Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 15:9

Διότι η δαμάλα είναι τριετής, δηλαδή είναι τέλεια ως προς την ηλικία. Επειδή η τριετής δαμάλα έχει ήδη τη δύναμη και να γεννά και να υποβάλλει τον τράχηλό της στον ζυγό. Για να δείξει, λοιπόν, ότι αποτελεί ίδιον γνώρισμα εκείνων που μπορούν να επιστρέψουν (να μετανοήσουν), το να έχουν μεν τελειωθεί σύμφωνα με την ηλικία του ανθρώπου, να διαθέτουν δε τον λόγο ικανό να υποταχθεί στον ζυγό της αλήθειας, μίλησε για τριετή δαμάλα. Διότι από εκείνον που δεν έχει ακόμη φθάσει, λόγω ηλικίας, στην ανθρώπινη τελειότητα, ούτε έχει τον νου πλήρως διαμορφωμένο, αλλά είναι ατελής λόγω της μικρής του ηλικίας, δεν απαιτούνται τα έργα της μετάνοιας. Γι' αυτό και στη Γένεση, όταν ο Αβραάμ ζητούσε σημείο από τον Θεό και έλεγε: «Δέσποτα Κύριε, πώς θα γνωρίσω ότι θα κληρονομήσω τη γη;» —ο Θεός είπε: «Λάβε μου μια δαμάλα τριετή και έναν κριό τριετή», επιλέγοντας με τα τρία έτη το τέλειο των ζώων και το κατάλληλο προς αναπαραγωγή.

Διότι δόθηκε στον Αβραάμ ως σημείο η περιτομή της πίστεως που είχε όσο βρισκόταν στην ακροβυστία, σύμφωνα με τα λόγια του σοφότατου Παύλου. Δυσφορούσε λοιπόν ο μακάριος Αβραάμ, επειδή δεν είχε γίνει πατέρας ελεύθερου τέκνου. Και έχοντας τον γιο από την Αιγύπτια, εννοώ βέβαια την Άγαρ, βρισκόταν σε μεγάλη αθυμία, θεωρώντας ίσο με την ατεκνία το νόθο και μη ελεύθερο σπέρμα. Επειδή όμως δεχόταν τις υποσχέσεις σχετικά με το γνήσιο παιδί, εννοώ τον Ισαάκ, και άκουγε ξεκάθαρα ότι μέσω αυτού θα γίνει πατέρας αμέτρητων και αναρίθμητων εθνών, δικαιωνόταν μέσω της πίστεώς του. Και όσον αφορά το ότι θα λάβει στην κατοχή του τη γη που του έδειξε ο Θεός –διότι του έλεγε: «Σε εσένα θα δώσω αυτή τη γη»– παρακαλούσε να λάβει διαβεβαίωση, λέγοντας: «Δέσποτα, πώς θα γνωρίσω ότι θα την κληρονομήσω;». Για τον λόγο αυτό, ο Θεός τον πρόσταξε να λάβει τα προς διχοτόμηση ζώα, μια τριετή δαμάλα, μια κατσίκα, καθώς και ένα κριάρι, ένα τρυγόνι και ένα περιστέρι. Και τα μεν τετράποδα ζώα τα διχοτόμησε ο Αβραάμ και τα τοποθέτησε το ένα απέναντι στο άλλο, δηλαδή στη σειρά. Τα δε πτηνά δεν τα διχοτόμησε. Και αποδίωχνε τα αρπακτικά πτηνά που ήθελαν να τα καταφάγουν. Καθώς δε ο ήλιος έγερνε πια προς τη δύση του, ο Θεός με τη μορφή φωτιάς πέρασε ανάμεσα από τα διχοτομημένα τμήματα. Ποιο πνευματικό νόημα, λοιπόν, θα μπορούσαμε να εφαρμόσουμε σε αυτά, θα το αναπτύξουμε όσο μας είναι δυνατό.

Επομένως, ως όρκος που χρειαζόταν για να βεβαιώσει τους κληρονόμους στην πίστη της επαγγελίας, συμπεριλήφθηκε το μυστήριο του Σωτήρος μας. Και προτυπωνόταν, μάλιστα, ο Χριστός στο δαμάλι, και βέβαια στην κατσίκα και στο κριάρι, καθώς και στα δύο πτηνά, δηλαδή στο τρυγόνι και στο περιστέρι. Το ποιο μπορεί να είναι το νόημα αυτού του γεγονότος, θα το εξηγήσω στο μέτρο του δυνατού.

Η δαμάλα ήταν τριών ετών, όπως βέβαια και τα υπόλοιπα ζώα. Διότι ο Κύριος είναι παντέλειος. Και η ηλικία των ζώων υποδηλώνει ταιριαστά την τελειότητα του Μονογενούς ως προς τη Θεότητά Του. Και τα μεν ζώα διαχωρίζονται, διότι έχουν διχοτομηθεί. Η δυάδα των πτηνών όμως παρέμεινε αδιχοτόμητη. Και ποιος είναι ο λόγος; Διότι κατά το μέτρο που ο μονογενής Λόγος του Θεού έγινε σάρκα, τρόπον τινά έχει διχοτομηθεί, και ο λόγος περί αυτού διευρύνεται σε διπλή θεώρηση. Διότι άλλοτε μεν σκεφτόμαστε τη θεία και άρρητη γέννησή Του από τον Πατέρα, άλλοτε δε πάλι ομιλούμε για το μυστήριο της ενανθρωπήσεως, σχεδόν αναλύοντας και εκθέτοντας το βάθος της θείας οικονομίας, ώστε να γίνει γνωστό σε όσους δεν το γνωρίζουν.

Διότι η ορατή περιτομή καθιερώθηκε εξαιτίας του δισταγμού του Αβραάμ, όταν ο άγιος και δίκαιος είπε με δισταγμό: «άραγε σε εκατοντάχρονο θα γεννηθεί υιός;» και «άραγε η ηλικιωμένη Σάρρα θα γεννήσει υιόν;», και αμέσως, όταν ο Κύριος του είπε: «πάρε για εμένα ένα κριάρι τριών ετών και μια κατσίκα και μια δαμάλα» και τα εξής, και γύρω στη δύση του ηλίου, όταν είδε πύρινες λαμπάδες και καμίνι και τα υπόλοιπα, του είπε ο Θεός με επιτιμητικό τρόπο: «πάροικο θα είναι το σπέρμα σου σε ξένη γη και θα το υποδουλώσουν για τετρακόσια έτη»· για λόγους ασφαλείας, λοιπόν, εξαιτίας του δισταγμού για τον οποίο είχε πει «άραγε σε εκατοντάχρονο θα γεννηθεί υιός;», προκειμένου το σπέρμα του, αφού υποδουλωθεί από τους ειδωλολάτρες και άπιστους Αιγυπτίους, να μην λησμονήσει τον Θεό των πατέρων του, επέβαλε σε αυτόν και στους απογόνους του την ένσαρκη περιτομή, ώστε βλέποντάς την να θυμούνται, να αισθάνονται συστολή και να μην Τον αρνούνται.

Συγκαταβαίνοντας στον δικό του θεράποντα και θέλοντας να ενισχύσει την ψυχή του, επειδή τον είδε να ομολογεί τη δική του αδυναμία και αφενός μεν να πιστεύει στην υπόσχεση, αφετέρου δε να επιθυμεί να λάβει κάποια διαβεβαίωση, του λέει: Πάρε για μένα μια τριετή δαμάλα, και μια τριετή αίγα, και έναν κριό, και ένα τρυγόνι, και ένα περιστέρι.

Πρόσεξε πώς συνάπτει μαζί του τις συμφωνίες με ανθρώπινο τρόπο. Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει με τους ανθρώπους, όταν δίνουμε μια υπόσχεση σε κάποιον, θέλοντας να πείσουμε αυτόν που λαμβάνει την υπόσχεση, ώστε να μην αμφιβάλλει για όσα του υποσχεθήκαμε, του παρέχουμε κάποιο σημάδι και ενέχυρο, προκειμένου βλέποντάς το να μπορεί να γνωρίζει ότι τα υπεσχημένα θα γίνουν οπωσδήποτε πράξη· έτσι και ο φιλάνθρωπος Δεσπότης, επειδή εκείνος είπε: «Με ποιον τρόπο θα το γνωρίσω;», του λέει: «Ιδού, σου παρέχω και τούτο: Λάβε για χάρη μου μια δαμάλα τριών ετών, μια κατσίκα τριών ετών, ένα κριάρι, ένα τρυγόνι και ένα περιστέρι». Δες, σε παρακαλώ, σε πόση συγκατάβαση καταδέχεται να κατέλθει ο αγαθός Δεσπότης για να δώσει πλήρη βεβαιότητα στον πατριάρχη.

Το ότι η Εκκλησία είναι στολισμένη με ποικίλματα, μπορεί να το ακούσει κανείς από τον Δαβίδ που λέει: «Όλη η δόξα της θυγατρός του βασιλέως είναι εσωτερική, περιβεβλημένη και ποικιλμένη με χρυσά κρόσσια». Διότι, πράγματι, «και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά για τον εαυτό του, όπου θα εναποθέσει τους νεοσσούς του»· δηλαδή, κάτω από τους στερεούς κλάδους του σταυρού εκτρέφοντας τα νεοφώτιστα τέκνα της. Αυτό το τρυγόνι μνημονεύει και ο Ιερεμίας λέγοντας: «Το τρυγόνι και το χελιδόνι του αγρού, τα στρουθία και οι τέττιγες γνώρισαν τον καιρό της ελεύσεώς τους», ονομάζοντας τρυγόνι την πάνσεμνη Εκκλησία, χελιδόνι τον φιλάνθρωπο Ιωάννη, και τέττιγα τον εύλαλο Παύλο, τον αυλό της Εκκλησίας. Για αυτό το τρυγόνι δίνει εντολή ο Κύριος στον Αβραάμ: «Πάρε για εμένα δαμάλα τριών ετών, και κριό τριών ετών, και αίγα τριών ετών, και περιστέρι, και τρυγόνι». Αυτό το τρυγόνι αναφέρει και η Γραφή στο Άσμα Ασμάτων λέγοντας: «Η φωνή του τρυγονιού ακούσθηκε στη γη μας». Η φωνή αυτού του τρυγονιού μάς φανερώνει ότι η ουράνια άνοιξη, ο Χριστός, έρχεται από τον ουρανό. Η φωνή του τρυγονιού ακούσθηκε στη γη μας σήμερα. Αλλά ας ακούσουμε τη φωνή αυτού του τρυγονιού, ποιες μελωδίες κελαηδά: «Είμαι μελανή και ωραία, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ».

«Εγώ είμαι ο Θεός που σε έβγαλα από τη χώρα των Χαλδαίων, για να σου δώσω αυτή τη γη να την κληρονομήσεις». Και του δίνεται σημείο, μέσω μιας τριετούς δαμάλας, μιας κατσίκας, ενός κριαριού, ενός τρυγονιού και ενός περιστεριού, τα οποία αφού τα έκοψε στη μέση και τα τοποθέτησε το ένα απέναντι στο άλλο, και ενώ καθόταν δίπλα τους κατά τη δύση του ηλίου, «σκοτεινός φόβος πέφτει επάνω του». Και ιδού, ακούστηκε φωνή που του έλεγε: «Να γνωρίζεις καλά ότι οι απόγονοί σου θα είναι πάροικοι σε γη που δεν είναι δική τους, και θα υποδουλωθούν για τετρακόσια χρόνια, και το έθνος, στο οποίο θα υποδουλωθούν, εγώ θα το κρίνω. Μετά από αυτά όμως, θα εξέλθουν από εκεί με πολλά υπάρχοντα». Δες μετά από πόσα χρόνια εκπληρώνει την υπόσχεση, μετά από τετρακόσια χρόνια. Είναι όμως αξιοθαύμαστη και η γενναία ψυχή του δικαίου. Δεν αγανακτεί για την καθυστέρηση, δεν παρακαλεί να του δοθεί γρηγορότερα η κληρονομιά, πειθαρχεί σε όλα, υποτασσόμενος στον Θεό. «Όταν δε ο Άβραμ έγινε ενενήντα εννέα ετών, εμφανίστηκε σε αυτόν ο Κύριος ο Θεός λέγοντας: Εγώ είμαι ο Θεός σου, γίνε ευάρεστος ενώπιόν μου και να είσαι άμεμπτος, και θα θέσω τη διαθήκη μου ανάμεσα σε εμένα και σε εσένα, και θα σε πληθύνω πάρα πολύ».

Και αυτός ο χθεσινός λόγος κατέπλευσε με ούριο άνεμο, έχοντας ξεκινήσει από το ομόστιχο άλφα του δικαίου. Βεβαίως δε σήμερα, ξεκινώντας το προοίμιο από το βήτα, θα βεβαιώσει τα όσα ειπώθηκαν και τα επόμενα, τα οποία είναι αξιοθαύμαστα και παράδοξα και ανώτερα από κάθε διάνοια ως προς το μέγεθός τους, για τα οποία σχεδόν εκπλήσσομαι ακούγοντας ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ και του είπε: Σε σένα θα δώσω αυτήν τη γη», και ότι, μετά τον αποχωρισμό του Λωτ, είπε ο Θεός στον Άβραμ: «Όλη τη γη που βλέπεις, θα τη δώσω σε σένα και στο σπέρμα σου» και ότι: «Έγινε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ σε όραμα της νύχτας: Μη φοβάσαι Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι, και το σπέρμα σου θα είναι αναρίθμητο σαν τα άστρα του ουρανού, και το έθνος, στο οποίο θα υποδουλωθεί το σπέρμα σου, θα το κρίνω εγώ». Και ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ όταν ήταν ενενήντα εννέα ετών, και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός σου, να γίνεσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να είσαι άμεμπτος, και δεν θα ονομάζεσαι πλέον Άβραμ, αλλά το όνομά σου θα είναι Αβραάμ, και βασιλιάδες θα προέλθουν από εσένα».

Ότι το: «Πάρε για μένα μια δαμάλα τριών ετών και μια κατσίκα τριών ετών και ένα κριάρι τριών ετών και ένα τρυγόνι και ένα περιστέρι» λέγει ότι υπονοεί το εξής: πρόσφερέ μου την ψυχή σου ελεύθερη από ζυγό και άκακη σαν δαμάλα, καθώς και τη σάρκα και τον λογισμό, την μεν σάρκα σαν κατσίκα, επειδή περιπλανιέται στα μετέωρα και τα απόκρημνα, τον δε λογισμό σαν κριάρι, ώστε σε καμία περίπτωση να μην αποσκιρτήσει και ξεστρατίσει από την αλήθεια. Διότι έτσι θα είσαι άμεμπτος όπως ο Αβραάμ, αν αφιερώσεις σε εμένα και την ψυχή και την αίσθηση και τον νου· τα οποία συμβολικά ονόμασε δαμάλα και κατσίκα και κριάρι τριών ετών, σαν να έχουν αναλάβει την αγνή γνώση της Τριάδος.