Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 17:1

Ο ίδιος ο Σωτήρας διδάσκει: «όχι ότι έχει δει κανείς τον Πατέρα, παρά μόνο εκείνος που προέρχεται από τον Θεό, αυτός έχει δει τον Πατέρα». Επομένως, ο Κύριος Σαβαώθ, που τώρα θεάται από τον προφήτη, ήταν διαφορετικός από την αγέννητη, αόρατη και ακατάληπτη Θεότητα. Ποιος δε είναι αυτός παρά «ο μονογενής Θεός, ο οποίος βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός», ο οποίος, συγκαταβαίνοντας από το δικό του μεγαλείο και σμικρύνοντας τον εαυτό του σε σχέση με εκείνο, καθιστούσε τον εαυτό του ορατό και καταληπτό στους ανθρώπους. Έτσι λοιπόν «εμφανίστηκε» και «στον Αβραάμ», όταν «του είπε: Στο σπέρμα σου θα δώσω αυτή τη γη». Προσθέτει λοιπόν η Γραφή: «και οικοδόμησε εκεί θυσιαστήριο στον Κύριο που του εμφανίστηκε», και πάλι: «Ο Αβραάμ έγινε ενενήντα ετών, και του εμφανίστηκε ο Κύριος», και αλλού: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Αβραάμ κοντά στη δρυ του Μαμβρή». Και για τον Ισαάκ αναφέρεται: «και πορεύθηκε, και ανέβηκε στο φρέαρ του όρκου, και του εμφανίστηκε ο Κύριος εκείνη τη νύχτα», και πάλι για τον Ιακώβ λέγεται: «εγώ είμαι ο Θεός που σου εμφανίστηκε στον τόπο του Θεού». Αλλά και όταν «ήλθε στη Βαιθήλ ο ίδιος και όλος ο λαός που ήταν μαζί του, οικοδόμησε εκεί θυσιαστήριο και ονόμασε το όνομα του οίκου Βαιθήλ· διότι εκεί του φανερώθηκε ο Θεός». Και πάλι αναφέρεται: «Εμφανίστηκε δε ο Θεός στον Ιακώβ ακόμη και στη Λουζά».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. Ως πρώτος χρηματισμός (θεία αποκάλυψη) που έγινε στον Αβραάμ καταγράφεται εκείνος κατά τον οποίο του είπε ο Κύριος: «Έξελθε από τη γη σου και από τη συγγένειά σου και από τον οίκο του πατέρα σου, στη γη την οποία θα σου δείξω· και θα σε κάνω μέγα έθνος, και θα σε ευλογήσω, και θα μεγαλύνω το όνομά σου, και θα είσαι ευλογημένος· και θα ευλογήσω εκείνους που σε ευλογούν», και τα εξής. Δεύτερος, όταν εμφανίστηκε σε αυτόν ο Κύριος και του είπε: «Στο σπέρμα σου θα δώσω τη γη αυτή». Και τρίτος, όταν ο Κύριος είπε στον Αβραάμ, μετά τον διαχωρισμό του Λωτ από αυτόν, τα όσα έχουν καταγραφεί. Τέταρτος, στον οποίο αναφέρεται: «Μετά δε τα λόγια αυτά, απηύθυνε ο Κύριος τον λόγο του προς τον Άβραμ σε όραμα της νύκτας λέγοντας: Μη φοβάσαι, Άβραμ, εγώ είμαι ο υπερασπιστής σου»· και μετά από άλλα: «Εγώ είμαι ο Κύριος που σε έβγαλα από τη χώρα των Χαλδαίων». Πέμπτος, όταν εμφανίστηκε ο Κύριος στον Αβραάμ και του είπε: «Εγώ είμαι ο Θεός σου· να είσαι ευάρεστος ενώπιόν μου», και τα λοιπά. Έκτος, στον οποίο πάλι εμφανίστηκε σε αυτόν ο Κύριος κοντά στη δρυ του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του το μεσημέρι· και σηκώνοντας τα μάτια του, είδε, και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν απέναντί του· και μόλις τους είδε, έτρεξε να τους προϋπαντήσει από τη θύρα της σκηνής του, προσκύνησε έως το έδαφος και είπε: «Κύριε, εάν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου· ας φέρουν λίγο νερό, και ας νίψουν τα πόδια σας».

Προφανώς, λοιπόν, αυτός που εμφανίστηκε στην Άγαρ ενώ περιπλανιόταν, ήταν άγγελος· διότι έπρεπε σε εκείνη μεν, επειδή υπολειπόταν κατά πολύ του Αβραάμ και δεν μπορούσε να αντικρίσει τίποτε περισσότερο από αγγελική οπτασία, η οπτασία να είναι κατάλληλη μέσω της παρουσίας του αγγέλου, στον δε Αβραάμ μέσω της ανώτερης εμφάνισης του ίδιου του Θεού. Και οι υπόλοιποι λόγοι του Θεού προς αυτόν δεν θα ταίριαζαν, εάν κάποιος επιχειρούσε να τους αναγάγει σε αγγέλους, αλλά μόνο στον Θεό θα άρμοζε να τους προφέρει, όπως το: «και θα σε καταστήσω μέγα έθνος και θα σε ευλογήσω», και τα παρόμοια με αυτά· και προπάντων το: «εγώ είμαι ο Κύριος που σε εξήγαγε από τη χώρα των Χαλδαίων»· και το: «εγώ είμαι ο Θεός, γίνε ευάρεστος ενώπιόν μου», και τα εξής· και κανείς δεν θα μπορούσε ποτέ να είναι τόσο ανόητος, ώστε να υποθέσει ότι αυτά τα είπε άγγελος.

Όμως, αν και ομολογούμε απροκάλυπτα δύο Κυρίους, δεν χρησιμοποιούμε την ίδια θεολογία και για τους δύο· αλλά, τηρώντας ευσεβώς την τάξη, έχουμε διδαχθεί ότι ο μεν ανώτατος Πατέρας είναι και Θεός και Κύριος, και του δεύτερου είναι Κύριος και Θεός, ενώ ο Λόγος του Θεού, ο δεύτερος Κύριος, είναι δεσπότης όσων βρίσκονται υπό αυτόν, αλλά όχι ομοίως και του ανώτερου. Διότι ο Θεός Λόγος δεν είναι Κύριος του Πατέρα ούτε Θεός του Πατέρα, αλλά εκείνου μεν είναι εικόνα και λόγος και σοφία και δύναμη, αυτών δε που είναι μετά από αυτόν είναι δεσπότης και Κύριος και Θεός· ο δε Πατέρας είναι και του Υιού Πατέρας και Κύριος και Θεός. Επομένως, ευλόγως ανατρέχουν σε μία αρχή, και σε έναν Θεό συνίσταται για εμάς η ευσεβής θεολογία. 〈Της ίδιας〉. «Εμφανίστηκε δε ο Κύριος στον Αβραάμ και του είπε: Στο σπέρμα σου θα δώσω αυτήν τη γη», και πάλι: «Έγινε ο Αβραάμ ενενήντα εννέα ετών, και εμφανίστηκε ο Κύριος στον Αβραάμ και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός· να είσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να γίνεις άμεμπτος· και θα θέσω τη διαθήκη μου ανάμεσα σε εσένα και σε εμένα, και θα σε πληθύνω πάρα πολύ», και πάλι: «Εμφανίστηκε δε ο Θεός σε αυτόν κοντά στη δρυ του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στη θύρα της σκηνής του το μεσημέρι. Σηκώνοντας δε τα μάτια του κοίταξε, και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν από πάνω του».

Ανταπόδοση, λοιπόν, είναι αυτή η φωνή και η μέσω αυτής επαγγελία, η οποία δόθηκε σε αυτόν από τον Θεό έναντι της δόξας που αποδόθηκε από τον Αβραάμ στον Θεό. Αυτός δε, με τη σειρά του, ανταπέδωσε με έργα την υπακοή, γι' αυτό και πάλι άκουσε από τον Θεό: «να είσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να γίνεις άμεμπτος· και θα θέσω τη διαθήκη μου ανάμεσα σε εμένα και στο σπέρμα σου, και θα σε πληθύνω πάρα πολύ». Τις δε μετέπειτα εκατέρωθεν ανταποδόσεις, του μεν Αβραάμ προς τον Θεό μέσω πίστεως και λόγων και έργων, και τις επιφάνειες, τις επαγγελίες και τις ευεργεσίες του Θεού προς τον Αβραάμ, ποιος λόγος μπορεί να τις συμπεριλάβει συνοπτικά; Διότι σε αυτά οφείλονται και εκείνες οι μεγάλες θαυματουργίες και ο νόμος και οι προφήτες και το βασιλικό γένος και ο ίδιος ο Χριστός, ο βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων. Και δεν ισχύει αυτό μόνο για τον Αβραάμ, αλλά και για καθέναν από εκείνους που ευαρεστούν τον Θεό θα μπορούσε κανείς, εξετάζοντας τα πράγματα, να διαπιστώσει τα παρόμοια, έστω κι αν επιτελούνται μέσω διαφορετικών έργων, ανάλογα με την εποχή και τον βίο εκείνων που ευαρεστούν τον Θεό.

Ομιλία ΛΘʹ. Όταν δε ο Άβραμ έγινε ενενήντα εννέα ετών, εμφανίστηκε σε αυτόν ο Θεός. αʹ. Είδατε, αγαπητοί, πώς τίποτα δεν είναι περιττό από όσα είναι καταγραμμένα στη θεία Γραφή; Είδατε χθες πώς, φέρνοντας στο προσκήνιο τα γεγονότα σχετικά με την Άγαρ και την αναχώρησή της, αποκομίσαμε από εκεί πολλή ωφέλεια; Διότι μάθαμε τη μεγάλη επιείκεια του πατριάρχη, την ανυπέρβλητη σωφροσύνη του, τον σεβασμό που απέδιδε στη Σάρρα, θεωρώντας την ομόνοια μαζί της προτιμότερη από όλα.

Επειδή δηλαδή είδε ότι, όπως ακριβώς το χρυσάφι μέσα στο χωνευτήρι, καθαρίστηκε καλά με την πάροδο του χρόνου, και ότι η αρετή του δικαίου αναδείχθηκε πιο λαμπρή και πιο φωτεινή, «Όταν», λέει, «ο Άβραμ έγινε ενενήντα εννέα ετών, του εμφανίστηκε πάλι ο Θεός». Και για ποιον λόγο μακροθύμησε τόσο πολύ χρόνο; Όχι μόνο για να κατανοήσουμε πλήρως την υπομονή και τη μεγάλη αρετή του δικαίου, αλλά και για να δούμε το υπερβολικό μέγεθος της δικής Του δυνάμεως. Διότι, όταν πλέον η φύση είχε εξαντληθεί και ήταν πια ανίκανη προς τεκνοποιία, αφού τα μέλη του σώματός του είχαν μαραθεί και παγώσει από τα γηρατειά, τότε, φανερώνοντας την αρετή του δικαίου και επιδεικνύοντας τη δική Του δύναμη, κάνει πράξη τις υποσχέσεις Του. Αλλά είναι αναγκαίο να ακούσουμε και αυτά τα ίδια τα λόγια που του ειπώθηκαν από τον Θεό. «Όταν», λέει, «έγινε ενενήντα εννέα ετών, του εμφανίστηκε ο Θεός και του είπε». Όταν όμως ακούς το «εμφανίστηκε», μην υποπτεύεσαι τίποτα το ταπεινό, ούτε να νομίσεις ότι εκείνη η θεία και άφθαρτη δύναμη οράται με σαρκικά μάτια, αλλά όλα να τα κατανοείς με ευσέβεια.

Εμφανίστηκε, λοιπόν, σε αυτόν ο Θεός, πράγμα που σημαίνει προφανώς ότι τον αξίωσε της δικής Του επισκέψεως, και θεωρώντας τον άξιο της δικής Του πρόνοιας, επιδεικνύοντας πολλή συγκατάβαση, συνομιλεί μαζί του και λέει: «Εγώ είμαι ο Θεός σου· να είσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να γίνεις άμεμπτος, και θα θέσω τη διαθήκη μου μεταξύ εμού και εσού, και θα σε πληθύνω πάρα πολύ». Και έπεσε ο Άβραμ με το πρόσωπό του στο έδαφος. Πολλή είναι η ευγνωμοσύνη του δικαίου, υπερβάλλουσα η φιλανθρωπία του αγαθού Θεού απέναντί του.

Διότι «Εγώ είμαι», λέει, «ο Θεός σου»· σαν να λέει σχεδόν: «Εγώ είμαι αυτός που μέχρι το παρόν οικονόμησε τις υποθέσεις σου με ποικίλους τρόπους, εγώ είμαι αυτός που σε ξεσήκωσε από την πατρίδα σου και σε οδήγησε εδώ, εγώ είμαι αυτός που σε κάθε περίσταση έγινε υπερασπιστής σου και σε κατέστησε ανώτερο από εκείνους που σε επιβουλεύονταν»· και δεν είπε: «Εγώ είμαι ο Θεός», αλλά: «Εγώ είμαι ο Θεός σου». Δες τη μεγάλη αγαθότητα, πώς και μέσω αυτής της προσθήκης επιδεικνύει τη στοργή Του προς τον δίκαιο. Διότι ο Θεός ολόκληρης της οικουμένης, ο δημιουργός των συμπάντων, ο ποιητής του ουρανού και της γης λέει: «Εγώ είμαι ο Θεός σου». Μεγάλο είναι το μέγεθος της τιμής προς τον δίκαιο. Έτσι συνηθίζουν να μιλούν και οι προφήτες. Διότι, όπως ακριβώς Αυτός τώρα, αν και είναι κοινός Δεσπότης των πάντων, καταδέχεται να λαμβάνει την προσωνυμία Του από τον δούλο Του, και θα Τον βρούμε μετά από αυτά να λέει: «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ»· έτσι και οι προφήτες έχουν τη συνήθεια να λένε: «Ο Θεός, ο Θεός μου», χωρίς να περιορίζουν τη δεσποτεία Του αποκλειστικά στους εαυτούς τους, αλλά επιδεικνύοντας και αυτοί τον ακάθεκτο πόθο τους. Το να το κάνουν βέβαια αυτό οι άνθρωποι, δεν είναι καθόλου θαυμαστό· όταν όμως το κάνει Εκείνος για χάρη των ανθρώπων, αυτό είναι το καινοφανές και παράδοξο.

Αλλά ας μην απορούμε, αγαπητοί μου, παρά ας ακούσουμε τον προφήτη που λέει: «Καλύτερος είναι ένας που εκτελεί το θέλημα του Κυρίου, παρά μύριοι παράνομοι»· και πάλι τον μακάριο Παύλο που λέει: «Περιπλανήθηκαν ντυμένοι με προβιές και με κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, των οποίων ο κόσμος δεν ήταν άξιος». Έτσι, λοιπόν, ο μεν προφήτης διακήρυξε πως αυτός ο ένας που εκτελεί το θέλημα του Κυρίου είναι ανώτερος από μύριους παράνομους· ο δε μακάριος Παύλος, ο διδάσκαλος της οικουμένης, αφού μνημόνευσε όλους τους δικαίους που διήγαγαν τον βίο τους μέσα σε θλίψεις και στενοχώριες, αναφέρει: «Των οποίων ο κόσμος δεν ήταν άξιος». Μιλώντας για ολόκληρο τον κόσμο, τον αντιπαρέθεσε σε αυτούς τους διωκόμενους και τους θλιβομένους, για να κατανοήσεις πόσο μεγάλο είναι το μέγεθος της αρετής. Για τον λόγο αυτό και ο Δημιουργός των πάντων λέει προς τον πατριάρχη: «Εγώ είμαι ο Θεός σου, να γίνεσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να είσαι άμεμπτος».

Διότι ο καθένας δεν αναγνωρίζεται για αυτό που πραγματικά είναι από την εξωτερική του εμφάνιση, αλλά από τις πράξεις του· ειδάλλως, ονομάζεται κατ’ όνομα μόνο αυτό που λέγεται ότι είναι. Και μόνος αληθινός άνθρωπος είναι εκείνος που διασώζει την εικόνα του Θεού, εκείνος που δεν αφανίζει το θεόσδοτο κάλλος, όπως ακριβώς ο Ιώβ, ο οποίος ήταν αληθινός και όχι προσποιητός, αποδεικνύοντας την ανθρώπινη αρετή με έργα, χωρίς να την προσποιείται με την εξωτερική εμφάνιση ή να την υποκρίνεται θεατρικά. Εκείνο, λοιπόν, που προηγουμένως ζητούσε ο Θεός από τον Αβραάμ, λέγοντας: «Εσύ να είσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να γίνεις άμεμπτος», αυτό ακριβώς μαρτυρεί και τώρα η Γραφή για τον Ιώβ. Διότι, αφού ανέφερε ότι ήταν αληθινός, πρόσθεσε ότι ήταν και άμεμπτος. Και εξέτασέ μου προσεκτικά τη λέξη, για να κατανοήσεις τη μεγάλη ακρίβεια του δικαίου· γιατί δεν είπε «ανέγκλητος» αλλά «άμεμπτος»; Επειδή ο μεν όρος «έγκλημα» χρησιμοποιείται για τα μεγαλύτερα αμαρτήματα, ενώ ο όρος «μέμψη» για τα μικρά και τα ελάχιστα. Επομένως, λέει, όχι μόνο απείχε από τα βαρύτατα κακά, αλλά δεν ανεχόταν να κυριευθεί ούτε από τα πιο ελαφρά πταίσματα, τα οποία αποτελούν μάλλον μέμψη παρά έγκλημα, και επιφέρουν μόνο κατάκριση, όχι κόλαση. Ο Ακύλας βέβαια και ο Σύμμαχος, αντί της λέξεως «άμεμπτος», ο ένας απέδωσε τον όρο ως «απλούς» και ο άλλος ως «άμωμος»· ο μεν πρώτος υπονοώντας τον απαλλαγμένο από κάθε πονηριά και άπλαστο χαρακτήρα του δικαίου, ο δε δεύτερος την με ακρίβεια άσκησή του στην αρετή.

Όταν όμως κυοφορούσε, κατελήφθη από έπαρση έναντι της κυρίας της· και ο Αβραάμ την παραδίδει στη Σάρρα, ώστε να τιμωρήσει την εις βάρος της προσβολή. Εκείνη δε, αφού υπέστη κακομεταχείριση από τη δέσποινά της, δραπέτευσε από την οικία και διατάσσεται από έναν άγγελο να επιστρέψει στην κυρία της· λαμβάνει επίσης την υπόσχεση ότι οι απόγονοί της θα αυξηθούν σε μεγάλο πλήθος, και ο άγγελος δίδει όνομα στο παιδί προτού καν γεννηθεί, ονομάζοντάς το Ισμαήλ. Έτσι, η Άγαρ γέννησε τον Ισμαήλ, και ο Αβραάμ, σε ηλικία ενενήντα εννέα ετών, μετονομάστηκε.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΖ΄. — Περί σεμνής αναστροφής, και καταστάσεως, και χρηστών τρόπων, και υπακοής· και ότι, όταν ζούμε με ευσχημοσύνη, ο Θεός δοξάζεται και λατρεύεται. «Εμφανίστηκε ο Θεός στον Αβραάμ, και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός σου. Να ζεις με τρόπο ευάρεστο ενώπιόν μου, και να γίνεις άμεμπτος.» «Θα πράττεις το καλό και το ευάρεστο ενώπιον του Κυρίου, για να ευτυχήσεις.» «Είπε ο Σαμουήλ: Μήπως ο Κύριος επιθυμεί το ολοκαύτωμα και τη θυσία, όσο το να υπακούει κανείς στη φωνή του Κυρίου; Ιδού, η υπακοή είναι ανώτερη από τη θυσία, και η προσεκτική ακρόαση ανώτερη από το λίπος των κριών.» «Κύριε, ποιος θα κατοικήσει στο σκήνωμά σου;» «Ποιος θα ανεβεί στο όρος του Κυρίου; Ή ποιος θα σταθεί στον τόπο,» κ.τ.λ. «Ελάτε, τέκνα, ακούστε με, τον φόβο του Κυρίου θα σας διδάξω.» «Μακάριοι είναι οι άμεμπτοι στην οδό τους, εκείνοι που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου.» «Οι οφθαλμοί σου ας βλέπουν ευθεία, και τα βλέφαρά σου ας κατευθύνονται δίκαια.» «Να προνοείς για το καλό ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων.» «Όποιος ζει άμεμπτα με δικαιοσύνη, μακάρια τα παιδιά που θα αφήσει.» «Θα αφήσω εντός σου λαό πράο και ταπεινό, και θα ευλαβούνται το πρόσωπο του Κυρίου, και δεν θα πράξουν αδικία, ούτε θα πουν μάταια λόγια, και δεν θα βρεθεί στο στόμα τους δόλια γλώσσα.» «Ποιος θα σας αναγγείλει ότι καίει φωτιά; ποιος θα σας αναγγείλει τον αιώνιο τόπο;»

«Εγώ είμαι ο Θεός που σε έβγαλα από τη χώρα των Χαλδαίων, για να σου δώσω αυτή τη γη να την κληρονομήσεις». Και του δίνεται σημείο, μέσω μιας τριετούς δαμάλας, μιας κατσίκας, ενός κριαριού, ενός τρυγονιού και ενός περιστεριού, τα οποία αφού τα έκοψε στη μέση και τα τοποθέτησε το ένα απέναντι στο άλλο, και ενώ καθόταν δίπλα τους κατά τη δύση του ηλίου, «σκοτεινός φόβος πέφτει επάνω του». Και ιδού, ακούστηκε φωνή που του έλεγε: «Να γνωρίζεις καλά ότι οι απόγονοί σου θα είναι πάροικοι σε γη που δεν είναι δική τους, και θα υποδουλωθούν για τετρακόσια χρόνια, και το έθνος, στο οποίο θα υποδουλωθούν, εγώ θα το κρίνω. Μετά από αυτά όμως, θα εξέλθουν από εκεί με πολλά υπάρχοντα». Δες μετά από πόσα χρόνια εκπληρώνει την υπόσχεση, μετά από τετρακόσια χρόνια. Είναι όμως αξιοθαύμαστη και η γενναία ψυχή του δικαίου. Δεν αγανακτεί για την καθυστέρηση, δεν παρακαλεί να του δοθεί γρηγορότερα η κληρονομιά, πειθαρχεί σε όλα, υποτασσόμενος στον Θεό. «Όταν δε ο Άβραμ έγινε ενενήντα εννέα ετών, εμφανίστηκε σε αυτόν ο Κύριος ο Θεός λέγοντας: Εγώ είμαι ο Θεός σου, γίνε ευάρεστος ενώπιόν μου και να είσαι άμεμπτος, και θα θέσω τη διαθήκη μου ανάμεσα σε εμένα και σε εσένα, και θα σε πληθύνω πάρα πολύ».

Και αυτός ο χθεσινός λόγος κατέπλευσε με ούριο άνεμο, έχοντας ξεκινήσει από το ομόστιχο άλφα του δικαίου. Βεβαίως δε σήμερα, ξεκινώντας το προοίμιο από το βήτα, θα βεβαιώσει τα όσα ειπώθηκαν και τα επόμενα, τα οποία είναι αξιοθαύμαστα και παράδοξα και ανώτερα από κάθε διάνοια ως προς το μέγεθός τους, για τα οποία σχεδόν εκπλήσσομαι ακούγοντας ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ και του είπε: Σε σένα θα δώσω αυτήν τη γη», και ότι, μετά τον αποχωρισμό του Λωτ, είπε ο Θεός στον Άβραμ: «Όλη τη γη που βλέπεις, θα τη δώσω σε σένα και στο σπέρμα σου» και ότι: «Έγινε λόγος Κυρίου προς τον Άβραμ σε όραμα της νύχτας: Μη φοβάσαι Άβραμ, εγώ σε υπερασπίζομαι, και το σπέρμα σου θα είναι αναρίθμητο σαν τα άστρα του ουρανού, και το έθνος, στο οποίο θα υποδουλωθεί το σπέρμα σου, θα το κρίνω εγώ». Και ότι: «Εμφανίστηκε ο Κύριος στον Άβραμ όταν ήταν ενενήντα εννέα ετών, και του είπε: Εγώ είμαι ο Θεός σου, να γίνεσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να είσαι άμεμπτος, και δεν θα ονομάζεσαι πλέον Άβραμ, αλλά το όνομά σου θα είναι Αβραάμ, και βασιλιάδες θα προέλθουν από εσένα».

Διότι τους εξηγούσε και αυτά πολλές φορές, ύστερα από όσα αναφέρονταν από τις θείες Γραφές. Δεν θα μπορούσαμε όμως να καταγράψουμε όλα όσα ακούσαμε, παρά μόνο ένα μέρος. Γύρω από εκείνο το βουνό υπήρχε έρημος γεμάτη αγκάθια. Όταν λοιπόν στελνόταν ο Παχώμιος, πολλές φορές ξυπόλητος, υπέφερε φρικτά στα πόδια του για αρκετό καιρό από τα αγκάθια που καρφώνονταν σε αυτά. Όντας τέλειος: «να είσαι ευάρεστος ενώπιόν μου και να γίνεις άμεμπτος». Εμείς όμως, ως νήπια, έχουμε ανάγκη από πατέρες που να τεμαχίζουν για εμάς τον άρτο, όπως έχει γραφτεί, και να μας ποτίζουν με το ασφαλές ύδωρ.