψαν, έδωσαν το δικαίωμα στον Αβραάμ να ονομάζεται πατέρας τους. «Ο οποίος, χωρίς να υπάρχει ελπίδα, πίστεψε με ελπίδα, ώστε να γίνει πατέρας πολλών εθνών, σύμφωνα με το ρηθέν: Έτσι θα είναι το σπέρμα σου. Και χωρίς να κλονιστεί στην πίστη, αναλογίστηκε το σώμα του που ήταν ήδη νεκρωμένο, εφόσον ήταν περίπου εκατό ετών, καθώς και τη νέκρωση της μήτρας της Σάρρας· απέναντι δε στην υπόσχεση του Θεού δεν αμφιταλαντεύτηκε με απιστία, αλλά ενδυναμώθηκε στην πίστη, αποδίδοντας δόξα στον Θεό, έχοντας την απόλυτη βεβαιότητα ότι εκείνο που έχει υποσχεθεί, είναι και σε θέση να το πράξει· γι' αυτό και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη».

Ο Άβραμ δε, αφού έσπευσε πάλι προς τη σκηνή του, και αναχωρώντας από εκεί, ήλθε και κατασκήνωσε στη Χεβρών παρά τη δρυ του Μαμβρή και οικοδόμησε εκεί θυσιαστήριο στον Κύριο. Δες τη φιλοθεΐα του δικαίου· παντού ανήγειρε θυσιαστήρια και πρόσφερε θυσίες στον Θεό, περιγελώντας τους ελληνόφρονες πολυθεϊστές, καταδεικνύοντας ότι υπάρχει ένας και μόνος Θεός, ο δικός του Θεός. «Έγινε δε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ, σε όραμα της νύκτας, λέγοντας· μη φοβάσαι Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι· ο μισθός σου θα είναι πάρα πολύς». Επειδή, λέγει, περιφρόνησες να λάβεις λίγα λάφυρα από τον βασιλιά των Σοδόμων, ο μισθός σου από εμένα «θα είναι πάρα πολύς». Αυτός δε, σαν να βρήκε τον κατάλληλο καιρό, εκφράζοντας τη δίψα της καρδιάς του για απόγονο, λέγει· «Δέσποτα, τι θα μου δώσεις; Ιδού εγώ απέρχομαι άτεκνος· επειδή, λοιπόν, δεν μου έδωσες σπέρμα, θα με κληρονομήσει ο οικιακός υπηρέτης μου». Και ευθύς ακούστηκε φωνή που του έλεγε· δεν θα σε κληρονομήσει αυτός, αλλά εκείνος που θα προέλθει από εσένα, αυτός θα σε κληρονομήσει και θα είναι το σπέρμα σου αναρίθμητο ως τα άστρα του ουρανού. Και πίστεψε ο Άβραμ στον Θεό, και λογίστηκε σε αυτόν ως δικαιοσύνη». Ούτε καν διερωτήθηκε, πώς είναι δυνατόν να γίνει το σπέρμα μου αναρίθμητο ως τα άστρα του ουρανού; Αλλά πίστεψε ότι ο Θεός είναι αληθινός και τίποτε δεν είναι αδύνατον σε Αυτόν. «Και λογίστηκε σε αυτόν ως δικαιοσύνη και του είπε·

Και αυτός ο χθεσινός λόγος κατέπλευσε με ούριο άνεμο, έχοντας ξεκινήσει από το ομόστιχο άλφα του δικαίου. Βεβαίως δε σήμερα, ξεκινώντας το προοίμιο από το βήτα, θα βεβαιώσει τα όσα ειπώθηκαν και τα επόμενα, τα οποία είναι αξιοθαύμαστα και παράδοξα και ανώτερα από κάθε διάνοια ως προς το μέγεθός τους, για τα οποία σχεδόν εκπλήσσομαι ακούγοντας ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ και του είπε: Σε σένα θα δώσω αυτήν τη γη», και ότι, μετά τον αποχωρισμό του Λωτ, είπε ο Θεός στον Άβραμ: «Όλη τη γη που βλέπεις, θα τη δώσω σε σένα και στο σπέρμα σου» και ότι: «Έγινε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ σε όραμα της νύχτας: Μη φοβάσαι Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι, και το σπέρμα σου θα είναι αναρίθμητο σαν τα άστρα του ουρανού, και το έθνος, στο οποίο θα υποδουλωθεί το σπέρμα σου, θα το κρίνω εγώ». Και ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ όταν ήταν ενενήντα εννέα ετών, και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός σου, να γίνεσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να είσαι άμεμπτος, και δεν θα ονομάζεσαι πλέον Άβραμ, αλλά το όνομά σου θα είναι Αβραάμ, και βασιλιάδες θα προέλθουν από εσένα».