Πατερικές αναφορές στο ΓΕΝΕΣΙΣ 17:14

Και όταν, εξαιτίας ετερόδοξου πατέρα ή μητέρας, το βρέφος βαπτίστηκε, και δεν βαπτίστηκε, αλλά βυθίστηκε σε αίρεση, δεν πρόλαβε να πλεύσει στη ζωή και ήδη ναυάγησε. Πριν από το υλικό ένδυμα, ντύσε το βρέφος με το βασιλικό ένδυμα του Χριστού, για να καυχηθείς ότι το παιδί σου γεννήθηκε σαν βασιλιάς μέσα στην πορφύρα. Εκείνος που δεν περιτεμνόταν υπό τον νόμο την όγδοη ημέρα, ήταν επικατάρατος· εκείνος που δεν βαπτίζεται υπό τη χάρη, είναι ξένος και αλλότριος προς τη βασιλεία των ουρανών. Διότι εκείνος που είπε στον νόμο: «Επικατάρατο κάθε αρσενικό που δεν θα περιτμηθεί την όγδοη ημέρα, η ψυχή εκείνη θα εξολοθρευτεί από τον λαό», ο ίδιος είπε με όρκο υπό τη χάρη: «Αλήθεια, αλήθεια σου λέω, αν κάποιος δεν γεννηθεί από νερό και Πνεύμα, δεν μπορεί να δει τη βασιλεία του Θεού. Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης. Εις το τέλος», γιατί; Επειδή στην αρχή είπε: «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου», σαν να ρωτούσαν κάποιοι: Άραγε εισακούστηκε; Πού μπορούμε να βρούμε ότι, αφού προσευχήθηκε, εισακούστηκε;

Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι χρηστός. Τη γλυκύτητα του μελιού πώς να την αναγγείλω σε όσους την αγνοούν; Γευθείτε και δείτε. Η αίσθηση είναι πιο εναργής από κάθε λόγο ως προς την πείρα. Ο Ιουδαίος δεν αναβάλλει την περιτομή εξαιτίας της απειλής ότι «Κάθε ψυχή, η οποία δεν θα περιτμηθεί την όγδοη ημέρα, θα εξολοθρευθεί από τον λαό της»· εσύ όμως αναβάλλεις την αχειροποίητη περιτομή, η οποία τελειούται με την απέκδυση της σάρκας στο βάπτισμα, παρόλο που έχεις ακούσει τον ίδιο τον Κύριο να λέει: «Αμήν, αμήν σας λέγω, εάν κάποιος δεν γεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία του Θεού».

Πρώτος λοιπόν ορίστηκε ο νόμος για την περιτομή, λέγοντας ο Θεός προς τον Αβραάμ: «Εσύ θα διατηρήσεις τη διαθήκη μου, και το σπέρμα σου μετά από σένα στις γενεές τους· και αυτή είναι η διαθήκη μου την οποία θα συνάψω ανάμεσα σε σας και σε μένα, και ανάμεσα στο σπέρμα σου μετά από σένα στις γενεές τους· θα περιτμηθεί κάθε αρσενικό. Και θα περιτμηθείτε τη σάρκα της ακροβυστίας σας, και θα είναι ως διαθήκη ανάμεσα σε μένα και σε σας. Και κάθε αρσενικό παιδί σας οκτώ ημερών θα περιτμηθεί». Και αφού όρισε τον νόμο γι' αυτό το ζήτημα, και έχοντας διατάξει ότι πρέπει οπωσδήποτε να περιτέμνονται τη σάρκα της ακροβυστίας, καθιστά σαφές ότι η παράβαση του νόμου δεν μένει ατιμώρητη, αποδεικνύοντας ότι το πράγμα είναι τύπος ενός αναγκαιοτάτου μυστηρίου. Διότι προσθέτει σε αυτά αμέσως μετά: «Και θα είναι η διαθήκη μου πάνω στη σάρκα σας ως αιώνια διαθήκη· και κάθε απερίτμητο αρσενικό, το οποίο δεν θα περιτμηθεί τη σάρκα της ακροβυστίας του την όγδοη ημέρα, η ψυχή εκείνη θα εξολοθρευθεί από το γένος της, διότι αθέτησε τη διαθήκη μου». Ο μεν θεσπέσιος Παύλος λοιπόν ισχυρίστηκε ότι η περιτομή δόθηκε στον πατριάρχη σαν ένα σημάδι και σφραγίδα της πίστης που είχε όταν ήταν στην ακροβυστία. Διότι σκοπός του ήταν, όπως φαίνεται, και το πιο σπουδαίο του επιχείρημα, να αποδείξει ότι η κλήση και η δικαιοσύνη μέσω της πίστης προέχει και είναι αρχαιότερη από κάθε νομικό πρόσταγμα.

«Και κάθε απερίτμητο αρσενικό, το οποίο δεν θα περιτμηθεί στη σάρκα της ακροβυστίας του την όγδοη ημέρα, η ψυχή εκείνη θα εξολοθρευτεί από το γένος της, διότι αθέτησε τη διαθήκη μου». Επειδή λοιπόν ήταν αναγκαίο να υπακούν στους θείους νόμους, περιτμήθηκε ο θεσπέσιος Αβραάμ με όλη του την οικογένεια. Περιέτεμε δε μαζί με τους άλλους και τον Ισμαήλ. Γεννήθηκε λοιπόν έπειτα αυτός από την ελεύθερη γυναίκα, δηλαδή ο Ισαάκ. Και τι συνέβη μετά από αυτό; Δεν ήταν πλέον ανεκτός μέσα στο σπίτι ο νόθος γιος, ο Ισμαήλ, που έπαιζε και τιμούνταν ίσως εξίσου με τον Ισαάκ. «Διότι είδε, λέει, η Σάρρα τον γιο της Άγαρ της Αιγυπτίας, τον οποίο είχε γεννήσει στον Αβραάμ, να παίζει μαζί με τον Ισαάκ τον γιο της». Έπειτα, τον πλησιάζει δακρυσμένη, όπως είναι φυσικό, και του λέει: «Διώξε αυτήν τη δούλη και τον γιο της. Διότι σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο γιος αυτής της δούλης μαζί με τον γιο μου, τον Ισαάκ». Πολύ σκληρός όμως, λέει η Γραφή, φάνηκε αυτός ο λόγος απέναντι στον Αβραάμ, επειδή αφορούσε τον γιο του.

Διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει πνευματικά το να βρεθεί η Άγαρ υπό την εξουσία της Σάρρας. Είναι δε αναγκαίο να θυμόμαστε ότι και ο θεσπέσιος Παύλος τις θεώρησε ως δύο διαθήκες, από τις οποίες η μία γεννά για τη δουλεία και αντιστοιχεί στη σημερινή Ιερουσαλήμ, ενώ η άλλη οδηγεί στο αξίωμα της ελευθερίας, εννοώ βέβαια τη Σάρρα. Ότι δε, με τη φανέρωση πλέον του Χριστού, θα ανατείλει οπωσδήποτε ταυτόχρονα και ο καιρός της εν Πνεύματι περιτομής, ο μακάριος Αβραάμ το διδασκόταν σαφώς. Διότι ο Θεός νομοθέτησε ότι έπρεπε να εκτελείται η περιτομή, προτυπώνοντας νομίζω τα πνευματικά μέσω σαρκικών παραδειγμάτων. «Διότι θα περιτμηθεί», λέει, «κάθε αρσενικό σας». Και σε όσους επιδείκνυαν αμέλεια ως προς αυτό, επέβαλε ως ποινή τον όλεθρο και την απώλεια· διότι είπε ότι κάθε απερίτμητο αρσενικό, το οποίο δεν θα περιτμηθεί στη σάρκα της ακροβυστίας του την όγδοη ημέρα, η ψυχή εκείνη θα εξολοθρευτεί από το γένος της, επειδή αθέτησε τη διαθήκη μου.

Διότι εκεί, όταν ο Θεός ανακηρύσσει τον μεν δίκαιο και αποκηρύσσει τον αμαρτωλό, για τον μεν είπε ότι δεν πλησίασε γυναίκα που βρισκόταν σε έμμηνο ρύση, ενώ για τον δε ότι την πλησίασε. Εάν όμως έλεγες ότι θα έπρεπε να οριστεί τιμωρία για όσους το πράττουν, θα απαντούσα: Και ποια τιμωρία είναι χειρότερη από αυτήν; Διότι, όταν βλέπουν τα παιδιά που γεννήθηκαν από αυτούς, τα οποία εύχονταν να δουν πολύ πιο αξιόλογα από τους ίδιους, να μη συμμετέχουν ούτε στις προσευχές, ούτε στις πανηγύρεις, ούτε στις πόλεις, ούτε στις ιερές συνάξεις, αναλογίσου πόσο μεγάλο βασανιστήριο θα υποστούν. Διότι γι' αυτόν τον λόγο, νομίζω, έχει νομοθετηθεί και εκείνο: Και κάθε ψυχή, η οποία δεν θα περιτμηθεί την όγδοη ημέρα, θα εξολοθρευθεί από τον λαό της. Πράγμα που ορισμένοι απέρριψαν ως παράλογο, δηλαδή εκείνοι που μετέφεραν το νόημα του ρητού στην περιτομή της ψυχής. Έλεγαν, δηλαδή, ότι θα έπρεπε να είχε ειπωθεί πως όποιος δεν περιτέμνει το παιδί του πρέπει να εξολοθρεύεται, και όχι βέβαια το ανήμπορο νήπιο. Εγώ όμως, αν και ο λόγος αναφέρεται κυρίως στην ψυχή, δεν απορρίπτω ούτε το γράμμα του νόμου. Διότι και εδώ θα διασωθεί το ίδιο νόημα.

Διότι, λέγει, κάθε παιδί οκτώ ημερών θα περιτέμνεται μεταξύ σας, και εκείνος που γεννήθηκε μέσα στον οίκο σας, και ο αργυρώνητος, και γενικά όλοι ανεξαιρέτως, ας πούμε, όσοι ζουν μαζί σας θα δεχθούν το σημείο αυτό. Και όποιος δεν περιτμηθεί την καθορισμένη ημέρα, θα εξολοθρευθεί, διότι αθέτησε τη διαθήκη μου· επειδή παρέβη, λέγει, αυτό που προστάχθηκε.

«Αυτό ακριβώς θαυμάζουμε», είπε ο Τρύφων, «όσο για αυτά που λένε οι πολλοί, δεν αξίζει να τα πιστέψει κανείς, διότι απέχουν πολύ από την ανθρώπινη φύση. Γνωρίζω δε ότι τα παραγγέλματά σας στο λεγόμενο ευαγγέλιο είναι τόσο θαυμαστά και μεγάλα, ώστε υποθέτω πως κανείς δεν μπορεί να τα τηρήσει· διότι εγώ φρόντισα να τα διαβάσω. Εκείνο όμως που μας προκαλεί τη μεγαλύτερη απορία είναι το αν εσείς, ενώ λέτε ότι είστε ευσεβείς και νομίζετε ότι διαφέρετε από τους άλλους, δεν υπολείπεστε σε τίποτα από αυτούς, ούτε διαφοροποιείτε τον βίο σας από τα έθνη, με το να μην τηρείτε ούτε τις εορτές ούτε τα σάββατα ούτε να έχετε την περιτομή, και επιπλέον, ενώ στηρίζετε τις ελπίδες σας σε έναν σταυρωμένο άνθρωπο, ελπίζετε παρ' όλα αυτά να πετύχετε κάτι καλό από τον Θεό, χωρίς να τηρείτε τις εντολές του. Ή δεν διάβασες ότι “θα εξολοθρευτεί η ψυχή εκείνη από το γένος της, η οποία δεν θα περιτμηθεί την όγδοη ημέρα”; Το ίδιο δε έχει οριστεί και για τους αλλογενείς και για τους αγορασμένους με χρήματα δούλους. Εσείς λοιπόν, έχοντας καταφρονήσει ευθύς εξαρχής αυτή τη διαθήκη, αμελείτε και τα μετέπειτα, και επιχειρείτε να μας πείσετε ότι γνωρίζετε τον Θεό, χωρίς να πράττετε τίποτα από όσα κάνουν εκείνοι που φοβούνται τον Θεό. Αν λοιπόν έχεις να απολογηθείς για αυτά και να αποδείξεις με ποιον τρόπο ελπίζετε οτιδήποτε, έστω και αν δεν τηρείτε τον νόμο, αυτό θα το ακούγαμε από εσένα πολύ ευχαρίστως, και τα υπόλοιπα ας τα συνεξετάσουμε παρομοίως.»

Και επειδή κανείς δεν απαντούσε τίποτα: Γι' αυτούς τους λόγους, ω Τρύφωνα, και σε όσους επιθυμούν να γίνουν προσήλυτοι, θα κηρύξω εγώ τον θείο λόγο που άκουσα από εκείνον τον άνδρα. Βλέπετε ότι τα στοιχεία της φύσεως ούτε αργούν ούτε τηρούν το Σάββατο. Μείνετε όπως γεννηθήκατε. Διότι, αν πριν από τον Αβραάμ δεν υπήρχε ανάγκη περιτομής, ούτε πριν από τον Μωυσή ανάγκη τήρησης του Σαββάτου, εορτών και προσφορών, ομοίως δεν υπάρχει τέτοια ανάγκη ούτε τώρα, μετά τον Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού, ο οποίος γεννήθηκε κατά τη βουλή του Θεού δια της Παρθένου Μαρίας που κατάγεται από το γένος του Αβραάμ. Επειδή και ο ίδιος ο Αβραάμ, ενώ ήταν απερίτμητος, δικαιώθηκε και ευλογήθηκε εξαιτίας της πίστεως με την οποία πίστεψε στον Θεό, όπως υποδηλώνει η Γραφή. Την δε περιτομή την έλαβε ως σημείο, και όχι προς δικαίωση, όπως και οι Γραφές και τα ίδια τα πράγματα μας αναγκάζουν να ομολογήσουμε. Ώστε δικαίως ελέχθη για τον λαό εκείνο, ότι θα εξολοθρευθεί εκείνη η ψυχή από το γένος της, η οποία δεν θα περιτμηθεί την όγδοη ημέρα. Και η αδυναμία του θήλεος γένους να λαμβάνει τη σαρκική περιτομή αποδεικνύει ότι αυτή η περιτομή δόθηκε ως σημείο, και όχι ως έργο δικαιοσύνης. Διότι ο Θεός εποίησε ούτως ώστε και οι θήλειες να δύνανται να τηρούν παρομοίως όλα τα δίκαια και ενάρετα. Όμως, αν και βλέπουμε ότι το σχήμα της σαρκός έχει γίνει διαφορετικό στο άρρεν και στο θήλυ, δεν θεωρούμε κανένα από τα δύο δίκαιο ή άδικο εξαιτίας αυτού, παρά μόνο λόγω της ευσέβειας και της δικαιοσύνης.

Έπειτα, πρέπει να γνωρίζουμε ότι κάθε νόμος, έστω κι αν διατάσσει για μικρά ζητήματα, έχει την ίδια ισχύ με εκείνον που προστάζει τα μέγιστα, και προπαντός όταν ο νόμος είναι θεϊκός. Για παράδειγμα, ο νόμος που επιβάλλει την περιτομή, αν παραβιαστεί, δεν προκαλεί καμία βλάβη στον πλησίον· εντούτοις ο νομοθέτης λέει ότι «κάθε αρσενικός απερίτμητος, ο οποίος δεν θα περιτμηθεί την όγδοη ημέρα, θα εξολοθρευτεί», και την τιμωρία που όρισε για τους φονιάδες και τους μοιχούς, την ίδια επέβαλε και σε αυτούς. Εάν, λοιπόν, ο Μαρκίων και οι οπαδοί της ίδιας ασέβειας εξαιτίας αυτών ακριβώς κατακρίνουν τον νόμο και τον ίδιο τον νομοθέτη, ας αποστομωθούν από το Ευαγγέλιο· διότι αυτός που βλέπει μια γυναίκα με λαγνεία κρίνεται ως μοιχός, και όποιος λέει τον αδελφό του «ρακά» είναι υπόλογος στο συνέδριο, και όποιος οργίζεται άσκοπα είναι ένοχος στην κρίση, και όποιος τον αποκαλεί «μωρέ» είναι άξιος της γέεννας. Γιατί λοιπόν αποκαλούν τον μεν αγαθό, ενώ τον νομοθέτη της Παλαιάς σκληρό; Διότι, σύμφωνα με το δικό τους κριτήριο, αυτά τα προστάγματα είναι πιο σκληρά από εκείνα. Εμείς, όμως, γνωρίζουμε ότι και εκείνοι και τούτοι οι νόμοι ανήκουν σε έναν Θεό, και η διαφορά προκλήθηκε από την πνευματική κατάσταση αυτών στους οποίους δίνεται ο νόμος· διότι, ως σοφός δάσκαλος, στους ατελείς προσέφερε τα ατελή, ενώ στους τελείους τα τέλεια.

Πώς διασώζεται η δικαιοσύνη, όταν τα παιδιά τιμωρούνται για τους πατέρες τους; Οι απειλές του Θεού είναι μεγαλύτερες από τις τιμωρίες Του. Διότι λέει: «κάθε απερίτμητο αρσενικό, το οποίο δεν θα περιτμηθεί την όγδοη ημέρα, θα εξολοθρευθεί», αλλά μπορεί να δει κανείς τους μεν περιτμημένους στην έρημο να έχουν θανατωθεί με διάφορους τρόπους, τους δε απερίτμητους να έχουν λάβει την υπόσχεση των προγόνων αντί της τιμωρίας· διότι αυτούς τους περιέτεμε ο Ιησούς του Ναυή στα Γάλγαλα. Πάλι, στα σπίτια που είχαν προζύμι απείλησε πανωλεθρία, αλλά δεν την επέφερε. Έτσι και εδώ, λοιπόν, επειδή οι άνθρωποι αγαπούν τα παιδιά τους, τους εκφοβίζει με τις απειλές, λέγοντας: «εγώ που ανταποδίδω αμαρτίες πατέρων στα τέκνα έως τρίτης και τετάρτης γενεάς σε αυτούς που με μισούν». Το ότι είναι ασεβές να προσέχει κανείς το γυμνό γράμμα, γίνεται φανερό από εκείνα με τα οποία ο ίδιος ο Θεός διδάσκει τα αντίθετα. Διότι λέει: «δεν θα πεθάνουν παιδιά εξαιτίας των πατέρων τους, ούτε πατέρες εξαιτίας των παιδιών τους, αλλά ο καθένας θα πεθάνει για τη δική του αμαρτία». Και μέσω του Ιεζεκιήλ λέει: «Προς τι αυτή η παροιμία που λέτε: Οι πατέρες έφαγαν αγουρίδα και τα δόντια των παιδιών μούδιασαν; Ζω εγώ, λέει ο Κύριος ο Θεός, δεν θα ειπωθεί ξανά αυτή η παροιμία, αλλά θα μουδιάσουν τα δόντια εκείνων που έφαγαν την αγουρίδα· διότι όλες οι ψυχές είναι δικές μου». Και τα όσα ακολουθούν έχουν το ίδιο νόημα.